📖 Lektura📚 Pozytywizm

Lalka — zadania maturalne

Bolesław Prus

„Lalka” Bolesława Prusa (druk w odcinkach 1887–1889, wydanie książkowe 1890; akcja 1878–1879) — powieść realistyczna. Zadania obejmują: losy Stanisława Wokulskiego i jego miłość do Izabeli Łęckiej, pamiętnik Ignacego Rzeckiego i dwa sposoby opowiadania, Ochockiego i Geista, obraz arystokracji, kupców i biedoty Powiśla, wątek Szlangbaumów, proces o lalkę, sens tytułu oraz niejednoznaczne zakończenie z napisem „Non omnis moriar”.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z „Lalki” z odpowiedziami →

zadań w katalogu
127
zadań w katalogu
typów zadań
6
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Lalka” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Lalka

„Lalka” w Quizie — jak ćwiczysz

127 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Lalka”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

6 typów zadań — Lalka

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Zamknięte (A–D) 74
  • Otwarte 25
  • Dopasuj 13
  • Wielokrotny wybór 7
  • Luki w tekście 6
  • Wypracowanie 2

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Lalka” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Lalka” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.
📖 Sprawdzian z lektury

„Lalka”: fakty z tekstu, które musisz mieć w głowie

Nauczyciel na sprawdzianie z „Lalki” rzadko pyta o „motywy”. Pyta, kto uratował Wokulskiego w Skierniewicach, ile zapłacił za kamienicę Łęckich, w których rozdziałach mówi Rzecki i co znaczy napis na krzyżu w Zasławiu. Ta strona zbiera dokładnie takie rzeczy: fakty z tekstu z odesłaniem do tomu i rozdziału, sprawdzone cytaty i pytania z naszego banku, którymi możesz się przetestować.

Jak zbudowana jest „Lalka”

Tomy i rozdziały
Dwa tomy: tom I ma 20 rozdziałów, tom II 18 rozdziałów i „Uzupełnienie” (retrospektywny epilog). Ostatni rozdział nosi tytuł „…?…”.
Dwóch narratorów
Narrator trzecioosobowy prowadzi główną akcję. Dziewięć rozdziałów to „Pamiętnik starego subiekta”, pisany przez Ignacego Rzeckiego w pierwszej osobie: w tomie I rozdziały III, X i XX, w tomie II rozdziały I, VIII, IX, X, XV i XVII.
Czas akcji
Od początku 1878 roku (rozmowa w jadłodajni, gdy „świat polityczny” żyje pokojem w San Stefano) do jesieni 1879. Retrospekcje sięgają Wiosny Ludów 1848–49 (Rzecki na Węgrzech) i młodości Wokulskiego przed powstaniem styczniowym.
Miejsca
Warszawa: sklep przy Krakowskim Przedmieściu, mieszkanie Łęckich w Alejach Ujazdowskich, Powiśle, Łazienki, tor wyścigowy; Paryż (t. II, rozdz. II–III); Zasławek prezesowej i ruiny zamku w Zasławiu (t. II, rozdz. V–VII); Skierniewice (t. II, rozdz. XIV).
Tytuł
Wprost odnosi się do procesu o lalkę (t. II, rozdz. IX). Prezesowa Zasławska mówi o Ewelinie, że jest „tylko zepsute dziecko i lalka”, a umierający Rzecki patrzy na nakręcane zabawki i myśli: „Wszystko marionetki”. Te trzy miejsca wystarczą, żeby odpowiedzieć na pytanie o znaczenie tytułu.

Chronologia: 24 kroków po rozdziałach

Tom i rozdział wg wydania Wolnych Lektur. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

  1. 1
    t. I, rozdz. I

    Jadłodajnia: kupcy plotkują o Wokulskim. Radca Węgrowicz streszcza jego życie: subiekt u Hopfera około 1860 roku, wykłady, udział w powstaniu i zesłanie „koło Irkucka”, powrót w 1870, ślub z wdową Minclową, a po jej śmierci wyjazd do Bułgarii na wojnę.

  2. 2
    t. I, rozdz. II–III

    Rzecki od 25 lat mieszka w pokoiku przy sklepie, z jednookim pudlem Irem. Pierwszy „Pamiętnik”: dzieciństwo na Starym Mieście, ojciec, dawny żołnierz napoleoński, i domowy kult Napoleona.

  3. 3
    t. I, rozdz. IV

    Marzec 1878: Wokulski wraca z Bułgarii. Wyjeżdżał z 30 tysiącami rubli, przywozi 250 tysięcy, „z tego dużą część w złocie”.

  4. 4
    t. I, rozdz. V–VII

    Świat Łęckich: pan Tomasz, Izabela i kuzynka Florentyna w wynajętym mieszkaniu w Alejach Ujazdowskich. Sprzedaż serwisu i sreber (kupuje je przez pośrednika Wokulski). Kwesta w Wielką Środę i anegdota o tygrysie, którego Izabela chciała pochwycić za ucho.

  5. 5
    t. I, rozdz. VIII

    „Medytacje”: Wokulski wędruje na Powiśle, spotyka furmana Wysockiego (10 rubli, koń i praca), rozmyśla o mieście i o sobie jako „robaku” wobec „motyla”.

  6. 6
    t. I, rozdz. IX

    Wielka Sobota: Wokulski bierze z kasy 25 półimperiałów i idzie na kwestę do kościoła. Spotyka Marię, którą kieruje do magdalenek. Święcone u hrabiny; prezesowa Zasławska opowiada o miłości do stryja Wokulskiego.

  7. 7
    t. I, rozdz. X

    „Pamiętnik”: Rzecki wspomina Wiosnę Ludów, kampanię węgierską 1848–49 i przyjaciela Augusta Katza.

  8. 8
    t. I, rozdz. XI

    Pani Meliton dostarcza informacji o Łęckich; Wokulski drze wykupione weksle pana Tomasza. Zebranie spółki do handlu ze Wschodem. Pojawia się Julian Ochocki z marzeniem o maszynie latającej.

  9. 9
    t. I, rozdz. XII

    List pani Meliton: kamienicę Łęckich chce kupić baronowa Krzeszowska za 60 tysięcy. Wokulski postanawia zapłacić 90 tysięcy. Kupuje też klacz wyścigową od Maruszewicza.

  10. 10
    t. I, rozdz. XIII

    Wyścigi: klacz Wokulskiego wygrywa. Pojedynek z baronem Krzeszowskim za obrazę Izabeli (kula Wokulskiego trafia w pistolet barona i wybija mu ząb). Wokulski zaczyna lekcje angielskiego.

  11. 11
    t. I, rozdz. XIV–XVI

    Izabela zmienia zdanie o Wokulskim, od „zuchwałego dorobkiewicza” do człowieka, który może się przydać. Obiad u Łęckich: pan Tomasz powierza Wokulskiemu pieniądze ze sprzedaży domu, kupiec gwarantuje mu procent.

  12. 12
    t. I, rozdz. XVII–XVIII

    Kamienicę kupuje na licytacji podstawiony stary Szlangbaum za 90 tysięcy. Wokulski organizuje owację dla aktora Rossiego, którym zachwyca się Izabela. Rzecki, śledząc przyjaciela, trafia do teatru.

  13. 13
    t. I, rozdz. XIX

    List baronowej ujawnia, że dom kupił Wokulski. Łęccy czytają jego hojność jako interes. Wraca Kazimierz Starski; przy Wokulskim flirtuje z Izabelą po angielsku, pewien, że kupiec nie rozumie. Wokulski rozumie każde słowo.

  14. 14
    t. I, rozdz. XX

    „Pamiętnik”: młody Wokulski w piwnicy u Hopfera, przysięga przed powstaniem, list z Irkucka, powrót w 1870, małżeństwo z Minclową. Wokulski nagle wyjeżdża do Paryża.

  15. 15
    t. II, rozdz. I

    Rzecki zarządza kamienicą: rządca Wirski (weteran spod Magenty), zbuntowani studenci, baronowa Krzeszowska i cicha lokatorka Helena Stawska z córeczką Helunią.

  16. 16
    t. II, rozdz. II–III

    Paryż z Suzinem. Apatia Wokulskiego, potem zachwyt miastem. Profesor Geist pokazuje mu metale i mówi o metalu lżejszym od powietrza. Wokulski chce zostać, ale list prezesowej z wzmianką o Izabeli sprowadza go do kraju.

  17. 17
    t. II, rozdz. IV–VII

    Zasławek: prezesowa, pani Wąsowska, Starski, baron Dalski i jego narzeczona Ewelina. Grzybobranie, lot balonem w opowieści dla Ochockiego, łódka na stawie. Zasław: ruiny zamku, kowal Węgiełek, kamień z wersami Mickiewicza na pamiątkę stryja. Izabela słyszy: „obudzisz się, ty, moja królewno”.

  18. 18
    t. II, rozdz. VIII–IX

    Rok 1879. Stawska kupuje w sklepie Wokulskiego lalkę za 3 ruble, taką jak lalka Mimi po zmarłej córeczce baronowej. Baronowa oskarża ją o kradzież. W sądzie rozcięta głowa lalki zdradza firmę „Jan Mincel i Stanisław Wokulski”. Uniewinnienie.

  19. 19
    t. II, rozdz. X

    „Pamiętnik”: Wokulski sprzedaje sklep Henrykowi Szlangbaumowi, zapewnia Rzeckiemu dożywotnią pensję. Szuman stawia diagnozę: Wokulski to „polski romantyk”.

  20. 20
    t. II, rozdz. XI–XII

    Salon Łęckich znów pełen gości; Izabela zachwyca się skrzypkiem Molinarim. Szuman i jego cyniczna pochwała pieniądza. Zaręczyny: Wokulski daje Izabeli medalion z kawałkiem metalu Geista. Wiadomość, że mąż Stawskiej żyje w Algierze.

  21. 21
    t. II, rozdz. XIII

    Baron Krzeszowski wraca do żony. Zdemaskowany zostaje Maruszewicz, fałszerz weksli, którego Wokulski puszcza wolno.

  22. 22
    t. II, rozdz. XIV

    Śmierć prezesowej. W pociągu do Krakowa Starski i Izabela rozmawiają po angielsku o Wokulskim i medalionie. Wokulski wysiada w Skierniewicach z fikcyjnym telegramem, żegna ją słowami „Farewell, miss Iza”. W nocy rzuca się pod pociąg; ratuje go dróżnik Wysocki, brat warszawskiego furmana.

  23. 23
    t. II, rozdz. XV–XVI

    „Pamiętnik”: schyłek Rzeckiego, sklep pod Szlangbaumem. „Dusza w letargu”: Wokulski wraca do życia, odrzuca małżeństwo ze Stawską, wycofuje się ze spółki, spiera się z Wąsowską i wyjeżdża, nie mówiąc dokąd.

  24. 24
    t. II, rozdz. XVII–XVIII

    Umiera pan Łęcki, Izabela ma wstąpić do klasztoru. Rejent odczytuje testament Wokulskiego. List Węgiełka: ruiny zamku w Zasławiu wyleciały w powietrze, na tym miejscu stanął dębowy krzyż z napisem „Non omnis moriar”. Umiera Rzecki. „Uzupełnienie” cofa się do początku historii: Suzin namawia Wokulskiego na Paryż, a ten idzie do Izabeli.

Kto jest kim

Stanisław Wokulski Kupiec galanteryjny, dawny subiekt u Hopfera i zesłaniec, po Bułgarii bogacz. Wszystko, co robi w powieści, robi z myślą o Izabeli. Rozdarty między nauką (Geist) a miłością.
Ignacy Rzecki Stary subiekt, przyjaciel Wokulskiego, bonapartysta, uczestnik kampanii węgierskiej 1848–49. Autor „Pamiętnika starego subiekta”. Umiera w ostatnim rozdziale.
Izabela Łęcka Córka zubożałego arystokraty. Wychowana w salonach, widzi w Wokulskim „pnia z czerwonymi rękoma”, potem narzędzie ratunku rodziny. Flirt ze Starskim w pociągu kończy zaręczyny.
Tomasz Łęcki Ojciec Izabeli, arystokrata, który przepuścił majątek i żyje na kredyt. Powierza pieniądze Wokulskiemu, a jego hojność bierze za interes. Umiera pod koniec powieści.
Florentyna Uboga kuzynka i towarzyszka Izabeli w domu Łęckich.
Hrabina Karolowa Ciotka Izabeli, wpływowa dama; organizuje kwestę i swata siostrzenicę.
Prezesowa Zasławska Sędziwa właścicielka Zasławka. W młodości kochała stryja Wokulskiego; jedyna osoba z arystokracji, która broni kupca. Umiera w t. II, rozdz. XIV.
Julian Ochocki Młody wynalazca, kuzyn Łęckich, marzy o maszynie latającej. Wokulski zapisuje mu w testamencie 140 tysięcy rubli.
Kazimierz Starski Wnuk prezesowej, zadłużony bawidamek. Flirtuje z Izabelą po angielsku; w pociągu do Krakowa Wokulski słyszy ich rozmowę.
Doktor Szuman Lekarz, Żyd, przyjaciel Wokulskiego i Rzeckiego. Cynik; to on nazywa Wokulskiego romantykiem, a nad zwłokami Rzeckiego mówi: „Ostatni to romantyk!”.
Henryk Szlangbaum Subiekt u Wokulskiego, syn lichwiarza. Kupuje sklep od Wokulskiego; pod jego rządami sklep podupada. Stary Szlangbaum, jego ojciec, jest podstawionym nabywcą kamienicy Łęckich.
Helena Stawska Lokatorka kamienicy, żona zaginionego Ludwika, matka Heluni. Oskarżona przez baronową o kradzież lalki, uniewinniona. Wokulski zapisuje jej córce 20 tysięcy rubli.
Baronowa Krzeszowska Kuzynka i nieprzyjaciółka Łęckich, chce kupić ich kamienicę. Po stracie córeczki przechowuje jej lalkę Mimi; oskarża Stawską o kradzież.
Baron Krzeszowski Mąż baronowej, karciarz i dłużnik. Obraża Izabelę i staje do pojedynku z Wokulskim; wraca do żony w t. II, rozdz. XIII.
Maruszewicz Pośrednik i oszust: sprzedaje Wokulskiemu klacz, fałszuje weksle barona. Zdemaskowany, zostaje ułaskawiony.
Pani Meliton Dawna nauczycielka, za pieniądze dostarcza Wokulskiemu wiadomości o Łęckich i pośredniczy w skupie weksli.
Pani Wąsowska Energiczna wdowa z Zasławka; jedyna kobieta, która mówi Wokulskiemu prawdę o nim i o Izabeli.
Suzin Rosyjski kupiec, wspólnik Wokulskiego z czasów Irkucka; zabiera go do Paryża, a w „Uzupełnieniu” namawia na wyjazd.
Profesor Geist Paryski chemik uznany za wariata, pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Kusi Wokulskiego pracą naukową.
Wysoccy Furman z Powiśla, któremu Wokulski daje pieniądze i konia, oraz jego brat, dróżnik ze Skierniewic, który wyciąga Wokulskiego spod pociągu.
Węgiełek Kowal z Zasławia, wyrył wersy Mickiewicza na kamieniu i postawił krzyż z napisem „Non omnis moriar”.
August Katz Przyjaciel Rzeckiego z kampanii węgierskiej, popełnił samobójstwo po klęsce.
Mraczewski, Klejn, Lisiecki Subiekci ze sklepu Wokulskiego. Mraczewskiego Wokulski zwalnia (według Rzeckiego za to, że przy nim zwymyślał socjalistów), a po Wielkanocy wysyła do Moskwy z podwyżką; Klejn sympatyzuje z socjalistami.

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.

t. I, rozdz. VI

Izabela o Wokulskim: czerwone ręce kupca

Przy obiedzie Łęccy rozmawiają o kupcu, który skupił ich weksle. Florentyna widzi w nim posąg gladiatora, pan Tomasz pułkownika z Paryża, Izabela tylko czerwone ręce. Florentyna wyjaśnia, że odmroził je na Syberii.

— Pnia z czerwonymi rękoma — wtrąciła ze śmiechem panna Izabela.
Izabela Łęcka

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To pierwsza charakterystyka Wokulskiego z perspektywy salonu i gotowy materiał na pytanie „jak Izabela postrzegała Wokulskiego na początku powieści”.

t. I, rozdz. VIII

Motyl i robak na Powiślu

W „Medytacjach” Wokulski schodzi na Powiśle, ogląda nędzę nad Wisłą, pomaga Wysockiemu, a nad jego głową przelatuje żółty motyl. Zaczyna myśleć o sobie i Izabeli jak o dwóch gatunkach.

Co się tu łudzić: ona i ja to dwa różne gatunki istot, naprawdę jak motyl i robak.
Wokulski (myśli)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciele pytają o symbolikę Powiśla i o to, jak Wokulski sam widzi przepaść między sobą a arystokracją. Ten fragment odpowiada na oba pytania.

t. I, rozdz. IX

Dwadzieścia pięć półimperiałów na kwestę

Wokulski waha się cały Wielki Piątek, a w Wielką Sobotę bierze z kasy 25 złotych półimperiałów i idzie do kościoła, gdzie kwestują hrabina i Izabela. Wstydzi się własnego pomysłu, a mimo to go realizuje.

Chciał zobaczyć pannę Izabelę, a jednocześnie lękał się tego i wstydził się swoich półimperiałów.
narrator

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o kwotę ofiary jest w większości sprawdzianów. Ważniejsze: to scena, w której miłość jest kupowana pieniędzmi, i Wokulski to wie.

t. II, rozdz. III

Geist i metal lżejszy od powietrza

W Paryżu profesor Geist, uznawany przez akademię za wariata, pokazuje Wokulskiemu swoje metale i mówi, do czego zmierzają jego badania. Wokulski dostaje próbkę i szansę na inne życie.

— Znaleziono by metal lżejszy od powietrza — spokojnie odparł Geist.
profesor Geist

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Geist to druga droga Wokulskiego, obok Izabeli. Sprawdziany pytają, „co odkrył Geist” i „dlaczego Wokulski wrócił z Paryża” (list prezesowej z wzmianką o Izabeli).

t. II, rozdz. VI

Prezesowa broni Wokulskiego

W Zasławku prezesowa tłumaczy Izabeli, dlaczego tak lubi kupca: kochała jego stryja, a rozdzielono ich z tych samych powodów, dla których hrabina lekceważy dziś Wokulskiego.

Kochałam jego stryja, przez całe życie byłam nieszczęśliwa dlatego tylko, że oderwano mnie od niego, i to z tych samych pobudek, dla których twoja ciotka usiłuje dziś lekceważyć Wokulskiego.
prezesowa Zasławska

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To klucz do wątku Zasławia i kamienia z wersami Mickiewicza. Pytanie „kim był stryj Wokulskiego dla prezesowej” pada często.

t. II, rozdz. VII

Wąsowska: „Marzyciela, średniowiecznego trubadura”

Pani Wąsowska, która spodziewała się zimnego kupca, widzi w Wokulskim rycerza kochającego jedną kobietę „na życie i śmierć” i mówi mu to prosto w oczy.

Marzyciela, średniowiecznego trubadura, który wymyka się do lasu, ażeby wzdychać i wypatrywać zeszłotygodniowe ślady jej stóp!
pani Wąsowska

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Najkrótsza odpowiedź na pytanie „romantyk czy pozytywista”: cudzymi ustami, z tekstu, nie z opracowania.

t. II, rozdz. VII

„Zepsute dziecko i lalka”

Prezesowa mówi o Ewelinie, narzeczonej barona Dalskiego, że nie zbudził się w niej ani rozum, ani serce, a mężczyźni na takich lalkach się nie poznają. Wokulski słucha i nie odnosi tego do Izabeli.

Czy ja mu raz dawałam do zrozumienia, że Ewelina dziś jest tylko zepsute dziecko i lalka?
prezesowa Zasławska

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Jedno z trzech miejsc, z których wynika znaczenie tytułu. Bez niego odpowiedź o tytule kończy się na procesie o lalkę.

t. II, rozdz. XIV

Pociąg do Krakowa i Skierniewice

Starski siada obok Izabeli i rozmawia z nią po angielsku o Wokulskim, jego hojności i medalionie. Wokulski widzi ich odbicie w szybie, rozumie każde słowo, każe konduktorowi sfingować telegram i wysiada w Skierniewicach. W nocy rzuca się pod pociąg; wyciąga go dróżnik Wysocki.

— Ale ja jego brat, dróżnik. Przecie mi wielmożny pan sam miejsce tu wyrobił jeszcze w przeszłym roku, po Wielkanocy…
dróżnik Wysocki

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Kulminacja powieści. Sprawdziany pytają o powód wyjścia z pociągu, o to, kto uratował Wokulskiego i dlaczego akurat ten człowiek (dobro, które wróciło).

t. II, rozdz. XV

Rzecki o „marzycielu”

W przedostatnim „Pamiętniku” Rzecki, coraz słabszy i odsunięty od sklepu, słucha, co miasto wygaduje o Wokulskim, i daje własne wyjaśnienie tych zarzutów.

A co oni wygadują na Wokulskiego!… Marzyciel, idealista, romantyk… Może za to, że nigdy nie zrobił świństwa.
Ignacy Rzecki („Pamiętnik”)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Gotowa teza do rozprawki o idealistach: dla otoczenia romantyzm Wokulskiego to wada, dla Rzeckiego dowód uczciwości.

t. II, rozdz. XVIII

Marionetki, krzyż i „ostatni romantyk”

Rzecki układa wystawę i nakręca mechaniczne zabawki, myśląc, że ludzie też robią tylko to, co każe im sprężyna. Przychodzi list Węgiełka: po wybuchu w ruinach nie znalazł śladu Wokulskiego i postawił krzyż z napisem „Non omnis moriar”. Rzecki umiera; Szuman mówi nad nim, kim był.

— Przypatrz mu się pan… — rzekł doktór wskazując na zwłoki. — Ostatni to romantyk!… Jak oni się wynoszą… Jak oni się wynoszą…
doktor Szuman

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Trzy pytania z jednego rozdziału: co znaczy tytuł (marionetki), jak kończy się los Wokulskiego (otwarte zakończenie, krzyż) i kogo Szuman nazywa ostatnim romantykiem (Rzeckiego, nie Wokulskiego).

Liczby, które trzeba pamiętać

30 tys. → 250 tys. rubli

Z tyloma rublami Wokulski wyjechał do Bułgarii i z tyloma wrócił (t. I, rozdz. IV). Po sprzedaży banknotów spodziewał się ponad 300 tysięcy.

25 lat

Tyle Rzecki mieszkał w pokoiku przy sklepie (t. I, rozdz. II).

25 półimperiałów

Ofiara Wokulskiego na kwestę wielkanocną (t. I, rozdz. IX).

10 rubli i koń

Pomoc dla furmana Wysockiego na Powiślu (t. I, rozdz. VIII).

60 tys. vs 90 tys. rubli

Tyle za kamienicę Łęckich chciała dać baronowa, a tyle zapłacił przez podstawionego Szlangbauma Wokulski (t. I, rozdz. XII i XVII).

3 ruble

Cena lalki, którą Stawska kupiła w sklepie Wokulskiego; dowód w procesie (t. II, rozdz. IX).

140 / 25 / 20 / 5 tys. rubli

Testament Wokulskiego: Ochockiemu, Rzeckiemu, Helence Stawskiej oraz 5 tysięcy na „dawną służbę albo biedaków”, w tym po 500 rubli dla Węgiełka i obu Wysockich (t. II, rozdz. XVIII).

9 rozdziałów

Tyle rozdziałów to „Pamiętnik starego subiekta” (3 w tomie I, 6 w tomie II).

Jak wyglądają pytania: 127 zadań z „Lalki” w banku

80 zamkniętych, 25 otwartych, 13 dopasowań, 7 wielokrotnego wyboru, 6 z lukami i 2 rozprawki. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.

Fakty i liczby

Krótkie, zamknięte, o konkretną kwotę, datę lub miejsce. Na sprawdzianach klasowych to zwykle pierwsza część.

  • •Ile pieniędzy Wokulski przywiózł z wojny w Bułgarii?
  • •Jaką cenę zapłacił Wokulski za kamienicę Łęckich?
  • •Ile lat Rzecki mieszkał w swoim ciemnym pokoju przy sklepie?
  • •Ile pieniędzy Wokulski zapisał Ochockiemu w testamencie?
  • •W jakich latach toczy się akcja główna „Lalki”?

Kto jest kim

Postaci drugoplanowe, które łatwo pomylić: Maruszewicz z Mraczewskim, dwóch Szlangbaumów, dwóch Wysockich.

  • •Kto był wspólnikiem Wokulskiego podczas zarabiania majątku na wojnie?
  • •Kim był Maruszewicz w powieści?
  • •Kim była Helena Stawska i czym różniła się od Izabeli Łęckiej?
  • •Kto uratował życie Wokulskiego podczas próby samobójstwa w Skierniewicach?
  • •Dopasuj postaci do ich kluczowych decyzji życiowych.

Sceny i ich przyczyny

Pytania „dlaczego”: wymagają znajomości przebiegu zdarzeń, nie tylko faktu.

  • •Dlaczego Wokulski zorganizował aplauz dla Rossiego?
  • •Co było przyczyną wyjazdu Wokulskiego z pociągu w Skierniewicach?
  • •Opisz proces sądowy o lalkę między Heleną Stawską a baronową Krzeszowską.
  • •Dlaczego Wokulski zrezygnował z pracy u profesora Geista w Paryżu?
  • •Wyjaśnij, dlaczego baron Dalski wyzwał Starskiego na pojedynek.

Interpretacja

Tytuł, narracja, zakończenie, symbole. To część, w której traci się najwięcej punktów, bo wymaga własnego zdania z dowodem z tekstu.

  • •Wyjaśnij znaczenie tytułu Lalka.
  • •Jaka technika narracyjna charakteryzuje Lalkę?
  • •Co oznacza łaciński napis Non omnis moriar umieszczony przez Węgiełka na krzyżu?
  • •Jaką rolę pełni scena, w której Rzecki nakręca mechaniczne zabawki w sklepie?
  • •Wyjaśnij, czym jest język ezopowy i jak Prus go stosuje w „Lalce”.

Sprawdzian z „Lalki” online: 5 pytań z odpowiedziami →

Rozpocznij sesję z „Lalki” →

10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.

Tematy rozprawek z „Lalki”

  • Miłość – siła motywująca czy destrukcyjna? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa.
  • Czy idealiści mogą być szczęśliwi w świecie przedstawionym „Lalki”?

Pytania jawne CKE z „Lalki” (matura ustna)

Zagadnienia z listy pytań jawnych (6); każde wymaga też wybranego kontekstu.

  1. Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  2. Praca jako pasja człowieka. Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  3. Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  4. Konfrontacja marzeń z rzeczywistością. Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  5. Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  6. Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Do przeczytania przed sprawdzianem

Pełne opracowania „Lalki”: streszczenia, charakterystyki postaci i konteksty.

Wprowadzenie

Lalka na maturze

„Lalka” Bolesława Prusa (właśc. Aleksandra Głowackiego) ukazywała się w odcinkach w „Kurierze Codziennym” od września 1887 do maja 1889 roku, a w wydaniu książkowym wyszła w 1890 roku. Prus chciał pierwotnie nazwać powieść „Trzy pokolenia”; o ostatecznym tytule mówił, że jest przypadkowy i że podsunęła mu go notatka prasowa o procesie o kradzież lalki.

Akcja zaczyna się „w początkach roku 1878” i kończy jesienią roku następnego. Toczy się głównie w Warszawie, a także w Paryżu i w Zasławku; wspomnienia Rzeckiego sięgają Wiosny Ludów. Stanisław Wokulski ma na początku czterdzieści pięć lat. W roku 1860 był subiektem u Hopfera, potem uczył się w Szkole Przygotowawczej i zdał do Szkoły Głównej.

O jego udziale w powstaniu powieść mówi tylko aluzjami: „Gotował wraz z innymi piwo, które do dziś dnia pijemy, i sam w rezultacie oparł się aż gdzieś koło Irkucka.” Po powrocie ożenił się z Małgorzatą Minclową, wdową po Janie Minclu, i odziedziczył sklep galanteryjny na Krakowskim Przedmieściu. Po śmierci żony zobaczył w teatrze Izabelę Łęcką.

Namówiony przez moskiewskiego kupca Suzina, przyjaciela z Syberii, wyjechał na wojnę z trzydziestoma tysiącami rubli i na dostawach dla wojska zarobił dwieście pięćdziesiąt tysięcy.

Wszystko, co robi po powrocie — nowy sklep, spółka do handlu z cesarstwem, kupno kamienicy Łęckich na licytacji za dziewięćdziesiąt tysięcy rubli, nauka angielskiego, oklaski i album dla aktora Rossiego, pojedynek z baronem Krzeszowskim — ma go zbliżyć do panny Izabeli.

W Paryżu poznaje chemika Geista, który szuka metalu lżejszego od powietrza, ale list prezesowej Zasławskiej ściąga go do kraju. Sprzedaje sklep Szlangbaumowi i zostaje narzeczonym Izabeli. W pociągu do Krakowa słyszy jej rozmowę ze Starskim prowadzoną po angielsku, wysiada w Skierniewicach i rzuca się pod pociąg — ratuje go dróżnik Wysocki.

Potem spisuje testament i wyjeżdża; w Zasławiu wylatują w powietrze ruiny zamku, a co stało się z Wokulskim, powieść nie rozstrzyga. Drugą osią książki jest „Pamiętnik starego subiekta” — rozdziały pisane w pierwszej osobie przez Ignacego Rzeckiego, bonapartystę i uczestnika kampanii węgierskiej.

Obok obu bohaterów Prus pokazuje arystokrację (Łęccy, Krzeszowscy, Starski, prezesowa Zasławska), kupców i subiektów, Żydów (Szlangbaumowie, doktor Szuman), uczonych (Ochocki, Geist) i biedotę Powiśla.

Przed maturą

Powtórka z „Lalki” krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Lalka, Bolesław Prus, Stanisław Wokulski i 47 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Odtwórz przebieg i postacie

    Chronologia: 24 kroki. Postacie, m.in. Stanisław Wokulski, Ignacy Rzecki, Izabela Łęcka. Do tego 10 scen z cytatem z tekstu.

    Fakty z tekstu
  3. 3

    Sprawdź, co umiesz

    14 umiejętności do odhaczenia, od „Stanisław Wokulski” po „Wątki poboczne”.

    Lista umiejętności
  4. 4

    Uważaj na typowe błędy

    10 pułapek, np. „Wokulski jest z pochodzenia kupcem-mieszczaninem”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  5. 5

    Sprawdź się

    Najpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.

Zakres materiału

Lalka — co musisz umieć

14 kluczowych umiejętności — do przećwiczenia na zadaniach z bazy.

  1. 1

    Stanisław Wokulski — między romantyzmem a pozytywizmem

    Główny bohater powieści; na początku akcji ma czterdzieści pięć lat. Co o nim wiadomo z tekstu: w roku 1860 był subiektem u Hopfera, uczył się w Szkole Przygotowawczej i zdał do Szkoły Głównej, na wykłady chodził jako wolny słuchacz; potem trafił na Syberię, w okolice Irkucka, skąd zna go Suzin. Po powrocie ożenił się z Małgorzatą Minclową i odziedziczył sklep galanteryjny. Po śmierci żony wrócił do książek — i „może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem”, gdyby w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. Na dostawach dla wojska podczas wojny zamienił trzydzieści tysięcy rubli na dwieście pięćdziesiąt tysięcy. Jest szlachcicem i kupcem jednocześnie; sam mówi Izabeli w Zasławku: „Na moje nieszczęście, wobec pani, jestem także i kupcem.” Doktor Szuman tłumaczy go Rzeckiemu tak: „Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego.” Dla Izabeli kupuje kamienicę, uczy się angielskiego, pojedynkuje się; dla niej też wraca z Paryża, choć Geist otwiera przed nim drogę do pracy naukowej. Po rozmowie podsłuchanej w pociągu podsumowuje gorzko: „uczyłem się, ażeby zdobyć pannę Izabelę, a nauczyłem się, aby ją stracić…”. W Skierniewicach rzuca się pod pociąg; ratuje go dróżnik Wysocki, któremu wcześniej pomógł.

  2. 2

    Izabela Łęcka — panna z towarzystwa

    Córka Tomasza Łęckiego, zrujnowanego arystokraty; mieszka z ojcem i kuzynką, panną Florentyną. Jej świat i wyobrażenia o życiu opisuje rozdział „Demokratyzacja pana i marzenia panny z towarzystwa” (tom I, rozdz. V). Z dawnego Wokulskiego pamięta „czerwone ręce i szorstkie obejście”; myśli o nim: „Ale on był tylko kupcem, w dodatku — galanteryjnym!” — mógłby być doradcą, nawet mężem, ale nie kimś, kogo się kocha. Zachwyca się aktorem Rossim, a w Zasławku i później flirtuje z kuzynem, Kazimierzem Starskim. Przyjmuje oświadczyny Wokulskiego i dostaje od niego złoty medalion z blaszką metalu Geista; blaszkę gubi. W pociągu do Krakowa rozmawia o narzeczonym ze Starskim po angielsku, nie wiedząc, że Wokulski ich rozumie; on wysiada w Skierniewicach i żegna ją słowami: „Farewell, miss Iza, farewell!”. Dalsze jej losy znamy z opowiadania Ochockiego: oświadcza się o nią stary marszałek, ona jeździ z pewnym inżynierem do ruin zamku w Zasławiu, marszałek zrywa konkury, Tomasz Łęcki umiera na apopleksję, a Izabela wyjeżdża za granicę i — jak mówi Ochocki — „wstępuje do klasztoru”.

  3. 3

    Ignacy Rzecki — stary subiekt, bonapartysta, autor pamiętnika

    Przyjaciel Wokulskiego i prowadzący jego sklep; od dwudziestu pięciu lat mieszka w pokoiku przy sklepie. Syn dawnego żołnierza, wychowany w kulcie Napoleona; jako chłopiec trafił do sklepu Mincla na Podwalu. W młodości walczył z Augustem Katzem na Węgrzech — Katz po klęsce „palnął sobie w łeb”. Rzecki do końca wierzy, że Napoleonidzi wrócą na tron, a wszystkie posunięcia Wokulskiego tłumaczy sobie polityką; chciałby też ożenić go z panią Stawską. Jego „Pamiętnik starego subiekta” to rozdziały pisane w pierwszej osobie. W rozdziale II tomu I nakręca sklepowe zabawki i mówi do nich: „Wykręcą się sprężyny i pójdziecie na powrót do szafy.” W ostatnim rozdziale robi to raz jeszcze: „Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one…”. Umiera w swoim pokoju, już po przejęciu sklepu przez Szlangbauma. Szuman mówi nad jego ciałem: „Ostatni to romantyk!”.

  4. 4

    Julian Ochocki — wynalazca

    Kuzyn Izabeli Łęckiej, młody przyrodnik i wynalazca; Wokulski poznaje go w tomie I (rozdz. XI „Stare marzenia i nowe znajomości”). Jego myśli zajmuje machina latająca — nie balon, lecz ciężka machina, po której wynalezieniu, jak mówi, nastąpiłby przewrót w świecie. Wokulski widzi w nim własne młodzieńcze marzenia: sam jako subiekt myślał o perpetuum mobile, a potem o kierowaniu balonami. To Ochocki opowiada Wokulskiemu o testamencie prezesowej, a Rzeckiemu o dalszych losach Izabeli i o śmierci Łęckiego. W testamencie Wokulski zapisuje mu sto czterdzieści tysięcy rubli. W ostatniej scenie Ochocki chce odebrać pieniądze od Szlangbauma i zapowiada wyjazd — na pytanie, czy na długo, odpowiada: „Może na zawsze”. Szuman komentuje: „Ci giną, wy wyjeżdżacie… Któż tu w końcu zostanie?…”. Zestawienie Rzecki — Wokulski — Ochocki odpowiada pierwotnemu pomysłowi tytułu „Trzy pokolenia”.

  5. 5

    Geist i Paryż — nauka albo panna Izabela

    Paryskie rozdziały tomu II („Szare dnie i krwawe godziny”, „Widziadło”). Wokulski przyjeżdża do Paryża na wezwanie Suzina i zarabia jako jego pośrednik. Przyglądając się miastu, widzi w jego planie porządek: oś Paryża porównuje do olbrzymiej gąsienicy, która z Lasku Vincennes poszła na spacer do Lasku Bulońskiego. W hotelu odwiedza go Geist — chemik, który przedstawia się: „Jestem profesor Geist, stary wariat, jak mówią we wszystkich kawiarniach”. Pokazuje metale: jeden cięższy od platyny, drugi lżejszy od sodu, i mówi, że szuka metalu lżejszego od powietrza; taki wynalazek chce oddać tylko „prawdziwym ludziom”. Wokulski dostaje skrawek metalu i nosi go w złotym medalionie. Waha się, czy nie zostać u Geista, ale przychodzi list prezesowej Zasławskiej z wiadomością, że Izabela jest u niej i rumieni się, gdy o nim mowa — i Wokulski natychmiast wyjeżdża. Medalion odda później Izabeli. Po klęsce w Skierniewicach wraca myślą do tamtego wyboru: „Pojadę do Geista, będę pracował od szóstej rano do jedynastej w nocy”.

  6. 6

    Wokulski i ubodzy — pomoc konkretnym ludziom

    Wątek zaczyna się na Powiślu (tom I, rozdz. VIII „Medytacje”). Wokulski spotyka tam furmana Wysockiego, któremu padł koń: daje mu dziesięć rubli i kartkę na nowego konia, a jego bratu, dróżnikowi, załatwia przeniesienie z powrotem do Skierniewic. Później trzyma do chrztu córkę Wysockiego. Dziewczynie spotkanej w kościele, Mariannie, spłaca dług i umieszcza ją u magdalenek; potem Marianna mieszka u Wysockich i szyje na maszynie. Z Zasławia sprowadza do Warszawy Węgiełka, daje mu pieniądze na narzędzia, a gdy Węgiełek chce się żenić z Marianną — posag dla niej. Inkasentowi Obermanowi, który zgubił czterysta kilkadziesiąt rubli, po cichu zwraca stratę. Rzecki notuje, że Stach „kilku biednym czeladnikom założył warsztaty”. Pani Stawskiej daje posadę kasjerki w sklepie Milerowej i broni jej w sądzie. Myśli też o całym mieście: „Bulwar tutaj, kanały i woda źródlana na górze i — można by ocalić rokrocznie kilka tysięcy ludzi od śmierci, a kilkadziesiąt tysięcy od chorób…”. W testamencie zapisuje pieniądze Ochockiemu, Rzeckiemu, Helence Stawskiej, a po pięćset rubli Węgiełkowi i obu Wysockim.

Pokaż pozostałe 8
  1. 7

    Tytuł „Lalka” — proces, zabawki, interpretacje

    Prus mówił o tytule, że jest przypadkowy i że podsunęła mu go notatka prasowa o procesie o kradzież lalki; wcześniej myślał o tytule „Trzy pokolenia”. W samej powieści lalka pojawia się dosłownie: baronowa Krzeszowska oskarża panią Stawską o kradzież lalki (tom II, rozdz. IX). Stawska kupiła ją dla Heluni w sklepie Wokulskiego za trzy ruble, jako towar wybrakowany. W sądzie Wokulski podaje dowód: „Lalki takie sprowadzałem z zagranicy w kawałkach: oddzielnie głowy, oddzielnie korpusy” — w odprutej głowie sędzia znajduje jego firmę. Drugie miejsce to sklepowe zabawki Rzeckiego: w tomie I narrator nazywa je wprost — „cały ten świat lalek” — a w ostatnim rozdziale stary subiekt mówi o nich: „Marionetki!… Wszystko marionetki!…”. Stąd dwa szersze odczytania tytułu: ludzie jako figurki poruszane sprężyną oraz Izabela jako piękna „lalka” salonów. Trzeba pamiętać, że to interpretacje — w tekście nikt Izabeli lalką nie nazywa.

  2. 8

    Dwa sposoby opowiadania — narrator i „Pamiętnik starego subiekta”

    Powieść prowadzą dwa głosy. Większość rozdziałów opowiada narrator w trzeciej osobie, który zna myśli wielu postaci — Wokulskiego, Izabeli, Rzeckiego. Dziewięć rozdziałów nosi tytuł „Pamiętnik starego subiekta”: to zapiski Rzeckiego w pierwszej osobie. Z nich znamy jego dzieciństwo i sklep Mincla, kampanię węgierską, młodość Wokulskiego u Hopfera i jego naukę, a w tomie II sprawy kamienicy, baronowej Krzeszowskiej i proces o lalkę. Rzecki wie mniej niż czytelnik: długo nie wierzy, że przyczyną postępków Stacha jest panna Łęcka („kto się kocha, nie wyjeżdża na wojnę”), i tłumaczy je polityką. Te same zdarzenia oglądamy więc dwa razy — raz od środka, raz oczami życzliwego, ale mylącego się świadka. Wokulskiego oceniają też inni: goście jadłodajni w rozdziale I, Szuman, Izabela, arystokraci — i żadna z tych opinii nie jest ostateczna.

  3. 9

    Obraz społeczeństwa — arystokracja, kupcy, Żydzi, biedota

    Arystokracja: Tomasz Łęcki stracił majątek i żyje ponad stan; Krzeszowscy kłócą się o pieniądze; Starski czeka na spadek po prezesowej; książę wzdycha nad „tym nieszczęśliwym krajem”. Wyjątkiem jest prezesowa Zasławska, która majątek zapisuje na cele dobroczynne. Arystokraci chętnie lokują kapitały w spółce Wokulskiego, ale jego samego traktują z góry. Kupcy i subiekci: goście jadłodajni z rozdziału I przepowiadają Wokulskiemu ruinę, a konkurenci zarzucają mu, że jest „szlachcic… wielki pan… polityk”. Żydzi: Henryk Szlangbaum, dawny zesłaniec, przez pewien czas nazywał się Szlangowski, a gdy wrócił do nazwiska, koledzy ze sklepu mu dokuczają; Rzecki zapisuje: „Źle nazywać się Szlangbaumem, źle Szlangowskim; źle być Żydem, źle mechesem…”. Jego ojciec licytuje kamienicę dla Wokulskiego, a sam Henryk przejmuje potem sklep. Doktor Szuman, lekarz i badacz (pisze rozprawę o włosach ludności Królestwa), jest najtrzeźwiejszym komentatorem zdarzeń. Biedota: Powiśle z rozdziału „Medytacje”, Wysoccy, Marianna. Kobiety pracujące: pani Stawska, która daje lekcje, a potem jest kasjerką.

  4. 10

    Miejsca znaczące — Powiśle, Paryż, sklep, ruiny w Zasławiu

    Powiśle (tom I, rozdz. VIII): Wokulski schodzi nad Wisłę, widzi śmietnisko i nędzarzy i myśli o bulwarach, kanałach i czystej wodzie, które ocaliłyby tysiące ludzi. Tam też, zastanawiając się nad sobą, porównuje siebie do robaka, który chce zostać motylem. Paryż (tom II): miasto, w którego planie Wokulski dostrzega logikę i pracę pokoleń; tu spotyka Geista. Sklep: stary lokal z pokoikiem Rzeckiego i nowy, wielki magazyn; w obu Rzecki układa wystawy i nakręca zabawki. Kamienica Łęckich: baronowa Krzeszowska chce dać sześćdziesiąt tysięcy rubli, Wokulski przez podstawionego licytanta płaci dziewięćdziesiąt, żeby ocalić posag panny Izabeli. Zasławek i ruiny zamku w Zasławiu (tom II, rozdz. V–VII): tu Wokulski zbliża się do Izabeli, tu Węgiełek wycina na kamieniu wiersz. Ruiny wracają w zakończeniu — wylatują w powietrze, a na ich miejscu staje dębowy krzyż z napisem „Non omnis moriar…”.

  5. 11

    „Lalka” a program pozytywistów — nauka, praca, klęska idealistów

    „Lalka” jest powieścią realistyczną: ma dokładnie określony czas i miejsce akcji, ulice i sklepy Warszawy, ceny i sumy, szeroki przekrój społeczny. Hasła epoki widać w losach bohaterów. Nauka: Wokulski w młodości rzuca handel dla szkoły, Ochocki marzy o machinie latającej, Geist szuka nowych metali, Szuman prowadzi badania. Praca i pomoc najuboższym: Wokulski daje ludziom narzędzia, konia, warsztat, posadę. Kwestia żydowska: wątek Szlangbaumów i Szumana. Praca kobiet: pani Stawska. Powieść nie jest jednak ilustracją programu. Wokulski — według Szumana „romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego” — podporządkowuje majątek i pracę miłości do Izabeli. Zakończenie jest gorzkie: Rzecki umiera, Wokulski znika, Ochocki wyjeżdża, a na pytanie Szumana, kto zostanie, Maruszewicz i Szlangbaum odpowiadają: „My!…”. Szuman podsumowuje: „Romantycy muszą wyginąć, to darmo; dzisiejszy świat nie dla nich…”.

  6. 12

    Zakończenie — co wiemy, a czego powieść nie mówi

    Kolejność zdarzeń w ostatnich rozdziałach: Wokulski wyjeżdża do Moskwy; potem przychodzi wiadomość, że ruszył do Odessy i dalej w świat. Pierwszego października rejent pokazuje Rzeckiemu testament: sto czterdzieści tysięcy rubli dla Ochockiego, dwadzieścia pięć tysięcy dla Rzeckiego, dwadzieścia tysięcy dla Helenki Stawskiej, pięć tysięcy dla dawnej służby i ubogich; Wokulski prosi, by zapisy przyjąć „jak od zmarłego”. Krążą pogłoski, że widziano go w Dąbrowie, gdzie kupił naboje dynamitowe, i w okolicach Zasławka. Węgiełek pisze, że w zamku „dwa razy tak strasznie huknęło”, a z czterech ścian została jedna; przez tydzień szukał w gruzach i śladu nie znalazł. Krzyż stawia z radości — „ażeby była pamiątka, jako wielmożny pan od nieszczęścia się ocalił”; napis „Non omnis moriar…” doradził mu proboszcz i odnosi go do starego zamku. Szuman jest pewny: „Przecież to jasne, że Stach zabił się w Zasławiu.” Rzecki odpowiada: „Jedni odsyłają pamiątki, a on swoją wysadził w powietrze…” i dodaje: „Zresztą, gdyby tam zginął, pozostałby jakiś ślad…”. Narrator sporu nie rozstrzyga. Ostatni rozdział nosi tytuł „…?…”; kończy go śmierć Rzeckiego i Ochocki czytający w liście Węgiełka słowa „Non omnis moriar…”.

  7. 13

    Aluzje i przemilczenia — powieść pisana pod cenzurą

    „Lalka” ukazywała się w Warszawie pod zaborem rosyjskim, więc o powstaniu styczniowym i zesłaniu mówi się w niej nie wprost. W rozdziale I radca Węgrowicz opowiada o Wokulskim: „Gotował wraz z innymi piwo, które do dziś dnia pijemy, i sam w rezultacie oparł się aż gdzieś koło Irkucka.” Tomasz Łęcki wyjaśnia córce pobyt Wokulskiego na Syberii słowami: „Pokutował za uniesienia młodości”. Rzecki pisze, że Stach „całkiem zniknął” mu z oczu i dopiero po dwóch latach odezwał się listem z Irkucka. Czytelnik sam musi połączyć daty: rok 1861, w którym Wokulski rzuca handel dla nauki, i późniejsze zniknięcie. Otwarcie można było pisać o sprawach odległych — stąd obszerne wspomnienia Rzeckiego z kampanii węgierskiej. Cenzura ingerowała też w pierwodruk: usunęła z niego między innymi słowa Suzina z rozmowy z Wokulskim. Rozmowę tę wydania drukują dziś po zakończeniu powieści jako „Uzupełnienie”.

  8. 14

    Wątki poboczne — kamienica, wyścigi i pojedynek, proces, Szlangbaum, Stawska

    Kamienica Łęckich: Wokulski kupuje ją na licytacji przez podstawionego Szlangbauma za dziewięćdziesiąt tysięcy rubli, choć baronowa Krzeszowska dawała sześćdziesiąt. Klacz i wyścigi (tom I, rozdz. XIII): Wokulski kupuje od baronowej, za pośrednictwem Maruszewicza, klacz barona za osiemset rubli; Maruszewicz mówi potem baronowi, że kupiec dał tylko sześćset. Na wyścigach baron potrąca Wokulskiego i nie przeprasza — dochodzi do pojedynku, w którym baron traci ząb, po czym obaj się godzą. Maruszewicz wyłudza od Wokulskiego czterysta rubli na kwit z podrobionym podpisem barona; rzecz wychodzi na jaw w tomie II. Baronowa Krzeszowska, lokatorka kamienicy, procesuje się ze studentami i oskarża panią Stawską o kradzież lalki — sąd oczyszcza Stawską dzięki zeznaniu Wokulskiego. Stawska: jej mąż Ludwik żyje w Algierze pod nazwiskiem Ernesta Waltera, potem przychodzą dowody jego śmierci; Rzecki marzy o jej małżeństwie z Wokulskim, ale ostatecznie oświadcza się jej i zostaje przyjęty Mraczewski. Zasławek: narzeczeństwo i małżeństwo barona Dalskiego z Eweliną oraz jej romans ze Starskim. Szlangbaumowie: stary licytuje kamienicę, Henryk przejmuje sklep.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

Wokulski jest z pochodzenia kupcem-mieszczaninem

✓ Poprawnie

Wokulski jest szlachcicem, który został kupcem. Izabela mówi mu w Zasławku: „Jest pan przecie szlachcicem”, a on odpowiada: „Na moje nieszczęście, wobec pani, jestem także i kupcem.”

Dlaczego: Kupcy zarzucają mu, że jest „szlachcic… wielki pan… polityk”, arystokracja widzi w nim kupca galanteryjnego. Ta podwójna obcość jest w powieści nazwana wprost i warto ją poprzeć cytatem.

✗ Błąd

Zakończenie jest jednoznaczne — Wokulski popełnił samobójstwo w Zasławiu

✓ Poprawnie

Tak uważa Szuman („Przecież to jasne, że Stach zabił się w Zasławiu”). Rzecki sądzi, że Wokulski wysadził ruiny i wyjechał („gdyby tam zginął, pozostałby jakiś ślad”). Węgiełek śladu w gruzach nie znalazł. Narrator nie rozstrzyga.

Dlaczego: W tekście są dwie hipotezy wypowiedziane przez bohaterów i żadnego potwierdzenia. Pisząc o zakończeniu, trzeba zaznaczyć, czyja to opinia.

✗ Błąd

Krzyż z napisem „Non omnis moriar” to nagrobek Wokulskiego postawiony po jego śmierci

✓ Poprawnie

Węgiełek stawia krzyż z radości, że nie znalazł w gruzach śladu nieszczęścia — „ażeby była pamiątka, jako wielmożny pan od nieszczęścia się ocalił”. Napis doradził mu proboszcz, a Węgiełek tłumaczy go tym, że stary zamek „nie wszystek zginął”.

Dlaczego: Słowa Horacego czytelnik może odnieść do Wokulskiego (tak czyta je w ostatniej scenie Ochocki), ale w liście Węgiełka mają inne, dosłowne uzasadnienie.

✗ Błąd

Rzecki umiera w sklepie, układając towary

✓ Poprawnie

Rzecki układa wystawę i nakręca zabawki w sobotę wieczorem, ale umiera później, w swoim pokoju — znajduje go służący Kazimierz, a Szlangbaum nie chce nawet wejść.

Dlaczego: Scena z zabawkami i scena śmierci to dwa różne miejsca ostatniego rozdziału; łatwo je zlać w jedno.

Pokaż pozostałe 6
✗ Błąd

Wokulski porównuje Warszawę do gąsienicy, a Paryż do motyla

✓ Poprawnie

Do gąsienicy porównana jest oś Paryża, ciągnąca się od Lasku Vincennes do Lasku Bulońskiego. Motyl i robak pojawiają się wcześniej, na Powiślu, gdy Wokulski myśli o sobie: „Ach więc to ty masz zostać motylem, kupcze galanteryjny?”.

Dlaczego: Oba obrazy są w powieści, ale w innych miejscach i o czym innym. Kontrast Warszawy i Paryża trzeba opisywać własnymi słowami albo dokładnym cytatem.

✗ Błąd

Akcja „Lalki” toczy się w czasie powstania styczniowego

✓ Poprawnie

Akcja zaczyna się „w początkach roku 1878” i kończy jesienią 1879. O powstaniu i zesłaniu mówi się tylko we wspomnieniach i aluzjach.

Dlaczego: Daty są w tekście podane wprost; przeszłość bohaterów poznajemy z rozmów w jadłodajni i z pamiętnika Rzeckiego.

✗ Błąd

Pani Stawska była kasjerką w sklepie Wokulskiego

✓ Poprawnie

Wokulski dał jej posadę kasjerki w sklepie Milerowej, w którym miał kapitał. W jego sklepie kupiła tylko lalkę dla Heluni — za trzy ruble.

Dlaczego: Szczegół ważny dla procesu: Wokulski zeznaje jako sprzedawca lalki, nie jako pracodawca oskarżonej.

✗ Błąd

Tytuł „Lalka” odnosi się tylko do Izabeli

✓ Poprawnie

W tekście lalka to przede wszystkim przedmiot sporu Krzeszowskiej ze Stawską oraz zabawki Rzeckiego („cały ten świat lalek”). Sam Prus mówił, że tytuł jest przypadkowy. Izabela jako „lalka” to interpretacja czytelników.

Dlaczego: W wypracowaniu można tej interpretacji użyć, ale trzeba wiedzieć, co jest w powieści dosłownie, a co jest odczytaniem.

✗ Błąd

Rzecki jest pozytywistą jak Wokulski

✓ Poprawnie

Rzecki to bonapartysta wychowany w kulcie Napoleona i uczestnik kampanii węgierskiej. Sam o sobie pisze, że nazywają go „bonapartystą i romantykiem”, a Szuman mówi nad jego ciałem: „Ostatni to romantyk!”.

Dlaczego: Praca w sklepie nie czyni z niego człowieka nowej epoki — jego pamiętnik to głos pokolenia sprzed 1863 roku.

✗ Błąd

„Lalka” ma jednego narratora

✓ Poprawnie

Obok narratora w trzeciej osobie jest „Pamiętnik starego subiekta” — rozdziały pisane przez Rzeckiego w pierwszej osobie.

Dlaczego: Rzecki wie mniej niż czytelnik i często się myli, więc jego relacji nie można traktować jak głosu autora.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Lalka
Powieść Bolesława Prusa; druk w „Kurierze Codziennym” 1887–1889, wydanie książkowe 1890; akcja 1878–1879
Bolesław Prus
Pseudonim Aleksandra Głowackiego (1847–1912), autora „Lalki”
Stanisław Wokulski
Główny bohater; na początku akcji ma 45 lat; szlachcic, dawny zesłaniec, kupiec galanteryjny
Izabela Łęcka
Córka Tomasza Łęckiego, panna z arystokracji, w której kocha się Wokulski
Tomasz Łęcki
Ojciec Izabeli, zrujnowany arystokrata; umiera na apopleksję pod koniec powieści
Panna Florentyna
Kuzynka Izabeli mieszkająca z Łęckimi
Ignacy Rzecki
Stary subiekt, przyjaciel Wokulskiego, bonapartysta, autor pamiętnika
Pamiętnik starego subiekta
Rozdziały pisane przez Rzeckiego w pierwszej osobie — drugi głos opowiadający w powieści
August Katz
Przyjaciel Rzeckiego z kampanii węgierskiej; po klęsce odebrał sobie życie
Hopfer
Właściciel lokalu, w którym Wokulski był subiektem około 1860 roku
Szkoła Główna
Warszawska uczelnia, do której Wokulski zdał po Szkole Przygotowawczej
Irkuck
Okolice, w których Wokulski przebywał na zesłaniu; tam poznał Suzina
Pokaż wszystkie 50 (38 więcej)
Małgorzata Minclowa
Wdowa po Janie Minclu, żona Wokulskiego; po niej odziedziczył sklep i 30 tys. rubli
Sklep galanteryjny
Sklep Wokulskiego na Krakowskim Przedmieściu, dawniej Jana Mincla; później przejmuje go Szlangbaum
Suzin
Moskiewski kupiec, przyjaciel Wokulskiego z Syberii; namówił go na dostawy dla wojska
250 tys. rubli
Majątek, z którym Wokulski wraca z wojny („z tego dużą część w złocie”)
Kamienica Łęckich
Kupiona przez Wokulskiego na licytacji za 90 tys. rubli; Krzeszowska dawała 60 tys.
Rossi
Włoski aktor, którym zachwyca się Izabela; Wokulski organizuje mu oklaski i album
Kwesta przy grobach
Scena w kościele (tom I, rozdz. IX): Wokulski przynosi 25 półimperiałów; Izabela mówi o nim do ciotki po angielsku
Baron Krzeszowski
Arystokrata; potrąca Wokulskiego na wyścigach, w pojedynku traci ząb
Baronowa Krzeszowska
Żona barona; chce kupić kamienicę Łęckich, oskarża Stawską o kradzież lalki
Maruszewicz
Pośrednik przy sprzedaży klaczy; wyłudza 400 rubli na kwit z podrobionym podpisem barona
Helena Stawska
Lokatorka kamienicy, daje lekcje, potem kasjerka u Milerowej; wychodzi za Mraczewskiego
Ludwik Stawski
Mąż Heleny; żył w Algierze pod nazwiskiem Ernesta Waltera i tam zmarł
Helunia
Córeczka pani Stawskiej; jej lalka ma na imię Mimi
Proces o lalkę
Sprawa Krzeszowskiej przeciw Stawskiej; lalka kupiona u Wokulskiego za 3 ruble ma w głowie jego firmę
Wysocki
Furman z Powiśla; Wokulski daje mu 10 rubli i konia, potem trzyma do chrztu jego córkę
Dróżnik Wysocki
Brat furmana; dzięki Wokulskiemu wraca do Skierniewic i tam ratuje mu życie
Marianna
Dziewczyna wykupiona przez Wokulskiego i oddana do magdalenek; później żona Węgiełka
Węgiełek
Rzemieślnik z Zasławia; wycina wiersz na kamieniu, na końcu stawia krzyż i pisze list do Rzeckiego
Oberman
Inkasent, który zgubił czterysta kilkadziesiąt rubli; Wokulski po cichu zwraca mu stratę
Doktor Szuman
Lekarz i badacz, przyjaciel Wokulskiego; autor zdania o dwóch ludziach stopionych w Wokulskim
Henryk Szlangbaum
Subiekt, dawny zesłaniec; przez pewien czas nazywał się Szlangowski; przejmuje sklep Wokulskiego
Stary Szlangbaum
Ojciec Henryka; licytuje kamienicę Łęckich dla Wokulskiego
Julian Ochocki
Kuzyn Izabeli, wynalazca marzący o machinie latającej; dostaje w testamencie 140 tys. rubli
Geist
Paryski chemik; szuka metalu lżejszego od powietrza, daje Wokulskiemu skrawek swojego metalu
Medalion
Złoty medalion z blaszką metalu Geista; Wokulski daje go Izabeli, a ona blaszkę gubi
Powiśle
Uboga dzielnica nad Wisłą; tu Wokulski myśli o bulwarach i spotyka Wysockiego
Kazimierz Starski
Kuzyn Izabeli; jego rozmowę z nią Wokulski słyszy w pociągu
Prezesowa Zasławska
Właścicielka Zasławka, w młodości kochała stryja Wokulskiego; majątek zapisuje na cele dobroczynne
Zasławek
Majątek prezesowej; w pobliskim Zasławiu są ruiny zamku
Baron Dalski
Starszy pan, narzeczony, a potem mąż Eweliny, którą uwodzi Starski
Pani Wąsowska
Młoda, zamożna wdowa, którą Wokulski poznaje w Zasławku
Skierniewice
Stacja, na której Wokulski wysiada z pociągu do Krakowa i rzuca się pod pociąg
Testament Wokulskiego
140 tys. rubli Ochockiemu, 25 tys. Rzeckiemu, 20 tys. Helence Stawskiej, 5 tys. służbie i ubogim
Non omnis moriar
„Nie wszystek umrę” (Horacy); napis na krzyżu Węgiełka w Zasławiu i ostatnie słowa cytowane w powieści
Trzy pokolenia
Tytuł, jaki Prus pierwotnie chciał nadać powieści: Rzecki, Wokulski, Ochocki
Spółka do handlu z cesarstwem
Przedsięwzięcie Wokulskiego z udziałem arystokracji; przyniosła nie piętnaście, ale osiemnaście procent zysku
Powieść realistyczna
Gatunek „Lalki”: określony czas i miejsce, szeroki obraz społeczeństwa, prawdopodobieństwo zdarzeń
Mechaniczne zabawki
Rzecki nakręca je w rozdziale II tomu I i w ostatnim rozdziale — „Marionetki!… Wszystko marionetki!…”

Egzamin ustny

Zadania jawne CKE: Lalka

Zadania z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: Bolesław Prus, „Lalka”. Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.

  1. 1

    Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  2. 2

    Praca jako pasja człowieka. Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  3. 3

    Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  4. 4

    Konfrontacja marzeń z rzeczywistością. Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  5. 5

    Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  6. 6

    Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy

Źródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Lalka”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

🎭 Lalka ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Jaką premię ponad umowę obiecał Wokulski dżokejowi za wygranie wyścigu?

A 250 rubli
B 200 rubli
C 150 rubli
D 100 rubli
🎭 Lalka ✎ Otwarte ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt

Opisz, jak Wokulski pomagał ludziom w potrzebie.

🎭 Lalka ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 2 pkt

Dopasuj postacie do ich marzeń i aspiracji.

Ochocki
→
Wokulski
→
Rzecki
→
Izabela
→
Do wyboru: Miłość Izabeli i szczęście rodzinneIdealny arystokrata jako mążMaszyna latająca i kariera naukowaPowrót Napoleonidów na tron i sprawiedliwość na świecie
🎭 Lalka ☑ Wielokrotny wybór ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 2 pkt

Które zdania o finale powieści są prawdziwe? (wybierz wszystkie poprawne)

A Ochocki został naukowcem w Polsce
B Szlangbaum zbankrutował i wyjechał do Paryża
C Rzecki umarł w sklepie, za ladą
D Wokulski prawdopodobnie popełnił samobójstwo
E Izabela wyjechała za granicę z zamiarem wstąpienia do klasztoru
🎭 Lalka ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt
Po zerwaniu z Izabelą Wokulski najprawdopodobniej popełnił  , wysadzając w powietrze  . Świadczy o tym   z napisem Non omnis moriar. Rzecki   w swoim mieszkaniu, nie doczekawszy się wiadomości od Wokulskiego.

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Zacznij od dat: druk w „Kurierze Codziennym” 1887–1889, książka 1890, akcja od początku 1878 do jesieni 1879. Przeszłość bohaterów (rok 1848, lata 60.) znamy ze wspomnień.

  2. 2

    Ułóż biografię Wokulskiego po kolei: Hopfer, Szkoła Przygotowawcza i Główna, Syberia, małżeństwo z Minclową, teatr i panna Izabela, wojna i majątek, Warszawa, Paryż, Zasławek, zaręczyny, pociąg do Krakowa, Skierniewice, testament, Zasław.

  3. 3

    Przy każdej ocenie Wokulskiego zapisz, kto ją wypowiada: goście jadłodajni, Rzecki, Szuman, Izabela, książę. W „Lalce” nie ma jednej obowiązującej opinii o bohaterze.

  4. 4

    Odróżniaj rozdziały narratora od „Pamiętnika starego subiekta”. Zdanie z pamiętnika to zdanie Rzeckiego — i tak je podpisuj.

  5. 5

    Zakończenie opisuj faktami: testament, pogłoski o dynamicie, list Węgiełka, spór Szumana z Rzeckim. Dopiero potem dodaj własną interpretację.

  6. 6

    Cytaty warte zapamiętania, wszystkie z tekstu: „Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego” (Szuman), „Marionetki!… Wszystko marionetki!…” (Rzecki), „Farewell, miss Iza, farewell!” (Wokulski), „Ostatni to romantyk!” (Szuman o Rzeckim), „Non omnis moriar…”.

  7. 7

    Sumy i szczegóły sprawdzaj w tekście: 30 tys. i 250 tys. rubli, kamienica za 90 tys. przy ofercie 60 tys., klacz za 800 rubli, lalka za 3 ruble, 25 półimperiałów na kweście.

  8. 8

    O tytule pisz dwustopniowo: najpierw to, co jest w powieści (proces o lalkę, zabawki Rzeckiego) i co mówił sam Prus, potem interpretacje (Izabela, ludzie-marionetki).

FAQ

FAQ — Lalka

Ile rozdziałów ma „Lalka” i w których pisze Rzecki?
Tom I ma 20 rozdziałów, tom II 18 i „Uzupełnienie”. „Pamiętnik starego subiekta” to dziewięć rozdziałów: w tomie I rozdziały III, X i XX, w tomie II rozdziały I, VIII, IX, X, XV i XVII.
Jak kończy się „Lalka”?
Zakończenie jest otwarte. Wokulski wyjeżdża, nie mówiąc dokąd. Węgiełek pisze, że ruiny zamku w Zasławiu wyleciały w powietrze, ale w gruzach nie znalazł śladu, i stawia krzyż z napisem „Non omnis moriar”. Szuman uważa, że Wokulski się zabił, Rzecki, że wyjechał w świat. Ostatni rozdział ma tytuł „…?…”.
Kogo Szuman nazywa „ostatnim romantykiem”?
Rzeckiego, nad jego ciałem w ostatnim rozdziale. Wokulskiego Szuman nazywa wcześniej „polskim romantykiem”, ale słowa „Ostatni to romantyk!” dotyczą Rzeckiego.
Jak przećwiczyć „Lalkę” przed sprawdzianem?
Zacznij sesję z samej „Lalki”: 10 pytań losowanych ze 133 w banku, od zamkniętych o fakty po otwarte o tytuł i narrację. Otwarte sprawdza AI i pokazuje, czego zabrakło w odpowiedzi. Dwie, trzy sesje wystarczą, żeby wiedzieć, w której części tekstu masz dziury.
Ile zadań z Lalki jest na maturze?
CKE nie przypisuje punktów do lektur. „Lalka” jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym, poznawaną w całości (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019). Na poziomie podstawowym za cały egzamin pisemny jest 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).
Kim jest Stanisław Wokulski?
To główny bohater powieści, czterdziestopięcioletni kupiec galanteryjny. Z rozmowy w jadłodajni i z pamiętnika Rzeckiego wiemy, że był subiektem u Hopfera, zdał do Szkoły Głównej, trafił na Syberię w okolice Irkucka, a po powrocie ożenił się z wdową po Janie Minclu i odziedziczył sklep. Po śmierci żony zobaczył w teatrze Izabelę Łęcką; dla niej pojechał na wojnę i wrócił z majątkiem dwustu pięćdziesięciu tysięcy rubli. Doktor Szuman mówi o nim: „Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego.” Wokulski pomaga ubogim, zakłada spółkę handlową, interesuje się wynalazkami Geista, ale wszystko podporządkowuje miłości do Izabeli. Gdy w pociągu słyszy jej rozmowę ze Starskim, wysiada w Skierniewicach i rzuca się pod pociąg; ratuje go dróżnik Wysocki. Potem spisuje testament i znika.
Na czym polega narracja w „Lalce”?
Powieść ma dwa głosy. Większość rozdziałów opowiada narrator w trzeciej osobie, który zna myśli Wokulskiego, Izabeli i innych postaci. Dziewięć rozdziałów to „Pamiętnik starego subiekta” — zapiski Ignacego Rzeckiego w pierwszej osobie. Z pamiętnika znamy dzieciństwo Rzeckiego, kampanię węgierską, młodość Wokulskiego, a w tomie II między innymi proces o lalkę. Rzecki jest życzliwy, ale często się myli: postępki Wokulskiego tłumaczy polityką i długo nie wierzy w jego miłość do panny Łęckiej. Czytelnik wie więc więcej niż autor pamiętnika i sam musi zestawiać obie relacje.
Skąd tytuł „Lalka” i co oznacza?
Prus chciał pierwotnie nazwać powieść „Trzy pokolenia”. O tytule „Lalka” mówił, że jest przypadkowy i że podsunęła mu go notatka prasowa o procesie o kradzież lalki. W powieści odpowiada temu sprawa baronowej Krzeszowskiej przeciw pani Stawskiej: lalka kupiona w sklepie Wokulskiego za trzy ruble okazuje się własnością Stawskiej, bo w jej głowie jest firma Wokulskiego. Słowo „lalki” pada też przy zabawkach nakręcanych przez Rzeckiego („cały ten świat lalek”), o których w ostatnim rozdziale stary subiekt mówi: „Marionetki!… Wszystko marionetki!…”. Czytelnicy i szkolne omówienia odnoszą tytuł także do Izabeli Łęckiej — to interpretacja, w tekście nikt jej tak nie nazywa.
Jak kończy się „Lalka”?
Wokulski wyjeżdża do Moskwy i przestaje pisać. Pierwszego października wychodzi na jaw jego testament: sto czterdzieści tysięcy rubli dla Ochockiego, dwadzieścia pięć tysięcy dla Rzeckiego, dwadzieścia tysięcy dla Helenki Stawskiej, pięć tysięcy dla dawnej służby i ubogich. Węgiełek pisze z Zasławia, że ruiny zamku wyleciały w powietrze, a on śladu nieszczęścia w gruzach nie znalazł i postawił krzyż z napisem „Non omnis moriar…”. Szuman uważa, że Wokulski się zabił; Rzecki — że wysadził pamiątkę po Izabeli i podróżuje. Narrator tego nie rozstrzyga. Izabela, według Ochockiego, wstępuje do klasztoru. Rzecki umiera w swoim pokoju, a Ochocki zapowiada wyjazd, „może na zawsze”.
Jak zrobić powtórkę z „Lalki” przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Zacznij od dat: druk w „Kurierze Codziennym” 1887–1889, książka 1890, akcja od początku 1878 do jesieni 1879. 2) Ułóż biografię Wokulskiego po kolei: Hopfer, Szkoła Przygotowawcza i Główna, Syberia, małżeństwo z Minclową, teatr i panna Izabela, wojna i majątek, Warszawa, Paryż, Zasławek, zaręczyny, pociąg do Krakowa, Skierniewice, testament, Zasław. 3) Przy każdej ocenie Wokulskiego zapisz, kto ją wypowiada: goście jadłodajni, Rzecki, Szuman, Izabela, książę. Na koniec sprawdź się w quizie z „Lalki”, a potem w pełnym sprawdzianie.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Lalka” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Lalka do matury 2027

127 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu