„Chłopi” to powieść Władysława Stanisława Reymonta, pisarza Młodej Polski. Reymont urodził się 7 maja 1867 r. w Kobielach Wielkich, zmarł 5 grudnia 1925 r. w Warszawie; jego ojciec był organistą. Wcześnie skończył naukę w szkole, był m.in. wędrownym aktorem i pracownikiem kolei. Przed „Chłopami” wydał „Komediantkę” (1896), „Fermenty” (1897) i „Ziemię obiecaną” (1899).
„Chłopi” ukazywali się w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” w latach 1902–1908, a w wydaniu książkowym w latach 1904–1909. W 1924 r. Reymont otrzymał Nagrodę Nobla — w uzasadnieniu wymieniono właśnie „Chłopów” jako wielką epopeję narodową. Był drugim po Henryku Sienkiewiczu polskim laureatem tej nagrody w dziedzinie literatury.
Powieść dzieli się na cztery części nazwane od pór roku. „Jesień” (12 rozdziałów) zaczyna się w czasie wykopków: stara Agata idzie „we świat” po proszonym, a Borynie pada najlepsza krowa. Maciej Boryna, gospodarz „na trzydziestu morgach”, ma 58 lat i jest świeżo owdowiały; wójt podsuwa mu myśl o ożenku.
Na jarmarku Boryna kupuje Jagnie wstążkę i jedwabną chustkę, potem posyła do jej matki swatów z wódką. Dominikowa targuje się o zapis: Boryna zapisuje Jagnie u rejenta sześć morgów.
Jego dzieci — Antek z żoną Hanką oraz Magda z mężem kowalem — żądają, by resztę odpisał im. Kłótnia kończy się bójką ojca z synem, a nazajutrz Boryna wypędza Antków; przenoszą się do ojca Hanki, Bylicy. Część zamyka wesele Boryny z Jagną i śmierć parobka Kuby, który — postrzelony przez borowego w czasie kłusowania — sam odrąbał sobie nogę i wykrwawił się w stajni.
„Zima” (13 rozdziałów) pokazuje biedę Antków: sprzedają Żydom ostatnią krowę, Hanka przędzie wełnę dla organiściny i chodzi po susz do lasu, Antek pracuje przy tartaku. Antek spotyka się z Jagną. Boryna zastaje ich w brogu i podpala bróg; wieś posądza o podpalenie Antka, a ksiądz potępia go z ambony.
Gdy dziedzic zaczyna rąbać las, który wieś uważa za swój, Boryna prowadzi gromadę na porębę. W bitwie borowy rozbija mu głowę kolbą; Antek zabija borowego. „Wiosna” (11 rozdziałów): ponad pięćdziesięciu chłopów siedzi w więzieniu, w polu pracują kobiety. Boryna leży bez przytomności; w chwili jasności mówi Hance o pieniądzach schowanych w zbożu i każe ratować Antka.
Umiera nocą w polu, siejąc ziemię. „Lato” (13 rozdziałów): pogrzeb Boryny, powrót Antka z więzienia, uczucie Jagny do Jasia, syna organistów, wreszcie wypędzenie Jagny ze wsi i żniwa. Powieść kończy się słowami wędrownego dziada: „Ostańcie z Bogiem, ludzie kochane.”. Bohaterowie mówią stylizowaną gwarą, a opisy przyrody i pracy mają podniosły, poetycki ton.
Według materiałów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (zpe.gov.pl) podstawą stylizacji była gwara łowicka, której Reymont nie oddawał wiernie, a w narracji można wyróżnić trzy perspektywy: realistycznego obserwatora, wsiowego gaduły i młodopolskiego stylizatora. Numery rozdziałów podajemy za wydaniem, z którego korzystamy (tekst z serwisu Wolne Lektury).
