Władysław Reymont
Chłopi WŁADYSŁAWA STANISŁAWA REYMONTA (1867-1925) — POWIEŚĆ młodopolska. 4 TOMY (Jesień, Zima, Wiosna, Lato) wydane 1904-1909. NOBEL 1924. Nazywana 'MŁODOPOLSKĄ EPOPEJĄ CHŁOPSKĄ'. Akcja w fikcyjnej wsi LIPCE na Mazowszu, kilkadziesiąt lat po uwłaszczeniu, BRAK konkretnej daty (mitologizacja). 50+ pytań w bazie: GŁÓWNE postaci (MACIEJ BORYNA — najbogatszy gospodarz ~30 morgów, patriarcha, wdowiec; JAGNA DOMINIKÓWNA — druga żona Boryny, młoda, piękna, córka Dominikowej, kobieta-natura wrażliwa estetycznie; ANTEK BORYNA — syn Macieja, ożeniony z Hanką, KOCHANEK Jagny-MACOCHY, buntownik; HANKA — żona Antka, córka biednego Bylicy, przemiana z pokornej w zaradną; DOMINIKOWA — matka Jagny, intrygantka; KUBA SOCHA — parobek, postrzelony przez borowego, AMPUTUJE sobie nogę siekierą, umiera podczas wesela; ROCHO — wędrowny pielgrzym, uczy dzieci, opowiada legendy; KOWAL — zięć Boryny intrygant; JAGUSTYNKA — plotkarka judzicielka; MATEUSZ — rywal Antka; JANKIEL — karczmarz; PAN JACEK — brat dziedzica). TROJAŃSKI trójkąt: Boryna=Menelaos, Jagna=Helena, Antek=Parys (paralela mitologiczna podkreślona przez Booka przy okazji Nobla). KLUCZOWE sceny: ŚLUB Boryny z Jagną (Jesień, Kuba umiera), POŻAR BROGU (Zima — Boryna podpala bróg z Antkiem i Jagną w środku), BITWA O LAS (Zima finał — chłopi vs dwór, borowy rani Borynę, Antek zabija borowego), ŚMIERĆ BORYNY w polu wykonującego GEST SIEJBY (Wiosna — naturalizm+mit), WYGNANIE JAGNY na WOZIE GNOJNYM (Lato — kozioł ofiarny). MOTYWY: ZIEMIA jako wartość naczelna, cykliczność natury, konflikt pokoleń, kobieta fatalna, mitologizacja, religia ludowa. JĘZYK: stylizacja gwarowa + poetyka młodopolska (animizacja 'zima jak zwierz srogi'). EPOKA: Młoda Polska, naturalizm+symbolizm.
Chłopi — POWIEŚĆ młodopolska Władysława Stanisława REYMONTA (1867-1925), wydawana w 4 TOMACH w latach 1904-1909. ARCYDZIEŁO polskiej literatury. NAGRODA NOBLA 1924 — drugi polski Nobel literacki (po Sienkiewiczu 1905). Nazywana 'MŁODOPOLSKĄ EPOPEJĄ CHŁOPSKĄ'. WŁADYSŁAW REYMONT — biografia:
Trzy losowe pytania z naszej bazy dla tego tematu — kliknij i sprawdź.
10 kluczowych umiejętności — każda przećwiczona na konkretnych zadaniach z bazy.
MITOLOGIZACJA to KLUCZOWY zabieg artystyczny Reymonta. Nadaje wiejskiej rzeczywistości WYMIAR UNIVERSALNY, mityczny, ponadczasowy. Wieś Lipce = mikrokosmos rządzący się prawami archetypów. PARALELA TROJAŃSKA — wskazana przez szwedzkiego krytyka FREDRIKA BOOKA przy okazji NOBLA 1924: 1) MACIEJ BORYNA = MENELAOS — stary, bogaty, oszukany mąż. 2) JAGNA = HELENA — piękna kobieta, sprawcza nieszczęść, ośrodek konfliktu. 3) ANTEK = PARYS — młody uwodziciel, naruszający honor. 4) Wieś LIPCE = TROJA — wspólnota skazana na konflikt. 5) PORWANIE Heleny przez Parysa = romans Antka z Jagną. 6) WOJNA trojańska = konflikt Boryny z Antkiem. ZNACZENIE PARALELI: 1) Życie wsi NIE jest banalne. 2) Powtarza ARCHETYPOWE wzorce. 3) Te same KONFLIKTY co w mitach — zazdrość, pożądanie, władza. 4) UNIWERSALIZACJA wiejskiego dramatu. 5) Reymont podnosi chłopów do rangi BOHATERÓW EPOSU. 6) Demokratyzacja kategorii heroizmu. 7) Chłopi godni opowieści jak królowie. MITOLOGIZACJA — inne wymiary: 1) CYKLICZNA KOMPOZYCJA — 4 pory roku = mit agrarny. 2) Wieczny rytm narodzin, śmierci, odrodzenia. 3) BRAK konkretnej DATY akcji — celowo pozahistoryczny. 4) Życie ZBIOROWE — nie tylko jednostkowe. 5) PRACA jako SACRUM. 6) Śmierć Boryny w gestcie SIEJBY = mit agrarny. ŚMIERĆ BORYNY jako MIT: 1) Boryna w malignie wychodzi w pole. 2) Wykonuje gest SIEJBY. 3) Naturalizm (odruch) + Mit (sacrum). 4) Siewba = symbol cyklu. 5) Człowiek wraca do ZIEMI MATKI. 6) Wieczne odrodzenie. 7) Scena uznawana za ARCYDZIEŁO. JAGNA jako HELENA: 1) Piękność. 2) Uroda jako przekleństwo. 3) Pasywna, ale wzbudza pożądanie. 4) Sprawcza nieszczęść mimo woli. 5) Niewolnica własnej urody. 6) Klasyczna femme fatale. 7) Jak Helena — ostatecznie WYRZUCONA przez społeczność. BORYNA jako MENELAOS: 1) Stary mąż. 2) Bogaty, potężny. 3) Oszukany przez młodszego rywala. 4) Patriarcha. 5) Mściciel honoru. 6) Symbol władzy mężczyzny. ANTEK jako PARYS: 1) Młody, silny. 2) Uwodziciel. 3) Narusza tabu (kazirodztwo z macochą). 4) Buntownik. 5) Symbol pokolenia. RELIGIJNA mitologizacja: 1) Wigilia — Rocho czyta o narodzeniu Jezusa. 2) Opłatek bydlętom (tradycja). 3) Krowy 'rozmawiają' w noc Wigilii (mit ludowy). 4) Sacrum w codzienności. 5) Religijność LUDOWA — łączy chrześcijaństwo z magią. PRACA jako SACRUM: 1) Praca na roli = obrzęd. 2) Sianie, żniwa, młoćba — rytuały. 3) Człowiek jest CZĘŚCIĄ natury. 4) Praca daje GODNOŚĆ. 5) Estetyzacja pracy. CYKLICZNOŚĆ — 4 PORY ROKU: 1) JESIEŃ — przygotowania, ślub. 2) ZIMA — kryzys, konflikt. 3) WIOSNA — odrodzenie. 4) LATO — żniwa, finał. 5) Każdy tom = jedna pora. 6) Życie wsi WPISANE w cykl. 7) Nie ma 'początku' i 'końca' — wieczność. MITOLOGIZACJA w POLSKIEJ literaturze: 1) MICKIEWICZ 'Pan Tadeusz' — mit Soplicowa. 2) SIENKIEWICZ — mitologizacja XVII w. 3) WYSPIAŃSKI 'Wesele' — mit chłopsko-szlachecki. 4) Reymont — mit chłopski. 5) Polska tradycja mitologizacji. PARALELE LITERACKIE — mit trojański: 1) HOMER 'Iliada' — oryginał. 2) GIRAUDOUX 'Wojna trojańska nie odbędzie się'. 3) Wielu modernistów odwoływało się do mitu. 4) Reymont WBUDOWAŁ mit w realizm. KRYTYKA PARALELI: 1) Niektórzy uznają za przesadną. 2) Reymont nie nazywał wprost. 3) Interpretacja krytyków. 4) ALE: zaobserwowana przez Booka przy Noblu. 5) Świadomie czy nie — paralela istnieje. INTERPRETACJE mitologizacji: 1) ESTETYCZNA — piękno. 2) FILOZOFICZNA — uniwersalność. 3) NARODOWA — chłopi godni mitu. 4) SPOŁECZNA — demokratyzacja heroizmu. 5) PSYCHOLOGICZNA — archetypy. 6) RELIGIJNA — sacrum w codzienności. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Lipce jako MIKROKOSMOS. 2) Wieś jako uniwersalna przestrzeń konfliktu. 3) Mit zamiast historii. 4) Inspiracja dla modernistycznej literatury. 5) Polski wkład do literatury światowej. ROCHO jako narrator mitów: 1) Opowiada legendy. 2) Strażnik pamięci kulturowej. 3) Mit przekazywany ustnie. 4) Funkcja tradycji. 5) Mickiewiczowski 'siwy Wojski'. SIEJBA jako symbol: 1) Praca człowieka. 2) Ziarno w ziemię = śmierć. 3) Plon = zmartwychwstanie. 4) Cykl. 5) Religia agrarna pra-słowiańska. 6) Chrześcijaństwo (Jezus o ziarnie). 7) Mit uniwersalny. NA MATURZE — mitologizacja STANDARD pytań. Trzeba znać: paralelę trojańską (Boryna=Menelaos, Jagna=Helena, Antek=Parys — wskazana przez Booka przy Noblu 1924), cykliczność (4 pory roku), śmierć Boryny w gestcie siejby (naturalizm + mit), Lipce jako mikrokosmos, brak konkretnej daty (uniwersalizacja). Esej 'Mitologizacja w literaturze', 'Symbolika cyklu' WYMAGA tego materiału.
KONFLIKT MACIEJA BORYNY i ANTKA BORYNY to OŚ FABUŁY 'Chłopów'. Klasyczny KONFLIKT POKOLEŃ — ojciec vs syn. Spór o ZIEMIĘ, WŁADZĘ, KOBIETĘ. Eskalacja od bójki przez wygnanie po pożar. PRZYCZYNY KONFLIKTU: 1) ZIEMIA — głównie ekonomiczna. Antek czeka na schedę. Boryna zapisuje 6 morgów Jagnie (jako wiano). 2) JAGNA — Antek kochał Jagnę PRZED ślubem z ojcem. Tabu MACOCHY. 3) WŁADZA — Boryna patriarcha, Antek chce być gospodarzem. 4) POKOLENIA — stary vs młody, doświadczenie vs siła. 5) RÓŻNE STYLE życia — Boryna ostrożny pragmatyk, Antek impulsywny. CHARAKTERYSTYKA Boryny: 1) Wiek około 60 lat. 2) WDOWIEC po pierwszej żonie (matka Antka). 3) NAJBOGATSZY w Lipcach — ok. 30 morgów. 4) PATRIARCHA. 5) Pierwszy chłop we wsi. 6) Twardy, ale przebiegły. 7) Polityk wiejski — kalkuluje, manipuluje. 8) Ostrożny, działa rozważnie. 9) Władza tradycyjna. CHARAKTERYSTYKA Antka: 1) Wiek około 30 lat. 2) SYN Macieja z pierwszego małżeństwa. 3) Ożeniony z HANKĄ. 4) Ojciec DZIECI. 5) WIELKI, silny. 6) IMPULSYWNY — emocje, gniew. 7) Sięga po PRZEMOC. 8) Niedoceniony przez ojca. 9) Czeka na schedę. 10) Czuje się POMINIĘTY (Jagna dostała 6 morgów). ETAPY KONFLIKTU: 1) ZAPISANIE 6 morgów Jagnie — Antek wściekły. 2) WESELE Boryny z Jagną. Antek nie ma swojej pozycji. 3) BÓJKA Antka z ojcem o ziemię. Antek bije starego. 4) WYGNANIE Antka przez ojca — z żoną, dziećmi. Idą do Bylicy. 5) ANTEK i Jagna — romans macochy z pasierbem. 6) Lata mijają w biedzie. Antek pracuje na tartaku. 7) ROZMOWY Antka z Jagną — flirty. 8) Antek prosi Jagnę o wyjście za bróg. 9) BORYNA stróżuje noce. 10) Znajduje ZAPASKĘ Jagny pod brogiem. 11) Przyłapie ich w brogu. 12) PODPALA BRÓG. 13) Antek ucieka. Jagna wygnana. 14) Boryna NIE zeznaje przeciw synowi! 15) BITWA O LAS — Borowy rani Borynę. Antek ZABIJA borowego — broniąc OJCA. 16) Pojednanie krwią — 'Tyżeś to, synu?'. 17) Antek aresztowany. 18) Boryna ciężko ranny, umiera. 19) Antek wraca po więzieniu. SCENA BÓJKI w I tomie: 1) Antek wściekły na ojca za Jagnę. 2) Spór o ziemię. 3) Bije starego. 4) Ojciec wypędza syna. 5) Antek, Hanka, dzieci — na ulicę. 6) Mickiewiczowski moment dramatyczny. SCENA POŻARU BROGU — kulminacja: 1) Boryna podejrzewa. 2) Stróżuje noce. 3) Ślady pod brogiem. 4) ZAPASKA Jagny. 5) Przyłapie ich. 6) PODPALA bróg. 7) Antek ucieka. 8) Jagna wygnana do matki. 9) Pisarz, strażnicy. 10) Boryna PYTANY — NIE zeznaje przeciw synowi. 11) Ojcowska więź silniejsza od zemsty. 12) Klucz do interpretacji Boryny — mimo wściekłości, OCHRONA syna. SCENA BITWY O LAS — pojednanie: 1) Chłopi walczą o las. 2) Boryna prowadzi. 3) Borowy strzela do Boryny — kolba w głowę. 4) Boryna pada. 5) Antek widzi ojca padającego. 6) Rzuca się na borowego. 7) ZABIJA go. 8) Brony otacza Borynę. 9) 'Tyżeś to, synu?' — Boryna rozpoznaje. 10) MOMENT POJEDNANIA. 11) Krew jako spoiwo. 12) Antek aresztowany za zabójstwo. 13) Boryna umiera (w Wiośnie). PARADOKS pojednania: 1) Antek BIJE ojca w tomie I. 2) Antek RATUJE ojca w tomie II. 3) Konflikt → krew → pojednanie. 4) Cykl ojciec-syn. 5) Wieczna struktura. INTERPRETACJE konfliktu: 1) PSYCHOLOGICZNA — Edyp polski (chęć posiadania macochy). 2) SPOŁECZNA — pokolenia. 3) EKONOMICZNA — walka o ziemię. 4) POLITYCZNA — władza. 5) MITOLOGICZNA — patriarcha vs syn, Kronos vs Zeus. 6) UNIVERSAL — wieczny motyw. PARALELE LITERACKIE — konflikt pokoleń: 1) DOSTOJEWSKI 'Bracia Karamazow' — synowie i ojciec. 2) MICKIEWICZ 'Pan Tadeusz' — Jacek-Stolnik. 3) TURGIENIEW 'Ojcowie i dzieci'. 4) Klasyczny motyw. 5) BIBLIA — Kain i Abel, Jakub i Ezaw. POJEDNANIE — możliwe? 1) Tylko w obliczu śmierci. 2) Krwawa cena. 3) Boryna umiera pojednany z synem. 4) Antek dziedziczy. 5) Cykl kontynuowany. SYMBOLIKA OJCA i SYNA: 1) Boryna = tradycja, władza. 2) Antek = bunt, przyszłość. 3) Konflikt = przemiana. 4) Stary umiera, młody przejmuje. 5) Klasyczny model. ZNACZENIE dla powieści: 1) Konflikt = oś fabuły. 2) Eskalacja przez 4 tomy. 3) Bez konfliktu — nie ma powieści. 4) Reymont mistrz dramaturgii. 5) Modernistyczna psychologia. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Konflikt pokoleń wciąż aktualny. 2) Polskie rodziny. 3) Spory o dziedzictwo. 4) Tradycja vs zmiana. 5) Ojcowie i synowie. KLUCZ do Boryny: 1) Mimo bicia syna — kocha go. 2) Mimo pożaru brogu — nie zeznaje. 3) Mimo zdrady — Antek ratuje życie. 4) Komplikowane uczucia. 5) Reymont psychologicznie głęboki. KLUCZ do Antka: 1) Mimo bicia ojca — kocha. 2) Mimo wygnania — wraca. 3) Mimo zdrady macochy — broni ojca w bitwie. 4) Konflikt nie negacja miłości. 5) Tragizm relacji. NA MATURZE — konflikt pokoleń STANDARD pytań. Trzeba znać: przyczyny (ziemia, Jagna), bójkę i wygnanie, romans Antka z Jagną-macochą, pożar brogu (Boryna nie zeznaje!), bitwę o las (Antek ratuje ojca — pojednanie 'Tyżeś to, synu?'). Esej 'Konflikt pokoleń', 'Ojciec i syn w literaturze' WYMAGA tego materiału.
JAGNA DOMINIKÓWNA (Paczesiówna) to jedna z NAJCIEKAWSZYCH postaci powieści. Postać WIELOWYMIAROWA — kobieta fatalna, ofiara, tragiczna. Reymont łączy MŁODOPOLSKĄ wrażliwość z naturalizmem. POCHODZENIE: 1) Córka DOMINIKOWEJ (zaradnej wdowy). 2) Wieś LIPCE. 3) Wiek około 19 lat. 4) NAJPIĘKNIEJSZA dziewczyna we wsi. 5) Bracia: Szymek, Łukasz. 6) Wzbudza pożądanie wszystkich mężczyzn. CHARAKTERYSTYKA Jagny: 1) PIĘKNA, ZMYSŁOWA. 2) Kobieta-NATURA — bliska przyrodzie. 3) WRAŻLIWA estetycznie — wystrzyga ozdoby z papieru. 4) Wzrusza się sztuką — płacze nad opowieściami Rocha. 5) PASYWNA — nie ma własnej woli. 6) NIEPRZYSTOSOWANA do ciężkiej pracy. 7) MARZYCIELKA. 8) Bez wykształcenia, ale o duszy artystki. 9) Naiwna, łatwowierna. 10) Egoistyczna w pragnieniach (chce miłości, urody). MAŁŻEŃSTWO Z BORYNĄ — wymuszone: 1) Dominikowa NEGOCJUJE z Boryną. 2) Wymusza 6 MORGÓW ziemi dla Jagny. 3) Jagna NIE ma głosu. 4) Stary BORYNA (60 lat) + młoda JAGNA (19 lat). 5) Tradycyjne wiejskie małżeństwo. 6) MEZALIANS pokoleniowy. 7) Jagna nie kocha Boryny. 8) Wesele (kulminacja tomu I) — Kuba umiera. ROMANSE Jagny: 1) ANTEK — pasierb. Kochał ją przed ślubem. Po ślubie — wraca. Pasja, tabu. 2) MATEUSZ — rywal Antka. Chełpił się przed chłopami. Antek wrzuca go do rzeki. 3) JASIEK — syn organisty. Chciał zostać KSIĘDZEM. Jagna go uwodzi! Skandal. Ostateczny powód wygnania. 4) Inne? — wieś plotkuje. CECHY 'kobiety fatalnej' (femme fatale): 1) Niewinna, ale destrukcyjna. 2) Uroda przyciąga, nie umie kochać. 3) Mężczyźni cierpią z jej powodu. 4) Sama nieświadoma. 5) Klasyczny młodopolski typ. 6) Paralele: Helena Trojańska. 7) NEMEZIS dla społeczności. OFIARA PATRIARCHATU: 1) Wydana za starego za 6 morgów. 2) Nie pyta się o zdanie. 3) Ojcem — Dominikową. 4) Trakowana jako TOWAR. 5) Brak edukacji. 6) Wieś nie szanuje JEJ uczuć. 7) Tylko jej URODY pożądają. POSTAĆ TRAGICZNA: 1) Wrażliwość, której wieś nie rozumie. 2) Sztuka jako jedyna ucieczka (wystrzyganki, opowieści Rocha). 3) Egzystencja między mężczyznami. 4) Brak miłości prawdziwej. 5) Karana za to, czego nie wybrała. 6) FINAŁ tragiczny — wygnanie. SCENY KLUCZOWE z Jagną: 1) WESELE z Boryną — kulminacja tomu I. Jagna piękna, smutna. 2) WIECZORNICA u Kłębów — Roch opowiada. Jagna płacze. SCENA ważna dla wrażliwości. 3) ANTEK prosi o wyjście za bróg. 4) WAHANIA Jagny — kocha Antka, boi się grzechu. 5) POŻAR brogu — przyłapie ich. 6) Wygnana do matki. 7) Wraca do Boryny (cz. 3). 8) Po śmierci Boryny — wolna. 9) ROMANS z Jasikiem (syn organisty). 10) WYGNANIE z wsi (Lato) — na wozie gnojnym. WAHANIA z ANTKIEM — psychologia: 1) Antek prosi o wyjście za bróg. 2) Jagna kocha Antka. 3) Pamięta słowa księdza o GRZECHU ŚMIERTELNYM (Antek to PASIERB!). 4) Strach przed mężem. 5) Strach przed Bogiem. 6) Pożądanie. 7) Wewnętrzna walka. 8) Wreszcie ulega. 9) Konsekwencja: pożar brogu. WYGNANIE Jagny — kulminacja tragiczna: 1) Skandal z Jasikiem. 2) Ksiądz piętnuje z ambony. 3) Wieś zbiera się. 4) ZBIOROWY gniew. 5) Wsadzają na WÓZ GNOJNY. 6) Symbol — gnój = zepsucie. 7) Wywożą do matki. 8) Mechanizm KOZŁA OFIARNEGO. 9) Społeczność kanalizuje napięcia. 10) Jagna już naznaczona, więc łatwa ofiara. MECHANIZM KOZŁA OFIARNEGO (Girard): 1) Wspólnota w kryzysie. 2) Szuka winnego. 3) Wybiera już naznaczonego (Jagna — romanse). 4) Skupia agresję. 5) Wypędza. 6) Oczyszcza się. 7) Klasyczny mechanizm. JAGNA WRAŻLIWOŚĆ ESTETYCZNA — szczegóły: 1) WYSTRZYGANKI z papieru — sztuka ludowa. 2) PIĘKNE, kunsztowne. 3) Reaguje na opowieści (płacze nad Rochem). 4) Wewnętrzna głębia. 5) Wieś nie rozumie. 6) Wieś użyteczność > wrażliwość. 7) Jagna nieprzystosowana. INTERPRETACJE Jagny: 1) FEMME FATALE — klasyczna młodopolska. 2) OFIARA patriarchatu — feministyczna. 3) TRAGICZNA — wrażliwość niezrozumiana. 4) NATURALISTYCZNA — niewolnica instynktów. 5) HELENA TROJAŃSKA — mitologiczna. 6) ARTYSTKA — psychologiczna. 7) GRZESZNICA — religijna. PARALELE LITERACKIE: 1) HELENA Homerska — Iliada. 2) ANNA KARENINA Tolstoja — kobieta zniszczona przez patriarchat. 3) EMMA BOVARY Flauberta — marzycielka. 4) MELCHIOR GRABIEC z 'Lalki' Prusa? 5) Łęcka — femme fatale. 6) Klasyczne kobiety fatalne. WAJDA w filmie (1973): 1) Jagna grana przez Emilię Krakowską. 2) Ikoniczna rola. 3) Piękno tragiczne. ANIMACJA 2023 ('Chłopi' DK Welchman): 1) Jagna w animacji. 2) Nowa interpretacja. 3) Polski sukces światowy. KRYTYKA POSTACI: 1) Niektórzy widzą tylko 'femme fatale'. 2) Inni — ofiara. 3) Trzeci — postać wielowymiarowa. 4) Reymont nie sądzi jednoznacznie. 5) Ambiwalencja. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Feminizm — Jagna ofiara patriarchatu. 2) Kobieta bez głosu. 3) Krytyka tradycji. 4) Wrażliwość vs konwencje. 5) Aktualność. KONTRAST Z HANKĄ: 1) Jagna — piękna, nieprzystosowana, próżniaczka. 2) Hanka — przeciętna, zaradna, pracownik. 3) Jagna karana. Hanka nagradzana. 4) Wieś preferuje konformizm. 5) Klasyczny KONTRAST kobiecych postaci. CYTAT KLUCZOWY: 'Czuł się jako to drzewo rodne, obłamane przez wicher i na zagładę skazane, a schnące powoli w samym środku kwitnącego, zdrowego sadu' — porównanie HOMERYCKIE. Choć o Antku, oddaje też los Jagny. NA MATURZE — Jagna STANDARD pytań. Trzeba znać: pochodzenie (córka Dominikowej, 6 morgów warunek ślubu), małżeństwo z Boryną (wymuszone), romanse (Antek, Mateusz, Jasiek), wrażliwość estetyczna (wystrzyganki, opowieści Rocha), wygnanie (wóz gnojny, kozioł ofiarny), interpretacje (femme fatale, ofiara, tragiczna). Esej 'Kobieta fatalna', 'Ofiara patriarchatu' WYMAGA Jagny.
CYKLICZNA KOMPOZYCJA to KLUCZOWA cecha 'Chłopów'. 4 TOMY = 4 PORY ROKU = 4 rytmy życia wiejskiego. Wpisuje powieść w MIT AGRARNY. STRUKTURA: 1) TOM I — JESIEŃ (1904). 2) TOM II — ZIMA (1904). 3) TOM III — WIOSNA (1906). 4) TOM IV — LATO (1909). PORY ROKU — zwykła kolejność: 1) WIOSNA — odrodzenie. 2) LATO — pełnia. 3) JESIEŃ — żniwa, zbiory. 4) ZIMA — sen. ALE Reymont zaczyna od JESIENI — dlaczego? 1) Życie wiejskie zaczyna się od żniw (zbiory). 2) Po żniwach — ślub Boryny z Jagną (Jesień). 3) Tradycyjna pora wesel. 4) Pierwsze wydarzenie ważne fabularne. 5) Reymont buduje dramaturgię. TOM I — JESIEŃ: 1) Powrót do wsi po lecie. 2) NEGOCJACJE Boryny z Dominikową. 3) ŚLUB Boryny z Jagną — kulminacja tomu. 4) ŚMIERĆ KUBY podczas wesela. 5) Konflikty rozpoczynają się. 6) ATMOSFERA: pełnia plonów, ale nadciąga mrok. 7) Mickiewiczowska tradycja jesienna. TOM II — ZIMA: 1) MROK, śnieg. 2) BIEDA Hanki po wygnaniu. 3) WIGILIA u Borynów — Rocho czyta o Jezusie. 4) Krowy w noc Wigilii. 5) Romans Antka z Jagną. 6) Pożar brogu. 7) Antek piętnowany przez księdza. 8) BITWA O LAS — kulminacja, finał tomu. 9) Borowy rani Borynę. Antek zabija borowego. 10) Pojednanie krwią. 11) ATMOSFERA: konflikt, zima jako 'zwierz srogi'. TOM III — WIOSNA: 1) ODRODZENIE natury. 2) Boryna chory. 3) Maliny. 4) Wstaje, wychodzi w pole. 5) GEST SIEJBY. 6) UMIERA w bruzdę. 7) Naturalizm + mit. 8) Antek wraca z więzienia. 9) Pojednanie ze społecznością. 10) ATMOSFERA: odrodzenie ironiczne — śmierć patriarchy. TOM IV — LATO: 1) Pełnia natury. 2) ŻNIWA. 3) Jagna romansuje z Jaskiem (syn organisty, chce być księdzem). 4) Skandal. 5) Ksiądz z ambony. 6) WYGNANIE JAGNY — wóz gnojny. 7) Hanka odzyskuje pozycję. 8) Wieś oczyszczona z 'grzesznicy'. 9) ATMOSFERA: gorące lato, namiętności, ostateczne wyroki. CYKLICZNOŚĆ — interpretacje: 1) MIT AGRARNY — siejba, wzrost, zbiory, sen. 2) Cykl LUDZKIEGO życia — narodzenie, młodość, dojrzałość, śmierć. 3) WIECZNY rytm. 4) Nic się nie kończy — wszystko trwa. 5) Mitologizacja codzienności. 6) Demokratyzacja eposu. 7) Chłopi godni epickiej cykliczności. PRZYRODA jako BOHATER: 1) Każda pora roku ma OPIS. 2) Animizowana ('zima jako zwierz srogi'). 3) Personifikowana. 4) Symbolizuje stany emocjonalne. 5) Aktywny uczestnik. 6) Mickiewiczowska tradycja, ale modernistyczna. ODPOWIEDNIOŚĆ PRZYRODY i FABUŁY: 1) JESIEŃ żniw = JESIEŃ życia Boryny. 2) ZIMA mrokowa = konflikt. 3) WIOSNA odrodzenia = śmierć (ironicznie). 4) LATO żniw = wygnanie Jagny (zbiór 'grzesznicy'). 5) Reymont mistrz paraleli. RELIGIJNOŚĆ w PORACH ROKU: 1) JESIEŃ — Zaduszki. 2) ZIMA — Wigilia, Boże Narodzenie, Trzy Króle. 3) WIOSNA — Wielkanoc. 4) LATO — Boże Ciało, Matki Boskiej Zielnej. 5) Kalendarz LITURGICZNY synchronizuje z cyklem natury. PRACA w PORACH ROKU: 1) JESIEŃ — żniwa, młoćba, orka pod ozimą. 2) ZIMA — przędzenie, naprawa narzędzi. 3) WIOSNA — siejba, oranie. 4) LATO — koszenie, żniwa. 5) Praca cykliczna. RYTUAŁY w PORACH ROKU: 1) JESIEŃ — wesela. 2) ZIMA — Wigilia, kolęda. 3) WIOSNA — Wielkanoc. 4) LATO — dożynki. 5) Życie wiejskie strukturyzowane. PARALELE LITERACKIE — cykliczność: 1) HOMER 'Iliada' i 'Odyseja' — cykl. 2) MICKIEWICZ 'Pan Tadeusz' — sceny pór roku. 3) WERGILIUSZ 'Bukoliki', 'Georgiki' — sielanka. 4) HEZJOD 'Prace i dnie'. 5) MŁODOPOLSCY pisarze. 6) Polska tradycja. PARALELE — pory roku: 1) VIVALDI 'Cztery pory roku' (muzyka). 2) WIESZCZE polscy pisali o porach roku. 3) Klasyczny temat sztuki. 4) Reymont w prozie powieściowej. POROWNANIE z PANEM TADEUSZEM: 1) Mickiewicz: akcja w lecie 1811 + jesieni. 2) Reymont: PEŁEN cykl 4 pór. 3) Mickiewicz: idylla. 4) Reymont: realizm + mit. 5) Mickiewicz: szlachta. 6) Reymont: chłopi. 7) Oba: cykliczność. 8) Oba: opisy natury. KRYTYKA cykliczności: 1) Niektórzy uznają za zbyt powolne. 2) Czytelnik czeka na akcję. 3) Długie opisy natury. 4) ALE: artystyczna spójność. 5) Mickiewicz robił to samo. WPŁYW kompozycji na fabułę: 1) Tom I JESIEŃ = ślub, śmierć Kuby. 2) Tom II ZIMA = pożar, bitwa, kulminacja. 3) Tom III WIOSNA = śmierć Boryny. 4) Tom IV LATO = wygnanie Jagny. 5) Każda pora ma swoje wielkie wydarzenie. 6) Dramaturgia. SYMBOLIKA PÓR ROKU: 1) JESIEŃ — dojrzałość, początek końca. 2) ZIMA — śmierć, kryzys. 3) WIOSNA — odrodzenie, ale śmierć patriarchy. 4) LATO — pełnia, ale wygnanie. 5) Ironie. 6) Pory roku jako MASKI emocji. 7) Polska tradycja symboliczna. NA MATURZE — cykliczna kompozycja STANDARD pytań. Trzeba znać: 4 tomy = 4 pory roku (Jesień, Zima, Wiosna, Lato), kluczowe wydarzenia każdego tomu, mit agrarny, paralele z fabułą, animizację przyrody, kontrast z Panem Tadeuszem.
BITWA O LAS to KULMINACJA tomu II 'Zima'. Wątek SPOŁECZNY powieści. Konflikt chłopów z dworem o WŁASNOŚĆ lasu. Pojednanie ojca z synem przez wspólną walkę. KONTEKST historyczny: 1) Lata po UWŁASZCZENIU (1864 w Królestwie Polskim, 1848 w Galicji). 2) Chłopi posiadają ziemię. 3) ALE: KONFLIKTY o serwituty (prawa do lasów, łąk dworskich). 4) Las był UŻYWANY przez chłopów przed uwłaszczeniem. 5) Po uwłaszczeniu — kto ma prawo? 6) Sądy często niesprawiedliwe wobec chłopów. 7) Frustracja narasta. 8) Realny problem polskiej wsi XIX w. PRZYCZYNY konfliktu w Lipcach: 1) Dziedzic z dworu chce SPRZEDAĆ las. 2) Wycina porębę na Wilczych Dołach. 3) Zaczyna wycinać dalej. 4) Chłopi uważają las za SWÓJ. 5) Tradycyjne prawa zwyczajowe. 6) Dziedzic łamie zwyczaj. 7) Gromada się BUNTOWAŁA. NARADA Boryny — taktyka: 1) Chłopi radzą u młynarza — bez Boryny. 2) Boryna OBRAŻONY — radzili bez niego. 3) Też KALKULUJE — czy się przyłączyć? 4) Wstrzemięźliwość polityczna. 5) Chce poczekać. 6) W końcu staje na czele gromady. 7) Wykorzystuje moment. 8) Polityk wiejski. BITWA — przebieg: 1) Gromada chłopów z toporami, kosami, drągami. 2) Boryna na czele. 3) Antek wśród walczących. 4) Idą do lasu. 5) Spotykają dworskich (borowy, fornal). 6) WALKA krwawa. 7) Strzały, krzyki, ciosy. 8) BOROWY rani Borynę KOLBĄ fuzji w głowę. 9) Boryna pada. 10) ANTEK widzi ojca padającego. 11) Rzuca się na borowego. 12) Bije, ZABIJA go. 13) Krew. 14) Chłopi otoczają Borynę. 15) Boryna rozpoznaje syna. 16) 'TYŻEŚ TO, SYNU?'. 17) Moment KATHARSIS. ZNACZENIE bitwy: 1) Wątek SPOŁECZNY — chłopi przeciw dworowi. 2) Wątek RODZINNY — pojednanie ojca z synem. 3) Wątek POLITYCZNY — walka o własność. 4) Wątek SYMBOLICZNY — chłopi w bój. 5) Wątek EPICKI — bitwa jak w Iliadzie. KONSEKWENCJE: 1) Antek aresztowany za ZABÓJSTWO. 2) Idzie do więzienia. 3) Boryna ciężko ranny — umiera w Wiośnie. 4) Gromada ZWYCIĘŻA — broni lasu. 5) Solidarność wsi. 6) Ale cena WYSOKA. PARALELA z PANEM TADEUSZEM: 1) ZAJAZD na Soplicowo (Pan Tadeusz) — wątek społeczny u Mickiewicza. 2) BITWA O LAS (Chłopi) — wątek społeczny u Reymonta. 3) Oba — wspólna walka. 4) Oba — pojednanie pokoleń. 5) Mickiewiczowska tradycja eposu. 6) Reymont kontynuuje. POJEDNANIE OJCA Z SYNEM — analiza: 1) Antek bije ojca (Jesień). 2) Antek romansuje z macochą (Zima). 3) Boryna podpala bróg (Zima). 4) Boryna NIE zeznaje przeciw synowi. 5) Antek RATUJE życie ojca w bitwie. 6) Zabija borowego dla niego. 7) Boryna rozpoznaje: 'Tyżeś to, synu?'. 8) MOMENT katharsis. 9) Krew jako spoiwo. 10) Ojcowska więź przezwycięża wszystko. 11) Tragizm — Boryna umrze, Antek pójdzie do więzienia. CYTAT 'Tyżeś to, synu?': 1) Boryna ranny, w przedśmiertnej świadomości. 2) Rozpoznaje syna ratującego. 3) Niespodzianka — Antek go nie opuścił. 4) Pojednanie bez słów. 5) Klasyczne mickiewiczowskie pojednanie (Jacek-Gerwazy). SOLIDARNOŚĆ wspólnoty: 1) Wieś walczy razem. 2) Bez różnic klasowych. 3) Boryna i biedni razem. 4) Wspólny wróg = wspólny cel. 5) Mit solidaryzmu wiejskiego. 6) ALE: krytyka Reymonta — solidarność krótka, potem konflikty wracają. PRAWO i SPRAWIEDLIWOŚĆ: 1) Chłopi uważają, że mają prawo. 2) Dwór uważa inaczej. 3) Sąd po stronie dworu. 4) Antek skazany za zabójstwo. 5) NIESPRAWIEDLIWOŚĆ wobec chłopów. 6) Krytyka systemu. SYMBOLIKA LASU: 1) Las = WOLNOŚĆ chłopa. 2) Las = zasoby (drewno, grzyby). 3) Las = TRADYCJA — przodkowie chodzili. 4) Las = ojczyzna w skali wsi. 5) Walka o las = walka o tożsamość. PARALELE LITERACKIE — bitwy chłopów: 1) ZOLA 'Ziemia' — chłopi francuscy walczą. 2) BALZAC 'Chłopi' — konflikty wiejskie. 3) MICKIEWICZ — zajazd. 4) Tradycja literatury wiejskiej. INTERPRETACJE bitwy: 1) SPOŁECZNA — walka klasowa. 2) RODZINNA — pojednanie. 3) EPICKA — heroizm. 4) POLITYCZNA — chłopi vs ziemiaństwo. 5) PATRIOTYCZNA — wieś polska. 6) NATURALISTYCZNA — instynkty. RECEPCJA: 1) Bitwa o las — ulubiona scena. 2) Wajda w filmie (1973) — kultowa scena. 3) Animacja 2023 — odnowiona. 4) Klasyk polskiej literatury. ROCHO i bitwa: 1) Rocho obserwuje. 2) Jego nauki o jedności narodowej. 3) Aluzje patriotyczne. 4) Walka chłopów o ziemię = symbol walki Polski o niezależność. 5) Reymont w cieniu zaborów. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Walka o własność — uniwersalna. 2) Konflikty wiejskie. 3) Sprawiedliwość społeczna. 4) Polska wieś przed 1918. 5) Aktualność problematyki. SCENA UWIĘZIENIA Antka: 1) Strażnicy aresztują. 2) Idzie do więzienia. 3) Hanka samotna. 4) Boryna umiera. 5) Tragizm rodzinny. 6) Cena pojednania. NA MATURZE — bitwa o las STANDARD pytań. Trzeba znać: przyczyny (dziedzic wycina chłopski las), Boryna na czele gromady, walkę krwawą, BOROWEGO raniącego Borynę kolbą, ANTKA zabijającego borowego, cytat 'Tyżeś to, synu?', konsekwencje (Antek do więzienia, Boryna ranny i umrze), paralele z zajazdem u Mickiewicza, symbolikę solidarności. Esej 'Walka o ziemię', 'Konflikt klasowy', 'Pojednanie ojca z synem' WYMAGA tego materiału.
HANKA BORYNINA to JEDNA Z najgłębszych psychologicznie postaci powieści. Przechodzi PRZEMIANĘ — z pokornej, lękliwej kobiety w ZARADNĄ, twardą gospodynię. Klasyczny pozytywny BILDUNGSROMAN kobiety. POCHODZENIE: 1) Córka BIEDNEGO BYLICY — komornika. 2) Ze wsi, ale UBOGA. 3) Wyszła za ANTKA Borynę. 4) Mieszka u Borynów. 5) Niski status. 6) Bez własnej ziemi. 7) Lękliwa, pokorna. CECHY POCZĄTKOWE Hanki: 1) POKORNA, lękliwa. 2) Spokojna, cicha. 3) Pracowita, ale bez inicjatywy. 4) Cierpi w milczeniu. 5) Nie sprzeciwia się Antkowi. 6) Boi się teścia. 7) Nie umie się targować. 8) Brak zaradności w trudnościach. ŻYCIE w domu Borynów: 1) Mieszka z mężem u Macieja. 2) Cierpi z powodu pierwszego małżeństwa Antka? Brak — Antek pierwszą żoną. 3) Cierpi przez ślub teścia z Jagną. 4) Domyśla się romansu Antka z Jagną. 5) Płacze w cieniu. 6) Nie protestuje. WYGNANIE z domu Borynów: 1) Boryna wygania Antka z rodziną. 2) Hanka idzie z mężem. 3) Z dziećmi. 4) BIEDA. 5) Mieszkają u OJCA Hanki — Bylicy. 6) W ruderze. 7) Antek pracuje na tartaku. 8) Hanka musi sama zarobić. PIERWSZE OZNAKI PRZEMIANY (Zima): 1) Sprzedaje KROWĘ Żydom — za 40 RUBLI. 2) Płacze odprowadzając. 3) Ale targuje się! 4) Przędze WEŁNĘ u ORGANIŚCINY. 5) Mąka, kasza, groch w zamian. 6) Pracuje w noc. 7) Utrzymuje rodzinę. 8) Coraz bardziej zaradna. WIADOMOŚĆ od MŁYNARZA — punkt zwrotny: 1) Młynarz informuje o romansie Antka z Jagną. 2) Hanka spędza noc przy kółku. 3) Przędze, rozmyśla. 4) Płacze, ale potem 'spokojniejsza'. 5) DECYDUJE — sama zadba o rodzinę. 6) Nie traci Antka, ale staje się NIEZALEŻNA. 7) Świadoma. SCENA SPRZEDAŻY KROWY — symbol: 1) Krowa = bogactwo wsi. 2) Sprzedać = ostateczna bieda. 3) Hanka płacze, odprowadzając. 4) Ale BIERZE PIENIĄDZE — sama. 5) Wcześniej Antek by zarządzał. 6) Teraz Hanka. 7) Manifest niezależności. PEŁNA KRYSTALIZACJA — po pożarze brogu: 1) Jagna wygnana. 2) Antek piętnowany. 3) Antek aresztowany za zabicie borowego. 4) Boryna umiera. 5) Hanka WRACA do domu Borynów. 6) Zaczyna gospodarować. 7) Dom Borynów — JEJ dom. 8) Pełna gospodyni. 9) Odzyskuje pozycję. PRZEMIANA — kluczowe etapy: 1) ETAP 1 — pokorna w domu Borynów. 2) ETAP 2 — wygnana, w biedzie. 3) ETAP 3 — sprzedaje krowę, przędze. 4) ETAP 4 — wiadomość o Jagnie i Antku, świadomość. 5) ETAP 5 — sama prowadzi rodzinę. 6) ETAP 6 — śmierć Boryny, wraca do domu. 7) ETAP 7 — pełna gospodyni. KONTRAST z JAGNĄ: 1) JAGNA — piękna, pasywna, próżniaczka, niezdolna. 2) HANKA — przeciętna, aktywna, pracownik, zdolna. 3) Wieś PREFERUJE Hankę. 4) Jagna karana, Hanka nagradzana. 5) Konformizm vs indywidualizm. 6) Klasyczny KONTRAST. WSPÓŁCZUCIE Reymonta: 1) Reymont sympatyzuje z Hanką. 2) Pokazuje jej rozwój. 3) Daje 'happy end' — odzyskanie pozycji. 4) Wbrew Jagnie — Hanka nagrodzona. 5) Manifest pracy i wytrwałości. CECHY DOJRZAŁEJ Hanki: 1) ZARADNA. 2) TWARDA. 3) Pracowita. 4) Niezależna w działaniu. 5) Mądra. 6) Konformistka — przestrzega norm wsi. 7) Lojalna mimo zdrad Antka. 8) Wzór POZYTYWNY. SCENA Hanki w komorze: 1) Hanka znajduje SOK morwy w komorze (?) lub innych szczegółów. 2) Symboliczna inwentaryzacja. 3) Hanka panią domu. PARALELE LITERACKIE — przemiana kobiety: 1) MARTA Orzeszkowej — przemiana w niezależną. 2) JUSTYNA z 'Nad Niemnem' — wybór wartości. 3) CARRIE Dreisera — od biedy do sukcesu. 4) NORA Ibsena — emancypacja. 5) Klasyczny motyw bildungsromanu kobiety. INTERPRETACJE Hanki: 1) POZYTYWISTYCZNA — kult pracy. 2) FEMINISTYCZNA — emancypacja. 3) PSYCHOLOGICZNA — bildungsroman. 4) SPOŁECZNA — konformizm nagrodzony. 5) MORALNA — wytrwałość. SYMBOLIKA POSTACI: 1) HANKA — od HENRYKA, ale popularne. 2) Polska kobieta na wsi. 3) Wzór gospodyni. 4) Niewidoczna siła. KONTEKST OKAZJI — Reymont i Hanka: 1) Reymont w 'Chłopach' krytyczny wobec wsi. 2) Ale w Hance — POZYTYWNY portret. 3) Praca, wytrwałość, lojalność. 4) Polska tradycja. 5) Wzór polskiej kobiety. ANTEK i Hanka — relacja: 1) Antek niewierny. 2) Hanka cierpi. 3) Ale nie odchodzi. 4) Po wyjściu z więzienia — Antek wraca. 5) Hanka czeka. 6) Pojednanie? Wątek otwarty. 7) Tradycja małżeńska — wytrwałość. KRYTYKA HANKI: 1) Niektórzy uznają za zbyt PASYWNĄ. 2) Brak buntu wobec Antka. 3) Konformistka. 4) Toleruje zdrady. 5) ALE: Reymont chwali jej WYTRWAŁOŚĆ. 6) Polska tradycja kobiety cierpliwej. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Hanka — symbol polskiej kobiety. 2) Praca i poświęcenie. 3) Niewidoczna siła. 4) Ale też — wzór paternalizacji? 5) Współczesny feminizm krytyczny. WAJDA w filmie (1973): 1) Hanka grana przez Krystynę Królówną. 2) Klasyczna rola. ANIMACJA 2023: 1) Nowa Hanka. 2) Bardziej aktywna interpretacja. 3) Polski sukces światowy. NA MATURZE — Hanka STANDARD pytań. Trzeba znać: pochodzenie (córka biednego Bylicy), początkową pokorę, wygnanie z domu Borynów, sprzedaż krowy, prządzenie wełny u organiściny, wiadomość od młynarza jako punkt zwrotny, przemianę w zaradną, odzyskanie pozycji po śmierci Boryny, kontrast z Jagną. Esej 'Przemiana bohaterki', 'Emancypacja kobiet', 'Praca jako wartość' WYMAGA Hanki.
RELIGIJNOŚĆ LUDOWA w 'Chłopach' to ważny wymiar życia wsi. Reymont pokazuje SYNTEZĘ chrześcijaństwa z magicznymi wierzeniami. SACRUM + magia + obrzęd + tradycja. CHRZEŚCIJAŃSTWO LUDOWE: 1) KATOLICYZM oficjalny. 2) Ksiądz, kościół, sakramenty. 3) Modlitwy. 4) Procesje. 5) Wielkie święta: Wigilia, Wielkanoc, Boże Ciało. 6) MIEJSCE w kościele odzwierciedla pozycję — bogaci z przodu, biedni z tyłu. 7) Ksiądz autorytet moralny. MAGIA i przesądy: 1) Wierzenia przedchrześcijańskie. 2) Krowy 'rozmawiają' w noc Wigilii (Witek i Józka idą do obory). 3) Opłatek dla bydląt — ochrona. 4) Magia ziół. 5) Złe oko. 6) Sny prorocze. 7) Synteza pogan i chrześcijan. WIGILIA u Borynów — kluczowa scena: 1) Tom II 'Zima'. 2) Rodzina Borynów + Rocho. 3) Atmosfera ŚWIĄTECZNA. 4) Stół z 12 potrawami. 5) Siano pod obrusem. 6) DZIELENIE się OPŁATKIEM. 7) Modlitwy. 8) Rocho czyta o NARODZENIU JEZUSA. 9) Wszyscy słuchają w wzruszeniu. 10) Sacrum chrześcijańskie. JAGNA Z OPŁATKIEM w OBORZE: 1) Tradycja: opłatek dla zwierząt. 2) Jagna idzie do obory. 3) Daje opłatek bydlętom. 4) Ochrona przed złem. 5) Magia + chrześcijaństwo. 6) Pradawna tradycja. 7) Reymont szczegółowo opisuje. WITEK i JÓZKA w OBORZE — magia: 1) Po Wigilii nocą. 2) Idą do obory. 3) Wierzą, że krowy ROZMAWIAJĄ ludzkim głosem w noc Wigilii. 4) Słuchają. 5) Krowy 'mówią' o roku. 6) Dzieci ZINTERPRETUJĄ — wyciągną wniosek. 7) Reakcje: humorystyczne i wzruszające. 8) Ludowa wiara. KOLĘDOWANIE: 1) Pasterka. 2) Chłopi chodzą z opłatkami. 3) Pieśni kolędowe. 4) Życzenia. 5) Tradycja wspólnotowa. 6) Sacrum społeczne. ZADUSZKI: 1) 2 listopada. 2) Wszyscy idą na CMENTARZ. 3) Modlą się za zmarłych. 4) Świece. 5) Tradycja pamięci. 6) Dusza zmarłego wraca? Wierzenia. WIELKANOC: 1) W tomie 'Wiosna'. 2) Procesje. 3) Święcenie pokarmów. 4) Rezurekcja. 5) Tradycja zmartwychwstania. 6) Symboliczne — Boryna umiera w Wiośnie, paralela. KAZANIA księdza: 1) Z AMBONY. 2) Po pożarze brogu — księdz piętnuje Antka i Jagnę. 3) Antek odrzucony przez wieś. 4) 'Moc wsi potężna'. 5) Ksiądz jako MORALISTA. 6) Wpływ na decyzje gromady. ROCHO i RELIGIJNOŚĆ: 1) Rocho — wędrowny pielgrzym. 2) Opowiada HISTORIE BIBLIJNE. 3) Naucza moralności. 4) Łączy religię z patriotyzmem. 5) Mentor duchowy. 6) Postać sacrum-człowieka. 7) Aluzje do działalności narodowej. PRZYRODA i SACRUM: 1) Praca na roli = SACRUM. 2) Siejba — gest święty. 3) Plon — błogosławieństwo. 4) ZIEMIA — matka, święta. 5) Naturalna religia. 6) Pra-słowiańska tradycja. ŚMIERĆ BORYNY jako MIT religijny: 1) Wychodzi w pole. 2) Gest siejby. 3) Człowiek wraca do ZIEMI. 4) Religia agrarna. 5) Mit wiecznego odrodzenia. 6) Reymont łączy chrześcijaństwo z mitem. KOZIOŁ OFIARNY — Jagna: 1) Wieś wypędza Jagnę. 2) 'GRZESZNICA'. 3) Ksiądz piętnuje. 4) Społeczność oczyszcza się. 5) Mechanizm religijny (Levitcus). 6) Wieś jako SPOŁECZNOŚĆ moralna. 7) Wykluczenie 'grzesznika'. RELIGIJNOŚĆ KOBIET vs MĘŻCZYZN: 1) Kobiety bardziej religijne. 2) Dominikowa, Hanka — przestrzegają. 3) Mężczyźni — pijaństwo, niedbałość. 4) Klasyczna struktura. 5) Kobiety strażniczki wiary. KOŚCIÓŁ — przestrzeń społeczna: 1) Miejsce spotkań. 2) Hierarchia widoczna. 3) Bogaci z przodu, biedni z tyłu. 4) Manifest pozycji. 5) Plotki przed mszą. 6) Życie społeczne wsi. RELIGIJNOŚĆ a NATURALIZM: 1) Reymont nie ukrywa naturalizmu. 2) Pijaństwo, zdrady, przemoc — codzienność. 3) ALE: religia obecna. 4) Synteza. 5) Człowiek wiary i instynktu. 6) Realizm. PARALELE LITERACKIE — religijność ludowa: 1) MICKIEWICZ 'Dziady' — obrzęd. 2) WYSPIAŃSKI 'Wesele' — chłopska religijność. 3) REYMONT — najbardziej rozbudowany obraz. 4) MŁODOPOLANIE szanują ludową religię. 5) Polska tradycja. KRYTYKA religijności ludowej: 1) Niektórzy widzą ZABOBONY. 2) Synteza chrześcijaństwa z magią. 3) Czy to PRAWDZIWE chrześcijaństwo? 4) Reymont nie sądzi. 5) Pokazuje wieś jaką jest. 6) Empatyczny realizm. KSIĄDZ jako WŁADZA: 1) Kazania z ambony. 2) Wpływ na opinie. 3) Piętnuje grzeszników. 4) Toleruje pijaństwo? 5) Wieś go słucha. 6) Władza moralno-społeczna. SAKRAMENTY: 1) Chrzty. 2) Wesela (Boryny z Jagną). 3) Pogrzeby (Kuba, Boryna). 4) Spowiedzi (Antek? Jagna?). 5) Tradycja. 6) Klamry życia. KALENDARZ LITURGICZNY: 1) Pory roku synchronizują. 2) Adwent (Jesień). 3) Boże Narodzenie (Zima). 4) Wielki Post (Wiosna). 5) Boże Ciało (Lato). 6) Rok katolicki. 7) Życie wsi. INTERPRETACJE religijności: 1) ANTROPOLOGICZNA — ludowa religia. 2) PSYCHOLOGICZNA — sens życia. 3) SPOŁECZNA — kontrola. 4) ESTETYCZNA — piękno obrzędów. 5) FILOZOFICZNA — sens egzystencji. 6) ETYCZNA — moralność wspólnoty. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Religijność ludowa wciąż w Polsce. 2) Synteza tradycji. 3) Antropologia kultury. 4) Polski folklor. 5) Tradycje świąteczne. NA MATURZE — religijność ludowa STANDARD pytań. Trzeba znać: Wigilię u Borynów (opłatek bydlętom, krowy w nocy, Rocho czyta o Jezusie), kazania księdza (piętnują Antka i Jagnę), procesje, Zaduszki, kalendarz liturgiczny, synteza chrześcijaństwa z magią. Esej 'Religia w literaturze', 'Tradycja ludowa' WYMAGA tego materiału.
ROCHO (Roch) to TAJEMNICZA i WAŻNA postać 'Chłopów'. Wędrowny pielgrzym, ludowy nauczyciel-moralista, potencjalny DZIAŁACZ NARODOWY. Łączy religię, kulturę i patriotyzm. CHARAKTERYSTYKA: 1) Wędrowny pielgrzym. 2) STARSZY mężczyzna. 3) BIEDNY, ale godny. 4) Bez stałego domu. 5) Przemieszcza się od wsi do wsi. 6) Mądry, wykształcony jak na chłopa. 7) Tajemnicze pochodzenie. 8) Imię ROCH/ROCHO — od św. Rocha (patrona pielgrzymów). DZIAŁALNOŚĆ Rocha w Lipcach: 1) UCZY dzieci CZYTAĆ. 2) Pisze. 3) OPOWIADA legendy biblijne. 4) Historie o królach polskich. 5) BAŚNIE ludowe. 6) Moralizuje. 7) Pomaga gospodarstwie. 8) Wieczornice — czytania. SCENY KLUCZOWE z Rochem: 1) WIGILIA u Borynów — Rocho czyta o narodzeniu Jezusa. 2) Wieczornica u Kłębów — opowiada historie, Jagna płacze. 3) Nauki dzieci (Witek, Józka). 4) Rozmowy z Antkiem, Boryną. 5) Tajemnicze wyjazdy — gdzie chodzi? OPOWIEŚCI Rocha — przykłady: 1) Historia o KONIU ukaranym za zabicie gospodarza. 2) Legendy biblijne. 3) HISTORIE królów polskich (Kazimierz Wielki, Jagiełło, Sobieski). 4) Baśnie o cudach. 5) Moralizmy. 6) ŁĄCZY religię z patriotyzmem. AKTYWNOŚĆ NARODOWA — aluzje: 1) Reymont NIE NAZYWA wprost (cenzura). 2) ALE: Rocho mówi o królach POLSKICH. 3) Buduje TOŻSAMOŚĆ narodową. 4) Edukuje chłopów. 5) Przekazuje pamięć narodu. 6) Działa w cieniu. 7) Tajemnicze wyjazdy. 8) Możliwy KONSPIRATOR? 9) Reymont sugeruje. 10) Czytelnicy z aluzji rozpoznają. ROLA Rocha STRUKTURALNA: 1) Łącznik wątków. 2) Mentor dzieci. 3) Sumienie wspólnoty. 4) Mówca moralny. 5) Pamięć narodowa. 6) Postać symboliczna. PARALELA z ANZELMEM ('Nad Niemnem'): 1) Anzelm — patriarcha Bohatyrowiczów, opowiada legendę. 2) Rocho — wędrowny, opowiada historie. 3) Oba: STRAŻNICY pamięci. 4) Oba: mentorzy. 5) Oba: ludowi mędrcy. 6) Mickiewiczowska tradycja (siwy Wojski). PORÓWNANIE z innymi 'mędrcami' literackimi: 1) WOJSKI (Pan Tadeusz) — mistrz tradycji. 2) MACIEJ DOBRZYŃSKI (Pan Tadeusz) — konfederat barski. 3) ANZELM (Nad Niemnem) — patriarcha. 4) ROCHO (Chłopi) — pielgrzym. 5) Klasyczny TYP w polskiej literaturze. SCENA WIECZORNICY u Kłębów (Zima): 1) Wieczór. 2) Chłopi zebrali się. 3) Rocho opowiada. 4) Historie biblijne, o królach. 5) Wszyscy słuchają. 6) Jagna PŁACZE — wrażliwość estetyczna. 7) Sacrum kulturowe. 8) Kulminacja sztuki ludowej. ZNACZENIE opowieści Rocha: 1) KULTUROTWÓRCZA — wspólne dziedzictwo. 2) MORALNA — uczą zasad. 3) ESTETYCZNA — piękno opowieści. 4) PSYCHOLOGICZNA — katharsis. 5) NARODOWA — pamięć. 6) WSPÓLNOTOWA — buduje wspólnotę. CYTAT — historia konia (przykład moralności): 1) Koń zabija gospodarza. 2) Zostaje ukarany. 3) Sprawiedliwość boska. 4) Moralizm. 5) Wzór dla chłopów. ROCHO i JAGNA: 1) Jagna PŁACZE nad opowieściami Rocha. 2) Wrażliwość Jagny ujawniona. 3) Rocho ją rozumie? 4) Tajemnicza więź. 5) Wieczornica — moment dla Jagny. ROCHO i ANTEK: 1) Rocho dystans wobec Antka. 2) Ale moralizuje. 3) Próbuje przekonać do pojednania. 4) Mentor. ROCHO i BORYNA: 1) Rocho szanuje Borynę. 2) Boryna pyta o świat. 3) Wzajemny szacunek. 4) Rocho widzi w Borynie patriarchy. KONSPIRACJA Rocha — interpretacje: 1) Działacz NARODOWY w cieniu. 2) Reymont NIE nazywa wprost (cenzura). 3) Aluzje: o królach polskich, o niepodległości. 4) Możliwa działalność oświatowa. 5) Próbuje BUDZIĆ świadomość narodową chłopów. 6) Polski POZYTYWIZM (PRACA U PODSTAW). 7) Mimo że to powieść młodopolska — kontynuuje ideały. PARALELE LITERACKIE — działacze ludowi: 1) JUDYM z 'Ludzi bezdomnych' — lekarz dla chłopów. 2) WITOLD z 'Nad Niemnem' — student-idealist. 3) Pozytywistyczni działacze. 4) Rocho — wcześniejszy typ. 5) Polska tradycja. ROCHO w KONTEKSCIE Młodej Polski: 1) Powieść opublikowana 1904-1909. 2) Czas po klęsce 1863. 3) Cenzura carska. 4) Pamięć narodowa zagrożona. 5) Rocho jako STRAŻNIK. 6) Aluzje dla wtajemniczonych. 7) Reymont kontynuuje Orzeszkową mowę ezopową. ROCHO i RELIGIA: 1) Bardzo pobożny. 2) Pielgrzym. 3) Modli się. 4) Czyta Biblię. 5) Łączy wiarę z patriotyzmem. 6) Tradycja polska. KRYTYKA Rocha: 1) Postać idealizowana. 2) Brak negatywnych cech. 3) Klasyczny porte-parole. 4) Mentor bez wad. 5) ALE: funkcja symboliczna ważniejsza niż psychologiczna głębia. SYMBOLIKA postaci: 1) PIELGRZYM — wędrówka życia. 2) Bez domu — bez ojczyzny? 3) Strażnik pamięci. 4) Mędrzec. 5) Polski Mojżesz — przewodnik. 6) Tradycyjna postać. INTERPRETACJE: 1) RELIGIJNA — święty wędrowiec. 2) PATRIOTYCZNA — działacz narodowy. 3) KULTUROWA — strażnik tradycji. 4) PEDAGOGICZNA — nauczyciel ludu. 5) PSYCHOLOGICZNA — sumienie. 6) SPOŁECZNA — postać wspólnotowa. WAJDA w filmie (1973): 1) Rocho — postać drugoplanowa. 2) Tajemniczy mędrzec. 3) Klimat zachowany. ANIMACJA 2023: 1) Rocho w animacji. 2) Nowa wizja. 3) Działacz narodowy podkreślony. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Rocho — polska tradycja oświaty ludowej. 2) Działalność narodowa pod cenzurą. 3) Wartość mądrości ludowej. 4) Edukacja jako broń. KONTEKST historyczny: 1) Po klęsce powstania 1863. 2) Pozytywizm propaguje pracę u podstaw. 3) DZIAŁACZE — Orzeszkowa, Konopnicka, Prus. 4) Rocho w tej tradycji. 5) Polski pozytywizm-modernizm. NA MATURZE — Rocho STANDARD pytań. Trzeba znać: postać (wędrowny pielgrzym), działalność (uczy dzieci, opowiada legendy biblijne i o królach polskich), sceny (Wigilia u Borynów, wieczornica u Kłębów), aluzje narodowe (działacz?), paralele (Anzelm z Nad Niemnem), funkcję (strażnik pamięci). Esej 'Działacze ludowi', 'Edukacja ludu' WYMAGA Rocha.
REYMONT w 'Chłopach' łączy NATURALIZM (Zola, instynkty, fizjologia) z SYMBOLIZMEM (głębsze znaczenia) i REALIZMEM. Charakterystyczne dla MŁODEJ POLSKI. NATURALIZM — definicja: 1) Kierunek literacki XIX w. 2) Twórca: EMIL ZOLA. 3) Powieść jako 'eksperyment'. 4) Człowiek determinowany przez biologię i środowisko. 5) Brutalna prawda. 6) Fizjologia, instynkty. 7) Brak idealizacji. 8) Realizm pogłębiony. ELEMENTY NATURALISTYCZNE w 'Chłopach': 1) INSTYNKTY — pożądanie Antka, Jagny, Mateusza. 2) FIZJOLOGIA — śmierć Kuby (rana, gnijąca noga, amputacja). 3) PRZEMOC — bójki, bicie, zabójstwa. 4) PIJAŃSTWO — Jambroży, mężczyźni w karczmie. 5) Konflikty rodzinne — Boryna vs Antek. 6) Sceny seksualne — pożar brogu. 7) BIEDA i głód — Hanka. 8) Brutalność wsi. SCENA ŚMIERCI KUBY — naturalizm: 1) Postrzelony w nogę przez borowego. 2) Ukrywa ranę. 3) Noga GNIJE. 4) Ból. 5) Próbuje sam amputować SIEKIERĄ. 6) Krew. 7) WYKRWAWIA się. 8) Umiera podczas wesela Boryny. 9) IRONIA losów. 10) Naturalistyczny obraz cierpienia. 11) Brutalna prawda. INSTYNKTY postaci: 1) ANTEK — pożądanie macochy (tabu). 2) JAGNA — uległość mężczyznom. 3) MATEUSZ — pożądanie Jagny. 4) BORYNA — pożądanie młodej żony. 5) Pożądanie ZIEMI — wspólne. 6) Konflikty z biologii. PRZEMOC w powieści: 1) Antek bije ojca (Jesień). 2) Boryna podpala bróg (Zima). 3) Antek wrzuca Mateusza do rzeki. 4) Bitwa o las — krew, śmierć. 5) Antek zabija borowego. 6) Wygnanie Jagny na wozie gnojnym. 7) Wieś brutalna. NATURALIZM KONFLIKTU KLASOWEGO: 1) Bogaci vs biedni. 2) Boryna vs Bylica. 3) Hierarchia twardo. 4) Determinacja pozycją. 5) Kowal próbuje wejść do elity. 6) Społeczność selekcyjna. SYMBOLIZM — drugi nurt: 1) Symbolizm MŁODOPOLSKI. 2) Głębsze znaczenia. 3) PORÓWNANIA, METAFORY, ALEGORIE. 4) Sztuka jako KLUCZ do duchowości. 5) Sacrum w codzienności. ELEMENTY SYMBOLICZNE w 'Chłopach': 1) MITOLOGIZACJA — paralela trojańska. 2) CYKL pór roku — mit agrarny. 3) ZIEMIA — sacrum. 4) ŚMIERĆ Boryny w siejbie — symbol odrodzenia. 5) WÓZ gnojny Jagny — symbol pohaby. 6) BRÓG płonący — namiętność, kara. 7) MOGIŁA, las — sacrum. 8) Krowy w Wigilii — magia. SCENA ŚMIERCI BORYNY — naturalizm+symbolizm: 1) NATURALIZM: starzec umiera w malignie. Odruch warunkowy (siewba). 2) SYMBOLIZM: gest siejby = mit agrarny, ziarno w ziemię, odrodzenie. 3) Reymont MIESZA OBA. 4) Naturalizm: fizjologia. Symbolizm: mit. 5) ARCYDZIEŁO. 6) Człowiek wraca do ZIEMI MATKI. 7) Cykl. PRZYRODA — symbol i natura: 1) NATURALIZM: deterministycznie. 2) SYMBOLIZM: zwierciadło uczuć. 3) Reymont łączy. 4) Zima jako 'zwierz srogi' = symbol konfliktu. 5) Wiosna = nadzieja. 6) Lato = pełnia. 7) Pory roku jako EMOCJE. ANIMIZACJA — symbol: 1) Zima 'tłucze po sinych dalach'. 2) Las 'porykuje'. 3) Wiatr 'wzdycha'. 4) Przyroda ŻYJE. 5) Symbolizm: świat ożywiony. 6) Tradycja młodopolska. PORÓWNANIA HOMERYCKIE — symbol: 1) 'Drzewo rodne obłamane przez wicher' — Antek. 2) 'Zima jako zwierz srogi'. 3) Rozbudowane porównania. 4) Mickiewiczowska tradycja. 5) Estetyka eposu. JAGNA jako SYMBOL: 1) Helena Trojańska. 2) Femme fatale. 3) Wrażliwość. 4) Tragizm. 5) Postać symboliczna. 6) Każda mężczyzna widzi w niej coś innego. ANTEK jako SYMBOL: 1) Parys — uwodziciel. 2) Buntownik. 3) Młode pokolenie. 4) Konflikt. 5) Drzewo obłamane. BORYNA jako SYMBOL: 1) Menelaos — patriarcha. 2) Stary porządek. 3) Tradycja. 4) Władza. 5) Śmierć starego. SCENA POŻARU brogu — naturalizm+symbolizm: 1) NATURALIZM: zazdrość, namiętność, kara. 2) SYMBOLIZM: ogień — namiętność, oczyszczenie. 3) Klasyczny motyw. 4) Połączenie. ROCHO — symbol: 1) Pielgrzym = wędrówka życia. 2) Strażnik pamięci. 3) Mędrzec. 4) Niemieckie 'Wanderer'. 5) Polski mędrzec ludowy. SYMBOLIZM RELIGIJNY: 1) Wigilia — narodzenie, odrodzenie. 2) Wielkanoc — zmartwychwstanie. 3) Boże Ciało — komunia. 4) Sakramenty — przejścia. 5) Życie wsi jak życie Chrystusa. PARALELE LITERACKIE — naturalizm: 1) ZOLA 'Ziemia' (1887) — chłopi francuscy, naturalizm radykalny. 2) BALZAC 'Chłopi'. 3) PRUS 'Placówka'. 4) Wszyscy realiści. 5) Reymont — bardziej zniuansowany. PARALELE — symbolizm: 1) MAETERLINCK 'Niebieski Ptak'. 2) WYSPIAŃSKI 'Wesele' — symbolika. 3) Młoda Polska. 4) Reymont łączy. 5) Polski symbolizm. SYNTEZA u Reymonta: 1) Naturalizm + symbolizm. 2) Realizm + mit. 3) Codzienność + sacrum. 4) Fizjologia + dusza. 5) Wieś brutalna + piękna. 6) Mistrzostwo. INTERPRETACJE: 1) NATURALISTYCZNA — krytycy. 2) SYMBOLICZNA — krytycy. 3) SYNTETYCZNA — większość. 4) MODERNISTYCZNA — Reymont łączy. 5) MŁODOPOLSKA — typowe dla epoki. KRYTYKA naturalizmu Reymonta: 1) Niektórzy uznają za zbyt brutalny. 2) Naturalizm raniący. 3) ALE: prawda życia. 4) Reymont nie idealizuje. 5) Realizm radykalny. KRYTYKA symbolizmu Reymonta: 1) Niektórzy widzą zbyt wiele mitów. 2) Mit zamiast realizmu? 3) ALE: synteza. 4) Polski wkład. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Naturalizm wciąż aktualny. 2) Brutalna prawda. 3) Symbolizm jako filozofia. 4) Polski modernizm. 5) Inspiracja dla pisarzy. WAJDA w filmie (1973): 1) Naturalistyczne sceny. 2) Symbolizm zachowany. 3) Adaptacja wierna. ANIMACJA 2023 (DK Welchman): 1) Animacja malarska. 2) Symbolizm wizualny. 3) Naturalizm zachowany. 4) Sukces światowy. NA MATURZE — naturalizm i symbolizm STANDARD pytań. Trzeba znać: definicje obu, przykłady naturalizmu (śmierć Kuby, instynkty, przemoc), przykłady symbolizmu (mitologizacja, cykl pór roku, śmierć Boryny w siejbie), synteza obu, paralele z Zolą, Wyspiańskim. Esej 'Naturalizm w literaturze', 'Symbolizm Młodej Polski' WYMAGA tego materiału.
JĘZYK 'Chłopów' to ARCYDZIEŁO. Reymont stworzył ORYGINALNY styl literacki łączący STYLIZACJĘ GWAROWĄ z POETYCKĄ młodopolską narracją. Dwa typy narratora — chłopski i młodopolski. STYLIZACJA na GWARĘ: 1) Reymont SAM tworzy gwarę literacką. 2) Łączy elementy: a) Gwary ŁOWICKIEJ. b) PIOTROWSKIEJ. c) TOMASZOWSKIEJ. d) Inne mazowieckie. 3) NIE jest to dokładna gwara konkretnej wsi. 4) Stylizacja artystyczna. 5) Słowa typu: 'jenoć', 'pono', 'nikiej', 'kieby', 'aza'. 6) Składnia gwarowa. 7) Słownictwo regionalne. ELEMENTY GWAROWE — szczegóły: 1) SŁOWNICTWO: zatratownik, gospodarz, ogrodek, rola, morga. 2) FORMY: 'idem' (idziemy), 'biere' (bierze). 3) FONETYKA: 'kierunek' = 'kierunyk'. 4) Wykrzykniki: 'jakoż', 'pono', 'nikiej'. 5) Frazeologia ludowa. POETYKA MŁODOPOLSKA: 1) Rozbudowane OPISY. 2) PORÓWNANIA homeryckie. 3) ANIMIZACJA, PERSONIFIKACJA. 4) Bogata metaforyka. 5) Liryzm. 6) Symbolizm. CYTAT 'zima jako zwierz srogi': 'Nadchodziła zima... jeszcze się barowała z jesienią i porykujący tłukła po sinych dalach jako ten zwierz srogi i głodny'. Analiza: 1) ANIMIZACJA — zima jako zwierzę. 2) PERSONIFIKACJA — działa jak istota. 3) PORÓWNANIE rozbudowane. 4) Czasowniki: 'barować się', 'porykiwać', 'tłuc'. 5) Epitety: 'srogi', 'głodny'. 6) Atmosfera grozy. 7) Symbol konfliktu. 8) Mickiewiczowska tradycja. PORÓWNANIE HOMERYCKIE — Antek jak drzewo: 'Czuł się jako to drzewo rodne, obłamane przez wicher i na zagładę skazane, a schnące powoli w samym środku kwitnącego, zdrowego sadu'. Analiza: 1) PORÓWNANIE rozbudowane. 2) Drzewo = Antek. 3) Wicher = bieda, wygnanie. 4) Sad zdrowy = wieś. 5) Schnące = wykluczenie. 6) Symbolika SAMOTNOŚCI. 7) Epicki styl. 8) Mickiewiczowska tradycja (zachód słońca jak twarz gospodarza). DWA TYPY NARRATORA — badania krytyczne: 1) NARRATOR CHŁOPSKI (gawędziarz) — używa gwary, patrzy 'od wewnątrz' wsi. 2) NARRATOR MŁODOPOLSKI (poeta) — perspektywa zewnętrzna, poetyckie opisy. 3) Niektórzy badacze (Krzyżanowski, Rzeuska) wyróżniają jeszcze trzeci — REALISTYCZNY obserwator. 4) Reymont MIESZA narratorów. 5) Innowacja literacka. NARRATOR CHŁOPSKI — cechy: 1) Posługuje się GWARĄ. 2) Punkt widzenia z wewnątrz wsi. 3) Plotki, gawęda. 4) Bliskość bohaterów. 5) Punkt widzenia społeczności. 6) Ludowy mędrzec. NARRATOR MŁODOPOLSKI — cechy: 1) JĘZYK literacki. 2) Perspektywa ZEWNĘTRZNA. 3) Poetyckie opisy przyrody. 4) Symbolizm. 5) Mitologizacja. 6) Estetyzacja. 7) Mickiewiczowska tradycja. PRZYKŁADY zmiany narratora: 1) Opis przyrody — narrator młodopolski. 2) Dialog chłopski — narrator chłopski. 3) Komentarz — różne. 4) Wpływ na czytelnika. 5) Bogactwo perspektyw. ANIMIZACJA jako CHARAKTERYSTYKA: 1) Cała natura ŻYJE. 2) Zima zwierz, las porykuje, wiatr wzdycha. 3) Wodzi: tańczy, opowiada. 4) Las: szepcze, jęczy. 5) Sztuczna ożywczość. 6) Polska tradycja. 7) Modernizm. PERSONIFIKACJA — szczegóły: 1) Przyroda jak ludzka. 2) Zima 'baruje się' z jesienią — jak ludzie. 3) Las 'cieszy się' lub 'smuci'. 4) Powstanie symbolicznej osoby natury. METAFORA — typy: 1) Tradycyjne (ziarno = nadzieja). 2) Modernistyczne (świat-sen). 3) Religijne (krew = ofiara). 4) Cykliczne (życie = rok). 5) Bogactwo. JĘZYK BOHATERÓW: 1) Boryna — twardy, pragmatyczny. 2) Antek — emocjonalny, krótkie zdania. 3) Jagna — łagodny, dziewczęcy. 4) Hanka — pokorny, potem zaradny. 5) Rocho — uczony, biblijny. 6) Charakteryzacja przez język. PROZA POETYCKA: 1) Reymont łączy prozę z poezją. 2) Rytmika. 3) Powtórzenia. 4) Aliteracje. 5) Eufonia. 6) Polski wkład. JĘZYK i MITOLOGIZACJA: 1) Język podnosi codzienność do mitu. 2) Chłop staje się BOHATEREM. 3) Estetyka chłopska godna eposu. 4) Demokratyzacja. 5) Polska tradycja Wyspiańskiego. PARALELE LITERACKIE — stylizacja gwarowa: 1) WYSPIAŃSKI 'Wesele' — gwara krakowska. 2) ORKAN 'W Roztokach' — gwara podhalańska. 3) Polska tradycja. 4) Reymont mistrz. PARALELE — narrator chłopski: 1) MICKIEWICZ — narrator z perspektywy szlachcica. 2) ORZESZKOWA — narrator inteligencki. 3) REYMONT — chłopski + młodopolski. 4) Innowacja. KRYTYKA stylu Reymonta: 1) Niektórzy uznają za zbyt POETYCKI. 2) Gwara nie zawsze autentyczna. 3) Sztuczna stylizacja. 4) ALE: artystyczna spójność. 5) Polski wkład. WPŁYW na polską literaturę: 1) ORKAN — gwara podhalańska. 2) WIECH — gwara warszawska. 3) Tradycja stylizacji. 4) Reymont fundament. WSPÓŁCZESNE odczytania: 1) Stylizacja gwarowa wciąż aktualna. 2) Polski folklor. 3) Tożsamość regionalna. 4) Język ludowy. CYTATY analityczne: 1) 'Czuł się jako drzewo rodne' (Antek). 2) 'Nadchodziła zima... jako zwierz srogi'. 3) 'Sprawiedliwie mówił!' (Antek o księdzu). 4) 'Tyżeś to, synu?' (Boryna do Antka). 5) Kluczowe cytaty. WAJDA w filmie (1973): 1) Adaptacja zachowała gwarę. 2) Aktorzy ćwiczyli wymowę. 3) Klimat regionalny. ANIMACJA 2023: 1) Język zachowany. 2) Wszystko po polsku. 3) Sukces. NA MATURZE — język 'Chłopów' STANDARD pytań. Trzeba znać: stylizację gwarową (łowicka, piotrowska, tomaszowska), animizację ('zima jako zwierz srogi'), porównania homeryckie ('drzewo rodne'), dwóch narratorów (chłopski + młodopolski), poetyckie opisy przyrody, charakteryzację przez język. Esej 'Język artystyczny', 'Stylizacja w literaturze' WYMAGA tego materiału.
Każda pułapka pochodzi z analizy realnych odpowiedzi maturzystów. Naucz się je rozpoznać, żeby unikać głupich strat.
Akcja Chłopów dzieje się w konkretnym roku historycznym (np. 1900)
Reymont CELOWO NIE PODAJE dokładnej daty rocznej akcji. To zabieg artystyczny — MITOLOGIZACJA. Dzięki temu życie wsi nabiera wymiaru POZAHISTORYCZNEGO i MITYCZNEGO — nie jest to historia jednego roku, ale WIECZNY CYKL. Akcja toczy się kilkadziesiąt lat po UWŁASZCZENIU (1864 w Królestwie Polskim), w czasie 'wiecznym'. Wzmacnia to EPICKI charakter dzieła i wpisuje wieś w mit agrarny.
Chłopi to powieść pozytywistyczna
Chłopi to powieść MŁODOPOLSKA, wydawana 1904-1909, czas Młodej Polski (1890-1918). Łączy NATURALIZM (Zola, instynkty), SYMBOLIZM (mitologizacja, paralela trojańska), REALIZM społeczny. NIE pozytywizm (1864-1890) — Reymont już po pozytywizmie. Cechy modernistyczne: brak idealizacji, fizjologia, instynkty, symbolika. Nobel 1924 za 'epicki opis życia wiejskiego' — uznanie modernistycznych zabiegów.
Boryna ma 4 lub 5 tomów
Chłopi mają DOKŁADNIE 4 TOMY: I. JESIEŃ (1904), II. ZIMA (1904), III. WIOSNA (1906), IV. LATO (1909). 4 tomy = 4 PORY ROKU. Cykliczna kompozycja. Każdy tom odpowiada jednej porze roku. Reymont zaczyna od JESIENI (ślub Boryny z Jagną), kończy LATO (wygnanie Jagny). NIE 3, NIE 5. Klasyczny układ.
Antek to syn Boryny i Jagny
Antek to syn Macieja Boryny z PIERWSZEGO MAŁŻEŃSTWA (z nieżyjącą już matką). Jagna to DRUGA żona Boryny, MACOCHA Antka. Romans Antka z Jagną to TABU — pasierb i macocha. KONFLIKT pokoleń + TROJAŃSKI trójkąt (Boryna=Menelaos, Jagna=Helena, Antek=Parys). Kluczowy dla zrozumienia powieści.
Kuba umiera w bitwie o las
Kuba umiera w TOMIE I 'JESIEŃ' podczas WESELA Boryny z Jagną. Postrzelony przez borowego w nogę. Ukrywa ranę. Noga GNIJE. Próbuje SAM amputować SIEKIERĄ. WYKRWAWIA się. Umiera w stodole/budy parobków podczas zabawy weselnej. IRONIA — wesele i śmierć. Bitwa o las to TOM II 'ZIMA' — i tam ginie BOROWY (zabity przez Antka), a Boryna jest ranny.
Jagna sama wybiera Borynę
Jagnę WYDAJE za mąż jej matka DOMINIKOWA. Jagna NIE PYTANA. Klasyczne wiejskie małżeństwo z układem ekonomicznym. Dominikowa NEGOCJUJE z Boryną — wymusza 6 MORGÓW ziemi dla Jagny jako wiano. Jagna ofiara patriarchatu. NIE wybiera Boryny. Ten przymus rodzi konflikt — Jagna nie kocha męża, jest pasywną żoną.
Boryna podpala bróg przez przypadek
Boryna PODPALA bróg ŚWIADOMIE — z zemsty. Stróżował noce. Znalazł zapaskę Jagny pod brogiem. Przyłapie Antka i Jagnę w środku. PODPALA. Akt zemsty i desperacji. Antek wyskakuje, ucieka. Jagna wygnana do matki. ALE: Boryna NIE zeznaje przeciw synowi przed pisarzem i strażnikami. Ojcowska więź silniejsza od zemsty. NIE przypadek — świadomy akt.
Antek umiera w bitwie o las
Antek NIE umiera w bitwie. To BOROWY ginie (zabity przez Antka, broniąc ojca). Boryna jest ranny (kolba w głowę). Antek ZOSTAJE ARESZTOWANY za zabójstwo borowego. Idzie do WIĘZIENIA. W tomie IV 'Lato' WRACA. Po śmierci Boryny dziedziczy. To Boryna umiera (w tomie III 'Wiosna') od ran. Antek przeżywa.
Hanka odchodzi od Antka po odkryciu romansu
Hanka NIE odchodzi od Antka. Mimo wiadomości od młynarza o romansie z Jagną — PRZECHODZI PRZEMIANĘ. Z pokornej staje się ZARADNĄ. Spędza noc przy kółku przędąc, rozmyśla, podejmuje decyzję — będzie sama dbać o rodzinę. NIEZALEŻNA, ale wciąż żona Antka. Po wszystkim — WRACA do domu Borynów, zostaje gospodynią. Klasyczna polska kobieta wytrwała.
Boryna umiera od ciężkich ran z bitwy o las
Boryna PO bitwie o las jest ranny (borowy uderzył kolbą w głowę), ale UMIERA W POLU w gestcie SIEJBY — kulminacja tomu III 'WIOSNA'. Wstaje z łóżka w malignie, wychodzi w pole, wykonuje GEST SIEJBY (naturalistyczny odruch warunkowy + symboliczny mit), upada w bruzdę. Łączy naturalizm z mitem. Scena uznawana za ARCYDZIEŁO. NIE bezpośrednio w bitwie.
Jagna idzie sama z wsi po skandalu
Jagna NIE idzie sama. Wieś WYWOZI ją na WOZIE GNOJNYM. Po skandalu z Jasikiem (syn organisty, miał zostać księdzem!) i kazaniu księdza z ambony — wieś zbiera się, łapie Jagnę, wsadza na WÓZ GNOJNY (symbol nieczystości), wywozi do matki. Mechanizm KOZŁA OFIARNEGO (Girard). Wieś oczyszcza się z 'grzesznicy'. Brutalna scena.
Boryna i Antek nie pojednują się
Boryna i Antek POJEDNUJĄ SIĘ przez krew. Po podpaleniu brogu — Boryna NIE zeznaje przeciw synowi (pierwszy gest). W BITWIE O LAS — borowy rani Borynę, ANTEK ZABIJA borowego BRONIĄC ojca. Boryna ranny rozpoznaje syna: 'TYŻEŚ TO, SYNU?'. KATHARSIS. Pojednanie krwią. ALE okupione: Antek do więzienia, Boryna umiera. Tragiczne pojednanie, ale REALNE.
Reymont idealizuje życie wsi jak Mickiewicz
Reymont NIE IDEALIZUJE wsi — to KLUCZOWA różnica z Mickiewiczem (Pan Tadeusz). Reymont pokazuje: BIEDĘ, PRZESĄDY, OKRUCIEŃSTWO (wygnanie Jagny na wozie gnojnym), PRZEMOC (bicie, zabójstwa), CHCIWOŚĆ (Dominikowa 6 morgów), PIJAŃSTWO (Jambroży), KSENOFOBIĘ (wykluczenie), PATRIARCHALIZM. ALE: też PIĘKNO przyrody, SIŁĘ tradycji, SACRUM pracy. Ambiwalentny obraz. NIE idealizacja, NIE czysta krytyka — SYNTEZA.
Rocho to ksiądz proboszcz Lipiec
Rocho to WĘDROWNY PIELGRZYM, NIE ksiądz. W Lipcach jest osobny KSIĄDZ-proboszcz, który piętnuje Antka i Jagnę z ambony. Rocho to OSOBNA postać — bez stałego miejsca, wędrowny, uczy dzieci, opowiada legendy biblijne i o królach polskich. Możliwy DZIAŁACZ NARODOWY (aluzje pod cenzurą). Mentor ludowy. Imię ROCH od ŚW. ROCHA (patrona pielgrzymów). NIE proboszcz.
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić. Spaced Repetition na platformie utrwala je optymalnie.
Powieść Władysława Reymonta. Wydana 1904-1909. Nobel 1924
Autor (1867-1925). Pisarz Młodej Polski
Rok przyznania Nobla Reymontowi
Reymont otrzymał 'za wybitny epicki opis życia wiejskiego'
Epoka literacka (1890-1918). Kontekst Chłopów
Nurt literacki. Instynkty, fizjologia. Zola wzór
Nurt Młodej Polski. Głębsze znaczenia
Określenie gatunku Chłopów. Modernistyczna epopeja
Fikcyjna wieś na Mazowszu. Miejsce akcji
Region akcji. Środkowa Polska
1864 w Królestwie Polskim. Chłopi otrzymali ziemię
Struktura powieści: Jesień, Zima, Wiosna, Lato
Tom I (1904). Ślub Boryny z Jagną, śmierć Kuby
Tom II (1904). Pożar brogu, bitwa o las
Tom III (1906). Śmierć Boryny
Tom IV (1909). Wygnanie Jagny
Powieść oparta na cyklu pór roku
Cykl natury jako mit. Siejba, wzrost, zbiory, sen
Najbogatszy gospodarz Lipiec. 30 morgów. Patriarcha
Druga żona Boryny. Córka Dominikowej. Femme fatale
Syn Macieja. Mąż Hanki. Kochanek Jagny. Buntownik
Żona Antka. Córka Bylicy. Przemiana z pokornej w zaradną
Matka Jagny. Intrygantka. Wymusza 6 morgów
Parobek Borynów. Sierota. Amputuje sobie nogę. Umiera podczas wesela
Wędrowny pielgrzym. Uczy dzieci. Działacz narodowy (?)
Inne imię Rocha. Św. Roch = patron pielgrzymów
Młody pastuszek-sierota u Borynów
Córka Boryny z pierwszego małżeństwa
Rywal Antka. Brygadzista tartaku. Antek wrzuca go do rzeki
Zięć Boryny. Intrygant
Plotkarka. Wygnana przez własne dzieci. Judzicielka
Zakrystian. Pijak. Opowiada ucieszne historie
Karczmarz żydowski. Pożycza na borg
Ojciec Hanki. Biedny komornik. Antek z rodziną tam mieszka
Brat dziedzica z Woli. Szuka Kuby (uratował mu życie)
Leśniczy dworu. Postrzelił Kubę. Zabity przez Antka
Syn organisty. Miał być księdzem. Jagna go uwodzi - skandal
Proboszcz Lipiec. Z ambony piętnuje Antka i Jagnę
Ojciec Jasika. Daje Hance wełnę do prządzenia
Żona organisty. Hanka u niej przędze
Władza wiejska Lipiec
Jeden z bogatszych. Informuje Hankę o romansie Antka
Pan z Woli. Wycina chłopski las. Konflikt klasowy
Hierarchia w Lipcach: Boryna, młynarz, kowal - elita. Komornicy - dół
Biedna szlachta/chłopi bez ziemi. Bylica jako przykład
Jednostka ziemi. Boryna ma 30 morgów. Jagna 6 morgów (wiano)
Najwyższa wartość w Lipcach. 'Człowiek bez gruntu jak bez nóg'
Wiano Jagny. Warunek ślubu Boryny i Jagny
Majątek Macieja Boryny. Pierwszy gospodarz
Kulminacja tomu II. Chłopi vs dwór. Boryna ranny, Antek zabija borowego
Cytat Boryny do Antka w bitwie. Moment pojednania
Boryna podpala bróg z Antkiem i Jagną. Świadomy akt zemsty
Stóg ze zbożem. Miejsce schadzek Antka i Jagny
Kulminacja tomu I. Podczas niego umiera Kuba
Wstaje w malignie, wychodzi w pole, gest siejby. Naturalizm + mit
Boryna umierając wykonuje gest siejby. Symbol mitu agrarnego
Wóz gnojny. Mechanizm kozła ofiarnego
Symbol nieczystości. Wieś wsadza Jagnę i wywozi
Mechanizm René Girarda. Wieś oczyszcza się przez wykluczenie Jagny
Boryna=Menelaos, Jagna=Helena, Antek=Parys (Book przy Noblu)
Mitologiczna paralela Boryny. Oszukany mąż Heleny
Mitologiczna paralela Jagny. Piękność sprawcza nieszczęść
Mitologiczna paralela Antka. Młody uwodziciel
Mitologiczna paralela Lipiec. Wieś skazana na konflikt
Nadanie codzienności wymiaru mitycznego. Klucz do Reymonta
Opłatek bydlętom, Rocho czyta o Jezusie, krowy 'mówią'
Tradycja ludowa. Jagna idzie z opłatkiem do obory
Wierzą, że mówią ludzkim głosem. Witek i Józka słuchają
Z ambony piętnuje Antka (po pożarze), Jagnę (przed wygnaniem)
Cytat. Siła zbiorowości, opinia publiczna
Przy młynie. Antek pracuje. Mateusz brygadzista
Miejsce pracy. Wieś. Plotki o Antku-Jagnie
Miejsce spotkań. Pożyczki na borg
Hanka prządze u organiściny
Hanka sprzedaje krowę Żydom za 40 rubli. Symbol biedy
Cena krowy Hanki
Język Reymonta. Mieszanka gwar łowickiej, piotrowskiej, tomaszowskiej
Jedna z bazowych dla stylizacji Reymonta
'Zima jako zwierz srogi' - przyroda jako żywa istota
Przyroda jako człowiek. Tradycja młodopolska
Rozbudowane. 'Antek jak drzewo obłamane przez wicher'
Gawędziarski. Punkt widzenia z wewnątrz wsi. Gwara
Poetycki. Perspektywa zewnętrzna. Opisy natury
Boryna vs Antek. O ziemię, władzę, Jagnę
Femme fatale. Jagna jako klasyczna
Klasyczny typ młodopolski. Uroda jako przekleństwo
Rocho opowiada historie. Jagna płacze
Sztuka ludowa Jagny. Symbol wrażliwości
Synteza chrześcijaństwa z magią. Tradycja
2 listopada. Cmentarz. Pamięć zmarłych
Pasterska msza. Kolędowanie
W tomie Wiosna. Procesje. Zmartwychwstanie
Wzór epopei. Mickiewicz. Paralela do Chłopów
Wcześniejsza powieść Reymonta (1899). Łódź przemysłowa
Pierwsza powieść Reymonta (1896)
Termin krytyczny. Czy Chłopi to apoteoza, czy krytyka?
Adaptacja filmowa Jana Rybkowskiego z 1973. Wajda nie reżyserował
Animacja malarska 'Chłopi'. Sukces światowy
Motyw u Reymonta. Jambroży, mężczyźni w karczmie
Motyw. Hanka, Bylica, komornicy
Wieś jako społeczność plotek. Jagustynka mistrzyni
Synteza z chrześcijaństwem. Magia ludowa
Pełen zbiór zadań tego działu dostępny na platformie po założeniu konta.
Baza zadań z działu „Chłopi" jest aktywnie rozbudowywana. Zaloguj się, aby przeglądać aktualną kolekcję.
Przejdź do platformy →Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
1) PODSTAWA: Chłopi to POWIEŚĆ MŁODOPOLSKA Władysława Stanisława REYMONTA (1867-1925). Wydana w 4 TOMACH (Jesień, Zima, Wiosna, Lato) w latach 1904-1909. NOBEL 1924 — drugi polski po Sienkiewiczu. Nazywana 'MŁODOPOLSKĄ EPOPEJĄ CHŁOPSKĄ'.
2) GATUNEK: Epopeja chłopska. Cechy EPOSU: bohater zbiorowy (społeczność Lipiec), panoramiczny obraz wsi, rozbudowane opisy przyrody, porównania homeryckie ('zima jak zwierz srogi'), wielowątkowość. ODSTĘPSTWA: proza zamiast wiersza, brak inwokacji, NATURALIZM (instynkty, fizjologia), brak heroizacji (Reymont ukazuje rubaszność, okrucieństwo).
3) STRUKTURA: 4 TOMY = 4 PORY ROKU. Cykliczna kompozycja. Mit agrarny. Tom I JESIEŃ (ślub, śmierć Kuby), Tom II ZIMA (pożar brogu, bitwa o las), Tom III WIOSNA (śmierć Boryny w gestcie siejby), Tom IV LATO (wygnanie Jagny). BRAK konkretnej daty rocznej — celowa mitologizacja, uniwersalizacja.
4) AKCJA: fikcyjna wieś LIPCE na Mazowszu (okolice Tomaszowa Mazowieckiego). Kilkadziesiąt lat po uwłaszczeniu (1864). Czas pozahistoryczny.
5) GŁÓWNE POSTACI: MACIEJ BORYNA (najbogatszy gospodarz ~30 morgów, wdowiec, patriarcha), JAGNA DOMINIKÓWNA (druga żona Boryny, młoda, piękna, córka Dominikowej, kobieta fatalna + ofiara), ANTEK BORYNA (syn Macieja, mąż Hanki, kochanek Jagny-MACOCHY, buntownik), HANKA (żona Antka, córka biednego Bylicy, przemiana z pokornej w zaradną), DOMINIKOWA (matka Jagny, wymusza 6 morgów), KUBA SOCHA (parobek, postrzelony przez borowego, amputuje sobie nogę siekierą, umiera podczas wesela), ROCHO (wędrowny pielgrzym, uczy dzieci, opowiada legendy, działacz narodowy?), KOWAL (zięć Boryny intrygant), JAGUSTYNKA (plotkarka), MATEUSZ (rywal Antka), JANKIEL (karczmarz), BYLICA (ojciec Hanki), PAN JACEK (brat dziedzica), BOROWY (zabity przez Antka).
6) TROJAŃSKA PARALELA mitologiczna (wskazana przez szwedzkiego krytyka Booka przy Noblu 1924): BORYNA=Menelaos, JAGNA=Helena, ANTEK=Parys. Mikrokosmos Lipiec = Troja skazana na konflikt. Mitologizacja codzienności.
7) KLUCZOWE SCENY: a) ŚLUB Boryny z Jagną (Jesień) — Kuba umiera. b) WYGNANIE Antka po bójce z ojcem. c) HANKA u Bylicy — bieda. d) ROMANS Antka z Jagną (macochą). e) WIGILIA u Borynów (opłatek bydlętom, krowy w nocy). f) POŻAR BROGU (Boryna podpala — ALE nie zeznaje przeciw synowi). g) KAZANIE księdza piętnujące Antka — 'moc wsi potężna'. h) BITWA O LAS (Boryna prowadzi gromadę, borowy rani Borynę kolbą, ANTEK zabija borowego — 'Tyżeś to, synu?'). i) ŚMIERĆ BORYNY w polu (gest siejby — naturalizm+mit). j) WYGNANIE JAGNY na WOZIE GNOJNYM (skandal z Jasikiem, kazanie księdza, kozioł ofiarny).
8) KONFLIKT POKOLEŃ: Boryna (pragmatyk, polityk wiejski) vs Antek (impulsywny, młody, buntownik). Spór o ZIEMIĘ, WŁADZĘ, JAGNĘ. Eskalacja: bójka → wygnanie → pożar brogu → bitwa o las → POJEDNANIE krwią ('Tyżeś to, synu?').
9) ZIEMIA jako wartość naczelna. Cytat Dominikowej: 'człowiek bez gruntu jak bez nóg'. Hierarchia oparta na morgach. Boryna 30, Jagna 6 (wiano). Las jako sporna własność (bitwa). Po uwłaszczeniu chłopi posiadają, ale konflikty trwają.
10) JAGNA — postać wielowymiarowa: kobieta fatalna (przyciąga mężczyzn), ofiara patriarchatu (wydana za 6 morgów), tragiczna (wrażliwość estetyczna — wystrzyganki, płacze nad opowieściami Rocha). Romanse: Antek (macocha-pasierb tabu), Mateusz, Jasiek (syn organisty miał być księdzem). Wygnana na wozie gnojnym.
11) HANKA — przemiana: z pokornej, lękliwej (początek) przez biedę u Bylicy (sprzedaż krowy, prządzenie wełny u organiściny) — wiadomość młynarza o romansie Antka — przemiana świadoma — pełna gospodyni po śmierci Boryny. Kontrast z Jagną: konformizm nagrodzony.
12) RELIGIJNOŚĆ LUDOWA: synteza chrześcijaństwa z magią. Wigilia (opłatek bydlętom, krowy w nocy 'mówią'). Kazania księdza piętnujące Antka i Jagnę z ambony — 'moc wsi potężna'. Zaduszki, Wielkanoc. Ksiądz autorytet moralny. Rocho jako wędrowny mędrzec łączący religię z patriotyzmem.
13) JĘZYK: STYLIZACJA na GWARĘ (mieszanka łowickiej, piotrowskiej, tomaszowskiej — Reymont sam tworzy). Poetyckie opisy przyrody. ANIMIZACJA ('zima jak zwierz srogi'). PERSONIFIKACJA. Porównania HOMERYCKIE ('Antek jak drzewo obłamane przez wicher'). DWA narratorzy: chłopski (gawędziarz) i młodopolski (poeta).
14) NATURALIZM (instynkty, fizjologia — śmierć Kuby, instynkty, przemoc) + SYMBOLIZM (mitologizacja, paralela trojańska, śmierć Boryny w siejbie). PORÓWNANIE z Panem Tadeuszem: oba panorama wspólnoty, opisy natury, wątek prywatny + publiczny, dwa rody. RÓŻNICE: Mickiewicz idealizuje szlachtę, Reymont NIE idealizuje chłopów. Heroizm vs naturalizm. Wiersz vs proza. Romantyzm vs Młoda Polska.
Najczęściej zadawane pytania o ten zakres
Wiedza z „Chłopi" przyda Ci się też tutaj:
Dziesiątki zadań z tego działu + AI ocena krok po kroku + Spaced Repetition na cytaty i pojęcia. Wszystko od 49 zł / miesiąc.
Subskrypcja odblokowuje cały katalog + 10 innych przedmiotów. Anulujesz kiedy chcesz.
Chłopi - zacznij ćwiczyćWybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).