Anonim
Pieśń o Rolandzie — najstarsza i najsłynniejsza chanson de geste (XI/XII w.), wzorzec eposu rycerskiego. 51 pytań w bazie: etos rycerski, zdrada Ganelona, spór o róg Rolanda i Oliwiera, śmierć jako ars moriendi, postać Karola Wielkiego, miecz Durendal z relikwiami, parenetyzm średniowieczny, kontekst historyczny vs legenda.
Pieśń o Rolandzie to najstarsza i najsłynniejsza CHANSON DE GESTE (pieśń o czynach) — francuski epos rycerski z przełomu XI/XII w. (najstarszy rękopis OKSFORDZKI z ok. 1170 r., podpisany imieniem TUROLDUS; oryginał między 1066-1096). W naszej bazie 51 pytań pokrywających sześć obszarów:
14 kluczowych umiejętności — każda przećwiczona na konkretnych zadaniach z bazy.
KAROL WIELKI siedem lat walczy w Hiszpanii, zdobywa wszystko OPRÓCZ SARAGOSSY (pogański król MARSYL). Marsyl proponuje fałszywy pokój — bogate dary (1000 sokołów, 700 wielbłądów, 400 mułów ze złotem, lwy, niedźwiedzie, charty), obietnica chrztu w Akwizgranie. Doradca BLANKANDRYN proponuje strategię oszustwa: poddamy się fikcyjnie, dostarczymy zakładników, których stracimy — byle Frankowie wyszli z Hiszpanii. NARADA Karola — Roland chce dalszej wojny, Ganelon chce pokoju. Karol akceptuje pokój, wysyła posła. ROLAND wskazuje GANELONA — ten interpretuje to jako WYROK ŚMIERCI (poprzedni posłowie Bazan i Bazyli zginęli przez Marsyla). Ganelon publicznie ZAPOWIADA ZEMSTĘ na Rolandzie. W drodze powrotnej z Marsylem rozmawia z Blankandrynem — SPISEK: napadnij tylną straż, w której będzie Roland. Ganelon składa zdradzieckie zobowiązanie na relikwie swojego miecza MURGLEJA. Wraca z darami, kłamie Karolowi. Karol wraca przez PIRENEJE — TYLNĄ STRAŻ obejmuje ROLAND z OLIWIEREM, TURPINEM i 12 PARAMI Francji (Geryn, Gerier i inni).
ROLAND — siostrzeniec Karola (syn jego siostry), bratanek-bohater, dowódca tylnej straży. Miecz DURENDAL z relikwiami (ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Denisa, strzęp szaty Maryi). Róg OLIFANT. Cechy: ODWAGA absolutna, HONOR za cenę życia, DUMA granicząca z PYCHĄ, troska o sławę pośmiertną, POBOŻNOŚĆ. Wzorzec rycerza. OLIWIER — najlepszy przyjaciel i towarzysz broni Rolanda. Miecz HAUTECLAIRE. Cechy: ROZTROPNOŚĆ, MIARA, pragmatyzm, troska o ocalenie wojska. Roztropny jak Roland mężny — KOMPLEMENTARNA para. KAROL WIELKI — cesarz Franków, REX IUSTUS (sprawiedliwy władca). Miecz RADOSNY (Joyeuse) z ostrzem włóczni, którą zraniono Chrystusa. Pomazaniec Boży — łączy się z Bogiem przez SNY i ANIOŁÓW. Tragiczny: cierpi, płacze, MDLEJE z bólu po śmierci Rolanda. Wymierza sprawiedliwość. TURPIN — arcybiskup REIMSKI (rejmski). Wzorzec KAPŁANA-WOJOWNIKA. Rozgrzesza rycerzy, obiecuje raj jako męczennikom, sam walczy konno, zabija pogan. Umiera próbując przynieść Rolandowi wodę. GANELON — OJCZYM Rolanda (mąż siostry Karola). Miecz MURGLEJ. ARCHETYP ZDRAJCY, ale POSTAĆ ZŁOŻONA — ma uzasadnione MOTYWY (zemsta osobista), jest odważny, piękny, szlachetny. Broni się na sądzie LEGALNIE. ODA — siostra Oliwiera, narzeczona Rolanda. Umiera z żałości u stóp Karola — wzorzec WIERNEJ NARZECZONEJ. MARSYL — pogański król Saragossy, kult Mahometa+Apollina, traci prawą rękę od Rolanda. BLANKANDRYN — mądry doradca Marsyla, autor strategii fałszywego pokoju, współsprawca zdrady. BALIGANT — wielki emir babiloński z ogromną flotą, sojusznik Marsyla, ginie z ręki Karola. BRAMIMONDA — królowa Saragossy, branka Karola, chrzczona z miłości jako JULIANNA. PINABEL — krewny Ganelona, broni go na sądzie, ginie w pojedynku. TIERY — brat Żofra, drobny ale odważny rycerz, pokonuje Pinabela i przesądza skazanie Ganelona.
CENTRALNY DYLEMAT etyczny utworu. Oliwier TRZYKROTNIE prosi Rolanda o zadęcie w róg Olifant — żeby Karol zawrócił z pomocą. Roland TRZYKROTNIE odmawia: 'Chybabym oszalał. Postradałbym w słodkiej Francji moje imię.' Honor rycerski WAŻNIEJSZY niż życie wojska. Oliwier formułuje OPOZYCJĘ wartości: 'Dzielność a szaleństwo to są dwie różne rzeczy, a MIARA WARTA jest więcej niż zarozumienie.' To zderzenie FORTITUDO (męstwo, Roland) vs SAPIENTIA (mądrość, Oliwier) — dwóch komplementarnych cnót rycerskich. Roland w końcu DMIE — ale dopiero gdy bitwa już przegrana. Dmie z taką siłą, że PĘKA MU SKROŃ, tryska KREW Z UST. Głos rogu niesie się na 30 MIL. Karol słyszy, chce wracać — GANELON próbuje go odwieść ('to przecież Roland poluje'), ale baron Naimon przegrywa zdrajcę. Karol pędzi z odsieczą — za późno. UTWÓR NIE DAJE jednoznacznej odpowiedzi: Roland ginie z honorem (wzorzec), ale klęska to cena pychy (przestroga). To napięcie czyni go postacią TRAGICZNĄ, nie jednowymiarową.
Wąwozy RONSEWAL (Roncevaux) w Pirenejach — 400 tysięcy Saracenów napada na tylną straż. ZAWOŁANIA: Frankowie 'MONTJOIE!', poganie 'Szacowny!' (Précieuse). Turpin ROZGRZESZA rycerzy przed bitwą i obiecuje: 'jeśli pomrzecie, będą z was święte męczenniki, będziecie mieli miejsca na najwyższym piętrze raju'. FORMULICZNOŚĆ opisów bitew — szablonowa sekwencja: rycerz wyzywa wroga → uderzenie → przebicie TARCZY → przebicie PANCERZA → przebicie CIAŁA → strącenie z SIODŁA → czasem zabicie KONIA. POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires) — ta sama scena z drobnymi wariacjami (trzy odmowy rogu, trzy pytania Marsyla o Karola, trzykrotna lamentacja nad Durendalem). Funkcja: spotęgowanie dramatyzmu + mnemotechnika (ślady ustnego pochodzenia). Roland zabija AELROTA (siostrzeńca Marsyla), sam MARSYL traci prawą rękę. Giną kolejno: parowie, Oliwier (chwilowo oślepiony krwią uderza Rolanda mieczem, godzą się rycerze, Oliwier umiera), TURPIN (próbuje przynieść wodę dla Rolanda, serce mu osłabło, padł). Roland zostaje SAM. Zabija ostatniego pogana, próbującego ukraść mu miecz — uderzeniem ROGU. Bóg ZATRZYMUJE SŁOŃCE na prośbę Karola — żeby dzień trwał dłużej, Frankowie dopędzili uciekających Saracenów nad EBRO.
DURENDAL to LEGENDARNY miecz Rolanda — ZŁOTA GAŁKA pełna RELIKWII: ZĄB ŚW. PIOTRA, KREW ŚW. BAZYLEGO, WŁOSY ŚW. DENISA, STRZĘP SZATY NAJŚWIĘTSZEJ PANNY. Miecz JEST NIE TYLKO BRONIĄ — to RELIKWIARZ, łącznik między światem ludzkim i boskim. Roland próbuje go ZNISZCZYĆ przed śmiercią — uderza 10 RAZY o skałę. Stal jest tak doskonała, że NIE PĘKA. ROLAND nie chce, żeby miecz dostał się w ręce pogan: 1) byłoby to HAŃBĄ rycerską, 2) profanacją SACRUM (relikwie). Wygłasza TRZYKROTNĄ LAMENTACJĘ nad mieczem — przykład powtórzenia epickiego. Wspomina wszystkie ziemie, które przez Durendal zdobył dla Karola. Inne miecze w utworze: HAUTECLAIRE Oliwiera, RADOSNY (Joyeuse) Karola — gałka zawiera ostrze włóczni, którą zraniono Chrystusa, MURGLEJ Ganelona, PRÉCIEUSE Baliganta. Miecz w eposie rycerskim to nie tylko broń — to PRZEDŁUŻENIE rycerza, nośnik jego honoru i pamięci.
ARS MORIENDI = średniowieczna SZTUKA UMIERANIA, wzorzec godnej chrześcijańskiej śmierci. Śmierć Rolanda realizuje go WZORCOWO. ETAPY: 1) Roland próbuje ZNISZCZYĆ DURENDAL (ochrona sacrum, odmowa kapitulacji). 2) Idzie na WZGÓREK, kładzie się na zielonej trawie. 3) ZWRACA TWARZ KU HISZPANII — żeby umrzeć 'z głową ku ziemi nieprzyjaciół' = jako ZWYCIĘZCA (nie zwyciężony). 4) WYZNAJE GRZECHY, BIJE SIĘ W PIERŚ. 5) MODLI SIĘ do Boga. 6) WYCIĄGA PRAWĄ RĘKAWICĘ ku Bogu — gest FEUDALNY: oddanie się w ręce najwyższego SUZERENA (Boga), jak wasal składa rękawicę seniorowi. 7) ŚW. GABRIEL PRZYJMUJE RĘKAWICĘ z jego dłoni. 8) Zstępują ANIOŁOWIE: GABRIEL, MICHAŁ ARCHANIOŁ, CHERUBIN — niosą duszę do RAJU. To WZÓR DOBREJ ŚMIERCI: spokój, świadomość, modlitwa, sakramentalność, znaki łaski Bożej. Roland nie umiera jak pogański heros (z gniewem, samobójczo) — umiera jak chrześcijański rycerz oddany Bogu. Średniowieczne pożytek pedagogiczny: lekcja, jak ma umrzeć dobry chrześcijanin.
GANELON to ARCHETYP ZDRAJCY, ale postać BARDZIEJ ZŁOŻONA niż się wydaje. MOTYWACJE: 1) Osobista krzywda — Roland WSKAZAŁ go jako posła, co Ganelon uznał za WYROK ŚMIERCI (poprzedni posłowie zginęli). 2) Lęk uzasadniony — Marsyl zabił Bazana i Bazylego. 3) Publicznie WYZWAŁ Rolanda przed całym dworem — działał JAWNIE. OBRONA NA SĄDZIE w Akwizgranie: 'Nie popełniłem zdrady, lecz osobistą zemstę. Roland krzywdził mnie na majątku, skazał na śmierć. Wyzwałem go publicznie — to nie zdrada, lecz legalna VENDETTA.' Argumentacja PRAWNICZA — średniowieczne prawo zezwalało na zemstę rodową. KREWNY PINABEL z sorenckiego zamku BRONI go w pojedynku. BARONOWIE SKŁONNI go uniewinnić! Dopiero TIERY (brat Żofra, drobny ale odważny) przesądza: 'Roland służył Karolowi — atak na niego TO ZDRADA KRÓLA.' Pojedynek sądowy: Tiery pokonuje Pinabela. WYROK: Ganelon ROZERWANY CZTEREMA KOŃMI — śmierć godna jawnego zdrajcy. Ganelon NIE jest jednoznacznie zły — ma ludzkie motywacje, jest piękny, szlachetny, odważny. ALE: w SYSTEMIE FEUDALNYM zdrada SENIORA (przez atak na Rolanda — wasala Karola) jest najcięższą zbrodnią. Ganelon ZDRADZIŁ WSPÓLNOTĘ — i to czyni go zdrajcą.
KAROL to PARENETYCZNY WZORZEC WŁADCY — REX IUSTUS (sprawiedliwy władca). Łączy: SPRAWIEDLIWOŚĆ (wymierza sąd nad Ganelonem), POBOŻNOŚĆ (modli się, otrzymuje sny prorocze, Bóg zatrzymuje słońce na jego prośbę), POMAZAŃSTWO (komunikuje się z Bogiem przez aniołów). Średniowieczny ideał WŁADCY CHRZEŚCIJAŃSKIEGO. Ale jest też postacią TRAGICZNĄ: 1) Bezradny wobec ZDRADY — uwierzył Ganelonowi mimo intuicji. 2) CIERPI z bólu po śmierci Rolanda — PŁACZE, MDLEJE, rozdziera szaty. 3) Pochowa rycerzy w BLAYE w kościele Saint-Romain — wyjmuje SERCA, składa w jedwabnych całunach, w trumnie z białego marmuru. Ciała umywa pachnidłami i winem. 4) Wymierza sprawiedliwość, ale nie może uniknąć cierpienia. 5) NA KOŃCU utworu ANIOŁ GABRIEL żąda nowej wojny — pomoc królowi Wiwianowi w Imfie oblężonej przez pogan. Karol ROZPACZA: 'Boże, ileż męki w mym życiu!' Otwarte zakończenie — nie ma dla Karola odpoczynku. NIESKOŃCZONOŚĆ walki o wiarę. Karol to wzorzec, ale TEŻ ofiara własnej roli i Boskiego planu.
Utwór SILNIE TEOCENTRYCZNY — historia toczy się pod BOŻYM NADZOREM. ELEMENTY NADPRZYRODZONE: 1) PROROCZE SNY KAROLA: niedźwiedź i lampart atakują (zdrada Ganelona), złamana włócznia (śmierć Rolanda), inne sny przed wielką bitwą. 2) ZATRZYMANIE SŁOŃCA przez Boga na prośbę Karola — żeby dzień trwał, Frankowie dopadli pogan nad Ebro. Cud BIBLIJNY (jak Jozue). 3) ZSTĄPIENIE ANIOŁÓW po duszę Rolanda: GABRIEL (przyjmuje rękawicę), MICHAŁ (zwyczajowo pomaga umierającym), CHERUBIN. 4) ANIOŁ GABRIEL pojawia się na końcu utworu — żąda od Karola nowej wojny. 5) RELIKWIE w Durendalu (ząb św. Piotra itd.) i Joyeuse (ostrze włóczni z Pasji). 6) ROZGRZESZENIE Turpina + obietnica RAJU jako męczennikom. 7) CUDA podczas bitwy. FUNKCJA: utwór pokazuje, że historia jest REALIZACJĄ BOŻEGO PLANU. Frankowie walczą z BOSKIM MANDATEM. Klęska Rolanda nie jest porażką — to MĘCZEŃSTWO, droga do raju. Zdrajcy karze BÓG, nie tylko ludzie. TEOCENTRYZM = Bóg jest centrum wszechświata, źródłem prawa, sędzią ludzkich czynów. Cechy światopoglądu średniowiecznego.
Obraz Saracenów jest TENDENCYJNY i UPROSZCZONY — typowy dla chanson de geste sprzed/podczas krucjat. CECHY: 1) FAŁSZYWY ISLAM — narrator przypisuje muzułmanom kult MAHOMETA + APOLLINA + TERWAGANA (fikcyjnych bóstw). Nie rozumie islamu, który jest monoteistyczny. To projekcja pogańskiego politeizmu na ideologicznego wroga. 2) OKRUCIEŃSTWO, ZDRADLIWOŚĆ — Marsyl proponuje fałszywy pokój, Saracenowie nie dotrzymują obietnic. 3) DEMONICZNOŚĆ — np. SZERNUBEL z kraju, 'gdzie słońce nie świeci'. 4) Los pogan = ZASŁUŻONA KARA Boża. 5) ZAWOŁANIE 'Szacowny' (Précieuse) — kontrapunkt dla chrześcijańskiego 'Montjoie'. ALE: narrator MIEJSCAMI PRZEŁAMUJE schemat. Niektórzy rycerze saraceńscy budzą PODZIW — np. emir z BALAGIERU jest nazwany 'prawdziwym baronem, gdyby był chrześcijaninem'. To znak, że HONOR RYCERSKI jest wartością UNIWERSALNĄ, nie tylko chrześcijańską. Funkcja czarno-białego obrazu: PROPAGANDA krucjatowa (zwłaszcza po 1095 r. — Pierwsza Krucjata). Utwór UZASADNIA wojnę o wiarę i kreuje wzorzec rycerza-krzyżowca. BRAMIMONDA jako wyjątek — chrzczona Z MIŁOŚCI, nie z przymusu (rzadki element humanitarny).
CHANSON DE GESTE (pieśń o czynach) — francuski gatunek EPICKI o bohaterskich czynach rycerzy. Cykl królewski (Karol Wielki), Renaud de Montauban, etc. STRUKTURA Pieśni o Rolandzie: STROFY zwane LAISSES o nierównej długości (od kilku do kilkudziesięciu wersów). Każda laisse trzyma JEDEN ASONANS (powtarzającą się samogłoskę) — NIE PEŁNY RYM. Wers — DZIESIĘCIOZGŁOSKOWIEC (5+5 lub 6+4). NARRACJA EPICKA: 1) NARRATOR KOMENTUJE i ocenia ('Ganelon przybył, ten który dopuścił się zdrady') — NIE jest obiektywny. 2) ZWROTY do słuchaczy ('Gdybyście mogli widzieć') — ślad ustnej recytacji. 3) FORMULICZNOŚĆ — gotowe szablony narracyjne (sekwencja ciosów w bitwie). 4) POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires) — te same sceny z drobnymi wariacjami: trzy odmowy rogu, trzy lamentacje nad Durendalem. CECHY USTNE: powtórzenia służyły MNEMOTECHNICE rapsodów (joglarów, jongleurs), formuliczność ułatwiała IMPROWIZACJĘ, zwroty do słuchaczy = ślad PERFORMANSU PUBLICZNEGO. NAJSTARSZY RĘKOPIS: oksfordzki, ok. 1170 r., podpisany imieniem TUROLDUS — anglo-normandzka wersja. Oryginał prawdopodobnie 1066-1096 (kontekst Pierwszej Krucjaty). Inne rękopisy: wenecki, paryski itd. W Polsce klasyczne tłumaczenie TADEUSZA BOYA-ŻELEŃSKIEGO (1931).
Utwór ukazuje FEUDALNY PORZĄDEK SPOŁECZNY: 1) RELACJA WASAL-SENIOR: Roland jest wasalem Karola, winien mu WIERNOŚĆ, ODDANIE, SŁUŻBĘ. Karol winien wasalowi OBRONĘ. Złamanie tej relacji = zdrada (Ganelon zdradził pośrednio króla, atakując jego wasala). 2) RYTUALNE GESTY FEUDALNE: złożenie RĘKAWICY (oddanie się w ręce seniora, jak Roland Bogu), otrzymanie LASKI i SZTANDARU (znak władzy poselskiej), pocałunek pokoju. 3) HIERARCHIA STANOWA — fundament tego świata. NIE MA równości wobec prawa — wartość człowieka zależy od urodzenia. 4) PRAWO DO VENDETTY (zemsta rodowa) — Ganelon broni się tym, że publicznie wyzwał Rolanda = legalna zemsta. Krewni mają obowiązek bronić siebie nawzajem (Pinabel broni Ganelona). 5) POJEDYNEK SĄDOWY (ordalia) — metoda rozstrzygania sporów, gdy dowody są niejasne. BÓG ROZSTRZYGA — kto wygrywa, ten ma rację. Tiery wygrywa z Pinabelem = wyrok Boga, Ganelon zdrajcą. 6) DWUNASTU PARÓW Francji — ELITA rycerstwa, krąg najbliższych Karola (jak Okrągły Stół Artura). Roland, Oliwier, Turpin, Geryn, Gerier, inni. 7) HONOR i SŁAWA POŚMIERTNA — kluczowe wartości. Roland boi się 'postradać w słodkiej Francji moje imię' bardziej niż śmierci. PARENETYCZNA literatura promowała te wartości jako wzorzec dla rycerstwa.
REALNE WYDARZENIE: 15 SIERPNIA 778 ROKU — bitwa w przełęczy RONCEVAUX w Pirenejach. Wracającą z Hiszpanii tylną straż wojska KAROLA WIELKIEGO (jeszcze nie cesarza — koronowany dopiero 800 r.) napadli BASKIJSCY GÓRALE (zwani też GASKOŃCAMI) — CHRZEŚCIJANIE. Powód: ŁUP, NIE wiara. Według kronikarza EGINHARDA (Vita Caroli Magni, ok. 829) zginął wówczas między innymi 'Hruodlandus, prefectus Britannici limitis' — namiestnik marchii bretońskiej, Hrodland (Roland). LEGENDA przetworzyła wydarzenie radykalnie: 1) Chrześcijańskich Basków zamieniono na MUZUŁMAŃSKICH Saracenów — religijny wymiar konfliktu. 2) Łupieżczą zasadzkę zamieniono w WIELKĄ BITWĘ o wiarę i krzyż. 3) Dodano postać GANELONA-ZDRAJCY — wewnętrzny wróg ważniejszy od zewnętrznego. 4) Wyolbrzymiono SKALĘ — 400 tysięcy Saracenów (niemożliwe historycznie). 5) Dodano elementy NADPRZYRODZONE. 6) Stworzono parenetyczne WZORCE. CEL legendarnej obróbki: KONTEKST PIERWSZEJ KRUCJATY (1095-1099) — utwór powstał w czasie, gdy Europa rusza odzyskiwać Ziemię Świętą. ANTYCYPUJE krzyżowców, GLORYFIKUJE męczeństwo za wiarę. Z drobnego incydentu na Pirenejach legenda zrobiła SYMBOL chrześcijańskiej Europy walczącej z islamem. Ważne dla matury: utwór NIE JEST źródłem HISTORYCZNYM — jest źródłem MENTALNOŚCI średniowiecznej.
PORÓWNANIE Z ILIADĄ Homera: PODOBIEŃSTWA — oba EPOSY o wojnie i heroicznej śmierci. W obu PYCHA bohatera (Achilles/Roland) prowadzi do KATASTROFY. W obu SŁAWA POŚMIERTNA i etos rycerski są NADRZĘDNYMI wartościami. Oba korzystają z formuliczności (Homer: 'białoramienna Hera', 'szybkonogi Achilles' — Pieśń: stałe formuły bitewne). RÓŻNICE: 1) ŚWIATOPOGLĄD — Pieśń MONOTEISTYCZNA (Bóg chrześcijański, święci, aniołowie), Iliada POLITEISTYCZNA (kaprysni bogowie olimpijscy). 2) ETYKA — Pieśń: śmierć za WIARĘ = męczeństwo i raj; Iliada: śmierć za SŁAWĘ + aretê (doskonałość). 3) WIZJA WROGA — Pieśń demonizuje pogan; Iliada szanuje Trojan (Hektor jako tragiczny bohater). KOMENTARZ TADEUSZA BOYA-ŻELEŃSKIEGO (1931): w przedmowie do tłumaczenia proponuje PACYFISTYCZNĄ LEKTURĘ. Pisał PO I WOJNIE — wrażliwy na cierpienie cywilów. 'Dzisiejszy człowiek patrzy na czyny chrobrego Rolanda oczami MIASTA GALNE' — zniszczonego miasta, które stoi 'sto lat pustką'. To PREKURSORSKIE wobec współczesnej humanistyki — patrzenie z perspektywy OFIAR wojny, nie BOHATERÓW. Podważa heroiczny mit. Boy antycypuje powojenną wrażliwość na to, co ZNISZCZENIE WOJNY POZA polem bitwy. Dla matury PR: znakomity punkt wyjścia do współczesnej interpretacji.
Każda pułapka pochodzi z analizy realnych odpowiedzi maturzystów. Naucz się je rozpoznać, żeby unikać głupich strat.
Pieśń o Rolandzie wiernie oddaje wydarzenia historyczne z 778 roku
Utwór RADYKALNIE PRZETWORZYŁ historię. Realnie atakowali BASKIJSCY GÓRALE (chrześcijanie) dla łupu — legenda zamieniła ich na SARACENÓW (muzułmanów), nadając konfliktowi charakter wojny o wiarę.
Ganelon jest jednoznacznie złym antagonistą bez żadnych racji
Ganelon jest postacią ZŁOŻONĄ — ma uzasadnione MOTYWY (zemsta osobista za skazanie na niebezpieczną misję), broni się LEGALNIE (vendetta), jest piękny, szlachetny, odważny. ALE: zdradził wspólnotę.
Roland to wzór idealnego rycerza bez żadnych wad
Roland jest WZOREM i PRZESTROGĄ jednocześnie. Jego PYCHA i DUMA prowadzą do śmierci tysięcy rycerzy. Oliwier wprost krytykuje: 'miara warta jest więcej niż zarozumienie'.
Saraceni w utworze to dokładny obraz prawdziwego islamu średniowiecznego
Obraz Saracenów jest TENDENCYJNY i UPROSZCZONY — narrator nie rozumie islamu, przypisuje muzułmanom kult MAHOMETA + APOLLINA + TERWAGANA (fikcyjne politeistyczne bóstwa).
Roland wraca do bitwy po nieudanej próbie zniszczenia Durendala
Roland NIE wraca do bitwy. Po próbie zniszczenia miecza idzie na WZGÓREK, kładzie się na trawie, zwraca twarz ku Hiszpanii i UMIERA jako ostatni — zstępują po niego aniołowie.
Karol Wielki to wojskowy wódz bez wymiaru duchowego
Karol to REX IUSTUS — sprawiedliwy POMAZANIEC BOŻY, łączący się z Bogiem przez sny prorocze i aniołów. Wymiar duchowy jest CENTRALNY dla jego postaci.
Pieśń o Rolandzie ma rymy — to wierszowany epos
Pieśń o Rolandzie ma ASONANS (powtarzającą się samogłoskę), NIE RYM. Strofy LAISSES o nierównej długości z jednym asonansem każda.
Roland i Karol to kreowani bez wymiaru ludzkiego — tylko symbole
Obaj mają WYMIAR LUDZKI i tragiczny. Roland cierpi, ma rozterki. Karol PŁACZE, MDLEJE z bólu, rozpacza nad zwłokami Rolanda. Pieśń pokazuje 'miękkość i tkliwość rycerzy wobec towarzyszów broni' (Boy-Żeleński).
Bramimonda zostaje zmuszona do chrztu po zdobyciu Saragossy
Bramimonda nawraca się Z MIŁOŚCI, nie z przymusu. Karol NIE chce jej zmuszać — pragnie szczerego nawrócenia. W Akwizgranie przyjmuje imię JULIANNA.
Sąd nad Ganelonem to formalność — od początku wiadomo, że zginie
Sąd jest DRAMATYCZNY — baronowie SKŁONNI uniewinnić Ganelona, akceptując jego argumentację o legalnej vendecie. Dopiero pojedynek sądowy TIERY-PINABEL przesądza.
Roland zabija Saracena, który próbował go zranić mieczem Durendalem
Roland zabija ostatniego Saracena, który chciał mu UKRAŚĆ miecz Durendal — uderzeniem ROGU OLIFANT (nie miecza). To jego ostatni akt przed śmiercią.
Pieśń o Rolandzie to dzieło anonimowe bez podpisu autora
W rękopisie oksfordzkim ostatnia laisa zawiera podpis 'Turoldus' — co interpretuje się jako AUTORA, KOPISTĘ lub MENESTRELA. Status TUROLDUSA jest niejasny.
Utwór jest podręcznikiem moralnym dla księży i mnichów
Utwór jest PARENETYCZNY dla RYCERSTWA — promuje wzorce rycerza, władcy, kapłana-wojownika. Adresat to dwór, elita feudalna, NIE klasztor.
Boy-Żeleński chwali Pieśń o Rolandzie jako wzorzec moralności rycerskiej
Boy-Żeleński (1931) proponuje PACYFISTYCZNĄ LEKTURĘ — patrzeć oczami zniszczonego MIASTA GALNE, podważając heroiczny mit, antycypując powojenną wrażliwość na cierpienie cywilów.
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić. Spaced Repetition na platformie utrwala je optymalnie.
Najstarsza chanson de geste, francuski epos rycerski, przełom XI/XII w.
Pieśń o czynach — gatunek epicki o bohaterskich rycerzach
Imię w ostatniej laisie rkpsu oksfordzkiego — autor/kopista/menestrel?
Najstarszy zachowany rkps (ok. 1170 r., Bodleian Library)
Siostrzeniec Karola, wzorzec rycerza, dowódca tylnej straży
Miecz Rolanda — gałka z relikwiami (ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Denisa, szata Maryi)
Róg Rolanda — symbol wezwania pomocy
Najlepszy przyjaciel Rolanda, towarzysz broni, roztropny
Miecz Oliwiera
Cesarz Franków, rex iustus, pomazaniec Boży
Miecz Karola — gałka z ostrzem włóczni z Pasji
Ojczym Rolanda (mąż siostry Karola), zdrajca, archetyp zdrajcy
Miecz Ganelona
Arcybiskup reimski, kapłan-wojownik, ginie próbując przynieść wodę Rolandowi
Siostra Oliwiera, narzeczona Rolanda, umiera z żałości
Pogański król Saragossy, traci prawą rękę od Rolanda
Mądry doradca Marsyla, autor strategii fałszywego pokoju
Wielki emir babiloński, sojusznik Marsyla, ginie z rąk Karola
Królowa Saragossy, branka, chrzczona jako Julianna
Krewny Ganelona, broni go w pojedynku sądowym, ginie
Brat Żofra, pokonuje Pinabela, przesądza skazanie Ganelona
Elita rycerstwa Karola: Roland, Oliwier, Turpin, Geryn, Gerier i inni
Wąwozy w Pirenejach, miejsce bitwy
Pogańskie miasto Marsyla, ostatecznie zdobyte przez Karola
Stolica Karola, miejsce sądu nad Ganelonem
Miasto, gdzie pochowano Rolanda, Oliwiera i Turpina w kościele Saint-Romain
Zawołanie bojowe Franków
Zawołanie bojowe pogan, miecz Baliganta
Kronikarz, Vita Caroli Magni, ok. 829 — źródło historyczne
Realne wydarzenie — atak Basków na tylną straż Karola
Realni atakujący w 778 r. — chrześcijanie, nie Saraceni
Średniowieczne określenie muzułmanów — w utworze tendencyjnie politeistyczni
Fikcyjne bóstwa przypisywane Saracenom przez narratora
Sztuka umierania — średniowieczny wzorzec dobrej chrześcijańskiej śmierci
Funkcja wychowawcza literatury — prezentowanie wzorców
Roland — odwaga, honor, pobożność, sława
Karol — sprawiedliwy, pobożny, pomazaniec
Turpin
Ganelon
Męstwo (cnota Rolanda)
Mądrość, roztropność (cnota Oliwiera)
Wartość Oliwiera: 'miara warta jest więcej niż zarozumienie'
Wada Rolanda prowadząca do klęski
Zemsta rodowa — średniowieczne prawo, obrona Ganelona
Metoda rozstrzygania sporów — Bóg rozstrzyga
Relacja feudalna: wierność i służba w zamian za obronę
Gest feudalny: oddanie się w ręce seniora (Roland Bogu)
Strofy chanson de geste o nierównej długości z jednym asonansem
Współbrzmienie samogłosek (NIE pełny rym) — cecha najstarszych chanson
Powtórzenia epickie — te same sceny z drobnymi wariacjami
Szablonowe sekwencje narracyjne (cios → tarcza → pancerz → ciało)
1095-1099 — kontekst powstania utworu, propaganda krucjatowa
Polski tłumacz Pieśni (1931), proponował pacyfistyczną lekturę
Symbol u Boya: zniszczone miasto, perspektywa ofiar
Pełen zbiór zadań tego działu dostępny na platformie po założeniu konta.
Baza zadań z działu „Pieśń o Rolandzie" jest aktywnie rozbudowywana. Zaloguj się, aby przeglądać aktualną kolekcję.
Przejdź do platformy →Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
FABUŁA NA PAMIĘĆ: 7 lat wojny → Saragossa stawia opór → Marsyl fałszywy pokój (sokoły, wielbłądy, złoto) → Karol wysyła Ganelona → Roland wskazuje go (Ganelon = zemsta) → spisek Ganelon+Blankandryn → tylna straż Rolanda → wąwozy Ronsewal → spór o róg (Oliwier 3x prosi, Roland 3x odmawia) → bitwa → giną parowie → Roland dmie w róg (pęka skroń) → Oliwier umiera → Turpin umiera → Roland próbuje zniszczyć Durendal → ars moriendi → aniołowie. Potem: Karol mści się, zatrzymanie słońca, pokonanie Baliganta, zdobycie Saragossy, Bramimonda → Julianna, sąd nad Ganelonem, Tiery vs Pinabel, rozerwanie 4 końmi, Oda umiera, anioł żąda nowej wojny.
POSTACI (WZORCE PARENETYCZNE): ROLAND (wzorzec rycerza — odwaga, honor, pobożność, sława), KAROL (wzorzec władcy — rex iustus, pomazaniec, tragiczny), TURPIN (wzorzec kapłana-wojownika), ODA (wzorzec narzeczonej), GANELON (antywzorzec — ZŁOŻONY, ma motywy). Plus OLIWIER (roztropność jako kontrapunkt dla pychy Rolanda). Każdy z funkcją moralną.
MIECZE = symbole rycerza: DURENDAL (Roland, relikwiarz z ząbem św. Piotra, krwią św. Bazylego, włosami św. Denisa, szatą Maryi); HAUTECLAIRE (Oliwier); RADOSNY/JOYEUSE (Karol, ostrze włóczni z Pasji); MURGLEJ (Ganelon); PRÉCIEUSE/Szacowny (Baligant). Miecz = przedłużenie rycerza, nośnik honoru.
SPÓR O RÓG — kluczowy konflikt wartości. Oliwier: FORTITUDO + SAPIENTIA + MIARA, 'dzielność a szaleństwo to dwie różne rzeczy, miara warta jest więcej niż zarozumienie'. Roland: HONOR za cenę życia, lęk przed 'postradaniem w słodkiej Francji imienia'. Utwór NIE rozstrzyga jednoznacznie — obaj giną z honorem, ale klęska to cena pychy. To dylemat TRAGICZNY.
ARS MORIENDI Rolanda (na pewno będzie pytanie!): 1) zniszczenie miecza, 2) twarz ku wrogom (= zwycięzca), 3) wyznanie grzechów + bicie się w pierś, 4) modlitwa, 5) rękawica ku Bogu (gest feudalny, oddanie Suzerenowi), 6) św. Gabriel przyjmuje, 7) aniołowie (Gabriel, Michał, Cherubin) niosą duszę do raju. Wzorcowa chrześcijańska śmierć.
GANELON jest POSTACIĄ ZŁOŻONĄ, nie kartonem! Ma motywy (Roland skazał go pośrednio na śmierć), broni się legalnie (vendetta, publiczne wyzwanie), jest piękny i odważny. Baronowie SKŁONNI uniewinnić! Dopiero Tiery przesądza. Ale: ZDRADZIŁ wspólnotę, atakując wasala Karola = zdrada króla. Rozerwany 4 końmi. ARCHETYP ZDRAJCY mimo złożoności.
WYMIAR HISTORYCZNY: realne wydarzenie 15.VIII.778 — Bask GASKOŃCY górale (chrześcijanie!) napadli dla łupu (Eginhard). Legenda zamieniła ich na SARACENÓW (muzułmanów), kreując wojnę o wiarę. Kontekst Pierwszej Krucjaty (1095+). Częste pytanie PR.
OBRAZ SARACENÓW tendencyjny: kult Mahometa+Apollina+Terwagana (FIKCYJNE bóstwa — projekcja politeizmu, autor nie rozumie islamu), okrucieństwo, demoniczność. ALE: emir z Balagieru 'prawdziwy baron, gdyby był chrześcijaninem' — honor uniwersalny. Bramimonda chrzczona Z MIŁOŚCI.
FORMA: chanson de geste, LAISSES (strofy nierównej długości) z ASONANSEM (NIE rymem!), dziesięciozgłoskowiec. POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires — 3 odmowy rogu, 3 lamentacje nad Durendalem), FORMULICZNOŚĆ (sekwencja ciosów). Ślady ORALNOŚCI: zwroty do słuchaczy ('Gdybyście mogli widzieć'), mnemotechnika.
ELEMENTY NADPRZYRODZONE: sny prorocze Karola (niedźwiedź+lampart, złamana włócznia), zatrzymanie słońca (cud biblijny jak Jozue), aniołowie (Gabriel, Michał, Cherubin), relikwie w mieczach. Funkcja: TEOCENTRYZM — historia pod boskim nadzorem, Frankowie z mandatem boskim.
FEUDALIZM: wasal-senior (Roland-Karol), rytualne gesty (rękawica, laska, sztandar), vendetta, pojedynek sądowy (ordalia, Bóg rozstrzyga), 12 parów, honor jako wartość, hierarchia stanowa (BRAK równości).
PORÓWNANIE z ILIADĄ (PR): podobne — etos rycerski, sława, pycha bohatera = katastrofa, formuliczność. RÓŻNE — Pieśń MONOTEISTYCZNA, Iliada POLITEISTYCZNA; Pieśń: śmierć za WIARĘ = raj; Iliada: śmierć za SŁAWĘ = aretê. Plus KOMENTARZ BOYA-ŻELEŃSKIEGO (1931): pacyfistyczna lektura, perspektywa miasta GALNE, antycypacja powojennej wrażliwości.
PUŁAPKI: NIE wierne fakty historyczne (Baskowie, nie Saraceni), NIE jednowymiarowy Ganelon (postać złożona), NIE bezgrzeszny Roland (pycha = wada), NIE prawdziwy obraz islamu (projekcja politeizmu), NIE rymy (asonans), NIE Karol bez wymiaru duchowego (rex iustus, pomazaniec), NIE Roland wraca do bitwy (umiera na wzgórku), NIE Bramimonda zmuszana (chrzczona z miłości).
Najczęściej zadawane pytania o ten zakres
Wiedza z „Pieśń o Rolandzie" przyda Ci się też tutaj:
Dziesiątki zadań z tego działu + AI ocena krok po kroku + Spaced Repetition na cytaty i pojęcia. Wszystko od 49 zł / miesiąc.
Subskrypcja odblokowuje cały katalog + 10 innych przedmiotów. Anulujesz kiedy chcesz.
Pieśń o Rolandzie - zacznij ćwiczyćWybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).