⚔️
📖 Lektura 📚 Średniowiecze PP+PR 80 zadań w katalogu 🎯 5–10 pkt na maturze

Pieśń o Rolandzie — zadania maturalne

Anonim

Pieśń o Rolandzie — najstarsza i najsłynniejsza chanson de geste (XI/XII w.), wzorzec eposu rycerskiego. 51 pytań w bazie: etos rycerski, zdrada Ganelona, spór o róg Rolanda i Oliwiera, śmierć jako ars moriendi, postać Karola Wielkiego, miecz Durendal z relikwiami, parenetyzm średniowieczny, kontekst historyczny vs legenda.

Pieśń o Rolandzie to najstarsza i najsłynniejsza CHANSON DE GESTE (pieśń o czynach) — francuski epos rycerski z przełomu XI/XII w. (najstarszy rękopis OKSFORDZKI z ok. 1170 r., podpisany imieniem TUROLDUS; oryginał między 1066-1096). W naszej bazie 51 pytań pokrywających sześć obszarów:

📚 Co jeszcze pokrywa ten dział (6 obszarów)
  1. 1
    FABUŁA: Karol Wielki SIEDEM LAT walczy w Hiszpanii, zdobywa całą ziemię oprócz SARAGOSSY rządzonej przez pogańskiego króla MARSYLA. Marsyl proponuje fałszywy pokój (1000 sokołów, 700 wielbłądów, 400 mułów ze złotem, lwy, niedźwiedzie, charty). Karol wysyła GANELONA jako posła — Ganelon, OJCZYM Rolanda (mąż siostry Karola), nienawidzi pasierba za wskazanie go na niebezpieczną misję. Z BLANKANDRYNEM (doradcą Marsyla) zawiązuje SPISEK: napadną na tylną straż dowodzoną przez Rolanda. Karol wraca z wojskiem przez Pireneje, tylną straż prowadzi ROLAND z OLIWIEREM, arcybiskupem TURPINEM i 12 PARAMI Francji. W wąwozach RONSEWAL (Roncevaux) atakuje ich 400 tysięcy Saracenów. SPÓR O RÓG: Oliwier trzykrotnie prosi Rolanda o zadęcie w róg OLIFANT — Roland trzykrotnie odmawia ("postradałbym w słodkiej Francji moje imię"). Bitwa, masakra. Roland zabija siostrzeńca Marsyla AELROTA, sam Marsyl traci prawą rękę od Rolanda. Giną: Oliwier (chwilowo oślepiony uderza Rolanda mieczem, godzą się, umiera), Turpin (próbując przynieść wodę), parowie. Roland w końcu dmie w róg z taką siłą, że PĘKA MU SKROŃ — głos niesie się na 30 mil. ŚMIERĆ ROLANDA: próbuje zniszczyć DURENDAL o skałę (10x — stal nie pęka, miecz zawiera RELIKWIE: ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Denisa, strzęp szaty Najświętszej Panny). Zwraca twarz ku Hiszpanii (umrzeć "z głową ku ziemi nieprzyjaciół" = zwycięzca). Wyciąga RĘKAWICĘ ku Bogu (gest feudalny: oddanie się Suzerenowi). ŚW. GABRIEL przyjmuje rękawicę. ZSTĘPUJĄ ANIOŁOWIE (Gabriel, Michał, Cherubin) — niosą duszę do raju. KAROL wraca, znajduje pole bitwy, mdleje z bólu. Bóg ZATRZYMUJE SŁOŃCE — Frankowie dopadają uciekających pogan nad EBRO. Walka z emirem BALIGANTEM (wielką flotę). Zdobycie Saragossy. ODA, narzeczona Rolanda i siostra Oliwiera, na wieść o śmierci umiera u stóp Karola. SĄD w AKWIZGRANIE: Ganelon broniony przez krewnego PINABELA — argumentuje, że to NIE ZDRADA, lecz LEGALNA ZEMSTA (publicznie wyzwał Rolanda). Baronowie skłonni go uniewinnić! Dopiero TIERY (brat Żofra) przesądza w pojedynku sądowym — zabija Pinabela. Ganelon ROZERWANY CZTEREMA KOŃMI. BRAMIMONDA (królowa Saragossy) ochrzczona w Akwizgranie jako JULIANNA. Na końcu ANIOŁ GABRIEL żąda od Karola nowej wojny — pomoc królowi Wiwianowi w Imfie. Karol: "Boże, ileż męki w mym życiu!".
  2. 2
    ETOS RYCERSKI I PARENETYZM: utwór realizuje PARENETYCZNĄ funkcję literatury średniowiecznej: prezentuje WZORCE do naśladowania. ROLAND = wzorzec rycerza (odwaga, honor, pobożność, troska o sławę pośmiertną); KAROL = wzorzec władcy (rex iustus, sprawiedliwy, pobożny, cierpiący za poddanych); TURPIN = wzorzec kapłana-wojownika; ODA = wzorzec wiernej narzeczonej. ANTYWZORZEC: GANELON = archetyp zdrajcy.
  3. 3
    SPÓR O WARTOŚCI: Roland i Oliwier reprezentują KOMPLEMENTARNE cnoty: FORTITUDO (męstwo, Roland) vs SAPIENTIA (mądrość, Oliwier). Narrator wprost: "Roland jest mężny, a Oliwier roztropny". Oliwier: "Dzielność a szaleństwo to są dwie różne rzeczy, a MIARA WARTA jest więcej niż zarozumienie". Roland ginie z honorem, ale klęska to cena PYCHY — dylemat etyczny utworu.
  4. 4
    ARS MORIENDI: śmierć Rolanda jako WZORCOWA chrześcijańska śmierć: wyznanie grzechów, modlitwa, bicie się w pierś, oddanie rękawicy Bogu, twarz ku wrogom (zwycięzca), zstąpienie aniołów. Średniowieczna "sztuka umierania" zrealizowana literacko.
  5. 5
    WYMIAR HISTORYCZNY vs LEGENDA — REALNE wydarzenie: 15 sierpnia 778 r. tylną straż Karola napadli BASKIJSCY GÓRALE (chrześcijanie) dla łupu (kronikarz EGINHARD). LEGENDA zamieniła ich na SARACENÓW, czyniąc z Rolanda obrońcę krzyża i antycypując krucjaty.
  6. 6
    KOMPOZYCJA I STYL: strofy LAISSES o nierównej długości z ASONANSEM (nie rymem). POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires) — te same sceny z drobnymi wariacjami (trzy odmowy rogu). FORMULICZNOŚĆ bitew (cios → przebicie tarczy → pancerz → ciało → siodło → koń). ZWROTY do słuchaczy ("Gdybyście mogli widzieć") — ślad ustnego pochodzenia. Elementy NADPRZYRODZONE (prorocze sny Karola — niedźwiedź i lampart, złamana włócznia; zatrzymanie słońca; aniołowie). Narrator KOMENTUJE i ocenia ("Ganelon przybył, ten który dopuścił się zdrady") — NIE jest obiektywny. Obraz SARACENÓW tendencyjny: kult Mahometa+Apollina+Terwagana (fikcyjne bóstwa), okrucieństwo, demoniczność (Szernubel z kraju, gdzie słońce nie świeci) — ale narrator MIEJSCAMI przyznaje rycerską dzielność ("prawdziwy baron, gdyby był chrześcijaninem"). FEUDALIZM: relacja wasal-senior, rytualne gesty (rękawica, laska, sztandar), prawo do VENDETTA i pojedynku sądowego, hierarchia stanowa. ZAWOŁANIE Franków: "MONTJOIE!"; pogan: "Szacowny!" (Précieuse). KOMENTARZ TŁUMACZA Tadeusza Boya-Żeleńskiego (1931): pacyfistyczna lektura — "dzisiejszy człowiek patrzy oczami miasta GALNE" (zniszczonego i opuszczonego "sto lat pustką") — prekursorska wobec współczesnej wrażliwości na ofiary wojen.
Zacznij ćwiczyć: Pieśń o Rolandzie → Zobacz przykładowe zadania ↓
LIVE — pytania z bazy dla tego tematu

Wypróbuj pytania z tematu „Pieśń o Rolandzie"

Trzy losowe pytania z naszej bazy dla tego tematu — kliknij i sprawdź.
📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY

Sprawdzian z lektury „Pieśń o Rolandzie”: co musisz mieć w głowie

Na sprawdzianie z „Pieśni o Rolandzie” nauczyciel pyta konkretnie: kogo Roland wskazał na posła do Marsyla i czym to się skończyło, co upadło Ganelonowi w obecności cesarza, ile razy Oliwier prosił o zadęcie w róg i co Roland odpowiadał, dlaczego potem Oliwier był przeciw, jak zginął Oliwier, co było w gałce Durendala, w którą stronę Roland obrócił twarz przed śmiercią i komu oddał rękawicę, jaki cud Bóg uczynił dla Karola, kto zabił Baliganta, jak umarła Oda i czym zakończył się sąd nad Ganelonem. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do numeru laisy, cytaty sprawdzone w przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego i pytania z naszego banku, którymi możesz się przetestować.

Jak zbudowana jest „Pieśń o Rolandzie”

291 laisów prozą
W wydaniu Wolnych Lektur tekst dzieli się na 291 numerowanych strof, czyli laisów (I–CCXCI). Boy przełożył poemat prozą, za francuskim wydaniem Bédiera. We wstępie tłumacz wyjaśnia, że oryginał pisany jest „strofami o nierównej długości o dość luźnej rytmice, z asonansem zamiast rymu” i liczy w rękopisie oksfordzkim około 4000 wierszy. Ostatnie zdanie poematu: „Tu kończy się pieśń, którą Turold spisał…”.
Cztery części (podział umowny)
Tekst nie ma tytułów części; opracowania dzielą go zwykle na cztery: zdrada Ganelona (laisy I–LXVIII), bitwa pod Ronsewal i śmierć Rolanda (LXIX–CLXXVI), zemsta Karola: pościg, bitwa z Baligantem, zdobycie Saragossy (CLXXVII–CCLXVI), powrót do Akwizgranu, śmierć Ody i sąd nad Ganelonem (CCLXVII–CCXCI).
Miejsce i czas
Hiszpania, którą Karol podbija od siedmiu lat: Kordowa, Saragossa, wąwozy Cizy i dolina Ronsewal, rzeka Ebro. Potem Francja: Bordeaux, Blaye, Akwizgran. Bitwa tylnej straży trwa jeden dzień; tego samego wieczoru Karol ściga pogan przy zatrzymanym słońcu. Baligant w dniu bitwy z Karolem mówi, że Rolanda ubito „przedwczoraj”. Sąd nad Ganelonem odbywa się w Akwizgranie w dzień świętego Sylwestra.
Narrator i styl epicki
Narrator opowiada jak śpiewak przed słuchaczami: zwraca się do nich („Gdybyście mogli widzieć”), wykrzykuje („Boże! czemuż Francuzi nie wiedzą o tym!”), zapowiada, co się stanie („Karol nie ustrzeże się przed nimi; oszukają go”), a w laisie CIX z góry mówi o egzekucji Ganelona. Całe laisy powtarzają tę samą scenę z drobną zmianą: trzy prośby Oliwiera o róg (LXXXIII–LXXXV), trzy lamenty Rolanda nad Durendalem (CLXXI–CLXXIII). Pojedynki idą wedle jednej formuły: kruszy tarczę, rozdziera pancerz, wali trupem.
Hiperbola
Marsyl ma czterysta tysięcy wojska, a Karol według niego „ma przeszło dwieście lat”. Roland obiecuje walić Durendalem „tysiąc i siedemset razy”, róg słychać na trzydzieści mil, Roland jednym ciosem przecina Szernubla razem z koniem (CIV). Śmierć Rolanda zapowiada we Francji burza z ciemnością w samo południe, a ludzie myślą, że nadszedł koniec świata (CX).
Gatunek i tło historyczne (wstęp tłumacza)
Boy nazywa utwór najstarszą epopeją francuską z cyklu pieśni o czynach Karola Wielkiego (chansons de geste). Tło: 15 sierpnia 778 roku górale gaskońscy czy baskijscy wycięli w przesmyku tylną straż Karola wracającego z Hiszpanii; kronikarz Eginhard wspomina, że zginął tam Roland. Legenda zamieniła górali na Saracenów, dodała zdrajcę Ganelona i karę dla winnych. Najstarszy zapis to rękopis oksfordzki, podpisany „Turoldus”.
Nazwy z opracowań (spoza tekstu)
W szkolnych opracowaniach róg Rolanda nazywa się Olifant (róg z kości słoniowej), narzeczona Rolanda Alda lub Aude, miejsce bitwy Roncevaux, miecz Karola Joyeuse, doradca Naimes. W przekładzie Boya jest po prostu róg, Oda, Ronsewal, Radosny i Naim. Na sprawdzianie obie formy są poprawne.

Chronologia: 28 kroków po laisach

Numer laisy (strofy) I–CCXCI wg wydania Wolnych Lektur w przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego; sąsiednie laisy o jednym epizodzie są połączone. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

  1. 1
    laisy I–IV

    Karol Wielki od siedmiu lat wojuje w Hiszpanii. Opiera mu się tylko Saragossa króla Marsyla, który „Mahometowi służy, do Apollina się modli”. Na naradzie Blankandryn radzi podstęp: posłać cesarzowi dary i zakładników, obiecać chrzest w Akwizgranie na świętego Michała, a potem nie przyjechać. Zakładnicy stracą głowy, ale Hiszpania zostanie przy poganach.

  2. 2
    laisy V–X

    Dziesięciu posłów z gałązkami oliwnymi jedzie na białych mulicach do Karola, który właśnie zdobył Kordowę. Blankandryn obiecuje niedźwiedzie, lwy, charty, siedemset wielbłądów, tysiąc sokołów, czterysta mułów ze złotem i srebrem i pięćdziesiąt wozów.

  3. 3
    laisy XI–XVI

    Rada baronów pod sosną. Roland jest przeciw: Marsyl już raz tak przysłał posłów, a potem uciął głowy wysłanym do niego hrabiom Bazanowi i Bazylemu. Ganelon odpowiada, że rada płynąca z pychy nie powinna przeważyć. Diuk Naim popiera Ganelona i Frankowie się zgadzają.

  4. 4
    laisy XVII–XXVI

    Kto ma jechać do Marsyla? Karol nie puszcza Naima, Rolanda, Oliwiera ani Turpina. Roland wskazuje ojczyma: „Niech to będzie Ganelon, mój ojczym”. Ganelon grozi mu zemstą i wyzywa Rolanda, Oliwiera i dwunastu parów. Poleca Karolowi syna Baldwina. Gdy bierze od cesarza rękawicę, ta upada na ziemię; Frankowie biorą to za złą wróżbę.

  5. 5
    laisy XXVII–XXXI

    Ganelon z mieczem Murglejem, na koniu Tarancie, dołącza do posłów. W drodze z Blankandrynem obgaduje Rolanda: jego duma go zgubi, „Niechże go kto ubije”. Zanim dojadą do Saragossy, obiecują sobie, że zgładzą Rolanda.

  6. 6
    laisy XXXII–XXXVII

    U Marsyla Ganelon przekazuje warunki Karola: chrzest i połowa Hiszpanii w lenno, a drugą połowę, jak dodaje, dostanie Roland. W razie odmowy Marsyl zginie w Akwizgranie z wyroku sądu. Marsyl zamierza się na niego grotem, Ganelon dobywa miecza na dwa palce. Poganie go podziwiają.

  7. 7
    laisy XXXVIII–LII

    W sadzie układają zdradę. Ganelon radzi: Karol odejdzie, zostawi tylną straż z Rolandem, Oliwierem i dwudziestoma tysiącami Francuzów; niech Marsyl wyda jej dwie bitwy po sto tysięcy. „Na relikwie swego miecza Murgleja zaprzysiągł zdradę”. Dostaje miecz od Waldabrona, hełm od Klimoryna, naszyjniki dla żony od królowej Bramimondy i klucze Saragossy.

  8. 8
    laisy LIII–LIV

    Ganelon wraca do obozu z kluczami, skarbem i dwudziestoma zakładnikami. Brak Algalifa, wuja Marsyla, tłumaczy zmyśloną historią: wraz z czterystu tysiącami ludzi, którzy nie chcieli przyjąć chrztu, utonął w burzy na morzu. Karol dziękuje i armia rusza ku Francji.

  9. 9
    laisy LV–LVII

    W lesie na szczycie gór czeka czterysta tysięcy pogan. Karol śni dwa sny: Ganelon łamie mu włócznię w wąwozach Cizy; w Akwizgranie gryzie go niedźwiedź i atakuje lampart, a broni chart.

  10. 10
    laisy LVIII–LXVII

    Rano Ganelon wskazuje na tylną straż Rolanda. Karol: „Czart z ciebie”. Roland prosi o łuk cesarza, odrzuca połowę wojska i bierze dwadzieścia tysięcy, z nim Oliwier, Turpin i dwunastu parów. Gotier z Hum obsadza wzgórza. Karol przechodzi góry i płacze, bo zostawił siostrzana u wrót Hiszpanii.

  11. 11
    laisy LXVIII–LXXIX

    Marsyl w trzy dni zbiera czterysta tysięcy. Bratanek Marsyla prosi o łaskę pierwszego ciosu i o dwunastu baronów przeciw dwunastu parom; każdy z pogańskich parów się przechwala, że zabije Rolanda, Oliwiera i parów. Roland słyszy trąby pogan i mówi: „Hańba dla pogan, prawo dla chrześcijan”.

  12. 12
    laisy LXXX–LXXXVIII

    Oliwier ze wzgórza widzi ogrom pogan i wini Ganelona; Roland każe mu zamilknąć, bo to jego ojczym. Trzy razy Oliwier prosi o zadęcie w róg, trzy razy Roland odmawia: nie zhańbi rodu ani słodkiej Francji. „Roland jest mężny, a Oliwier roztropny”.

  13. 13
    laisy LXXXIX–XCII

    Arcybiskup Turpin rozgrzesza Francuzów i obiecuje poległym raj; za pokutę każe im „tęgo walić”. Oliwier przypomina, że Roland nie zadął w róg. Francuzi ruszają z okrzykiem „Montjoie!”.

  14. 14
    laisy XCIII–CX

    Pierwsze starcie: Roland zabija Elrota, bratanka Marsyla, Oliwier Falzarona, Turpin Korsablisa; ginie dziesięciu z dwunastu pogańskich parów. Roland łamie włócznię i dobywa Durendala, Oliwier Hauteclaire. Narrator zapowiada koniec Ganelona w Akwizgranie, a we Francji burza i ciemność w południe opłakują zbliżającą się śmierć Rolanda.

  15. 15
    laisy CXI–CXXVII

    Z pierwszych stu tysięcy pogan nie ocalało ani dwóch. Nadciąga Marsyl z dwudziestoma szykami. Giną kolejni parowie: Engelier, Samson, Anzeis, Geryn, Gerier i inni. Przy piątym ataku z tylnej straży zostaje sześćdziesięciu Francuzów.

  16. 16
    laisy CXXVIII–CXXXVII

    Teraz Roland chce trąbić, a Oliwier jest przeciw: za późno, to hańba, a zginęli „przez twoją płochość”. Turpin godzi ich: Karol ich przynajmniej pomści i pogrzebie. Roland dmie tak, że pęka mu skroń. Karol słyszy róg na trzydzieści mil; Ganelon twierdzi, że Roland poluje na zająca. Naim poznaje zdradę, Karol zawraca i oddaje Ganelona kuchtom pod straż.

  17. 17
    laisy CXXXVIII–CXLII

    Karol pędzi przez góry, ale nie zdąży. Roland rąbie dalej; ucina Marsylowi prawą pięść i zabija jego syna Jurfala Płowego. Sto tysięcy pogan ucieka.

  18. 18
    laisy CXLIII–CLI

    Zostaje Marganis, wuj Marsyla, z czarnymi wojownikami z Etiopii. Marganis przebija Oliwiera włócznią w plecy; Oliwier jeszcze go zabija. Oślepiony utratą krwi, uderza Rolanda w hełm. Przyjaciele się godzą, Oliwier umiera, modląc się za Karola, Francję i Rolanda.

  19. 19
    laisy CLII–CLXVII

    Ginie Gotier z Hum. Turpin, przeszyty czterema włóczniami, walczy dalej mieczem Almasem. Poganie z daleka zasypują Rolanda pociskami, zabijają mu konia Wejlantyfa i uciekają na dźwięk trąb Karola. Roland opatruje Turpina, znosi mu ciała parów i Oliwiera. Arcybiskup idzie z rogiem po wodę dla zemdlonego Rolanda, pada i umiera.

  20. 20
    laisy CLXVIII–CLXXVI

    Roland idzie ku Hiszpanii na wzgórek. Saracen udający trupa chce mu zabrać miecz; Roland zabija go rogiem, róg pęka. Dziesięć razy wali Durendalem o skałę, miecz się nie łamie. Kładzie się na mieczu i rogu twarzą ku poganom, wyznaje grzechy, podaje Bogu prawą rękawicę. Cherubin, święty Michał i święty Gabriel niosą jego duszę do raju.

  21. 21
    laisy CLXXVII–CLXXXVI

    Karol na pobojowisku woła imiona parów. Na radę Naima ściga pogan. Na jego modlitwę Bóg zatrzymuje słońce; poganie toną w Ebro. W nocy anioł Gabriel pokazuje mu we śnie nową bitwę i walkę o uwięzionego niedźwiedzia.

  22. 22
    laisy CLXXXVII–CCII

    Marsyl bez prawej ręki wraca do Saragossy. Poganie biją i znieważają Apollina, Terwagana i Mahometa. Przypływa wezwany przed laty emir Baligant z Babilonu. Umierający Marsyl oddaje mu Hiszpanię i klucze Saragossy.

  23. 23
    laisy CCIII–CCXIII

    Karol wraca do Ronsewal. Przypomina sobie przechwałkę Rolanda, że gdyby zginął w obcym kraju, znaleziono by go przed jego ludźmi, z głową zwróconą ku ziemi nieprzyjaciół. Znajduje go na murawie pod dwoma drzewami. Mdleje nad nim, lamentuje. Poległych grzebią we wspólnym grobie, serca Rolanda, Oliwiera i Turpina składają w marmurowej trumnie, a ciała wiozą na trzech wozach.

  24. 24
    laisy CCXIV–CCXXXVIII

    Posłowie Baliganta wyzywają Karola do bitwy. Karol z mieczem Radosnym na koniu Tensendurze tworzy dziesięć szyków z ludów cesarstwa; Rabel i Ginemant zajmują miejsce Rolanda i Oliwiera. Karol modli się, leżąc twarzą ku wschodzącemu słońcu. Baligant wystawia trzydzieści chorągwi; jego miecz nazywa się Szacowny, na przekór Radosnemu.

  25. 25
    laisy CCXXXIX–CCLXVI

    Bitwa do wieczora. Naim zabija Malpramisa, syna emira, Karol zabija Kanabeja, jego brata. Ogier Duńczyk obala smoka i sztandar pogan. Karol i Baligant walczą pieszo; emir rani cesarza w głowę, ale wraca anioł Gabriel i Karol rozcina emirowi głowę. Marsyl umiera z boleści. Karol zdobywa Saragossę, ponad sto tysięcy pogan chrzci; Bramimondę zabiera do Francji.

  26. 26
    laisy CCLXVII–CCLXIX

    W Blaye, w Saint-Romain, Karol składa w białych trumnach Rolanda, Oliwiera i Turpina. W Akwizgranie pyta o Rolanda Oda, siostra Oliwiera. Karol proponuje jej swego syna Ludwika. Oda pada martwa u jego stóp.

  27. 27
    laisy CCLXX–CCLXXXIX

    Sąd nad Ganelonem. Ganelon przyznaje, że szukał śmierci Rolanda, ale przeczy, że to zdrada: wyzwał go jawnie. Baronowie ze strachu przed Pinabelem proszą o ułaskawienie. Tiery orzeka, że Ganelon jest zdrajcą. Pinabel staje z nim do pojedynku i ginie. Trzydziestu krewnych Ganelona zostaje powieszonych, Ganelona rozrywają cztery konie.

  28. 28
    laisy CCXC–CCXCI

    Bramimonda przyjmuje chrzest z własnej woli i imię Julianna. W nocy święty Gabriel wzywa Karola na nową wyprawę, na pomoc królowi Wiwianowi. Cesarz płacze i targa siwą brodę: „Boże (powiada) ileż męki w mym życiu!”.

Kto jest kim

Roland Hrabia, siostrzan Karola, pasierb Ganelona, narzeczony Ody. Ma miecz Durendal i konia Wejlantyfa. Wskazuje Ganelona na posła, a na wezwanie Oliwiera trzy razy odmawia zadęcia w róg. Umiera nie od ciosu: od dęcia w róg pękła mu skroń.
Oliwier Druh Rolanda, syn diuka Reniera, brat Ody. Miecz Hauteclaire. Pierwszy widzi pogan i prosi o róg; potem wyrzuca Rolandowi płochość. Ugodzony w plecy przez Marganisa, oślepły uderza Rolanda i umiera pojednany.
Karol Wielki Cesarz o białej brodzie; Marsyl twierdzi, że ma ponad dwieście lat. Ma prorocze sny, a anioł, „ten, który zwyczajnie z nim gada”, prowadzi go w pościgu. Miecz Radosny, koń Tensendur. Mści Rolanda: pościg, bitwa z Baligantem, sąd nad Ganelonem.
Ganelon Hrabia, ojczym Rolanda, mąż siostry Karola, ojciec Baldwina. Miecz Murglej. Zdradza z urazy o wybór na posła, bierze dary od Marsyla i jego ludzi. Skazany po pojedynku Tiery'ego z Pinabelem, rozerwany przez cztery konie.
Arcybiskup Turpin Arcybiskup rejmski, rycerz i kapłan. Rozgrzesza Francuzów przed bitwą, zabija wielu pogan, ma miecz Almas. Przeszyty czterema włóczniami, umiera, idąc po wodę dla Rolanda.
Marsyl Pogański król Saragossy. Posyła fałszywe poselstwo, na księdze z prawem Mahometa i Terwagana przysięga, że uderzy na tylną straż. Roland ucina mu prawą pięść i zabija syna Jurfala. Umiera z boleści na wieść o klęsce Baliganta.
Blankandryn Najmędrszy doradca Marsyla. Wymyśla podstęp z darami i zakładnikami, w drodze do Saragossy zawiązuje z Ganelonem spisek przeciw Rolandowi.
Bramimonda Żona Marsyla. Daje Ganelonowi naszyjniki dla jego żony. Po klęsce oddaje Karolowi wieże Saragossy; w Akwizgranie przyjmuje chrzest jako Julianna.
Baligant Sędziwy emir z Babilonu, wezwany przez Marsyla; narrator mówi, że „żył dłużej od Wergilego i Homera”. Miecz Szacowny, włócznia Maltet, syn Malpramis, brat Kanabej. Ginie z ręki Karola.
Diuk Naim Najlepszy doradca Karola. Popiera przyjęcie układu z Marsylem, a gdy słychać róg, pierwszy mówi, że Ganelon zdradził. Ranny w bitwie z Baligantem, ratuje go Karol.
Oda Siostra Oliwiera, narzeczona Rolanda (w opracowaniach Alda). Umiera u stóp Karola, gdy słyszy o śmierci Rolanda i odrzuca rękę Ludwika.
Gotier z Hum Wasal Rolanda. Z tysiącem ludzi pilnuje wzgórz; wraca pokonany i ginie jako jeden z trzech ostatnich obrońców, razem z Rolandem i Turpinem.
Tiery Brat Żofra, diuk andegaweński; ciało ma „chude, wątłe, smukłe”. Jedyny baron, który żąda śmierci Ganelona; pokonuje w pojedynku silniejszego Pinabela.
Pinabel z Sorencji Krewny i przyjaciel Ganelona, jego obrońca na sądzie. Zadaje łgarstwo wyrokowi Tiery'ego i ginie w pojedynku.
Dwunastu parów Najlepsi rycerze Karola. Roland znosi do Turpina ciała Iwora, Iwona, Engeliera, Geryna, Geriera, Beranżyra, Atona, Anzeisa, Samsona i Gerarda z Rusylonu, a potem Oliwiera. Wszyscy giną pod Ronsewal.
Marganis Wuj Marsyla, władca Kartaginy i Etiopii. Przebija Oliwiera włócznią od tyłu i ginie od jego Hauteclaire.
Ogier Duńczyk Dowódca przedniej straży Karola. W bitwie z Baligantem obala chorążego ze smokiem i sztandar pogan.
Archanioł Gabriel Opiekun Karola: pokazuje mu we śnie przyszłe bitwy, a w pojedynku z Baligantem wraca do niego z pytaniem „Wielki Królu, co czynisz?”. Bierze z ręki Rolanda rękawicę, w ostatniej laisie wzywa Karola na nową wojnę.

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur, przekład prozą Tadeusza Boya-Żeleńskiego). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.

laisy XX–XXV

Roland wskazuje ojczyma

Karol szuka posła do Marsyla, choć poprzednich posłów pogański król zabił. Roland rzuca imię Ganelona, Frankowie się zgadzają. Ganelon zrzuca futro, grozi pasierbowi, wyzywa jego, Oliwiera i parów. Roland się śmieje. Gdy Ganelon bierze od Karola rękawicę, ta upada na ziemię.

Wiedzą wszyscy, że jestem twym ojczymem, i oto wskazałeś mnie, abym jechał do Marsyla. Jeśli Bóg pozwoli, abym wrócił stamtąd, będę ci szkodził, ile będę mógł przez całe twoje życie!
Ganelon

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To źródło zdrady: pytanie „dlaczego Ganelon nienawidzi Rolanda” ma odpowiedź w tej scenie, a upadła rękawica to pierwsza zła wróżba.

laisy XLIII–XLVI

Plan zdrady

Marsyl pyta, jak zgubić Rolanda. Ganelon podaje plan: tylna straż w wąwozach Cizy, dwie bitwy po sto tysięcy pogan. Marsyl żąda przysięgi, a Ganelon przysięga na relikwie w swoim mieczu Murgleju.

Gdyby kto mógł sprawić, aby Roland tam poległ, Karol straciłby prawą rękę swego ciała.
Ganelon

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciel pyta, na czym polegał plan i na co Ganelon przysiągł. Cytat pokazuje, że Ganelon celował w Rolanda, ale uderzał w Karola.

laisy LVIII–LXIII

Tylna straż

Ganelon wyznacza Rolanda do tylnej straży. Karol rozumie, co się dzieje, ale nie cofa wyboru. Roland wypomina ojczymowi upuszczoną laskę, prosi o łuk cesarza i odrzuca połowę wojska: weźmie dwadzieścia tysięcy.

Czart z ciebie. W ciało ci weszła śmiertelna wściekłość.
Karol Wielki

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „kto wyznaczył Rolanda do tylnej straży i jak zareagował Karol” pada często. Roland przyjmuje zadanie jak rycerz, choć wie, kto go wybrał.

laisy LXXXIII–LXXXVII

Trzy prośby o róg

Oliwier trzy razy prosi Rolanda, żeby zadął w róg i wezwał Karola. Roland odmawia: postradałby imię w słodkiej Francji, zhańbiłby ród, a Durendal wystarczy. W czwartej odpowiedzi mówi: „Wolę raczej umrzeć, niż popaść w osławę!”. Narrator podsumowuje obu bohaterów jednym zdaniem.

Roland jest mężny, a Oliwier roztropny; obaj mężowie wspaniałego serca.
narrator

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Najczęstsze pytanie z lektury: dlaczego Roland nie zadął w róg i czym różni się od Oliwiera. To zdanie trzeba znać na pamięć.

laisa LXXXIX

Rozgrzeszenie przed bitwą

Turpin wjeżdża na pagórek, każe Francuzom kajać się za grzechy i obiecuje, że polegli będą męczennikami. Francuzi padają na ziemię, arcybiskup ich błogosławi, a za pokutę każe im mocno bić pogan.

Jeśli pomrzecie, będą z was święte męczenniki, będziecie mieli miejsca na najwyższym piętrze raju.
arcybiskup Turpin

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Scena do pytań o Turpina i o walkę za wiarę: śmierć w bitwie z poganami otwiera raj.

laisy CXXVIII–CXXXV

Róg za późno

Zostało sześćdziesięciu Francuzów. Roland chce trąbić, Oliwier odmawia: przypomina, że prosił wcześniej, i grozi, że Roland nie poślubi Ody. Turpin godzi ich: Karol ich pomści i pogrzebie. Roland dmie, krew tryska mu z ust, skroń pęka. Ganelon mówi Karolowi: „Dla jednego zająca, on gotów cały dzień trąbić w róg”.

Towarzyszu, to twoja wina, bo dzielność a szaleństwo to są dwie różne rzeczy, a miara warta jest więcej niż zarozumienie.
Oliwier

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Odwrócenie ról w sporze o róg i skutek pychy Rolanda. Stąd też pytanie, kto przekonał Karola, że to bitwa (Naim).

laisy CXLVIII–CL

Pojednanie z Oliwierem

Śmiertelnie ranny Oliwier traci wzrok i tnie Rolanda w hełm, bo go nie poznaje. Roland pyta łagodnie, czy to umyślnie. Oliwier prosi o przebaczenie, pochylają się ku sobie i rozstają „w wielkiej miłości”. Oliwier umiera, modląc się także za Rolanda.

Nie zrobiłeś mi nic złego. Przebaczam ci tutaj i w obliczu Boga.
Roland

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank ma na tę scenę osobne zadanie: co zrobił Oliwier, jak zareagował Roland, jak się rozstali. Przykład przyjaźni rycerskiej silniejszej od kłótni.

laisy CLXXI–CLXXIII

Durendal nie pęka

Konający Roland wali mieczem w skałę dziesięć razy i jeszcze więcej. Stal zgrzyta, ale się nie szczerbi. Roland wylicza kraje, które zdobył nim dla Karola, i relikwie w złotej gałce. Nie chce, żeby miecz dostał się poganom albo tchórzowi.

Twoja złota gałka pełna jest relikwij: ząb świętego Piotra, krew świętego Bazylego i włosy wielebnego świętego Denisa, strzęp szaty Najświętszej Panny.
Roland

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „dlaczego Roland chce zniszczyć Durendala” ma dwie odpowiedzi: honor (miecz nie może trafić do pogan) i sacrum (relikwie).

laisy CLXXIV–CLXXVI

Śmierć Rolanda

Roland kładzie się pod sosną na mieczu i rogu, z głową zwróconą ku poganom, żeby Karol powiedział, że umarł jako zwycięzca. Bije się w piersi, mówi „mea culpa”, wspomina zdobyte ziemie, Francję i Karola. Po jego duszę przychodzą Cherubin, święty Michał i święty Gabriel.

Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni.
narrator

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Wzorcowa śmierć rycerza (ars moriendi): nauczyciel pyta o twarz ku Hiszpanii, o rękawicę podaną Bogu jak seniorowi i o to, kto zabrał duszę.

laisy CCLXXII–CCLXXVII

Sąd nad Ganelonem

Ganelon przyznaje, że chciał śmierci Rolanda, ale twierdzi, że to zemsta, nie zdrada: wyzwał go jawnie przy Karolu. Baronowie boją się Pinabela i proszą o łaskę. Tylko Tiery mówi, że krzywda wyrządzona komuś w służbie króla jest zdradą wobec króla.

Gdyby nawet Roland przewinił wobec Ganelona, Roland był w twojej służbie: to powinno było starczyć mu za bezpieczeństwo. Ganelon jest zdrajca, albowiem zdradził
Tiery

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Klucz do pytania „zemsta czy zdrada”. Argument Tiery'ego rozstrzyga spór, a pojedynek z Pinabelem go potwierdza jako sąd Boży.

Liczby, które trzeba pamiętać

7 lat

Tyle Karol wojuje w Hiszpanii; „siedem pełnych lat” (laisa I, powtarzają to Roland, Turpin i Bramimonda).

20 tysięcy i 12 parów

Tylna straż Rolanda: dwadzieścia tysięcy Francuzów, z nimi Oliwier, Turpin i dwunastu parów (laisy LXIII–LXVII). Roland odrzucił połowę wojska, którą oferował mu Karol.

400 tysięcy

Tyle wojska ma Marsyl (laisy XLIII, LV, LXVIII). Ganelon radzi uderzyć dwa razy po sto tysięcy.

3 prośby o róg

Oliwier prosi trzy razy (laisy LXXXIII–LXXXV), Roland trzy razy odmawia. Róg słychać potem na trzydzieści mil (laisa CXXXIII).

60

Tylu Francuzów zostaje po piątym natarciu pogan (laisa CXXVII). Na końcu z Rolandem żyją już tylko Turpin i Gotier z Hum (laisa CLII).

4 włócznie, 400 pogan

Turpin ma ciało przeszyte czterema włóczniami, a Karol znajdzie wokół niego czterystu zabitych i rannych Saracenów (laisy CLIV–CLV).

4 relikwie

W gałce Durendala: ząb świętego Piotra, krew świętego Bazylego, włosy świętego Denisa i strzęp szaty Najświętszej Panny (laisa CLXXIII).

30 krewnych, 4 konie

Trzydziestu krewnych, którzy ręczyli za Ganelona, zostaje powieszonych; Ganelona rozrywają cztery rumaki (laisy CCLXXXVIII–CCLXXXIX).

Jak wyglądają pytania: 80 zadań z „Pieśni o Rolandzie” w banku

26 zamkniętych, 11 wielokrotnego wyboru, 7 otwartych, 2 z lukami, 2 rozprawki, 1 dopasowanie i 1 wiązka pytań. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.

Fakty

Krótkie, zamknięte: miecz, liczba lat, miejsce, okrzyk. Na sprawdzianach klasowych to zwykle pierwsza część.

  • •Jak nazywa się miecz Rolanda?
  • •Ile lat cesarz Karol Wielki spędził w Hiszpanii, walcząc z Saracenami?
  • •Gdzie rozgrywa się bitwa, w której ginie Roland?
  • •Jakie zawołanie bojowe krzyczą Francuzi w bitwie?
  • •Jaki cud Bóg czyni dla Karola Wielkiego podczas pościgu za poganami?

Kto jest kim

Pokrewieństwa, doradcy, miecze. Łatwo pomylić, kto jest czyim ojczymem, siostrzanem i bratem.

  • •Kim jest Oliwier w stosunku do Rolanda?
  • •Kto jest Blankandryn?
  • •Kim jest Oda (Aude) w utworze?
  • •Które ze stwierdzeń o królu Marsylu są prawdziwe?
  • •Połącz postacie z przypisanymi im mieczami:

Sceny i ich przyczyny

Pytania „dlaczego”: wymagają znajomości przebiegu zdarzeń, nie tylko faktu.

  • •Dlaczego Ganelon nienawidzi Rolanda?
  • •Co robi Roland, gdy Oliwier po raz pierwszy prosi go o zadęcie w róg?
  • •Co dzieje się, gdy Roland w końcu dmucha w róg?
  • •Wyjaśnij, dlaczego Roland próbuje zniszczyć miecz Durendal przed śmiercią. Jakie są jego motywacje?
  • •Jak Ganelon broni się podczas sądu w Akwizgranie? Czym argumentuje swoją niewinność?

Interpretacja

Ideał rycerza, gesty feudalne, śmierć bohatera, obraz wroga. Tu traci się najwięcej punktów, bo trzeba pokazać pojęcie na konkretnym miejscu tekstu.

  • •Jaki jest sens sporu Rolanda i Oliwiera o zadęcie w róg?
  • •Co symbolizuje gest Rolanda, który wyciąga rękawicę ku Bogu przed śmiercią?
  • •Dlaczego Roland przed śmiercią zwraca twarz ku Hiszpanii?
  • •Co oznacza sformułowanie „ars moriendi” w kontekście śmierci Rolanda?
  • •W jaki sposób utwór przedstawia Saracenów? Czy obraz wroga jest obiektywny?
Rozpocznij sesję z „Pieśni o Rolandzie” →

10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.

Tematy rozprawek z „Pieśni o Rolandzie”

  • Czy pycha Rolanda jest jego cnotą, czy wadą? Rozważ problem, odwołując się do „Pieśni o Rolandzie”.
  • Scena śmierci Rolanda jako wzorzec ars moriendi. Porównaj ją z innym literackim obrazem śmierci i oceń, jak epoka kształtuje sposób przedstawiania umierania.

Pytania jawne CKE z „Pieśni o Rolandzie” (matura ustna)

Zagadnienia z listy pytań jawnych (1); każde wymaga też wybranego kontekstu.

  1. Średniowieczny wzorzec rycerza. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Pieśni o Rolandzie. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
🎯 ZAKRES MATERIAŁU

Pieśń o Rolandzie — co musisz umieć

14 kluczowych umiejętności — każda przećwiczona na konkretnych zadaniach z bazy.

1

Fabuła — od fałszywego pokoju do bitwy pod Ronsewal

KAROL WIELKI siedem lat walczy w Hiszpanii, zdobywa wszystko OPRÓCZ SARAGOSSY (pogański król MARSYL). Marsyl proponuje fałszywy pokój — bogate dary (1000 sokołów, 700 wielbłądów, 400 mułów ze złotem, lwy, niedźwiedzie, charty), obietnica chrztu w Akwizgranie. Doradca BLANKANDRYN proponuje strategię oszustwa: poddamy się fikcyjnie, dostarczymy zakładników, których stracimy — byle Frankowie wyszli z Hiszpanii. NARADA Karola — Roland chce dalszej wojny, Ganelon chce pokoju. Karol akceptuje pokój, wysyła posła. ROLAND wskazuje GANELONA — ten interpretuje to jako WYROK ŚMIERCI (poprzedni posłowie Bazan i Bazyli zginęli przez Marsyla). Ganelon publicznie ZAPOWIADA ZEMSTĘ na Rolandzie. W drodze powrotnej z Marsylem rozmawia z Blankandrynem — SPISEK: napadnij tylną straż, w której będzie Roland. Ganelon składa zdradzieckie zobowiązanie na relikwie swojego miecza MURGLEJA. Wraca z darami, kłamie Karolowi. Karol wraca przez PIRENEJE — TYLNĄ STRAŻ obejmuje ROLAND z OLIWIEREM, TURPINEM i 12 PARAMI Francji (Geryn, Gerier i inni).

2

Postaci — wzorce parenetyczne i antywzorzec

ROLAND — siostrzeniec Karola (syn jego siostry), bratanek-bohater, dowódca tylnej straży. Miecz DURENDAL z relikwiami (ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Denisa, strzęp szaty Maryi). Róg OLIFANT. Cechy: ODWAGA absolutna, HONOR za cenę życia, DUMA granicząca z PYCHĄ, troska o sławę pośmiertną, POBOŻNOŚĆ. Wzorzec rycerza. OLIWIER — najlepszy przyjaciel i towarzysz broni Rolanda. Miecz HAUTECLAIRE. Cechy: ROZTROPNOŚĆ, MIARA, pragmatyzm, troska o ocalenie wojska. Roztropny jak Roland mężny — KOMPLEMENTARNA para. KAROL WIELKI — cesarz Franków, REX IUSTUS (sprawiedliwy władca). Miecz RADOSNY (Joyeuse) z ostrzem włóczni, którą zraniono Chrystusa. Pomazaniec Boży — łączy się z Bogiem przez SNY i ANIOŁÓW. Tragiczny: cierpi, płacze, MDLEJE z bólu po śmierci Rolanda. Wymierza sprawiedliwość. TURPIN — arcybiskup REIMSKI (rejmski). Wzorzec KAPŁANA-WOJOWNIKA. Rozgrzesza rycerzy, obiecuje raj jako męczennikom, sam walczy konno, zabija pogan. Umiera próbując przynieść Rolandowi wodę. GANELON — OJCZYM Rolanda (mąż siostry Karola). Miecz MURGLEJ. ARCHETYP ZDRAJCY, ale POSTAĆ ZŁOŻONA — ma uzasadnione MOTYWY (zemsta osobista), jest odważny, piękny, szlachetny. Broni się na sądzie LEGALNIE. ODA — siostra Oliwiera, narzeczona Rolanda. Umiera z żałości u stóp Karola — wzorzec WIERNEJ NARZECZONEJ. MARSYL — pogański król Saragossy, kult Mahometa+Apollina, traci prawą rękę od Rolanda. BLANKANDRYN — mądry doradca Marsyla, autor strategii fałszywego pokoju, współsprawca zdrady. BALIGANT — wielki emir babiloński z ogromną flotą, sojusznik Marsyla, ginie z ręki Karola. BRAMIMONDA — królowa Saragossy, branka Karola, chrzczona z miłości jako JULIANNA. PINABEL — krewny Ganelona, broni go na sądzie, ginie w pojedynku. TIERY — brat Żofra, drobny ale odważny rycerz, pokonuje Pinabela i przesądza skazanie Ganelona.

3

Spór o róg — kluczowy konflikt wartości

CENTRALNY DYLEMAT etyczny utworu. Oliwier TRZYKROTNIE prosi Rolanda o zadęcie w róg Olifant — żeby Karol zawrócił z pomocą. Roland TRZYKROTNIE odmawia: 'Chybabym oszalał. Postradałbym w słodkiej Francji moje imię.' Honor rycerski WAŻNIEJSZY niż życie wojska. Oliwier formułuje OPOZYCJĘ wartości: 'Dzielność a szaleństwo to są dwie różne rzeczy, a MIARA WARTA jest więcej niż zarozumienie.' To zderzenie FORTITUDO (męstwo, Roland) vs SAPIENTIA (mądrość, Oliwier) — dwóch komplementarnych cnót rycerskich. Roland w końcu DMIE — ale dopiero gdy bitwa już przegrana. Dmie z taką siłą, że PĘKA MU SKROŃ, tryska KREW Z UST. Głos rogu niesie się na 30 MIL. Karol słyszy, chce wracać — GANELON próbuje go odwieść ('to przecież Roland poluje'), ale baron Naimon przegrywa zdrajcę. Karol pędzi z odsieczą — za późno. UTWÓR NIE DAJE jednoznacznej odpowiedzi: Roland ginie z honorem (wzorzec), ale klęska to cena pychy (przestroga). To napięcie czyni go postacią TRAGICZNĄ, nie jednowymiarową.

4

Bitwa pod Ronsewal — formuliczność i powtórzenia epickie

Wąwozy RONSEWAL (Roncevaux) w Pirenejach — 400 tysięcy Saracenów napada na tylną straż. ZAWOŁANIA: Frankowie 'MONTJOIE!', poganie 'Szacowny!' (Précieuse). Turpin ROZGRZESZA rycerzy przed bitwą i obiecuje: 'jeśli pomrzecie, będą z was święte męczenniki, będziecie mieli miejsca na najwyższym piętrze raju'. FORMULICZNOŚĆ opisów bitew — szablonowa sekwencja: rycerz wyzywa wroga → uderzenie → przebicie TARCZY → przebicie PANCERZA → przebicie CIAŁA → strącenie z SIODŁA → czasem zabicie KONIA. POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires) — ta sama scena z drobnymi wariacjami (trzy odmowy rogu, trzy pytania Marsyla o Karola, trzykrotna lamentacja nad Durendalem). Funkcja: spotęgowanie dramatyzmu + mnemotechnika (ślady ustnego pochodzenia). Roland zabija AELROTA (siostrzeńca Marsyla), sam MARSYL traci prawą rękę. Giną kolejno: parowie, Oliwier (chwilowo oślepiony krwią uderza Rolanda mieczem, godzą się rycerze, Oliwier umiera), TURPIN (próbuje przynieść wodę dla Rolanda, serce mu osłabło, padł). Roland zostaje SAM. Zabija ostatniego pogana, próbującego ukraść mu miecz — uderzeniem ROGU. Bóg ZATRZYMUJE SŁOŃCE na prośbę Karola — żeby dzień trwał dłużej, Frankowie dopędzili uciekających Saracenów nad EBRO.

Pokaż pozostałe 10 umiejętności
5

Miecz Durendal — broń-relikwiarz

DURENDAL to LEGENDARNY miecz Rolanda — ZŁOTA GAŁKA pełna RELIKWII: ZĄB ŚW. PIOTRA, KREW ŚW. BAZYLEGO, WŁOSY ŚW. DENISA, STRZĘP SZATY NAJŚWIĘTSZEJ PANNY. Miecz JEST NIE TYLKO BRONIĄ — to RELIKWIARZ, łącznik między światem ludzkim i boskim. Roland próbuje go ZNISZCZYĆ przed śmiercią — uderza 10 RAZY o skałę. Stal jest tak doskonała, że NIE PĘKA. ROLAND nie chce, żeby miecz dostał się w ręce pogan: 1) byłoby to HAŃBĄ rycerską, 2) profanacją SACRUM (relikwie). Wygłasza TRZYKROTNĄ LAMENTACJĘ nad mieczem — przykład powtórzenia epickiego. Wspomina wszystkie ziemie, które przez Durendal zdobył dla Karola. Inne miecze w utworze: HAUTECLAIRE Oliwiera, RADOSNY (Joyeuse) Karola — gałka zawiera ostrze włóczni, którą zraniono Chrystusa, MURGLEJ Ganelona, PRÉCIEUSE Baliganta. Miecz w eposie rycerskim to nie tylko broń — to PRZEDŁUŻENIE rycerza, nośnik jego honoru i pamięci.

6

Śmierć Rolanda jako ars moriendi

ARS MORIENDI = średniowieczna SZTUKA UMIERANIA, wzorzec godnej chrześcijańskiej śmierci. Śmierć Rolanda realizuje go WZORCOWO. ETAPY: 1) Roland próbuje ZNISZCZYĆ DURENDAL (ochrona sacrum, odmowa kapitulacji). 2) Idzie na WZGÓREK, kładzie się na zielonej trawie. 3) ZWRACA TWARZ KU HISZPANII — żeby umrzeć 'z głową ku ziemi nieprzyjaciół' = jako ZWYCIĘZCA (nie zwyciężony). 4) WYZNAJE GRZECHY, BIJE SIĘ W PIERŚ. 5) MODLI SIĘ do Boga. 6) WYCIĄGA PRAWĄ RĘKAWICĘ ku Bogu — gest FEUDALNY: oddanie się w ręce najwyższego SUZERENA (Boga), jak wasal składa rękawicę seniorowi. 7) ŚW. GABRIEL PRZYJMUJE RĘKAWICĘ z jego dłoni. 8) Zstępują ANIOŁOWIE: GABRIEL, MICHAŁ ARCHANIOŁ, CHERUBIN — niosą duszę do RAJU. To WZÓR DOBREJ ŚMIERCI: spokój, świadomość, modlitwa, sakramentalność, znaki łaski Bożej. Roland nie umiera jak pogański heros (z gniewem, samobójczo) — umiera jak chrześcijański rycerz oddany Bogu. Średniowieczne pożytek pedagogiczny: lekcja, jak ma umrzeć dobry chrześcijanin.

7

Zdrada Ganelona — postać złożona, nie czarno-biała

GANELON to ARCHETYP ZDRAJCY, ale postać BARDZIEJ ZŁOŻONA niż się wydaje. MOTYWACJE: 1) Osobista krzywda — Roland WSKAZAŁ go jako posła, co Ganelon uznał za WYROK ŚMIERCI (poprzedni posłowie zginęli). 2) Lęk uzasadniony — Marsyl zabił Bazana i Bazylego. 3) Publicznie WYZWAŁ Rolanda przed całym dworem — działał JAWNIE. OBRONA NA SĄDZIE w Akwizgranie: 'Nie popełniłem zdrady, lecz osobistą zemstę. Roland krzywdził mnie na majątku, skazał na śmierć. Wyzwałem go publicznie — to nie zdrada, lecz legalna VENDETTA.' Argumentacja PRAWNICZA — średniowieczne prawo zezwalało na zemstę rodową. KREWNY PINABEL z sorenckiego zamku BRONI go w pojedynku. BARONOWIE SKŁONNI go uniewinnić! Dopiero TIERY (brat Żofra, drobny ale odważny) przesądza: 'Roland służył Karolowi — atak na niego TO ZDRADA KRÓLA.' Pojedynek sądowy: Tiery pokonuje Pinabela. WYROK: Ganelon ROZERWANY CZTEREMA KOŃMI — śmierć godna jawnego zdrajcy. Ganelon NIE jest jednoznacznie zły — ma ludzkie motywacje, jest piękny, szlachetny, odważny. ALE: w SYSTEMIE FEUDALNYM zdrada SENIORA (przez atak na Rolanda — wasala Karola) jest najcięższą zbrodnią. Ganelon ZDRADZIŁ WSPÓLNOTĘ — i to czyni go zdrajcą.

8

Karol Wielki — rex iustus i tragiczny władca

KAROL to PARENETYCZNY WZORZEC WŁADCY — REX IUSTUS (sprawiedliwy władca). Łączy: SPRAWIEDLIWOŚĆ (wymierza sąd nad Ganelonem), POBOŻNOŚĆ (modli się, otrzymuje sny prorocze, Bóg zatrzymuje słońce na jego prośbę), POMAZAŃSTWO (komunikuje się z Bogiem przez aniołów). Średniowieczny ideał WŁADCY CHRZEŚCIJAŃSKIEGO. Ale jest też postacią TRAGICZNĄ: 1) Bezradny wobec ZDRADY — uwierzył Ganelonowi mimo intuicji. 2) CIERPI z bólu po śmierci Rolanda — PŁACZE, MDLEJE, rozdziera szaty. 3) Pochowa rycerzy w BLAYE w kościele Saint-Romain — wyjmuje SERCA, składa w jedwabnych całunach, w trumnie z białego marmuru. Ciała umywa pachnidłami i winem. 4) Wymierza sprawiedliwość, ale nie może uniknąć cierpienia. 5) NA KOŃCU utworu ANIOŁ GABRIEL żąda nowej wojny — pomoc królowi Wiwianowi w Imfie oblężonej przez pogan. Karol ROZPACZA: 'Boże, ileż męki w mym życiu!' Otwarte zakończenie — nie ma dla Karola odpoczynku. NIESKOŃCZONOŚĆ walki o wiarę. Karol to wzorzec, ale TEŻ ofiara własnej roli i Boskiego planu.

9

Elementy nadprzyrodzone i teocentryzm

Utwór SILNIE TEOCENTRYCZNY — historia toczy się pod BOŻYM NADZOREM. ELEMENTY NADPRZYRODZONE: 1) PROROCZE SNY KAROLA: niedźwiedź i lampart atakują (zdrada Ganelona), złamana włócznia (śmierć Rolanda), inne sny przed wielką bitwą. 2) ZATRZYMANIE SŁOŃCA przez Boga na prośbę Karola — żeby dzień trwał, Frankowie dopadli pogan nad Ebro. Cud BIBLIJNY (jak Jozue). 3) ZSTĄPIENIE ANIOŁÓW po duszę Rolanda: GABRIEL (przyjmuje rękawicę), MICHAŁ (zwyczajowo pomaga umierającym), CHERUBIN. 4) ANIOŁ GABRIEL pojawia się na końcu utworu — żąda od Karola nowej wojny. 5) RELIKWIE w Durendalu (ząb św. Piotra itd.) i Joyeuse (ostrze włóczni z Pasji). 6) ROZGRZESZENIE Turpina + obietnica RAJU jako męczennikom. 7) CUDA podczas bitwy. FUNKCJA: utwór pokazuje, że historia jest REALIZACJĄ BOŻEGO PLANU. Frankowie walczą z BOSKIM MANDATEM. Klęska Rolanda nie jest porażką — to MĘCZEŃSTWO, droga do raju. Zdrajcy karze BÓG, nie tylko ludzie. TEOCENTRYZM = Bóg jest centrum wszechświata, źródłem prawa, sędzią ludzkich czynów. Cechy światopoglądu średniowiecznego.

10

Saraceni — obraz wroga w propagandzie krzyżowej

Obraz Saracenów jest TENDENCYJNY i UPROSZCZONY — typowy dla chanson de geste sprzed/podczas krucjat. CECHY: 1) FAŁSZYWY ISLAM — narrator przypisuje muzułmanom kult MAHOMETA + APOLLINA + TERWAGANA (fikcyjnych bóstw). Nie rozumie islamu, który jest monoteistyczny. To projekcja pogańskiego politeizmu na ideologicznego wroga. 2) OKRUCIEŃSTWO, ZDRADLIWOŚĆ — Marsyl proponuje fałszywy pokój, Saracenowie nie dotrzymują obietnic. 3) DEMONICZNOŚĆ — np. SZERNUBEL z kraju, 'gdzie słońce nie świeci'. 4) Los pogan = ZASŁUŻONA KARA Boża. 5) ZAWOŁANIE 'Szacowny' (Précieuse) — kontrapunkt dla chrześcijańskiego 'Montjoie'. ALE: narrator MIEJSCAMI PRZEŁAMUJE schemat. Niektórzy rycerze saraceńscy budzą PODZIW — np. emir z BALAGIERU jest nazwany 'prawdziwym baronem, gdyby był chrześcijaninem'. To znak, że HONOR RYCERSKI jest wartością UNIWERSALNĄ, nie tylko chrześcijańską. Funkcja czarno-białego obrazu: PROPAGANDA krucjatowa (zwłaszcza po 1095 r. — Pierwsza Krucjata). Utwór UZASADNIA wojnę o wiarę i kreuje wzorzec rycerza-krzyżowca. BRAMIMONDA jako wyjątek — chrzczona Z MIŁOŚCI, nie z przymusu (rzadki element humanitarny).

11

Kompozycja — chanson de geste, laisses, asonans, oralność

CHANSON DE GESTE (pieśń o czynach) — francuski gatunek EPICKI o bohaterskich czynach rycerzy. Cykl królewski (Karol Wielki), Renaud de Montauban, etc. STRUKTURA Pieśni o Rolandzie: STROFY zwane LAISSES o nierównej długości (od kilku do kilkudziesięciu wersów). Każda laisse trzyma JEDEN ASONANS (powtarzającą się samogłoskę) — NIE PEŁNY RYM. Wers — DZIESIĘCIOZGŁOSKOWIEC (5+5 lub 6+4). NARRACJA EPICKA: 1) NARRATOR KOMENTUJE i ocenia ('Ganelon przybył, ten który dopuścił się zdrady') — NIE jest obiektywny. 2) ZWROTY do słuchaczy ('Gdybyście mogli widzieć') — ślad ustnej recytacji. 3) FORMULICZNOŚĆ — gotowe szablony narracyjne (sekwencja ciosów w bitwie). 4) POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires) — te same sceny z drobnymi wariacjami: trzy odmowy rogu, trzy lamentacje nad Durendalem. CECHY USTNE: powtórzenia służyły MNEMOTECHNICE rapsodów (joglarów, jongleurs), formuliczność ułatwiała IMPROWIZACJĘ, zwroty do słuchaczy = ślad PERFORMANSU PUBLICZNEGO. NAJSTARSZY RĘKOPIS: oksfordzki, ok. 1170 r., podpisany imieniem TUROLDUS — anglo-normandzka wersja. Oryginał prawdopodobnie 1066-1096 (kontekst Pierwszej Krucjaty). Inne rękopisy: wenecki, paryski itd. W Polsce klasyczne tłumaczenie TADEUSZA BOYA-ŻELEŃSKIEGO (1931).

12

Feudalizm — wartości i instytucje średniowieczne

Utwór ukazuje FEUDALNY PORZĄDEK SPOŁECZNY: 1) RELACJA WASAL-SENIOR: Roland jest wasalem Karola, winien mu WIERNOŚĆ, ODDANIE, SŁUŻBĘ. Karol winien wasalowi OBRONĘ. Złamanie tej relacji = zdrada (Ganelon zdradził pośrednio króla, atakując jego wasala). 2) RYTUALNE GESTY FEUDALNE: złożenie RĘKAWICY (oddanie się w ręce seniora, jak Roland Bogu), otrzymanie LASKI i SZTANDARU (znak władzy poselskiej), pocałunek pokoju. 3) HIERARCHIA STANOWA — fundament tego świata. NIE MA równości wobec prawa — wartość człowieka zależy od urodzenia. 4) PRAWO DO VENDETTY (zemsta rodowa) — Ganelon broni się tym, że publicznie wyzwał Rolanda = legalna zemsta. Krewni mają obowiązek bronić siebie nawzajem (Pinabel broni Ganelona). 5) POJEDYNEK SĄDOWY (ordalia) — metoda rozstrzygania sporów, gdy dowody są niejasne. BÓG ROZSTRZYGA — kto wygrywa, ten ma rację. Tiery wygrywa z Pinabelem = wyrok Boga, Ganelon zdrajcą. 6) DWUNASTU PARÓW Francji — ELITA rycerstwa, krąg najbliższych Karola (jak Okrągły Stół Artura). Roland, Oliwier, Turpin, Geryn, Gerier, inni. 7) HONOR i SŁAWA POŚMIERTNA — kluczowe wartości. Roland boi się 'postradać w słodkiej Francji moje imię' bardziej niż śmierci. PARENETYCZNA literatura promowała te wartości jako wzorzec dla rycerstwa.

13

Wymiar historyczny vs legenda — historia rzeczywista

REALNE WYDARZENIE: 15 SIERPNIA 778 ROKU — bitwa w przełęczy RONCEVAUX w Pirenejach. Wracającą z Hiszpanii tylną straż wojska KAROLA WIELKIEGO (jeszcze nie cesarza — koronowany dopiero 800 r.) napadli BASKIJSCY GÓRALE (zwani też GASKOŃCAMI) — CHRZEŚCIJANIE. Powód: ŁUP, NIE wiara. Według kronikarza EGINHARDA (Vita Caroli Magni, ok. 829) zginął wówczas między innymi 'Hruodlandus, prefectus Britannici limitis' — namiestnik marchii bretońskiej, Hrodland (Roland). LEGENDA przetworzyła wydarzenie radykalnie: 1) Chrześcijańskich Basków zamieniono na MUZUŁMAŃSKICH Saracenów — religijny wymiar konfliktu. 2) Łupieżczą zasadzkę zamieniono w WIELKĄ BITWĘ o wiarę i krzyż. 3) Dodano postać GANELONA-ZDRAJCY — wewnętrzny wróg ważniejszy od zewnętrznego. 4) Wyolbrzymiono SKALĘ — 400 tysięcy Saracenów (niemożliwe historycznie). 5) Dodano elementy NADPRZYRODZONE. 6) Stworzono parenetyczne WZORCE. CEL legendarnej obróbki: KONTEKST PIERWSZEJ KRUCJATY (1095-1099) — utwór powstał w czasie, gdy Europa rusza odzyskiwać Ziemię Świętą. ANTYCYPUJE krzyżowców, GLORYFIKUJE męczeństwo za wiarę. Z drobnego incydentu na Pirenejach legenda zrobiła SYMBOL chrześcijańskiej Europy walczącej z islamem. Ważne dla matury: utwór NIE JEST źródłem HISTORYCZNYM — jest źródłem MENTALNOŚCI średniowiecznej.

14

Porównania z Iliadą i interpretacja pacyfistyczna Boya

PORÓWNANIE Z ILIADĄ Homera: PODOBIEŃSTWA — oba EPOSY o wojnie i heroicznej śmierci. W obu PYCHA bohatera (Achilles/Roland) prowadzi do KATASTROFY. W obu SŁAWA POŚMIERTNA i etos rycerski są NADRZĘDNYMI wartościami. Oba korzystają z formuliczności (Homer: 'białoramienna Hera', 'szybkonogi Achilles' — Pieśń: stałe formuły bitewne). RÓŻNICE: 1) ŚWIATOPOGLĄD — Pieśń MONOTEISTYCZNA (Bóg chrześcijański, święci, aniołowie), Iliada POLITEISTYCZNA (kaprysni bogowie olimpijscy). 2) ETYKA — Pieśń: śmierć za WIARĘ = męczeństwo i raj; Iliada: śmierć za SŁAWĘ + aretê (doskonałość). 3) WIZJA WROGA — Pieśń demonizuje pogan; Iliada szanuje Trojan (Hektor jako tragiczny bohater). KOMENTARZ TADEUSZA BOYA-ŻELEŃSKIEGO (1931): w przedmowie do tłumaczenia proponuje PACYFISTYCZNĄ LEKTURĘ. Pisał PO I WOJNIE — wrażliwy na cierpienie cywilów. 'Dzisiejszy człowiek patrzy na czyny chrobrego Rolanda oczami MIASTA GALNE' — zniszczonego miasta, które stoi 'sto lat pustką'. To PREKURSORSKIE wobec współczesnej humanistyki — patrzenie z perspektywy OFIAR wojny, nie BOHATERÓW. Podważa heroiczny mit. Boy antycypuje powojenną wrażliwość na to, co ZNISZCZENIE WOJNY POZA polem bitwy. Dla matury PR: znakomity punkt wyjścia do współczesnej interpretacji.

⚠️ NAJCZĘSTSZE BŁĘDY

Tu uczniowie najczęściej tracą punkty

Każda pułapka pochodzi z analizy realnych odpowiedzi maturzystów. Naucz się je rozpoznać, żeby unikać głupich strat.

❌ Błąd

Pieśń o Rolandzie wiernie oddaje wydarzenia historyczne z 778 roku

✅ Poprawnie

Utwór RADYKALNIE PRZETWORZYŁ historię. Realnie atakowali BASKIJSCY GÓRALE (chrześcijanie) dla łupu — legenda zamieniła ich na SARACENÓW (muzułmanów), nadając konfliktowi charakter wojny o wiarę.

Dlaczego: Według Eginharda (Vita Caroli Magni, ok. 829) zginął wówczas Hrodland, namiestnik marchii bretońskiej. Łupieżcza zasadzka stała się WIELKĄ bitwą o wiarę. Dodano Ganelona, wyolbrzymiono skalę, dodano cuda. Kontekst: Pierwsza Krucjata (1095+) — utwór GLORYFIKUJE męczeństwo i antycypuje krzyżowców. Częsta pułapka maturalna.
❌ Błąd

Ganelon jest jednoznacznie złym antagonistą bez żadnych racji

✅ Poprawnie

Ganelon jest postacią ZŁOŻONĄ — ma uzasadnione MOTYWY (zemsta osobista za skazanie na niebezpieczną misję), broni się LEGALNIE (vendetta), jest piękny, szlachetny, odważny. ALE: zdradził wspólnotę.

Dlaczego: Roland WSKAZAŁ Ganelona jako posła do Marsyla — poprzedni posłowie (Bazan, Bazyli) zginęli. Lęk Ganelona uzasadniony. PUBLICZNIE WYZWAŁ Rolanda — działał jawnie. Na sądzie baronowie SKŁONNI go uniewinnić! Dopiero Tiery przesądza w pojedynku sądowym. To czyni Ganelona ARCHETYPEM ZDRAJCY, ale postać ma głębię — nie jest karton.
❌ Błąd

Roland to wzór idealnego rycerza bez żadnych wad

✅ Poprawnie

Roland jest WZOREM i PRZESTROGĄ jednocześnie. Jego PYCHA i DUMA prowadzą do śmierci tysięcy rycerzy. Oliwier wprost krytykuje: 'miara warta jest więcej niż zarozumienie'.

Dlaczego: Centralny dylemat utworu — Roland trzykrotnie odmawia trąbienia w róg z honoru ('postradałbym w słodkiej Francji moje imię'). Ginie z honorem, ALE klęska to cena pychy. Narrator NIE daje jednoznacznej oceny — Roland mężny, Oliwier roztropny, każdy reprezentuje INNĄ CNOTĘ. Utwór jest TRAGICZNY, nie panegirykiem.
❌ Błąd

Saraceni w utworze to dokładny obraz prawdziwego islamu średniowiecznego

✅ Poprawnie

Obraz Saracenów jest TENDENCYJNY i UPROSZCZONY — narrator nie rozumie islamu, przypisuje muzułmanom kult MAHOMETA + APOLLINA + TERWAGANA (fikcyjne politeistyczne bóstwa).

Dlaczego: Islam jest monoteistyczny — to projekcja pogańskiego politeizmu na ideologicznego wroga. Demonizacja (Szernubel z kraju, gdzie słońce nie świeci), okrucieństwo, zdradliwość. ALE narrator miejscami PRZEŁAMUJE schemat: emir z Balagieru 'prawdziwy baron, gdyby był chrześcijaninem' — honor rycerski jako wartość uniwersalna. Funkcja czarno-białego obrazu: propaganda krucjatowa.
❌ Błąd

Roland wraca do bitwy po nieudanej próbie zniszczenia Durendala

✅ Poprawnie

Roland NIE wraca do bitwy. Po próbie zniszczenia miecza idzie na WZGÓREK, kładzie się na trawie, zwraca twarz ku Hiszpanii i UMIERA jako ostatni — zstępują po niego aniołowie.

Dlaczego: Sekwencja śmierci: 1) zabija ostatniego pogana uderzeniem rogu; 2) próbuje zniszczyć Durendal o skałę (10x); 3) idzie na wzgórek; 4) zwraca twarz ku wrogom; 5) wyznaje grzechy, modli się; 6) wyciąga rękawicę ku Bogu; 7) św. Gabriel ją przyjmuje; 8) zstępują Gabriel, Michał, Cherubin. To kanoniczny ARS MORIENDI, nie walka.
Pokaż pozostałe 9 pułapek
❌ Błąd

Karol Wielki to wojskowy wódz bez wymiaru duchowego

✅ Poprawnie

Karol to REX IUSTUS — sprawiedliwy POMAZANIEC BOŻY, łączący się z Bogiem przez sny prorocze i aniołów. Wymiar duchowy jest CENTRALNY dla jego postaci.

Dlaczego: Karol otrzymuje prorocze SNY (niedźwiedź i lampart = zdrada Ganelona, złamana włócznia = śmierć Rolanda). BÓG zatrzymuje słońce na jego prośbę. ANIOŁ GABRIEL przekazuje mu rozkazy. To wzorzec średniowiecznego władcy chrześcijańskiego — łączy władzę polityczną z misją religijną. Tragiczny: cierpi, mdleje z bólu po Rolandzie.
❌ Błąd

Pieśń o Rolandzie ma rymy — to wierszowany epos

✅ Poprawnie

Pieśń o Rolandzie ma ASONANS (powtarzającą się samogłoskę), NIE RYM. Strofy LAISSES o nierównej długości z jednym asonansem każda.

Dlaczego: Asonans = współbrzmienie samogłosek (nie pełny rym). Wers = dziesięciozgłoskowiec (5+5 lub 6+4). Asonans to charakterystyczna cecha najwcześniejszych chanson de geste — później (XIII w.) pojawia się PEŁNY RYM. Pieśń jest STARSZA, ma asonans. Pytanie filologiczne, częste na maturze PR.
❌ Błąd

Roland i Karol to kreowani bez wymiaru ludzkiego — tylko symbole

✅ Poprawnie

Obaj mają WYMIAR LUDZKI i tragiczny. Roland cierpi, ma rozterki. Karol PŁACZE, MDLEJE z bólu, rozpacza nad zwłokami Rolanda. Pieśń pokazuje 'miękkość i tkliwość rycerzy wobec towarzyszów broni' (Boy-Żeleński).

Dlaczego: Karol w trakcie odnajdywania pola bitwy mdleje, płacze, rozdrzewia szaty. Każe wyjąć SERCA Rolanda, Oliwiera i Turpina, złożyć w jedwabnych całunach, w trumnie z białego marmuru. Roland i Oliwier po sporze GODZĄ SIĘ przed śmiercią — scena pojednania jest wzruszająca. Utwór mimo surowości ma elementy bardzo ludzkie.
❌ Błąd

Bramimonda zostaje zmuszona do chrztu po zdobyciu Saragossy

✅ Poprawnie

Bramimonda nawraca się Z MIŁOŚCI, nie z przymusu. Karol NIE chce jej zmuszać — pragnie szczerego nawrócenia. W Akwizgranie przyjmuje imię JULIANNA.

Dlaczego: Rzadki element humanitarny w utworze. Karol zachowuje wobec niej szacunek — wyjątek od czarno-białego traktowania pogan. To znak, że narrator dostrzega WARTOŚĆ szczerej wiary, nie tylko zewnętrznego rytuału. Drobny szczegół, ale często pytany na maturze.
❌ Błąd

Sąd nad Ganelonem to formalność — od początku wiadomo, że zginie

✅ Poprawnie

Sąd jest DRAMATYCZNY — baronowie SKŁONNI uniewinnić Ganelona, akceptując jego argumentację o legalnej vendecie. Dopiero pojedynek sądowy TIERY-PINABEL przesądza.

Dlaczego: Argumentacja Ganelona prawnicza i przekonująca dla średniowiecznych słuchaczy. Pinabel broni go w pojedynku. Tiery (drobny, ale odważny) WYZYWA go. Pokonanie Pinabela = WYROK BOŻY (ordalia, pojedynek sądowy). Ganelon ROZERWANY CZTEREMA KOŃMI. Sceny pokazują złożoność średniowiecznego prawa.
❌ Błąd

Roland zabija Saracena, który próbował go zranić mieczem Durendalem

✅ Poprawnie

Roland zabija ostatniego Saracena, który chciał mu UKRAŚĆ miecz Durendal — uderzeniem ROGU OLIFANT (nie miecza). To jego ostatni akt przed śmiercią.

Dlaczego: Scena symboliczna — Roland broni Durendala (relikwiarza, sacrum) nawet w agonii. Używa rogu, bo siły już opuszczają. Po tym próbuje zniszczyć miecz o skałę. To pokazuje WALKĘ Z PROFANACJĄ SACRUM. Częste pytanie szczegółowe.
❌ Błąd

Pieśń o Rolandzie to dzieło anonimowe bez podpisu autora

✅ Poprawnie

W rękopisie oksfordzkim ostatnia laisa zawiera podpis 'Turoldus' — co interpretuje się jako AUTORA, KOPISTĘ lub MENESTRELA. Status TUROLDUSA jest niejasny.

Dlaczego: Pełna interpretacja niejednoznaczna — Turoldus może być autorem oryginału, redaktorem, kopistą albo wykonawcą. Większość chanson de geste anonimowe, ale w Pieśni ten ślad jest. Najstarszy rękopis (ok. 1170 r., Oxford, Bodleian Library) podpisany 'Turoldus declinet' — co znaczy spornie. Drobny szczegół filologiczny.
❌ Błąd

Utwór jest podręcznikiem moralnym dla księży i mnichów

✅ Poprawnie

Utwór jest PARENETYCZNY dla RYCERSTWA — promuje wzorce rycerza, władcy, kapłana-wojownika. Adresat to dwór, elita feudalna, NIE klasztor.

Dlaczego: Funkcja parenetyczna = literatura wychowawcza, dydaktyczna. Roland = wzorzec rycerza, Karol = wzorzec władcy, Turpin = kapłana-wojownika, Oda = wiernej narzeczonej, Ganelon = antywzorzec. Adresat: rycerstwo, kontekst feudalny. Pieśni recytowali joglarzy (jongleurs) na dworach i festynach.
❌ Błąd

Boy-Żeleński chwali Pieśń o Rolandzie jako wzorzec moralności rycerskiej

✅ Poprawnie

Boy-Żeleński (1931) proponuje PACYFISTYCZNĄ LEKTURĘ — patrzeć oczami zniszczonego MIASTA GALNE, podważając heroiczny mit, antycypując powojenną wrażliwość na cierpienie cywilów.

Dlaczego: Boy pisał po I wojnie światowej — wrażliwy na koszt wojny. Komentarz 'Dzisiejszy człowiek patrzy oczami miasta Galne' (zniszczonego, opuszczonego sto lat pustką) to PREKURSORSKIE wobec współczesnej humanistyki spojrzenie z perspektywy ofiar, nie bohaterów. Ważny kontekst recepcji dla matury PR.
🧠 MUSISZ ZNAĆ

Kluczowe pojęcia i terminy

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Pieśń o Rolandzie

Najstarsza chanson de geste, francuski epos rycerski, przełom XI/XII w.

Chanson de geste

Pieśń o czynach — gatunek epicki o bohaterskich rycerzach

Turoldus

Imię w ostatniej laisie rkpsu oksfordzkiego — autor/kopista/menestrel?

Rękopis oksfordzki

Najstarszy zachowany rkps (ok. 1170 r., Bodleian Library)

Roland

Siostrzeniec Karola, wzorzec rycerza, dowódca tylnej straży

Durendal

Miecz Rolanda — gałka z relikwiami (ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Denisa, szata Maryi)

Olifant

Róg Rolanda — symbol wezwania pomocy

Oliwier

Najlepszy przyjaciel Rolanda, towarzysz broni, roztropny

Hauteclaire

Miecz Oliwiera

Karol Wielki

Cesarz Franków, rex iustus, pomazaniec Boży

Radosny (Joyeuse)

Miecz Karola — gałka z ostrzem włóczni z Pasji

Ganelon

Ojczym Rolanda (mąż siostry Karola), zdrajca, archetyp zdrajcy

Pokaż wszystkie 54 pojęć (42 więcej)
Murglej

Miecz Ganelona

Turpin

Arcybiskup reimski, kapłan-wojownik, ginie próbując przynieść wodę Rolandowi

Oda (Aude)

Siostra Oliwiera, narzeczona Rolanda, umiera z żałości

Marsyl

Pogański król Saragossy, traci prawą rękę od Rolanda

Blankandryn

Mądry doradca Marsyla, autor strategii fałszywego pokoju

Baligant

Wielki emir babiloński, sojusznik Marsyla, ginie z rąk Karola

Bramimonda

Królowa Saragossy, branka, chrzczona jako Julianna

Pinabel

Krewny Ganelona, broni go w pojedynku sądowym, ginie

Tiery

Brat Żofra, pokonuje Pinabela, przesądza skazanie Ganelona

12 parów Francji

Elita rycerstwa Karola: Roland, Oliwier, Turpin, Geryn, Gerier i inni

Ronsewal (Roncevaux)

Wąwozy w Pirenejach, miejsce bitwy

Saragossa

Pogańskie miasto Marsyla, ostatecznie zdobyte przez Karola

Akwizgran (Aix-la-Chapelle)

Stolica Karola, miejsce sądu nad Ganelonem

Blaye

Miasto, gdzie pochowano Rolanda, Oliwiera i Turpina w kościele Saint-Romain

Montjoie

Zawołanie bojowe Franków

Précieuse (Szacowny)

Zawołanie bojowe pogan, miecz Baliganta

Eginhard

Kronikarz, Vita Caroli Magni, ok. 829 — źródło historyczne

778 rok

Realne wydarzenie — atak Basków na tylną straż Karola

Baskijscy górale (Gaskończycy)

Realni atakujący w 778 r. — chrześcijanie, nie Saraceni

Saraceni

Średniowieczne określenie muzułmanów — w utworze tendencyjnie politeistyczni

Mahomet + Apollin + Terwagan

Fikcyjne bóstwa przypisywane Saracenom przez narratora

Ars moriendi

Sztuka umierania — średniowieczny wzorzec dobrej chrześcijańskiej śmierci

Parenetyzm

Funkcja wychowawcza literatury — prezentowanie wzorców

Wzorzec rycerza

Roland — odwaga, honor, pobożność, sława

Wzorzec władcy (rex iustus)

Karol — sprawiedliwy, pobożny, pomazaniec

Wzorzec kapłana-wojownika

Turpin

Antywzorzec zdrajcy

Ganelon

Fortitudo

Męstwo (cnota Rolanda)

Sapientia

Mądrość, roztropność (cnota Oliwiera)

Miara

Wartość Oliwiera: 'miara warta jest więcej niż zarozumienie'

Hybris (pycha)

Wada Rolanda prowadząca do klęski

Vendetta

Zemsta rodowa — średniowieczne prawo, obrona Ganelona

Pojedynek sądowy (ordalia)

Metoda rozstrzygania sporów — Bóg rozstrzyga

Wasal-senior

Relacja feudalna: wierność i służba w zamian za obronę

Rękawica

Gest feudalny: oddanie się w ręce seniora (Roland Bogu)

Laisses

Strofy chanson de geste o nierównej długości z jednym asonansem

Asonans

Współbrzmienie samogłosek (NIE pełny rym) — cecha najstarszych chanson

Laisses similaires

Powtórzenia epickie — te same sceny z drobnymi wariacjami

Formuliczność

Szablonowe sekwencje narracyjne (cios → tarcza → pancerz → ciało)

Pierwsza Krucjata

1095-1099 — kontekst powstania utworu, propaganda krucjatowa

Tadeusz Boy-Żeleński

Polski tłumacz Pieśni (1931), proponował pacyfistyczną lekturę

Miasto Galne

Symbol u Boya: zniszczone miasto, perspektywa ofiar

📋 PRZYKŁADY Z BAZY

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Pieśń o Rolandzie"

Poniżej 6 prawdziwych zadań z bazy — różne typy, różne poziomy trudności. Każde ma rozwiązanie i wyjaśnienie.

⚔️ Pieśń o Rolandzie ◉ Zamknięte A–D ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Jak umiera król Marsyl?

A Ginie z ręki Karola w pojedynku pod murami Saragossy
B Topi się w Ebrze podczas ucieczki
C Zabijają go właśni poddani, którzy obwiniają go o klęskę
D Słysząc od Bramimondy o klęsce emira, obraca się do ściany, płacze i umiera z boleści
Rozwiąż na platformie →
⚔️ Pieśń o Rolandzie ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Jak Boy-Żeleński w przedmowie ocenia porównywanie „Pieśni o Rolandzie” z „Iliadą” i w czym widzi jej własne piękno?

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →
⚔️ Pieśń o Rolandzie ⇄ Dopasuj pary ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 5 pkt

Dopasuj nazwę do tego, czym jest w utworze.

Wejlantyf
→
Tensendur
→
Barbamusz
→
Almas
→
Maltet
→
Rozwiąż na platformie →
⚔️ Pieśń o Rolandzie ☑ Wielokrotny wybór ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 2 pkt

Które dary Marsyl obiecuje przesłać Karolowi Wielkiemu jako znak pokoju?

A Flota stu okrętów wojennych
B Tysiąc wypierzonych sokołów
C Niedźwiedzie, lwy, charty i siedemset wielbłądów
D Czterysta mułów objuczonych złotem i srebrem
Rozwiąż na platformie →
⚔️ Pieśń o Rolandzie ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 10 pkt

Czy prawdziwa przyjaźń może przetrwać spór? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do „Pieśni o Rolandzie”, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Rozwiąż na platformie →
⚔️ Pieśń o Rolandzie ⎽ Luki ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt
W złotej gałce Durendala są: ząb świętego (1), krew świętego Bazylego, włosy świętego (2) i strzęp szaty Najświętszej (3).

✓ Poprawne odpowiedzi pokazane w zielonych ramkach

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →

Rozkład 80 zadań w dziale „Pieśń o Rolandzie" po typach

✎ OPEN 16
◉ CLOSED 14
☑ MULTI_SELECT 7
CLOZE 4
MATCHING 3
⚖ TRUE_FALSE 3
⎵ FILL_IN 2
ESSAY 1
📈 JAK SIĘ UCZYĆ

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

1

FABUŁA NA PAMIĘĆ: 7 lat wojny → Saragossa stawia opór → Marsyl fałszywy pokój (sokoły, wielbłądy, złoto) → Karol wysyła Ganelona → Roland wskazuje go (Ganelon = zemsta) → spisek Ganelon+Blankandryn → tylna straż Rolanda → wąwozy Ronsewal → spór o róg (Oliwier 3x prosi, Roland 3x odmawia) → bitwa → giną parowie → Roland dmie w róg (pęka skroń) → Oliwier umiera → Turpin umiera → Roland próbuje zniszczyć Durendal → ars moriendi → aniołowie. Potem: Karol mści się, zatrzymanie słońca, pokonanie Baliganta, zdobycie Saragossy, Bramimonda → Julianna, sąd nad Ganelonem, Tiery vs Pinabel, rozerwanie 4 końmi, Oda umiera, anioł żąda nowej wojny.

2

POSTACI (WZORCE PARENETYCZNE): ROLAND (wzorzec rycerza — odwaga, honor, pobożność, sława), KAROL (wzorzec władcy — rex iustus, pomazaniec, tragiczny), TURPIN (wzorzec kapłana-wojownika), ODA (wzorzec narzeczonej), GANELON (antywzorzec — ZŁOŻONY, ma motywy). Plus OLIWIER (roztropność jako kontrapunkt dla pychy Rolanda). Każdy z funkcją moralną.

3

MIECZE = symbole rycerza: DURENDAL (Roland, relikwiarz z ząbem św. Piotra, krwią św. Bazylego, włosami św. Denisa, szatą Maryi); HAUTECLAIRE (Oliwier); RADOSNY/JOYEUSE (Karol, ostrze włóczni z Pasji); MURGLEJ (Ganelon); PRÉCIEUSE/Szacowny (Baligant). Miecz = przedłużenie rycerza, nośnik honoru.

4

SPÓR O RÓG — kluczowy konflikt wartości. Oliwier: FORTITUDO + SAPIENTIA + MIARA, 'dzielność a szaleństwo to dwie różne rzeczy, miara warta jest więcej niż zarozumienie'. Roland: HONOR za cenę życia, lęk przed 'postradaniem w słodkiej Francji imienia'. Utwór NIE rozstrzyga jednoznacznie — obaj giną z honorem, ale klęska to cena pychy. To dylemat TRAGICZNY.

5

ARS MORIENDI Rolanda (na pewno będzie pytanie!): 1) zniszczenie miecza, 2) twarz ku wrogom (= zwycięzca), 3) wyznanie grzechów + bicie się w pierś, 4) modlitwa, 5) rękawica ku Bogu (gest feudalny, oddanie Suzerenowi), 6) św. Gabriel przyjmuje, 7) aniołowie (Gabriel, Michał, Cherubin) niosą duszę do raju. Wzorcowa chrześcijańska śmierć.

Pokaż pozostałe 8 kroków
6

GANELON jest POSTACIĄ ZŁOŻONĄ, nie kartonem! Ma motywy (Roland skazał go pośrednio na śmierć), broni się legalnie (vendetta, publiczne wyzwanie), jest piękny i odważny. Baronowie SKŁONNI uniewinnić! Dopiero Tiery przesądza. Ale: ZDRADZIŁ wspólnotę, atakując wasala Karola = zdrada króla. Rozerwany 4 końmi. ARCHETYP ZDRAJCY mimo złożoności.

7

WYMIAR HISTORYCZNY: realne wydarzenie 15.VIII.778 — Bask GASKOŃCY górale (chrześcijanie!) napadli dla łupu (Eginhard). Legenda zamieniła ich na SARACENÓW (muzułmanów), kreując wojnę o wiarę. Kontekst Pierwszej Krucjaty (1095+). Częste pytanie PR.

8

OBRAZ SARACENÓW tendencyjny: kult Mahometa+Apollina+Terwagana (FIKCYJNE bóstwa — projekcja politeizmu, autor nie rozumie islamu), okrucieństwo, demoniczność. ALE: emir z Balagieru 'prawdziwy baron, gdyby był chrześcijaninem' — honor uniwersalny. Bramimonda chrzczona Z MIŁOŚCI.

9

FORMA: chanson de geste, LAISSES (strofy nierównej długości) z ASONANSEM (NIE rymem!), dziesięciozgłoskowiec. POWTÓRZENIA EPICKIE (laisses similaires — 3 odmowy rogu, 3 lamentacje nad Durendalem), FORMULICZNOŚĆ (sekwencja ciosów). Ślady ORALNOŚCI: zwroty do słuchaczy ('Gdybyście mogli widzieć'), mnemotechnika.

10

ELEMENTY NADPRZYRODZONE: sny prorocze Karola (niedźwiedź+lampart, złamana włócznia), zatrzymanie słońca (cud biblijny jak Jozue), aniołowie (Gabriel, Michał, Cherubin), relikwie w mieczach. Funkcja: TEOCENTRYZM — historia pod boskim nadzorem, Frankowie z mandatem boskim.

11

FEUDALIZM: wasal-senior (Roland-Karol), rytualne gesty (rękawica, laska, sztandar), vendetta, pojedynek sądowy (ordalia, Bóg rozstrzyga), 12 parów, honor jako wartość, hierarchia stanowa (BRAK równości).

12

PORÓWNANIE z ILIADĄ (PR): podobne — etos rycerski, sława, pycha bohatera = katastrofa, formuliczność. RÓŻNE — Pieśń MONOTEISTYCZNA, Iliada POLITEISTYCZNA; Pieśń: śmierć za WIARĘ = raj; Iliada: śmierć za SŁAWĘ = aretê. Plus KOMENTARZ BOYA-ŻELEŃSKIEGO (1931): pacyfistyczna lektura, perspektywa miasta GALNE, antycypacja powojennej wrażliwości.

13

PUŁAPKI: NIE wierne fakty historyczne (Baskowie, nie Saraceni), NIE jednowymiarowy Ganelon (postać złożona), NIE bezgrzeszny Roland (pycha = wada), NIE prawdziwy obraz islamu (projekcja politeizmu), NIE rymy (asonans), NIE Karol bez wymiaru duchowego (rex iustus, pomazaniec), NIE Roland wraca do bitwy (umiera na wzgórku), NIE Bramimonda zmuszana (chrzczona z miłości).

FAQ — Pieśń o Rolandzie

Najczęściej zadawane pytania o ten zakres

Dlaczego Roland nie zadął w róg od razu?
Bo uważał, że wołanie o pomoc przeciw poganom okryje hańbą jego, ród i słodką Francję: „Postradałbym w słodkiej Francji moje imię”. Oliwier prosił trzy razy (laisy LXXXIII–LXXXV). Gdy z tylnej straży zostało sześćdziesięciu ludzi, Roland sam chciał trąbić, a wtedy Oliwier powiedział, że jest za późno i że Francuzi zginęli przez jego płochość. Roland zadął za radą Turpina, żeby Karol mógł ich pomścić i pogrzebać.
Kto zabił Rolanda?
Nikt. Poganie bali się podejść: obrzucili go pociskami, zabili mu konia, ale „ciała nie dosięgli” (laisa CLX). Roland umiera od wysiłku: „od tego dęcia w róg skroń mu pękła” (laisa CLVI). Ostatniego Saracena, który chciał mu zabrać miecz, sam zabija rogiem.
Jak zginął Ganelon?
Po pojedynku, w którym Tiery zabił jego obrońcę Pinabela, Frankowie uznali, że Ganelon „musi umrzeć w osobliwych mękach”. Przywiązano go za ręce i nogi do czterech rumaków i rozerwano (laisa CCLXXXIX). Trzydziestu krewnych, którzy za niego ręczyli, powieszono. Uwaga: w laisie CIX narrator zapowiada, że Ganelona skazano „na powieszenie”; o przebiegu kary rozstrzyga opis z końca poematu.
Czy w „Pieśni o Rolandzie” jest róg Olifant i Alda?
W przekładzie Boya nie ma tych nazw. Róg to po prostu „róg”, a narzeczona Rolanda i siostra Oliwiera nazywa się Oda. Nazwy Olifant i Alda (Aude) pochodzą z opracowań i innych przekładów; na sprawdzianie możesz ich używać.
Jakie pytanie jawne na maturę dotyczy „Pieśni o Rolandzie”?
Jedno: „Średniowieczny wzorzec rycerza”. Przyda się odmowa zadęcia w róg (laisy LXXXIII–LXXXVII), słowa Rolanda o służbie dla pana (laisa LXXIX), próba skruszenia Durendala i śmierć z rękawicą podaną Bogu (laisy CLXXI–CLXXVI). Jako kontrapunkt: Oliwier i jego zdanie, że „miara warta jest więcej niż zarozumienie”.
Ile zadań z Pieśni o Rolandzie jest na maturze?
Pieśń o Rolandzie to OBOWIĄZKOWA lektura PP — pojawia się regularnie. Na PP: fragment do analizy (zwykle scena śmierci Rolanda, spór o róg lub sąd nad Ganelonem) + 2-3 pytania zamknięte z fabuły, postaci, etosu rycerskiego — 5-8 pkt. Na PR: rzadziej, ale może być w temacie eseju o ars moriendi (porównanie z innymi obrazami śmierci), parenetyzmie literatury średniowiecznej, sporze Rolanda i Oliwiera jako dylemacie etycznym, porównaniu z Iliadą — do 15 pkt. W naszej bazie 51 pytań z 5 typami (CLOSED, MULTI_SELECT, MATCHING, OPEN, ESSAY) — od poziomu 1 (kto autor zdrady, jaki miecz Rolanda) do 5 (komentarz Boya-Żeleńskiego, pacyfistyczna lektura, porównanie z Iliadą). Razem na maturze 5-10 pkt z 60.
Dlaczego Roland nie zadął w róg od razu i czy miał rację?
Roland TRZYKROTNIE odmawia zadęcia w róg Olifant, mimo trzykrotnej prośby Oliwiera. Jego argument: 'Chybabym oszalał. POSTRADAŁBYM w słodkiej Francji moje imię.' Honor rycerski WYŻSZY niż życie. Dla Rolanda wezwanie pomocy = przyznanie się do słabości = HAŃBA. Oliwier FORMUŁUJE KONTRARGUMENT: 'Dzielność a szaleństwo to są dwie różne rzeczy, a MIARA WARTA jest więcej niż zarozumienie.' Roland reprezentuje FORTITUDO (męstwo absolutne, etos rycerski w czystej formie), Oliwier — SAPIENTIA (mądrość, troska o ocalenie wojska). UTWÓR NIE DAJE jednoznacznej odpowiedzi. Roland w końcu DMIE — ale już za późno; bitwa przegrana, parowie giną. Dmie z taką siłą, że PĘKA MU SKROŃ, tryska krew z ust. Karol słyszy, wraca — znajduje pole martwych. Z jednej strony Roland jest WZORCEM RYCERZA — wierność kodeksowi do końca, gotowość do poświęcenia. Z drugiej — jego DUMA prowadzi do śmierci tysięcy. Ten DYLEMAT czyni go postacią TRAGICZNĄ, nie kartonową. Średniowieczny etos rycerski był ekstremalny — utwór pokazuje zarówno jego wielkość, jak i koszt. Na maturze dobre pytanie to: czy pycha Rolanda jest cnotą czy wadą? Odpowiedź: jest OBIEMA — to esencja tragizmu.
Co to jest ars moriendi i jak realizuje się w śmierci Rolanda?
ARS MORIENDI (łac. 'sztuka umierania') to ŚREDNIOWIECZNY WZORZEC dobrej, godnej, chrześcijańskiej śmierci. W późnym średniowieczu (XV w.) powstały popularne podręczniki Ars moriendi przedstawiające schematy umierania — ale wzorzec funkcjonował już wcześniej. ELEMENTY DOBREJ ŚMIERCI: spokój, świadomość, wyznanie grzechów, modlitwa, rozgrzeszenie, oddanie duszy Bogu, znaki łaski Bożej. Śmierć Rolanda jest WZORCOWA — realizuje wszystkie etapy: 1) Próbuje ZNISZCZYĆ DURENDAL (ochrona sacrum przed profanacją). 2) Idzie na WZGÓREK, kładzie się na zielonej trawie (rytualna pozycja). 3) ZWRACA TWARZ KU HISZPANII — żeby umrzeć 'z głową ku ziemi nieprzyjaciół' = jako ZWYCIĘZCA, nie zwyciężony. To rycerski element. 4) WYZNAJE GRZECHY, BIJE SIĘ W PIERŚ — żal i pokora. 5) MODLI SIĘ. 6) WYCIĄGA PRAWĄ RĘKAWICĘ ku Bogu — feudalny gest: składa się w ręce najwyższego SUZERENA. 7) ŚW. GABRIEL PRZYJMUJE rękawicę z jego dłoni — znak Bożej łaski. 8) Zstępują ANIOŁOWIE: GABRIEL, MICHAŁ ARCHANIOŁ, CHERUBIN — niosą duszę do RAJU. Roland nie umiera jak antyczny heros (z gniewem, samobójczo, w rozpaczy). Umiera jako CHRZEŚCIJAŃSKI RYCERZ — z modlitwą, oddaniem, w pokorze przed Bogiem, z pewnością zbawienia. To LITERACKA REALIZACJA wzorca, który miał kształcić publiczność. Wzorzec znajdziemy też w Legendzie o św. Aleksym (śmierć świętego) i innych utworach średniowiecznych.
Jak rzeczywiste wydarzenia z 778 r. różnią się od legendy?
REALNE WYDARZENIE: 15 SIERPNIA 778 ROKU — wracającą z nieudanej wyprawy hiszpańskiej tylną straż wojska KAROLA (jeszcze nie cesarza, koronowanego dopiero 800 r.) napadli w przełęczy RONCEVAUX (Pireneje) BASKIJSCY GÓRALE — zwani też Gaskończykami. Powód: ŁUP, NIE wojna o wiarę. Atakujący byli CHRZEŚCIJANAMI, nie muzułmanami. Według kronikarza EGINHARDA (Vita Caroli Magni, ok. 829) — głównego źródła historycznego — zginął wówczas 'Hruodlandus, prefectus Britannici limitis' (Hrodland, namiestnik marchii bretońskiej). Skala starcia była drobna — łupieżcza zasadzka, nie wielka bitwa. LEGENDA RADYKALNIE PRZETWORZYŁA wydarzenie (przez ok. 300 lat tradycji ustnej): 1) Chrześcijańskich Basków zamieniono na MUZUŁMAŃSKICH SARACENÓW — nadano religijny wymiar konfliktu. 2) Łupieżczą zasadzkę zamieniono w WIELKĄ BITWĘ o wiarę i krzyż (400 tysięcy Saracenów — niemożliwe historycznie). 3) Dodano postać GANELONA-ZDRAJCY — wewnętrzny wróg ważniejszy od zewnętrznego (motyw zdrady jako klucz fabuły). 4) Dodano cuda i elementy nadprzyrodzone (sny prorocze, zatrzymanie słońca, aniołowie). 5) Stworzono parenetyczne wzorce moralne. 6) Roland stał się bohaterem epickim — z drobnego namiestnika SYMBOL chrześcijańskiej Europy. CEL przetworzenia: KONTEKST PIERWSZEJ KRUCJATY (1095-1099). Utwór powstał (lub został spisany) w czasie, gdy Europa rusza na wschód odzyskiwać Ziemię Świętą. ANTYCYPUJE krzyżowców, GLORYFIKUJE męczeństwo, KREUJE wzorzec rycerza-krzyżowca. Z incydentu na Pirenejach legenda zrobiła SYMBOL chrześcijańskiej Europy walczącej z islamem. Ważny wniosek dla matury: utwór NIE JEST źródłem HISTORYCZNYM. Jest źródłem MENTALNOŚCI średniowiecznej — pokazuje, JAK ŚREDNIOWIECZNI EUROPEJCZYCY POSTRZEGALI siebie i wroga.
Czy Ganelon jest jednoznacznie zły? Czy ma jakieś racje?
Ganelon to postać ZŁOŻONA, nie jednoznacznie zła — i to czyni go literacko ciekawym. ARGUMENTY ZA TYM, ŻE GANELON MA RACJE: 1) MOTYWACJA UZASADNIONA — Roland WSKAZAŁ go jako posła do Marsyla. Poprzedni posłowie (BAZAN i BAZYLI) zostali zabici przez Marsyla. Misja = praktyczny WYROK ŚMIERCI. Ganelon słusznie się boi. 2) DZIAŁA JAWNIE — PUBLICZNIE WYZYWA Rolanda i Oliwiera przed całym dworem Karola: 'Nie miłuję was, doniosłem wam wojnę.' Brak skrytobójstwa. 3) ARGUMENT PRAWNY — średniowieczne prawo ZEZWALAŁO na VENDETTĘ (zemstę rodową). Ganelon broni się: 'Nie popełniłem zdrady, lecz osobistą zemstę. Wyzwałem Rolanda publicznie — to nie zdrada, lecz legalna prywatna wojna.' 4) JEST OSOBĄ SZLACHETNĄ — narrator opisuje go jako pięknego, dzielnego, godnego. 5) BARONOWIE NA SĄDZIE skłonni go UNIEWINNIĆ! Akceptują jego argumentację. Pinabel broni go w pojedynku sądowym. ARGUMENTY ZA SKAZANIEM: 1) Ganelon zaprzysiągł zdradę na relikwie miecza Murgleja — czyn ŚWIĘTOKRADCZY. 2) Wziął pieniądze od Marsyla — to KORUPCJA, nie czysta zemsta. 3) Zdrada wasala (Roland) = ZDRADA SENIORA (Karol) — Tiery to wskazuje: 'Roland służył Karolowi.' 4) WYROK BOŻY w pojedynku — Tiery wygrywa z Pinabelem = Bóg rozstrzyga, że Ganelon WINNY. 5) Rozerwanie 4 końmi to średniowieczna kara godna jawnego zdrajcy. WNIOSEK: Ganelon NIE jest kartonowym antagonistą. Ma ludzkie motywy, jest osobą złożoną. Ale popełnił najcięższą zbrodnię feudalną — zdradził wspólnotę. Jego sąd to JEDEN Z NAJBARDZIEJ DRAMATYCZNYCH momentów eposu, bo wynik NIE jest oczywisty. Średniowieczny słuchacz mógł sympatyzować z Ganelonem — co czyni utwór bogatszym niż prosta opowieść o dobrym i złym.

Powiązane działy

Wiedza z „Pieśń o Rolandzie" przyda Ci się też tutaj:

⛪
Średniowiecze
🕊️
Bogurodzica
📜
Legenda o św. Aleksym
💀
Rozmowa Mistrza Polikarpa
🛡️
Iliada
← Wróć do wszystkich epok języka polskiego
⚔️

Pieśń o Rolandzie do matury 2027

80 zadań z tego działu + AI ocena krok po kroku. Wszystko od 49 zł / miesiąc.

Subskrypcja odblokowuje cały katalog + 10 innych przedmiotów. Anulujesz kiedy chcesz.

Pieśń o Rolandzie - zacznij ćwiczyć