Średniowiecze: zadania maturalne i powtórka z polskiego 2027

Zakres materiału

Średniowiecze — co musisz umieć

22 kluczowych umiejętności — do przećwiczenia na zadaniach z bazy.

1
Ramy epoki i podział
Początek umownie: 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego). Koniec — różnie: 1453 (upadek Konstantynopola), ok. 1450 (druk Gutenberga) lub 1492 (odkrycie Ameryki). Nazwę nadali humaniści odrodzenia, krytyczni wobec poprzednich stuleci. Trzy fazy: wczesne średniowiecze (V–X w.), rozkwit (XI–XIII w.), zmierzch (XIV–XV w.).
2
Teocentryzm i uniwersalizm
Teocentryzm to przekonanie, że Bóg jest przyczyną i celem wszystkiego; religii podporządkowane były sztuka i literatura. Uniwersalizm oznacza jedność kultury Europy Zachodniej: wspólne ideały chrześcijańskie, łacina jako język szkoły, nauki, liturgii, dyplomacji i prawa oraz podporządkowanie państw jednej władzy kościelnej i świeckiej.
3
Porządek społeczny
Społeczeństwo średniowieczne miało budowę hierarchiczną. Opisuje się ją obrazem piramidy feudalnej opartej na więziach wasalnych, które jednak nie przybrały jednej formy w całej zachodniej Europie.
4
Augustynizm — św. Augustyn (354–430)
Augustyn opierał się na autorytecie Platona i neoplatoników: tak jak u Platona istnieją u niego dwie rzeczywistości. Główną cechą augustynizmu jest dualizm — dusza i ciało to odrębne substancje, a dusza stoi wyżej. Poznanie Boga i własnej duszy dokonuje się przez iluminację, czyli oświecenie umysłu ludzkiego przez Boga. Najbardziej znane dzieła: „Wyznania” i „O Państwie Bożym”.
5
Tomizm — św. Tomasz z Akwinu (zm. 1274)
Tomasz nawiązywał nie do Platona, lecz do Arystotelesa. Dowodził, że między rozumem a wiarą nie ma konfliktu, bo oba źródła poznania pochodzą od Boga. Człowiek to duchowo-cielesna jedność: ciało nie jest więzieniem duszy. Substancje cielesne składają się z materii i formy (hylemorfizm). Świat ma budowę hierarchiczną: od materii nieożywionej przez rośliny, zwierzęta i człowieka po anioły, a na szczycie stoi Bóg. Główne dzieło: „Suma teologiczna”.
6
Postawa franciszkańska — św. Franciszek z Asyżu
Franciszek wybrał pokorne i radosne życie w ubóstwie. Kochał przyrodę jako dzieło Boga, dlatego zwierzęta, rośliny i żywioły nazywał braćmi i siostrami; „Pieśń słoneczna” to hymn dziękczynny, w którym chwali Boga przez piękno stworzeń. Postawę tę nazywa się franciszkanizmem.

Pokaż pozostałe 16

7
Scholastyka
Nurt w teologii i filozofii typowy dla dojrzałego i późnego średniowiecza. Założenia: możliwość rozumowego wyjaśniania prawd wiary, zaufanie do autorytetów, ścisłość i logika wykładu, harmonia rozumu i wiary. Do jej rozwoju przyczynił się św. Tomasz.
8
Spór o uniwersalia (PR)
Spór o to, czy i jak istnieją pojęcia ogólne (uniwersalia, powszechniki). Realizm skrajny: powszechniki są realne i istnieją niezależnie od rzeczy jednostkowych. Realizm umiarkowany (św. Tomasz): są realne, ale nie istnieją poza rzeczami jednostkowymi. Nominalizm (Wilhelm Ockham; za prawdopodobnego twórcę stanowiska antyrealistycznego uchodzi Roscelin): istnieją tylko rzeczy jednostkowe, a powszechniki to jedynie wyrazy.
9
Teodycea i dowód ontologiczny (PR)
Teodycea to obrona Bożej sprawiedliwości przed odpowiedzialnością za istniejące w świecie zło. Czym innym jest dowód na istnienie Boga: dowód ontologiczny sformułował św. Anzelm z Canterbury w „Proslogionie” (pierwotny tytuł: „Fides quaerens intellectum” — „Wiara szukająca zrozumienia”), wychodząc od pojęcia Boga jako tego, ponad co nic większego nie można pomyśleć. Tomasz z Akwinu podał z kolei pięć dróg, czyli dowodów na istnienie Boga.
10
Wzorce osobowe — asceta i święty
Asceza to dobrowolna rezygnacja z dóbr i praktyki umartwiania ciała dla doskonałości duchowej. Wzorzec ten pokazuje wierszowana „Legenda o św. Aleksym” (polska wersja z połowy XV w.): Aleksy w noc poślubną opuszcza żonę, rozdaje majątek i żyje jako żebrak, na koniec nierozpoznany pod schodami domu własnego ojca („A leżał tu sześćnaćcie lat”); po jego śmierci dzieją się cuda („Samy zwony zwoniły”). Utwór nie jest wymieniony w podstawie programowej.
11
Wzorce osobowe — rycerz
Ideał rycerza ukazuje „Pieśń o Rolandzie”, najstarsza epopeja francuska z cyklu pieśni o czynach (chansons de geste). Roland walczy z poganami w służbie Karola Wielkiego i stawia honor wyżej niż życie: na prośbę, by zadął w róg i wezwał pomoc, odpowiada: „Postradałbym w słodkiej Francji moje imię”. Jego miecz nosi imię Durendal.
12
Wzorce osobowe — władca
Wzór władcy tworzy kronika Galla Anonima, napisana po łacinie najprawdopodobniej w latach 1112–1116. Jej głównym bohaterem jest Bolesław Krzywousty: dzielny rycerz, sprawiedliwy władca, obrońca Kościoła, dbający o dobrobyt poddanych. Dla całej średniowiecznej Europy wzorem monarchy był Karol Wielki. Kronika Galla nie jest wymieniona w podstawie programowej.
13
Styl romański
Rozwijał się od XI do XIII w.; nazwa pochodzi od łac. „romanus” (rzymski). Budowle złożone z prostych brył, ciężkie i monumentalne, o grubych murach i wąskich oknach. Wszechobecny jest łuk półkolisty wieńczący okna i wejścia. Portale i tympanony zdobi płaskorzeźba. Przykład w Polsce: kościół św. Andrzeja w Krakowie.
14
Styl gotycki
Budowle gotyckie powstają od XII w.; za początek stylu uważa się przebudowę prezbiterium opactwa Saint-Denis, ukończoną przez opata Sugera w 1144 r. Cechy: łuk ostry, sklepienie krzyżowo-żebrowe, przypory, smukła, wysoka bryła kierująca wzrok ku górze, duże witraże i rozety. Barwne światło witraży kojarzono z Chrystusem jako światłością. Przykłady w Polsce: kościół Trójcy Świętej w Gdańsku, kościół św. Jakuba w Toruniu.
15
Tetramorf — symbole ewangelistów
W sztuce średniowiecznej Chrystusowi w majestacie towarzyszą symbole czterech ewangelistów: człowiek (anioł) — Mateusz, lew — Marek, wół — Łukasz, orzeł — Jan. Źródłem obrazu jest Apokalipsa św. Jana, w której cztery Zwierzęta przy tronie są podobne do lwa, do wołu, mają twarz ludzką i przypominają orła w locie.
16
Motywy śmierci — memento mori, danse macabre, ars moriendi
Memento mori to łacińska maksyma „pamiętaj o śmierci”. Danse macabre (taniec śmierci) pokazuje ludzi wszystkich stanów w korowodzie ze śmiercią i przypomina, że wobec niej wszyscy są równi. Ars moriendi (sztuka umierania) miała uczyć dobrej śmierci. W „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” Śmierć zjawia się, „Groźną kosę w ręku mając”, i zapowiada: „Ja z króla koronę semknę”, a papieża stawia na równi z żebrakiem: „Stojić za mało papież / I naliszszy żebrak takież”. Z Księgi Koheleta pochodzi formuła „Marność nad marnościami” (łac. vanitas vanitatum).
17
Motywy maryjne — Stabat Mater, pieta, deesis
Stabat Mater dolorosa („Stała Matka Boleściwa”) to łacińska pieśń z XIII w. przypisywana Jacopone da Todi i zarazem nazwa motywu Maryi cierpiącej pod krzyżem. Realizuje go „Lament świętokrzyski”, zaczynający się od słów „Posłuchajcie, bracia miła”. Pieta to przedstawienie Maryi z ciałem zabitego Syna na kolanach. Deesis to obraz Matki Boskiej i Jana Chrzciciela jako pośredników między Bogiem a ludźmi; taki układ ma pierwsza część „Bogurodzicy”, w której wierni proszą Maryję („Zyszczy nam, spuści nam”) i powołują się na Chrzciciela („Twego dziela Krzciciela, bożycze”).
18
Dramat średniowieczny — misterium, mirakl, moralitet, farsa
Dramat liturgiczny pojawił się w X w.: krótkie łacińskie teksty oparte głównie na Biblii, odgrywane przez księży w najważniejsze święta. Misteria (na Zachodzie od XII w.) przedstawiały w językach narodowych wydarzenia z Biblii i apokryfów. Mirakl ukazywał dzieje świętych i męczenników, a osią akcji były cuda. Moralitet (ukształtowany w XIV w.) to utwór alegoryczny: Dobro, Zło, Cnota czy Grzech walczą o duszę człowieka, a bohater — Każdy (Everyman, Jedermann) — reprezentuje całą ludzkość. Farsa to lekka komedia oparta na przejaskrawieniu i karykaturze; krótkie komiczne scenki grywano jako intermedia w przerwach poważnych widowisk.
19
Gatunki — hagiografia, kronika, chanson de geste, plankt, apokryf
Hagiografia: dział piśmiennictwa religijnego obejmujący żywoty świętych i legendy o nich. Kronika: proza historyczna w porządku chronologicznym, łącząca wiedzę o dziejach z fikcją literacką i pełniąca funkcje moralizatorskie. Chansons de geste: francuskie poematy o czynach bohaterów, powstające między XI a XIII w. („Pieśń o Rolandzie”). Plankt (łac. planctus): utwór wyrażający żal po zmarłym i wzywający do współcierpienia („Lament świętokrzyski”). Apokryf: tekst religijny nawiązujący do Biblii, niewłączony do kanonu Pisma Świętego.
20
„Bogurodzica” — najstarsza polska pieśń
Pierwszy zachowany tekst poetycki w języku polskim. Najstarszy rękopis z tekstem i nutami pochodzi z 1407 r.; za najbardziej prawdopodobny czas powstania dwóch pierwszych zwrotek uznaje się XIII w., choć część badaczy wskazuje wiek XIV. Autor jest nieznany. Polskie rycerstwo śpiewało ją przed bitwą pod Grunwaldem (1410); Jan Długosz nazwał ją „carmen patrium” — pieśnią ojczystą. Zbudowana jest wierszem zdaniowo-rymowym: wers obejmuje zdanie lub samodzielny składniowo człon zdania, liczba sylab nie jest stała, a wersy spinają rymy. Zawiera archaizmy, np. „Gospodzina”, „zwolena”, „bożycze”.
21
Siedem sztuk wyzwolonych i uniwersytety
Sztuki wyzwolone dzielono na dwie grupy: trivium (gramatyka, retoryka, dialektyka) i quadrivium (arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka). Początki uniwersytetów w Europie sięgają XI w.
22
Zakony i rękopisy
Podstawą wspólnot benedyktyńskich stała się zasada „ora et labora” (módl się i pracuj). Cystersi kładli nacisk na ubóstwo i utrzymywanie się z własnej pracy. W XIII w. w miastach pojawiły się zakony żebracze — franciszkanie i dominikanie. Księgi przepisywano ręcznie w klasztornych skryptoriach; materiałem był pergamin, a książka miała postać kodeksu. Karty zdobili iluminatorzy. Druk wynaleziono ok. 1450 r.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

Augustyn nawiązuje do Arystotelesa, a Tomasz do Platona

✓ Poprawnie

Odwrotnie: Augustyn opiera się na Platonie, Tomasz na Arystotelesie

Dlaczego: U Augustyna, podobnie jak u Platona, istnieją dwie rzeczywistości. System Tomasza to schrystianizowany arystotelizm.

✗ Błąd

Tomasz, tak jak Augustyn, uważał ciało za coś gorszego i obcego duszy

✓ Poprawnie

W augustynizmie dusza i ciało to odrębne substancje, a dusza stoi wyżej; u Tomasza człowiek jest duchowo-cielesną jednością

Dlaczego: Tomasz odrzucił platoński dualizm: ciało nie jest więzieniem duszy, lecz jej dopełnieniem w życiu doczesnym.

✗ Błąd

Św. Franciszek to taki sam wzór ascety jak św. Aleksy

✓ Poprawnie

Aleksy wyrzeka się majątku w ramach pokuty; Franciszek wybiera pokorne i radosne życie w ubóstwie i miłość do stworzeń

Dlaczego: „Pieśń słoneczna” jest hymnem dziękczynnym — chwali Boga przez piękno świata, a nie odwraca się od niego.

✗ Błąd

Realizm w sporze o uniwersalia głosi, że pojęcia ogólne to tylko nazwy

✓ Poprawnie

Realizm: powszechniki istnieją realnie. Nominalizm (Ockham): istnieją tylko rzeczy jednostkowe, powszechniki to wyrazy

Dlaczego: Średniowieczny realizm pojęciowy nie ma nic wspólnego z realizmem jako metodą przedstawiania świata w literaturze.

Pokaż pozostałe 10

✗ Błąd

Styl romański to ostre łuki i wielkie witraże

✓ Poprawnie

Ostry łuk, sklepienie krzyżowo-żebrowe, witraże i rozety to gotyk. Styl romański: łuk półkolisty, grube mury, wąskie okna

Dlaczego: Styl romański rozwijał się od XI do XIII w., gotyk — od XII w. (Saint-Denis, 1144).

✗ Błąd

Misterium i mirakl to to samo

✓ Poprawnie

Misterium przedstawia wydarzenia z Biblii i apokryfów; mirakl — dzieje świętych i męczenników oraz ich cuda

Dlaczego: Oba gatunki są religijne, ale różni je źródło fabuły.

✗ Błąd

Moralitet to dramat o świętych

✓ Poprawnie

Moralitet to utwór alegoryczny: uosobione pojęcia (Dobro, Zło, Cnota, Grzech) walczą o duszę człowieka

Dlaczego: Bohaterem jest Każdy (Everyman) — reprezentant całej ludzkości, a nie konkretny święty.

✗ Błąd

Hagiografia to utwory o rycerzach

✓ Poprawnie

Hagiografia obejmuje żywoty świętych. O czynach rycerzy opowiadają chansons de geste

Dlaczego: „Legenda o św. Aleksym” to hagiografia, „Pieśń o Rolandzie” — chanson de geste.

✗ Błąd

Kronika średniowieczna to bezstronny zapis faktów

✓ Poprawnie

Kronika łączy wiedzę historyczną z fikcją literacką i pełni funkcje moralizatorskie i parenetyczne

Dlaczego: Gall Anonim przedstawia Bolesława Krzywoustego pochwalnie, jako wzór rycerza i władcy.

✗ Błąd

„Bogurodzica” powstała w XV wieku

✓ Poprawnie

Z 1407 r. pochodzi najstarszy zachowany rękopis; pieśń jest starsza — najczęściej wskazuje się XIII w.

Dlaczego: Data zapisu to nie data powstania. Czas powstania pieśni pozostaje przedmiotem sporów badaczy.

✗ Błąd

Trivium to arytmetyka, geometria i astronomia

✓ Poprawnie

Trivium: gramatyka, retoryka, dialektyka. Quadrivium: arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka

Dlaczego: Nazwy mówią o liczbie: trzy drogi i cztery drogi.

✗ Błąd

„Ad maiorem Dei gloriam” to hasło średniowiecza tłumaczące anonimowość twórców

✓ Poprawnie

To dewiza jezuitów — zakonu założonego przez Ignacego Loyolę w XVI w.

Dlaczego: Średniowieczni autorzy często nie ujawniali nazwisk, bo liczyła się wartość dzieła, ale nie łączy się tego z dewizą zakonu, który powstał już po średniowieczu.

✗ Błąd

Motyw marności wymyślił barok

✓ Poprawnie

Formuła „Marność nad marnościami” pochodzi z biblijnej Księgi Koheleta

Dlaczego: Barok chętnie do niej wracał, ale jej źródłem jest Biblia.

✗ Błąd

Teodycea to dowód na istnienie Boga

✓ Poprawnie

Teodycea to obrona Bożej sprawiedliwości wobec istnienia zła. Dowód ontologiczny na istnienie Boga sformułował św. Anzelm

Dlaczego: To dwa różne zagadnienia: jedno dotyczy zła w świecie, drugie — istnienia Boga.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Teocentryzm: Bóg jako przyczyna i cel wszystkiego
Uniwersalizm: Jedność religijna i kulturowa Europy Zachodniej
Pareneza: Pouczanie; literatura parenetyczna propaguje wzory postępowania
Asceza: Dobrowolna rezygnacja z dóbr i umartwianie ciała
Memento mori: Pamiętaj o śmierci
Vanitas: Marność — z Księgi Koheleta
Ars moriendi: Sztuka umierania — nauka dobrej śmierci
Danse macabre: Taniec śmierci; wobec niej wszyscy są równi
Deesis: Matka Boska i Jan Chrzciciel jako pośrednicy między Bogiem a ludźmi
Pieta: Maryja z ciałem zabitego Syna na kolanach
Stabat Mater dolorosa: Stała Matka Boleściwa — motyw Maryi pod krzyżem
Mandorla: Owalna aureola otaczająca całą postać Chrystusa

Pokaż wszystkie 38 (26 więcej)

Augustynizm: Nurt od św. Augustyna; dualizm duszy i ciała, iluminacja
Tomizm: System św. Tomasza; arystotelizm, zgoda rozumu i wiary
Franciszkanizm: Radosne ubóstwo, pokora, miłość do stworzeń
Scholastyka: Rozumowe wyjaśnianie prawd wiary, zaufanie do autorytetów
Hylemorfizm: Substancje cielesne składają się z materii i formy
Hierarchia bytów: Od materii nieożywionej po anioły; na szczycie Bóg
Teodycea: Obrona Bożej sprawiedliwości wobec istnienia zła
Iluminacja: Oświecenie umysłu przez Boga (Augustyn); także zdobienie rękopisu
Realizm pojęciowy: Powszechniki istnieją realnie
Nominalizm: Istnieją tylko rzeczy jednostkowe; powszechniki to wyrazy
Hagiografia: Żywoty świętych i legendy o nich
Misterium: Dramat o wydarzeniach z Biblii i apokryfów
Mirakl: Dramat o świętych, męczennikach i cudach
Moralitet: Dramat alegoryczny o walce dobra i zła o duszę człowieka
Farsa: Lekka komedia oparta na przejaskrawieniu
Intermedium: Krótka komiczna scenka grana w przerwie widowiska
Plankt: Utwór wyrażający żal po zmarłym
Chanson de geste: Pieśń o czynach — francuski poemat rycerski
Apokryf: Tekst religijny spoza kanonu Pisma Świętego
Trivium: Gramatyka, retoryka, dialektyka
Quadrivium: Arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka
Ora et labora: Módl się i pracuj (benedyktyni)
Skryptorium: Klasztorna pracownia, w której przepisywano księgi
Manuskrypt: Księga napisana ręcznie, rękopis
Tetramorf: Symbole czterech ewangelistów
Wiersz zdaniowo-rymowy: Wers to zdanie lub jego człon; zmienna liczba sylab

Lektury z epoki

Co czytać z tej epoki

Każda lektura ma własną podstronę z zadaniami, strategią i pojęciami.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Średniowiecze”

Pełen zbiór zadań tego działu dostępny na platformie po założeniu konta.

Baza zadań z działu „Średniowiecze” jest aktywnie rozbudowywana. Zaloguj się, aby przeglądać aktualną kolekcję.

Przejdź do platformy →

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

1
Zacznij od ram: 476 jako umowny początek i trzy możliwe daty końca (1453, ok. 1450, 1492). Zapamiętaj, że to daty umowne, a nazwę epoce nadali krytyczni wobec niej humaniści.
2
Filozofię ucz się parami: Augustyn — Platon (dualizm duszy i ciała, iluminacja), Tomasz — Arystoteles (jedność duszy i ciała, zgoda rozumu i wiary, hierarchia bytów). Franciszka zestaw z ascetą: radość i miłość do stworzeń obok pokuty i wyrzeczenia.
3
Trzy wzorce osobowe łącz od razu z tekstem: asceta — „Legenda o św. Aleksym”, rycerz — „Pieśń o Rolandzie”, władca — kronika Galla Anonima.
4
Styl romański i gotycki rozróżniaj po łuku (półkolisty albo ostry), murach i oknach (grube mury i wąskie okna albo smukła bryła z witrażami i rozetami).
5
Gatunki dramatyczne porządkuj według źródła fabuły: Biblia i apokryfy (misterium), żywoty świętych (mirakl), alegoria (moralitet), komizm (farsa).
6
Motywy śmierci i motywy maryjne ucz się na tekstach z podstawy programowej: „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (równość wobec śmierci), „Lament świętokrzyski” (Stabat Mater), „Bogurodzica” (deesis).
7
Przy „Bogurodzicy” oddzielaj datę najstarszego rękopisu (1407) od przypuszczalnego czasu powstania (XIII w.) i ćwicz objaśnianie archaizmów.
8
Zakres rozszerzony: spór o uniwersalia, teodycea i dowód ontologiczny Anzelma oraz fragmenty „Boskiej komedii” Dantego.

FAQ

FAQ — Średniowiecze

Ile zadań ze średniowiecza jest na maturze?

CKE nie przypisuje punktów do epok ani działów. Na poziomie podstawowym za cały egzamin pisemny jest 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).

Czym się różni augustynizm od tomizmu?

Po pierwsze inspiracją: Augustyn opiera się na Platonie, Tomasz na Arystotelesie. Po drugie obrazem człowieka: w augustynizmie dusza i ciało to odrębne substancje, a dusza stoi wyżej; u Tomasza człowiek jest duchowo-cielesną jednością, a ciało nie jest więzieniem duszy. Po trzecie poznaniem: u Augustyna Boga i własną duszę poznaje się dzięki oświeceniu umysłu przez Boga (iluminacja); Tomasz dowodzi, że między rozumem a wiarą nie ma konfliktu, bo oba źródła poznania pochodzą od Boga.

Co odróżnia misterium od miraklu i moralitetu?

Misterium przedstawia wydarzenia z Biblii i apokryfów. Mirakl pokazuje dzieje świętych i męczenników, a osią akcji są cuda. Moralitet jest alegorią: uosobione pojęcia, takie jak Dobro, Zło, Cnota czy Grzech, walczą o duszę człowieka, a bohater — Każdy (Everyman) — reprezentuje całą ludzkość. Farsa to lekka komedia; krótkie komiczne scenki grywano jako intermedia w przerwach poważnych widowisk.

Które teksty średniowieczne są lekturami?

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019) wymienia w zakresie podstawowym „Bogurodzicę”, wybrane utwory polskiego średniowiecza, w tym fragmenty „Lamentu świętokrzyskiego” i „Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, oraz fragmenty „Pieśni o Rolandzie”. W zakresie rozszerzonym dochodzą fragmenty „Boskiej komedii” Dantego. „Dzieje Tristana i Izoldy” (fragmenty) znajdują się na liście przykładowych lektur uzupełniających.

Czym jest spór o uniwersalia?

To średniowieczny spór o to, czy i w jaki sposób istnieją pojęcia ogólne, czyli powszechniki. Według realizmu skrajnego powszechniki są realne i istnieją niezależnie od rzeczy jednostkowych. Według realizmu umiarkowanego, który przyjmował św. Tomasz, są realne, ale nie istnieją poza rzeczami jednostkowymi. Nominalizm, łączony z Wilhelmem Ockhamem, głosi, że nie istnieje nic poza rzeczami jednostkowymi, a powszechniki to jedynie wyrazy.

Jak zrobić powtórkę ze średniowiecza przed maturą?

Sprawdza się taka kolejność. 1) Zacznij od ram: 476 jako umowny początek i trzy możliwe daty końca (1453, ok. 1450, 1492). 2) Filozofię ucz się parami: Augustyn, Platon (dualizm duszy i ciała, iluminacja), Tomasz, Arystoteles (jedność duszy i ciała, zgoda rozumu i wiary, hierarchia bytów). 3) Trzy wzorce osobowe łącz od razu z tekstem: asceta, „Legenda o św. Na koniec sprawdź się w quizie ze średniowiecza, a potem w pełnym sprawdzianie.

Średniowiecze — zadania maturalne

„Średniowiecze” w Quizie — jak ćwiczysz

Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

Powtórki pytań, na których się mylisz

Trudność dobiera się do Ciebie

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Wypróbuj bez logowania

Średniowiecze na maturze

Powtórka ze średniowiecza krok po kroku

Odśwież pojęcia

Sprawdź, co umiesz

Uważaj na typowe błędy

Sprawdź się

Średniowiecze — co musisz umieć

Ramy epoki i podział

Teocentryzm i uniwersalizm

Porządek społeczny

Augustynizm — św. Augustyn (354–430)

Tomizm — św. Tomasz z Akwinu (zm. 1274)

Postawa franciszkańska — św. Franciszek z Asyżu

Scholastyka

Spór o uniwersalia (PR)

Teodycea i dowód ontologiczny (PR)

Wzorce osobowe — asceta i święty

Wzorce osobowe — rycerz

Wzorce osobowe — władca

Styl romański

Styl gotycki

Tetramorf — symbole ewangelistów

Motywy śmierci — memento mori, danse macabre, ars moriendi

Motywy maryjne — Stabat Mater, pieta, deesis

Dramat średniowieczny — misterium, mirakl, moralitet, farsa

Gatunki — hagiografia, kronika, chanson de geste, plankt, apokryf

„Bogurodzica” — najstarsza polska pieśń

Siedem sztuk wyzwolonych i uniwersytety

Zakony i rękopisy

Tu łatwo stracić punkty

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Co czytać z tej epoki

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Średniowiecze”

Strategia opanowania działu

FAQ — Średniowiecze

Powiązane działy

Średniowiecze do matury 2027