Co najczęściej pojawia się na fizyce rozszerzonej — analiza arkuszy 2021-2025

Zastanawiasz się, co najczęściej na maturze z fizyki daje najwięcej punktów — i czy jest sens uczyć się wszystkiego po równo? Nie ma. Arkusz rozszerzony z fizyki jest zaskakująco przewidywalny: te same działy wracają rok po roku, a kilka z nich odpowiada za większość dostępnych punktów. Jeśli masz ograniczony czas do maja 2026, kolejność nauki decyduje o wyniku bardziej niż liczba przerobionych zadań. Poniżej znajdziesz analizę arkuszy CKE z lat 2021-2025 — które działy pojawiają się zawsze, ile realnie „ważą” w punktach i jak rozłożyć przygotowania, żeby nie marnować tygodni na tematy o niskim zwrocie.

Budowa arkusza fizyki rozszerzonej — 60 punktów w 180 minut

Zanim spojrzysz na statystykę działów, musisz rozumieć ramę, w której się poruszasz. W formule 2023 (obowiązującej na maturze 2026) arkusz rozszerzony z fizyki wygląda tak:

Parametr	Wartość
Czas trwania	180 minut
Liczba punktów	60
Liczba zadań	zwykle 12-15 wiązek
Próg zaliczenia	brak — rozszerzenie nie ma progu 30%
Karta wzorów	zapewnia CKE (Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne)

Kluczowa różnica względem poziomu podstawowego innych przedmiotów: fizyki nie zdaje się „na 30%”. To egzamin wyłącznie rozszerzony, którego wynik procentowy przelicza się na punkty rekrutacyjne. Każdy punkt pracuje więc na Twoją listę rankingową na politechnice czy kierunku technicznym — dlatego strategia „poluj na działy o największej gęstości punktów” ma tu sens ekonomiczny, a nie tylko organizacyjny. Jeśli dopiero układasz cały plan nauki, zacznij od tekstu jak przygotować się do matury z fizyki rozszerzonej, a ten artykuł potraktuj jako warstwę „gdzie są punkty”.

Zdecydowana większość zadań w arkuszu to zadania obliczeniowe wieloetapowe — takie, w których za samą metodę i poprawne przekształcenie wzoru dostajesz punkty częściowe, nawet gdy pomylisz się w końcowym rachunku. To zmienia optykę: liczy się jawne prowadzenie rozwiązania, nie tylko wynik.

Które działy pojawiają się co roku — tabela udziału punktów

Podstawa programowa fizyki rozszerzonej dzieli się na kilka wielkich obszarów. Przeanalizowaliśmy arkusze główne z sesji 2021-2025 (formuła 2015, a od 2023 formuła 2023) pod kątem tego, ile punktów w praktyce przypada na każdy dział. Poniższe wartości to szacunkowe, uśrednione udziały — konkretny arkusz zawsze się waha o kilka punktów w górę lub w dół, ale trend jest stały.

Dział	Typowy udział punktów	Jak często się pojawia
Mechanika (kinematyka, dynamika, energia, grawitacja, ruch po okręgu)	ok. 25-35%	zawsze, zwykle kilka wiązek
Elektryczność i magnetyzm (pole elektryczne, obwody prądu, indukcja)	ok. 20-30%	zawsze
Termodynamika (gazy doskonałe, przemiany, ciepło)	ok. 10-15%	prawie zawsze
Drgania i fale (ruch harmoniczny, fale, akustyka)	ok. 8-12%	często
Optyka (geometryczna i falowa)	ok. 8-12%	często
Fizyka atomowa i jądrowa (fotoefekt, model atomu, rozpady)	ok. 8-12%	prawie zawsze
Elementy fizyki współczesnej (STW, dualizm)	ok. 3-6%	nieregularnie

Uwaga: procenty nie sumują się idealnie do 100, bo działy się przenikają — zadanie o kondensatorze w obwodzie z ładowaniem potrafi łączyć elektryczność z energią (mechanika) i przemianą w czasie. CKE świadomie buduje wiązki „międzydziałowe”, więc twarde szufladkowanie zadania bywa umowne.

Wniosek z tabeli jest jednoznaczny: mechanika i elektryczność to razem około połowa arkusza. Jeśli opanujesz te dwa obszary do poziomu automatyzmu, masz pod kontrolą trzon egzaminu, zanim jeszcze dotkniesz optyki czy fizyki jądrowej.

Top 3 działy dające najwięcej punktów

Mechanika — fundament, którego nie wolno odpuścić

Mechanika to najbardziej „punktodajny” dział i jednocześnie ten, który wraca w największej liczbie wariantów. W arkuszach powtarzają się:

• Kinematyka z wykresami ruchu — odczyt prędkości z wykresu położenia, pola pod wykresem prędkości jako drogi, ruch jednostajnie zmienny.
• Dynamika i II zasada Newtona — równia pochyła, układy z bloczkiem, siła tarcia, siła dośrodkowa w ruchu po okręgu.
• Zasada zachowania energii i pędu — zderzenia sprężyste i niesprężyste, energia w polu grawitacyjnym.
• Grawitacja i ruch satelitów — prędkość orbitalna, III prawo Keplera, energia na orbicie.

Mechanika jest też „bramą” do reszty fizyki: rozumienie energii i pędu wraca w termodynamice, elektryczności i fizyce jądrowej. Dlatego inwestycja w ten dział procentuje wielokrotnie. Wzory, które musisz mieć w małym palcu (a część z nich jest na karcie), znajdziesz zebrane w pełnej liście wzorów fizycznych na maturę rozszerzoną.

Elektryczność i magnetyzm — drugi filar

Ten obszar rywalizuje z mechaniką o miano najczęstszego. Typowe zadania:

• Obwody prądu stałego — prawa Kirchhoffa, opór zastępczy, moc wydzielana na oporniku, praca prądu.
• Pole elektryczne — kondensator, energia zgromadzona, ruch ładunku w polu.
• Pole magnetyczne i siła Lorentza — tor ładunku w polu, selektor prędkości, przewodnik z prądem.
• Indukcja elektromagnetyczna — prawo Faradaya, siła elektromotoryczna, prądnica.

Elektryczność bywa mniej intuicyjna niż mechanika, ale jest za to bardziej schematyczna — te same typy obwodów wracają z drobnymi modyfikacjami. Kto przerobi 30-40 zadań z obwodów, ten rozpoznaje wzorzec od pierwszego rzutu oka.

Weźmy typowy fragment obwodowy: źródło o sile elektromotorycznej $\varepsilon = 12\ \text{V}$ i oporze wewnętrznym $r = 1\ \Omega$ zasila opornik $R = 5\ \Omega$. Natężenie prądu w obwodzie liczysz z prawa Ohma dla obwodu zamkniętego:

$I = \frac{\varepsilon}{R + r} = \frac{12}{5 + 1} = 2\ \text{A}$

a moc wydzieloną na oporniku zewnętrznym z $P = I^2 R = 2^2 \cdot 5 = 20\ \text{W}$. Egzaminator punktuje osobno dobranie właściwego wzoru (uwzględnienie oporu wewnętrznego — najczęstsza pułapka), poprawne podstawienie oraz wynik z jednostką. Ominięcie $r$ to klasyczny błąd, który kosztuje punkt mimo poprawnej dalszej metody.

Termodynamika — mniejszy dział, wysoka powtarzalność

Termodynamika daje mniej punktów niż dwa poprzednie działy, ale jest niemal pewna w arkuszu i wyjątkowo schematyczna. Króluje tu równanie Clapeyrona, przemiany gazu doskonałego (izotermiczna, izobaryczna, izochoryczna, adiabatyczna), pierwsza zasada termodynamiki oraz sprawność silnika cieplnego. Jeśli szukasz działu o najlepszym stosunku „nakład nauki do zdobytych punktów”, to właśnie termodynamika: kilka wzorów, kilka typów wykresów $p$-$V$ i większość zadań staje się przewidywalna.

Działy o niższym ROI — co można potraktować oszczędnościowo

Nie chodzi o to, żeby cokolwiek pomijać całkowicie — na rozszerzeniu każdy punkt się liczy. Chodzi o kolejność i głębokość. Trzy obszary zwykle dają mniej punktów i można podejść do nich oszczędniej, jeśli goni Cię czas:

Dział	Dlaczego niższy ROI	Minimalny zakres, który warto znać
Optyka falowa	pojawia się nieregularnie, często 1 zadanie	interferencja, dyfrakcja na siatce, warunek wzmocnienia
Elementy fizyki współczesnej (STW)	rzadko i zwykle pojedyncze zadanie	dylatacja czasu, skrócenie długości, $E=mc^2$
Akustyka (część działu fal)	drobny fragment	efekt Dopplera jakościowo, fale stojące

Wskazówka: „oszczędnościowo” nie znaczy „wcale”. Optyka geometryczna (zwierciadła, soczewki, równanie soczewki) trafia się częściej niż falowa i warto ją umieć — to często łatwe, szybkie punkty. Odpuszczanie dotyczy głównie trudniejszej optyki falowej i teorii względności, gdzie relacja nakład-efekt jest najgorsza.

Logika jest taka sama jak w analizach innych przedmiotów — porównaj sobie z analizą arkuszy z biologii rozszerzonej czy statystyką tematów z chemii rozszerzonej: wszędzie kilka działów niesie trzon punktów, a reszta stanowi „ogon”, którego nie warto uczyć się w pierwszej kolejności.

Typy zadań, które wracają co roku

Poza podziałem na działy istnieje drugi, równie ważny wzorzec: powtarzalne formaty zadań. Rozpoznanie formatu bywa cenniejsze niż znajomość treści, bo pozwala od razu ustawić metodę.

1. Zadania z wykresem ruchu — dostajesz wykres $v(t)$ lub $x(t)$ i masz odczytać przyspieszenie, drogę (pole pod wykresem), moment zmiany kierunku. Klasyk kinematyki, prawie pewny w arkuszu.
2. Analiza obwodu elektrycznego — schemat z opornikami, źródłem, czasem kondensatorem; liczysz natężenie, napięcie na elemencie, moc. Wymaga sprawności w prawach Kirchhoffa.
3. Zadania obliczeniowe wieloetapowe — 3-4 podpunkty, gdzie wynik jednego jest daną kolejnego. Punktowane etapami, więc nawet częściowe rozwiązanie daje punkty.
4. Zadania doświadczalne — „zaproponuj doświadczenie, które pozwoli wyznaczyć…”, opis metody, wskazanie źródeł niepewności, analiza tabeli pomiarów lub wykresu z danych. CKE kładzie na nie coraz większy nacisk.
5. Zadania „uzasadnij / wyjaśnij” — krótka wypowiedź opisowa, w której musisz podać zależność fizyczną i wyciągnąć wniosek. Tu traci się punkty za „lanie wody” bez odwołania do konkretnego prawa.

Zwróć uwagę na format doświadczalny. To właśnie te zadania różnicują wyniki, bo wymagają myślenia „jak fizyk”, a nie tylko podstawiania do wzoru: dobór wielkości mierzonych, kontrola zmiennych, ocena niepewności. Warto zrobić ich świadomie kilkanaście, zamiast liczyć, że „jakoś pójdzie”.

Przećwicz sobie schemat odpowiedzi na polecenie „zaproponuj doświadczenie”: (1) jasno nazwij wielkość, którą chcesz wyznaczyć, (2) wypisz przyrządy pomiarowe, (3) opisz, co i jak mierzysz oraz co utrzymujesz stałe, (4) podaj wzór, z którego wyliczysz szukaną wielkość, (5) wskaż główne źródło niepewności. Egzaminator szuka w Twojej odpowiedzi tych pięciu elementów — jeśli któregoś brak, punkt przepada, nawet gdy pomysł jest trafny. Ta „lista kontrolna” działa niezależnie od tematu: tak samo wyznaczysz przyspieszenie ziemskie z wahadła, jak opór właściwy drutu czy ciepło właściwe cieczy.

Nie myl działów, które się przenikają

Osobna kategoria strat punktowych to zadania „hybrydowe”, w których jeden dział przebrany jest za drugi. Ładowanie kondensatora to elektryczność, ale energia zgromadzona w polu to już rachunek energetyczny znany z mechaniki. Rozpad promieniotwórczy to fizyka jądrowa, ale wykres zaniku liczby jąder w czasie czyta się tak samo jak każdy wykres wykładniczy. Kto uczy się działów w szczelnych „przegródkach”, gubi się, gdy CKE łączy je w jednej wiązce. Ćwicząc, świadomie szukaj tych mostów między działami — one wracają regularnie.

Przykład rachunku, który musi być jawny

Weźmy typowy fragment: ciało o masie $m = 2\ \text{kg}$ rusza z równi o wysokości $h = 1{,}8\ \text{m}$ bez tarcia. Prędkość u podstawy liczysz z zasady zachowania energii:

$mgh = \frac{1}{2}mv^2 \quad\Rightarrow\quad v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \cdot 10 \cdot 1{,}8} = 6\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}$

Egzaminator punktuje tu trzy rzeczy osobno: zapisanie zasady zachowania energii, przekształcenie do postaci na $v$ oraz poprawne podstawienie z jednostką. Nawet gdybyś pomylił się w ostatnim rachunku, dwa pierwsze punkty i tak są Twoje — pod warunkiem, że piszesz rozwiązanie jawnie, a nie tylko finalną liczbę.

Jak analiza działów przekłada się na naukę na platformie

Sama wiedza „mechanika i elektryczność są najważniejsze” nie wystarczy — trzeba to przełożyć na powtórki z natychmiastową informacją zwrotną. Na platformie matury-online.pl możesz ćwiczyć zadania z fizyki pofiltrowane dokładnie po tych działach, które dają najwięcej punktów, i od razu widzieć, gdzie tracisz punkty w rozwiązaniu wieloetapowym. Baza to ponad 9 000+ zadań z 11 przedmiotów, a dostęp kosztuje 49 zł/mies. — taniej niż jedna korepetycja, a ćwiczysz wtedy, kiedy masz czas. Kluczowa różnica względem samego przerabiania arkuszy PDF: system pokazuje statystykę Twojej skuteczności w rozbiciu na działy, więc sam widzisz, czy Twój czas nauki trafia tam, gdzie są punkty.

Sugerowany podział czasu nauki według ROI

Załóżmy, że masz przed sobą typowy blok intensywnej nauki (np. 4 miesiące do maja). Poniższy rozkład czasu odzwierciedla gęstość punktów w arkuszu, a nie liczbę stron w podręczniku:

Dział	Sugerowany udział czasu	Uzasadnienie
Mechanika	ok. 30%	największy udział punktów + baza dla reszty
Elektryczność i magnetyzm	ok. 25%	drugi filar, schematyczne typy zadań
Termodynamika	ok. 12%	wysoki ROI, mało wzorów
Drgania, fale, optyka	ok. 15%	częste, ale różnorodne — trzeba ogarnąć formaty
Fizyka atomowa i jądrowa	ok. 12%	prawie pewny 1-2 zadania, łatwe do „domknięcia”
Fizyka współczesna + zapas	ok. 6%	ogon o niskim ROI

Ten rozkład nie jest dogmatem — jeśli mechanikę masz opanowaną z klasy pierwszej, przesuń czas na elektryczność. Reguła nadrzędna brzmi: najpierw domykasz działy o najwyższej gęstości punktów, dopiero potem szlifujesz ogon. Fizyka jest też mocno „matematyczna”, więc jeśli kuleją Ci przekształcenia wzorów, logarytmy czy funkcje, równolegle warto podciągnąć przygotowanie z matematyki — na fizyce tracisz punkty najczęściej nie na fizyce, tylko na rachunkach.

Najczęstsze pytania o to, co jest na maturze z fizyki

Czy da się „obstawić”, jakie działy będą na maturze 2026?

Nie w sensie przewidzenia konkretnych zadań, ale tak w sensie działów. Mechanika, elektryczność i termodynamika pojawiają się w każdym arkuszu — to nie jest zgadywanie, tylko konsekwencja podstawy programowej. Ryzykowne jest natomiast liczenie, że „w tym roku nie będzie fizyki jądrowej”, bo akurat ona jest prawie zawsze.

Ile punktów potrzebuję, żeby mieć dobry wynik rekrutacyjny?

To zależy od kierunku i uczelni. Na fizyce nie ma progu zdawalności, więc każdy procent przekłada się na punkty rekrutacyjne — a te decydują o miejscu na liście. Jak dokładnie liczą się wyniki i jakie progi bywają na kierunkach technicznych, sprawdzisz w tekście o progach i punktacji na maturze.

Czy warto rozwiązywać stare arkusze sprzed formuły 2023?

Tak, ale świadomie. Zadania z mechaniki, elektryczności czy termodynamiki są ponadczasowe — fizyka się nie zmienia. Uważaj tylko na format i punktację, bo w formule 2023 nieco inaczej rozłożone są akcenty (więcej zadań doświadczalnych, jawne prowadzenie rozwiązania). Traktuj starsze arkusze jako bank zadań tematycznych, a nowsze jako wzorzec formatu.

Który dział sprawia maturzystom najwięcej problemów?

Najczęściej elektryczność (indukcja, obwody z kondensatorem) oraz zadania doświadczalne — bo wymagają rozumowania, a nie samego podstawiania. Paradoksalnie to dobra wiadomość: skoro tu inni tracą, to opanowanie tych partii daje Ci realną przewagę rankingową.

Podsumowanie

Odpowiedź na pytanie, co najczęściej na maturze z fizyki rozszerzonej niesie punkty, jest zaskakująco stabilna: mechanika i elektryczność tworzą trzon arkusza, termodynamika dokłada pewne i tanie punkty, a optyka falowa oraz teoria względności stanowią ogon o niskim zwrocie. Zamiast uczyć się wszystkiego po równo, ułóż naukę według gęstości punktów — najpierw domknij działy najczęstsze, potem szlifuj resztę. Do tego dołóż świadomy trening zadań doświadczalnych i wieloetapowych, bo to one różnicują wyniki. Jeśli chcesz przełożyć tę statystykę na konkretne powtórki z informacją zwrotną, ćwicz zadania z fizyki pofiltrowane po działach i obserwuj, gdzie realnie zdobywasz, a gdzie tracisz punkty.