Co najczęściej pojawia się na fizyce rozszerzonej — analiza arkuszy 2023–2026

Zastanawiasz się, co najczęściej na maturze z fizyki daje najwięcej punktów — i czy jest sens uczyć się wszystkiego po równo? Żeby nie zgadywać, policzyliśmy punkty w czterech arkuszach CKE z terminu głównego: z maja 2023, 2024, 2025 i 2026 roku. Każde zadanie przypisaliśmy do jednego z sześciu obszarów tematycznych wymienionych w Informatorze CKE, kierując się wymaganiami, które CKE podaje przy zadaniu w zasadach oceniania. Wynik jest mniej oczywisty, niż się zwykle powtarza: żaden obszar nie wypadł z żadnego arkusza, ale udziały mocno się wahają z roku na rok. Poniżej znajdziesz te liczby, typy zadań opisane w Informatorze i propozycję, jak rozłożyć przygotowania, żeby nie marnować tygodni.

Budowa arkusza fizyki rozszerzonej — 60 punktów w 180 minut

Zanim spojrzysz na statystykę działów, musisz rozumieć ramę, w której się poruszasz. Według Informatora CKE o egzaminie maturalnym z fizyki od roku szkolnego 2024/2025 arkusz wygląda tak:

Parametr	Wartość
Czas trwania	180 minut
Liczba punktów	60
Liczba zadań	od 25 do 35 (w arkuszach 2023–2026: 25–30, zebranych pod 11–12 numerami)
Zadania zamknięte i otwarte	zamknięte ok. 20% punktów, otwarte ok. 80%
Próg zaliczenia	brak — fizyka jest przedmiotem dodatkowym
Karta wzorów	wydaje CKE, na sali zapewnia szkoła (Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne)

Kluczowa różnica względem przedmiotów obowiązkowych: fizyki nie zdaje się „na 30%”. To egzamin wyłącznie rozszerzony, którego wynik procentowy uczelnie przeliczają na punkty rekrutacyjne. Każdy punkt pracuje więc na Twoją listę rankingową na politechnice czy kierunku technicznym — dlatego warto wiedzieć, skąd te punkty faktycznie pochodzą. Jeśli dopiero układasz cały plan nauki, zacznij od tekstu jak przygotować się do matury z fizyki rozszerzonej, a ten artykuł potraktuj jako warstwę „gdzie są punkty”.

Około 80% punktów dają zadania otwarte, warte od 1 do 4 punktów. W zadaniach za 3 i 4 punkty zasady oceniania wyróżniają etapy rozwiązania — niewielki postęp, istotny postęp, pokonanie zasadniczych trudności — więc punkty dostajesz także za rozwiązanie niedoprowadzone do końca. To zmienia optykę: liczy się jawne prowadzenie rozwiązania, nie tylko wynik.

Które działy pojawiają się co roku — tabela udziału punktów

Informator dzieli zadania egzaminacyjne na sześć obszarów tematycznych. Poniżej nasze zliczenie punktów w arkuszach z terminu głównego (maj) 2023, 2024, 2025 i 2026 — każdy po 60 punktów. Zadanie przypisywaliśmy do obszaru według wymagań szczegółowych, które CKE podaje przy nim w zasadach oceniania; gdy zadanie łączyło mechanikę z innym działem (np. ruch cząstki naładowanej w polu magnetycznym), liczyliśmy je do tego drugiego działu.

Obszar tematyczny (według Informatora)	2023	2024	2025	2026	Razem (z 240 pkt)
Mechanika punktu materialnego i bryły sztywnej	12	14	11	18	55 (ok. 23%)
Grawitacja i elementy astronomii	7	5	6	7	25 (ok. 10%)
Drgania, fale i optyka	10	18	17	11	56 (ok. 23%)
Elektryczność i magnetyzm	14	9	3	8	34 (ok. 14%)
Termodynamika, własności materii, hydrostatyka	5	4	8	6	23 (ok. 10%)
Fizyka atomowa i jądrowa (z elementami fizyki relatywistycznej)	12	10	15	10	47 (ok. 20%)

Uwaga: to nasze zliczenie, a nie statystyka CKE — Informator nie podaje, ile punktów przypada na dział. Przypisanie zadań międzydziałowych bywa umowne (zadanie o energii cząstki naładowanej łączy elektrostatykę z fizyką relatywistyczną), więc pojedyncze punkty można policzyć inaczej. Cztery arkusze to też mała próba: pokazują, co już było, a nie co będzie.

Wnioski z tabeli są trzy. Po pierwsze, każdy z sześciu obszarów pojawił się w każdym z czterech arkuszy. Po drugie, mechanika razem z grawitacją dała od 17 do 25 punktów na 60, czyli zwykle około jednej trzeciej arkusza. Po trzecie, udziały pozostałych działów mocno się zmieniają: elektryczność i magnetyzm to 14 punktów w 2023 roku i tylko 3 w 2025, a drgania, fale i optyka — od 10 do 18.

Trzy działy pod lupą — mechanika, elektryczność, termodynamika

Mechanika — fundament, którego nie wolno odpuścić

Mechanika punktu materialnego i bryły sztywnej dała w latach 2023–2026 od 11 do 18 punktów i wraca w największej liczbie wariantów. W tych arkuszach były:

• Kinematyka z wykresami ruchu — odczyt prędkości z wykresu położenia, pola pod wykresem prędkości jako drogi, ruch jednostajnie zmienny, spadek swobodny, rzut poziomy.
• Dynamika i II zasada Newtona — równia pochyła, opory ruchu, ruch po okręgu, siła dośrodkowa.
• Zasada zachowania energii i pędu — zderzenia sprężyste i niesprężyste, energia mechaniczna.
• Bryła sztywna — moment bezwładności, zasady dynamiki ruchu obrotowego, energia ruchu obrotowego (w każdym z czterech arkuszy).
• Grawitacja i ruch po orbitach — prawo powszechnego ciążenia, prędkość orbitalna, prawa Keplera (osobna wiązka w każdym z czterech arkuszy, 5–7 punktów).

Mechanika jest też „bramą” do reszty fizyki: rozumienie energii i pędu wraca w termodynamice, elektryczności i fizyce jądrowej. Dlatego inwestycja w ten dział procentuje wielokrotnie. Wzory, które musisz mieć w małym palcu (a większość z nich jest na karcie), znajdziesz zebrane w pełnej liście wzorów fizycznych na maturę rozszerzoną.

Elektryczność i magnetyzm — udział zmienny, zakres szeroki

W arkuszach 2023–2026 ten obszar dał od 3 do 14 punktów, więc nie da się go nazwać stałym filarem — ale zakres wymagań jest szeroki i trzeba go znać w całości. Typowe zadania:

• Obwody prądu stałego — prawa Kirchhoffa, opór zastępczy, moc wydzielana na oporniku, praca prądu.
• Pole elektryczne — natężenie pola układu ładunków, kondensator, ruch ładunku w polu.
• Pole magnetyczne i siła Lorentza — tor ładunku w polu, przewodnik z prądem.
• Indukcja elektromagnetyczna — siła elektromotoryczna indukcji, prądnica, transformator.

Elektryczność bywa mniej intuicyjna niż mechanika, ale jest za to bardziej schematyczna. Kto przerobi 30–40 zadań z obwodów, ten rozpoznaje wzorzec od pierwszego rzutu oka.

Weźmy typowy fragment obwodowy: źródło o sile elektromotorycznej $\varepsilon = 12\ \text{V}$ i oporze wewnętrznym $r = 1\ \Omega$ zasila opornik $R = 5\ \Omega$. Natężenie prądu w obwodzie liczysz z prawa Ohma dla obwodu zamkniętego:

$I = \frac{\varepsilon}{R + r} = \frac{12}{5 + 1} = 2\ \text{A}$

a moc wydzieloną na oporniku zewnętrznym z $P = I^2 R = 2^2 \cdot 5 = 20\ \text{W}$. Zwróć uwagę na opór wewnętrzny: związek siły elektromotorycznej z napięciem na baterii jest na karcie wzorów, ale trzeba pamiętać, żeby go użyć. Wynik podaj z jednostką — według ogólnych zasad oceniania arkuszy z fizyki (2025, 2026) wynik końcowy bez jednostki lub z błędną jednostką nie daje maksymalnej liczby punktów.

Termodynamika — mniejszy dział, obecny w każdym arkuszu

Termodynamika dała w latach 2023–2026 od 4 do 8 punktów i była w każdym z czterech arkuszy, zawsze w podobnym kształcie: pierwsza zasada termodynamiki w przemianach gazu doskonałego (izotermiczna, izobaryczna, izochoryczna, adiabatyczna), wykresy przemian i równanie Clapeyrona. W podstawie programowej są też ciepło molowe, cykle termodynamiczne i sprawność silników cieplnych. To dział o dobrym stosunku „nakład nauki do zdobytych punktów”: kilka wzorów, kilka typów wykresów $p$-$V$ i zadania stają się przewidywalne.

Dla porządku: w tych samych arkuszach więcej punktów niż elektryczność i termodynamika dawały drgania, fale i optyka (10–18 pkt) oraz fizyka atomowa i jądrowa (10–15 pkt). Załamanie światła albo soczewki pojawiły się w każdym z czterech arkuszy, efekt Dopplera w 2023 i 2024 roku, a wiązka o jądrze atomowym i rozpadach — co roku.

Działy o niższym ROI — co można potraktować oszczędnościowo

Z czterech arkuszy nie wynika, że któryś dział można bezpiecznie odpuścić — każdy obszar pojawił się co roku. Oszczędzać można więc na głębokości, nie na zakresie. Wskazówką jest sama podstawa programowa: część wymagań jest sformułowana jakościowo albo obejmuje wąski zakres.

Zagadnienie	Co wynika z podstawy programowej i arkuszy 2023–2026	Minimalny zakres, który warto znać
Dyfrakcja na szczelinie, interferencja w cienkich warstwach	wymagania jakościowe („opisuje jakościowo”, „analizuje jakościowo”)	opis zjawiska, warunki wzmocnienia i wygaszenia, wzór siatki dyfrakcyjnej (jest na karcie)
Elementy fizyki relatywistycznej	cztery wymagania; w arkuszach 2023–2026 od 3 do 6 punktów	niezależność prędkości światła od ruchu źródła, energia całkowita i spoczynkowa, równoważność masy i energii

Wskazówka: „oszczędnościowo” nie znaczy „wcale”. Wzory na efekt Dopplera, siatkę dyfrakcyjną, soczewkę i energię relatywistyczną masz na karcie — wystarczy umieć je dobrać i przekształcić. To często szybkie punkty, jeśli znasz układ karty.

Podobne zestawienia dla innych przedmiotów znajdziesz w analizie arkuszy z biologii rozszerzonej i w statystyce tematów z chemii rozszerzonej.

Typy zadań, które wracają co roku

Poza podziałem na działy istnieje drugi, równie ważny wzorzec: powtarzalne formaty zadań. Informator wymienia zadania zamknięte (wyboru wielokrotnego, prawda-fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką oraz krótkiej odpowiedzi). Rozpoznanie formatu pozwala od razu ustawić metodę.

1. Zadania z wykresem ruchu — dostajesz wykres $v(t)$ lub $x(t)$ i masz odczytać przyspieszenie, drogę (pole pod wykresem), moment zmiany kierunku. Klasyk kinematyki; w arkuszach 2024, 2025 i 2026 otwierał arkusz.
2. Analiza obwodu elektrycznego — schemat z opornikami i źródłem; liczysz natężenie, napięcie na elemencie, moc. W 2024 roku była to cała wiązka za 6 punktów.
3. Zadania obliczeniowe za 3–4 punkty — oceniane etapami, więc nawet częściowe rozwiązanie daje punkty. Zadania w wiązce są od siebie niezależne: każde da się rozwiązać bez rozwiązania pozostałych.
4. Zadania doświadczalne — opis doświadczenia, analiza tabeli pomiarów lub wykresu z danych, dopasowanie prostej do punktów pomiarowych, niepewność pomiaru. Odpowiada im osobne wymaganie ogólne podstawy programowej: planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń i wnioskowanie na podstawie ich wyników.
5. Zadania „uzasadnij / wyjaśnij” — krótka wypowiedź opisowa, w której musisz podać zależność fizyczną i wyciągnąć wniosek. Informator wymaga, żeby rozwiązanie prezentowało pełny tok rozumowania i odwoływało się do praw i zależności fizycznych — ogólniki tego nie spełniają.

Zwróć uwagę na format doświadczalny. Te zadania wymagają myślenia „jak fizyk”, a nie tylko podstawiania do wzoru: dobór wielkości mierzonych, kontrola zmiennych, ocena niepewności. Warto zrobić ich świadomie kilkanaście, zamiast liczyć, że „jakoś pójdzie”.

Przećwicz sobie schemat odpowiedzi na polecenie „zaproponuj doświadczenie”: (1) jasno nazwij wielkość, którą chcesz wyznaczyć, (2) wypisz przyrządy pomiarowe, (3) opisz, co i jak mierzysz oraz co utrzymujesz stałe, (4) podaj wzór, z którego wyliczysz szukaną wielkość, (5) wskaż główne źródło niepewności. To nasza lista kontrolna, a nie schemat CKE, ale działa niezależnie od tematu: tak samo wyznaczysz przyspieszenie ziemskie z wahadła, jak opór właściwy drutu czy ciepło właściwe cieczy.

Nie myl działów, które się przenikają

Osobna kategoria strat punktowych to zadania „hybrydowe”, w których jeden dział przebrany jest za drugi. Ładowanie kondensatora to elektryczność, ale energia zgromadzona w polu to już rachunek energetyczny znany z mechaniki. Rozpad promieniotwórczy to fizyka jądrowa, ale wykres zaniku liczby jąder w czasie czyta się tak samo jak każdy wykres wykładniczy. Kto uczy się działów w szczelnych „przegródkach”, gubi się, gdy CKE łączy je w jednej wiązce — w arkuszu z 2025 roku zadanie o rozpadzie jądra wymagało zasady zachowania pędu. Ćwicząc, świadomie szukaj tych mostów między działami.

Przykład rachunku, który musi być jawny

Weźmy typowy fragment: ciało o masie $m = 2\ \text{kg}$ rusza z równi o wysokości $h = 1{,}8\ \text{m}$ bez tarcia. Prędkość u podstawy liczysz z zasady zachowania energii (przyjmij $g = 10\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}^2}$):

$mgh = \frac{1}{2}mv^2 \quad\Rightarrow\quad v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \cdot 10 \cdot 1{,}8} = 6\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}$

W takim rozwiązaniu widać trzy rzeczy: zapisanie zasady zachowania energii, przekształcenie do postaci na $v$ oraz podstawienie z jednostką. Według ogólnych zasad oceniania arkuszy z fizyki (2025, 2026) błąd rachunkowy przy poprawnej metodzie, konsekwentnie doprowadzonej do końca, obniża ocenę rozwiązania o 1 punkt — ale tylko wtedy, gdy metodę widać, czyli gdy piszesz rozwiązanie jawnie, a nie tylko finalną liczbę.

Jak analiza działów przekłada się na naukę na platformie

Sama wiedza „skąd biorą się punkty” nie wystarczy — trzeba to przełożyć na powtórki z natychmiastową informacją zwrotną. Na platformie matury-online.pl możesz ćwiczyć zadania z fizyki pofiltrowane po działach i od razu sprawdzać odpowiedź. W bazie jest ponad 1600 zadań z fizyki, a dostęp Premium kosztuje od 49 zł miesięcznie. Kluczowa różnica względem samego przerabiania arkuszy PDF: po każdej odpowiedzi od razu dostajesz wyjaśnienie, więc błąd nie zdąży się utrwalić.

Sugerowany podział czasu nauki według ROI

Załóżmy, że masz przed sobą typowy blok intensywnej nauki (np. 4 miesiące do maja). Poniższy rozkład czasu to nasza propozycja oparta na udziałach punktów z arkuszy 2023–2026, a nie na liczbie stron w podręczniku:

Dział	Sugerowany udział czasu	Uzasadnienie
Mechanika z grawitacją	ok. 30%	17–25 pkt w każdym arkuszu + baza dla reszty
Drgania, fale, optyka	ok. 20%	10–18 pkt, dużo różnych formatów
Elektryczność i magnetyzm	ok. 20%	3–14 pkt, ale szeroki zakres wymagań
Fizyka atomowa i jądrowa	ok. 15%	10–15 pkt, wiązka o jądrze atomowym co roku
Termodynamika	ok. 10%	4–8 pkt, mało wzorów
Zapas na powtórki	ok. 5%	zadania doświadczalne i pełne arkusze

Ten rozkład nie jest dogmatem — jeśli mechanikę masz opanowaną z klasy pierwszej, przesuń czas na elektryczność. Reguła nadrzędna brzmi: najpierw domykasz fundament, potem resztę — ale żadnego działu nie zostawiasz na zero. Fizyka jest też mocno „matematyczna”, więc jeśli kuleją Ci przekształcenia wzorów czy funkcje, równolegle warto podciągnąć przygotowanie z matematyki — na fizyce łatwo stracić punkty nie na fizyce, tylko na rachunkach.

Najczęstsze pytania o to, co jest na maturze z fizyki

Czy da się „obstawić”, jakie działy będą na maturze 2027?

Nie w sensie przewidzenia konkretnych zadań. W arkuszach z maja 2023–2026 pojawił się każdy z sześciu obszarów tematycznych z Informatora, więc ryzykowne jest liczenie, że „w tym roku nie będzie fizyki jądrowej” albo optyki. Zmienia się natomiast waga działów — elektryczność i magnetyzm miały w tych latach od 3 do 14 punktów.

Ile punktów potrzebuję, żeby mieć dobry wynik rekrutacyjny?

To zależy od kierunku i uczelni. Na fizyce nie ma progu zdawalności, więc każdy procent przekłada się na punkty rekrutacyjne — a te decydują o miejscu na liście. Jak dokładnie liczą się wyniki i jakie progi bywają na kierunkach technicznych, sprawdzisz w tekście o progach i punktacji na maturze.

Czy warto rozwiązywać stare arkusze sprzed formuły 2023?

Tak, ale świadomie. Zadania z mechaniki, elektryczności czy termodynamiki są ponadczasowe — fizyka się nie zmienia. Uważaj na zakres: obowiązuje podstawa programowa po zmianach z 2024 roku, więc w starszych arkuszach trafisz na zagadnienia, których dziś się nie wymaga. Traktuj starsze arkusze jako bank zadań tematycznych, a arkusze z lat 2023–2026 jako wzorzec formatu.

Który dział sprawia maturzystom najwięcej problemów?

Nie będziemy zgadywać. CKE publikuje po każdej sesji sprawozdanie z egzaminu z poziomem wykonania poszczególnych zadań — tam widać, które zadania wypadły najsłabiej. Niezależnie od tego warto osobno przećwiczyć zadania doświadczalne i te, w których trzeba coś uzasadnić, bo wymagają rozumowania, a nie samego podstawiania.

Podsumowanie

Odpowiedź na pytanie, co najczęściej na maturze z fizyki rozszerzonej niesie punkty, wygląda w arkuszach z maja 2023–2026 tak: mechanika z grawitacją to około jednej trzeciej arkusza, drgania, fale i optyka oraz fizyka atomowa i jądrowa dają po 10–18 punktów, a elektryczność i termodynamika — mniej i nierówno. Każdy z sześciu obszarów z Informatora pojawił się w każdym arkuszu, więc nie ma działu do pominięcia; jest tylko kolejność i głębokość. Do tego dołóż świadomy trening zadań doświadczalnych i otwartych za 3–4 punkty, bo około 80% punktów pochodzi z zadań otwartych. Jeśli chcesz przełożyć tę statystykę na konkretne powtórki z informacją zwrotną, ćwicz zadania z fizyki pofiltrowane po działach i obserwuj, gdzie realnie zdobywasz, a gdzie tracisz punkty.