Notatka syntetyzująca na maturze z polskiego — schemat i punktacja CKE

Notatka syntetyzująca to najwyżej punktowane pojedyncze zadanie w części „Język polski w użyciu” — warte 4 punkty, czyli tyle, ile kilka zadań zamkniętych razem wziętych. Mimo to wielu maturzystów oddaje w tym miejscu streszczenie dwóch tekstów zamiast syntezy i traci połowę punktów na starcie. Problem rzadko leży w czytaniu ze zrozumieniem — leży w tym, że nikt nie pokazał Ci mechaniki tego zadania. Notatka syntetyzująca na maturze z polskiego ma sztywną, powtarzalną strukturę: wspólne zagadnienie, stanowisko pierwszego tekstu, stanowisko drugiego, relacja między nimi — wszystko w limicie 60–90 wyrazów, którego pilnuje egzaminator. W tym przewodniku rozkładam zadanie na części pierwsze: kryteria oceniania CKE, schemat 4 elementów, gotowe łączniki sygnalizujące relację między tekstami, przykład notatki na komplet punktów oraz 5 błędów, które najczęściej kosztują punkty.

Czym jest notatka syntetyzująca i gdzie występuje w arkuszu

Notatka syntetyzująca pojawiła się na maturze z języka polskiego wraz z formułą 2023 i obowiązuje również na maturze 2026. Znajdziesz ją w arkuszu 1 na poziomie podstawowym — egzamin odbędzie się 4 maja 2026 i potrwa 240 minut, a cały arkusz jest wart 60 punktów.

Arkusz 1 dzieli się na dwie sekcje. Pierwsza to „Język polski w użyciu”: pracujesz z dwoma tekstami nieliterackimi (publicystycznymi, popularnonaukowymi lub eseistycznymi), rozwiązujesz serię zadań sprawdzających czytanie ze zrozumieniem, a na końcu piszesz notatkę syntetyzującą — właśnie ona zamyka tę część. Druga sekcja to test historycznoliteracki, oparty na wiedzy o epokach i lekturach.

Część egzaminu pp	Punkty	Co zawiera
Język polski w użyciu	ok. 10 pkt	czytanie ze zrozumieniem + notatka syntetyzująca (4 pkt)
Test historycznoliteracki	ok. 15 pkt	zadania z epok i lektur
Wypracowanie	35 pkt	rozprawka na jeden z dwóch tematów

Istota zadania: oba teksty w „Języku polskim w użyciu” dotyczą tego samego zagadnienia, ale ich autorzy patrzą na nie z różnych perspektyw. Twoim zadaniem jest pokazać w kilku zdaniach, co łączy i co różni te dwa głosy — nie opowiedzieć, o czym każdy z tekstów jest.

Punktacja i kryteria oceniania CKE

Za notatkę syntetyzującą możesz otrzymać maksymalnie 4 punkty. Zgodnie z zasadami oceniania CKE punkty rozkładają się na dwa kryteria:

Kryterium	Punkty	Co konkretnie sprawdza egzaminator
Treść notatki	0–3	czy wskazujesz zagadnienie wspólne dla obu tekstów, czy przedstawiasz stanowisko każdego z autorów, czy nazywasz relację między stanowiskami
Spójność i poprawność językowa	0–1	czy notatka jest logicznym, płynnym tekstem bez błędów językowych, ortograficznych i interpunkcyjnych zaburzających komunikację

Do tego dochodzi twardy warunek formalny: notatka ma liczyć od 60 do 90 wyrazów. Limit nie jest sugestią — egzaminator liczy wyrazy. Notatka wyraźnie za krótka zwykle nie mieści wszystkich wymaganych elementów treści, a przekroczenie limitu naraża Cię na utratę punktu za spójność i poprawność. Innymi słowy: dyscyplina objętości jest częścią zadania, a nie dodatkiem do niego.

Osobna sprawa to budżet czasu. Na cały arkusz 1 razem z wypracowaniem masz 240 minut, a notatka syntetyzująca powinna zająć Ci maksymalnie 15 z nich — w tym 5 minut na ponowne przejrzenie obu tekstów pod kątem stanowisk, 7 minut na pisanie i 3 minuty na policzenie wyrazów oraz korektę. Jeżeli siedzisz nad notatką pół godziny, zabierasz czas wypracowaniu, które jest warte 35 punktów. Dyscyplina czasowa przy tym zadaniu to element strategii na cały egzamin, nie tylko na tę jedną odpowiedź.

Warto te 4 punkty zobaczyć w skali całego egzaminu. Próg zdawalności to 30% z 60 punktów, czyli 18 punktów — sama notatka pokrywa ponad jedną piątą tej sumy. Szczegółowo o progach piszemy w artykule ile procent na maturze, żeby zdać. Niewiele jest miejsc w arkuszu, gdzie tak przewidywalne zadanie daje aż tyle punktów.

Uwaga: w notatce syntetyzującej nie oceniasz tekstów ani nie dopisujesz własnej opinii. Zadanie sprawdza umiejętność przetworzenia cudzych stanowisk, nie Twoje poglądy. Każde „moim zdaniem” to zmarnowane wyrazy z limitu.

Synteza, streszczenie, porównanie — trzy różne operacje

Najwięcej punktów przepada, bo maturzyści mylą syntezę z pokrewnymi operacjami na tekście. Różnica jest zasadnicza:

Operacja	Co robisz	Dlaczego to (nie) jest notatka syntetyzująca
Streszczenie	skracasz jeden tekst, zachowując kolejność jego myśli	opowiadasz treść zamiast zestawiać stanowiska — egzaminator nie znajdzie relacji między tekstami, tracisz punkty za treść
Porównanie punkt po punkcie	wypisujesz kolejne podobieństwa i różnice w szczegółach	gubisz się w detalach i przekraczasz limit — notatka wymaga jednej, ogólnej relacji, nie katalogu różnic
Synteza	wskazujesz wspólne zagadnienie, kondensujesz stanowisko każdego autora do jednej myśli i nazywasz relację między nimi	dokładnie to sprawdza CKE — trzy elementy treści w zwartym akapicie

Praktyczny test: jeśli w Twojej notatce da się przestawić zdania o tekście 1 i tekście 2 bez utraty sensu, a żadne zdanie nie mówi o obu tekstach naraz — napisałeś dwa streszczenia, nie syntezę. Zdanie o relacji („oba teksty…”, „autorzy różnią się…”, „stanowiska uzupełniają się…”) jest sercem tego zadania.

Schemat 4 elementów, który zawsze działa

Notatkę syntetyzującą na komplet punktów budujesz z czterech elementów — w tej kolejności. Przy limicie 60–90 wyrazów każdy element ma swój budżet słów.

1. Zagadnienie wspólne (1 zdanie, ok. 10–15 wyrazów). Otwierasz zdaniem, które nazywa temat obu tekstów: „Oba teksty dotyczą…”, „Autorzy obu tekstów zastanawiają się nad…”. Zagadnienie bierzesz z polecenia — CKE zwykle wprost je wskazuje.
2. Stanowisko autora tekstu 1 (1–2 zdania, ok. 20–25 wyrazów). Kondensujesz główną myśl pierwszego tekstu do jednej tezy. Nie relacjonujesz argumentów po kolei — wybierasz sedno: co autor twierdzi o zagadnieniu i jak je ocenia.
3. Stanowisko autora tekstu 2 (1–2 zdania, ok. 20–25 wyrazów). To samo dla drugiego tekstu, wprowadzone łącznikiem sygnalizującym relację: „natomiast”, „podobnie”, „z kolei”.
4. Relacja między stanowiskami (1 zdanie, ok. 15–20 wyrazów). Zamykasz zdaniem, które wprost nazywa stosunek obu głosów: zgodność, spór, częściowa zbieżność albo uzupełnianie się perspektyw.

Ten schemat myślenia „stanowisko + spięcie logiczne” przyda Ci się zresztą nie tylko tutaj — na tej samej zasadzie buduje się akapit argumentacyjny, o czym piszemy w schemacie wypracowania na poziomie podstawowym.

Wskazówka: pisz notatkę wyłącznie własnymi słowami. Przepisywanie zdań z tekstów źródłowych to jeden z najczęstszych zarzutów w zasadach oceniania — parafraza jest dowodem przetworzenia informacji, cytat nim nie jest.

Łączniki, które sygnalizują relację między tekstami

Egzaminator musi zobaczyć relację między stanowiskami wyrażoną językowo — nie wystarczy, że „wynika ona z kontekstu”. Oto gotowa ściąga łączników według funkcji:

Relacja między tekstami	Łączniki do wykorzystania
Zgodność stanowisk	podobnie, również, tak samo jak, obaj autorzy zgadzają się, że; zarówno…, jak i…
Różnica / spór	natomiast, z kolei, w przeciwieństwie do, odmiennie ocenia, polemizuje z poglądem
Częściowa zbieżność	choć obaj dostrzegają…, różnią się w ocenie; zgadzają się co do…, ale
Uzupełnianie się	dopełnia, rozwija, poszerza perspektywę, patrzy na to samo zjawisko od strony

Dwa lub trzy takie łączniki w notatce wystarczą. Jeden powinien pojawić się przy wprowadzaniu stanowiska drugiego tekstu, drugi — w zdaniu zamykającym, które nazywa relację.

Przykład notatki na 4 punkty — z analizą

Załóżmy typowy układ z arkusza: tekst 1 to artykuł językoznawcy, który krytycznie ocenia wpływ internetu na polszczyznę (uproszczona składnia, ubożejące słownictwo), a tekst 2 to esej badaczki przekonującej, że zmiany językowe wywołane przez sieć są naturalnym etapem rozwoju języka. Polecenie: „Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: wpływ internetu na współczesną polszczyznę (60–90 wyrazów)”.

Oba teksty dotyczą wpływu internetu na polszczyznę. Autor pierwszego tekstu ocenia ten wpływ krytycznie: jego zdaniem komunikacja sieciowa upraszcza składnię i zubaża słownictwo młodych użytkowników języka. Autorka drugiego tekstu przekonuje natomiast, że zmiany te są naturalnym etapem rozwoju polszczyzny, która zawsze przyswajała nowe formy. Stanowiska różnią się więc oceną zjawiska, choć oboje badacze zgadzają się, że internet realnie zmienia sposób, w jaki Polacy mówią i piszą.

Ta notatka liczy 66 wyrazów i realizuje wszystkie wymagane elementy:

• Zagadnienie wspólne — pierwsze zdanie wprost powtarza temat z polecenia (wpływ internetu na polszczyznę).
• Stanowisko tekstu 1 — jedna skondensowana teza z oceną („krytycznie”) i jej uzasadnieniem w pigułce.
• Stanowisko tekstu 2 — wprowadzone łącznikiem „natomiast”, również sprowadzone do sedna.
• Relacja — ostatnie zdanie nazywa i różnicę (ocena zjawiska), i punkt wspólny (realność zmian), co pokazuje pełne przetworzenie obu tekstów.

Zwróć uwagę, czego w notatce nie ma: ani jednego cytatu, ani śladu opinii piszącego, ani wyliczania argumentów po kolei. Jest za to widoczna na pierwszy rzut oka architektura: temat → głos 1 → głos 2 → spięcie.

5 najczęstszych błędów w notatce syntetyzującej

1. Przekroczenie limitu wyrazów. Zarówno notatka za długa, jak i za krótka kosztuje punkty. Rozwiązanie jest prozaiczne: po napisaniu policz wyrazy i tnij dopóki nie zmieścisz się w widełkach. Najłatwiej wylatują przymiotniki i wtrącenia.
2. Streszczanie zamiast syntezy. Dwa akapity relacjonujące „o czym jest” każdy tekst to najczęstsza przyczyna utraty punktów za treść. Jeśli nie masz zdania nazywającego relację — nie masz syntezy.
3. Brak relacji między stanowiskami. Nawet poprawne przedstawienie obu stanowisk bez zdania o tym, jak się do siebie mają, blokuje komplet punktów w kryterium treści. Relacja musi być wyrażona wprost, łącznikiem lub osobnym zdaniem.
4. Cytowanie zamiast parafrazy. Przepisane fragmenty tekstów źródłowych nie dowodzą zrozumienia — a przy okazji pożerają limit wyrazów szybciej niż własna, zwięzła parafraza.
5. Pominięcie zagadnienia wspólnego. Notatka zaczynająca się od razu od „Autor pierwszego tekstu twierdzi…” gubi element, za który egzaminator daje punkt w kryterium treści. Pierwsze zdanie zawsze nazywa temat.

Mechanika tych potknięć jest podobna jak przy dłuższych formach — analizowaliśmy to w tekście o najczęstszych błędach w wypracowaniach maturalnych: większość punktów nie przepada z niewiedzy, tylko z niezrozumienia kryteriów.

Jak ćwiczyć notatkę przed maturą 2026

Notatka syntetyzująca jest zadaniem o najwyższym stosunku przewidywalności do punktów w całym arkuszu z polskiego — schemat się nie zmienia, zmieniają się tylko teksty. Plan treningu jest prosty. Przerób wszystkie dostępne arkusze CKE z lat 2023–2025 (maturalne i próbne — w każdym jest jedna notatka), pisz na czas maksymalnie 15 minut i za każdym razem licz wyrazy ręcznie, żeby wyrobić sobie wyczucie objętości 60–90 słów. Po napisaniu sprawdzaj się listą czterech elementów z tego artykułu: temat, stanowisko 1, stanowisko 2, relacja. Miejsce notatki w szerszym planie powtórek znajdziesz w 6-miesięcznym planie przygotowań z polskiego.

Jeśli wolisz mieć gotowy rozkład, oto minimalny plan na trzy tygodnie, który wystarczy, żeby opanować to zadanie do poziomu automatyzmu:

Tydzień	Co robisz	Cel
1	3 notatki bez limitu czasu, po każdej odhaczasz listę 4 elementów	utrwalenie schematu
2	3 notatki na czas (15 minut), ręczne liczenie wyrazów	wyczucie objętości 60–90 słów
3	2 notatki w warunkach egzaminacyjnych, w środku pełnego arkusza „Język polski w użyciu”	odporność na presję i zmęczenie

Po trzecim tygodniu notatka przestaje być zadaniem „do przemyślenia”, a staje się procedurą — dokładnie tak, jak ma być na egzaminie.

Trening czyni tu naprawdę szybkie postępy, pod warunkiem że dostajesz informację zwrotną. Na platformie do nauki polskiego ćwiczysz notatkę syntetyzującą i pozostałe zadania z „Języka polskiego w użyciu” z natychmiastowym sprawdzeniem odpowiedzi — w bazie jest 9 000+ zadań z 11 przedmiotów, a dostęp kosztuje 49 zł/mies., mniej niż jedna korepetycja.

Najczęstsze pytania o notatkę syntetyzującą

Ile wyrazów ma mieć notatka syntetyzująca?

Od 60 do 90 wyrazów — limit podany jest w poleceniu. Licz wszystkie wyrazy, łącznie z przyimkami i spójnikami. Najbezpieczniej celować w środek widełek, czyli 70–80 wyrazów: masz zapas na dopisanie relacji i nie ryzykujesz przekroczenia.

Czy w notatce syntetyzującej można cytować teksty?

Nie warto. Zadanie sprawdza umiejętność przetworzenia informacji własnymi słowami — parafrazy, nie kopiowania. Cytaty zjadają limit wyrazów i nie dowodzą zrozumienia tekstu.

Czy notatka musi być jednym akapitem?

Tak, notatka syntetyzująca to jeden zwarty akapit ciągłego tekstu. Nie stosuj wypunktowań, myślników ani podziału na części — spójny tekst jest oceniany w kryterium spójności i poprawności językowej.

Od kiedy notatka syntetyzująca jest na maturze?

Notatka syntetyzująca weszła do arkuszy wraz z formułą 2023, czyli od matury w maju 2023 roku, i obowiązuje również na maturze 2026. Oznacza to, że masz do dyspozycji komplet arkuszy CKE z sesji 2023, 2024 i 2025 (majowych, czerwcowych i próbnych) — każdy z nich zawiera jedną notatkę do przećwiczenia.

Czy mogę napisać własną opinię o tekstach?

Nie. Notatka syntetyzująca przedstawia wyłącznie stanowiska autorów obu tekstów i relację między nimi. Twoja ocena, komentarz czy „moim zdaniem” to błąd rzeczowy względem polecenia i strata wyrazów z limitu.

Podsumowanie

Notatka syntetyzująca na maturze z polskiego to 4 punkty do wzięcia według stałego przepisu: zagadnienie wspólne, stanowisko pierwszego autora, stanowisko drugiego, relacja między nimi — wszystko własnymi słowami, w jednym akapicie, w limicie 60–90 wyrazów. Kryteria CKE są jawne i powtarzalne, a teksty źródłowe, choć co roku inne, zawsze dają się sprowadzić do dwóch głosów w jednej sprawie. Przećwicz schemat na kilkunastu arkuszach, pilnuj łączników i licz wyrazy — a zadanie, które dziś wygląda na najbardziej mglistą część arkusza, stanie się Twoim najpewniejszym łupem punktowym na egzaminie 4 maja 2026.