Sławomir Mrożek
Dramat Sławomira Mrożka z 1964 r. w trzech aktach. Rodzice — Stomil i Eleonora — dawno obalili wszystkie normy, a ich syn Artur próbuje przywrócić porządek: najpierw przez formę, potem przez władzę. Ginie z ręki Edka, który przejmuje rządy i w finale tańczy tango z Eugeniuszem.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Tanga” z odpowiedziami →
Quiz · Tango
92 pytania z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.
Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z lektury „Tango” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Na sprawdzianie z „Tanga” nauczyciel pyta, czym Artur karze babcię i wuja, na czym polega eksperyment Stomila, po co Artur chce ślubu z Alą i dlaczego Stomil zamiast strzelać siada do kart. Pyta też, kto zabija Artura, jakim ciosem, i jakie tango tańczą na końcu Edek z Eugeniuszem. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do aktu, krótkie cytaty sprawdzone w tekście dramatu i pytania z naszego banku, którymi możesz się przetestować.
Akt wg tekstu dramatu. Mrożek nie dzieli aktów na sceny, więc miejsce w akcie opisujemy słownie. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
W zagraconym pokoju babcia Eugenia, wuj Eugeniusz i nieznany Arturowi Edek grają zapamiętale w karty i rzucają rymowane okrzyki. Wchodzi Artur w ciemnym garniturze, z książkami pod pachą, bo wraca z wykładów.
Artur wyrzuca Edka krzykiem „Won!”. Wujowi wkłada na głowę klatkę na ptaki bez dna, a babcię kładzie na katafalku i zapala gromnice, żeby pomyślała o wieczności. Edek zamiast wyjść ogląda podręcznik anatomii zabrany Arturowi. Wuj mówi, że Artur uczęszcza na trzy fakultety.
Matka, ubrana w strój zwany pajacykami, wita Edka jak znajomego. Na słowa Artura, że chce zapanować nad sytuacją, spokojnie oznajmia, że sypia z Edkiem od czasu do czasu, i idzie zrobić synowi śniadanie. Eugeniusz na osobności obgaduje Edka: brudne paznokcie, oszustwa w kartach, cudza szczoteczka do czyszczenia butów.
Kawę Artura po łyku wypijają wchodzący w piżamie Stomil i ukradkiem Edek. Eleonora wyrzuca Edkowi, że wygrywa, choć obiecał przegrać, bo ona potrzebuje pieniędzy na dom. Stomil nie zapnie piżamy, bo Artur nie umie mu powiedzieć dlaczego; zresztą brakuje guzików.
Artur wylicza bałagan: katafalk po dziadku, który umarł dziesięć lat temu, jego własny wózek sprzed 25 lat, suknia ślubna ciotki, bryczesy wuja, choć jego ostatni koń zdechł czterdzieści lat temu. Eleonora wspomina skandal na premierze „Tannhausera”, Stomil wygłasza hasła swojej młodości.
Artur chce porządku świata i prawa do buntu, ale rodzice zburzyli już wszystkie normy i tolerują wszystko, więc buntować się nie ma przeciw czemu. Stomil namawia go do sztuki, Artur mówi, że chce być lekarzem. Eleonora wyznaje, że w ciąży biegała nago po lesie, śpiewając Bacha.
Z legowiska z draperii wychodzi osiemnastoletnia kuzynka Ala, która jest w domu od szóstej rano. Rozmowa z Arturem się nie klei: Ala na każde jego zdanie wykrzykuje „Dalej!”, aż Artur rzuca w nią książką.
Stomil pokazuje eksperyment: nad katafalkiem pacynki Adama i Ewy, potem huk i ciemność, bo strzelił z rewolweru i spalił korki. Nikt nic nie rozumie, Edek woli kino. Artur wyrzuca wszystkich i zapowiada ojcu: „Ja ojca dopiero stworzę!”. Eugeniusz na odchodnym ofiarowuje mu pomoc.
Noc, jedna lampa. Eugeniusz przychodzi do Artura na hasło „Odnowa”, odzew brzmi „Odrodzenie”. Zniósł ze strychu, co się dało, i dostaje rozkaz: czuwać, milczeć i być w pogotowiu.
Artur ponawia oświadczyny, Ala nie widzi potrzeby ślubu. Artur wykłada, że znaczenia trzeba stworzyć, rzuca się na nią i tłumaczy, że to była tylko lekcja. Edek w ręczniku i siatce na włosach idzie po wodę i myli drzwi do kuchni. Artur mówi o ucisku kobiet, dzieci i artystów przez mężczyzn.
Ala zaczyna się rozbierać, żeby pokazać, że wszystko jej wolno. Artur tłumaczy, że bez konwencji kobieta nie ma wyboru, a on nie może przed nią uklęknąć, bo takich konwencji już nie ma. Plan: prawdziwy ślub z organami i orszakiem, w który wciągnie całą rodzinę. Ala kusi biała suknia, ale idzie się namyślić.
Artur budzi ojca i mówi mu o matce i Edku. Stomil zasłania się swobodą seksualną i ceni Edka za autentyczność. Artur nazywa go rogaczem, daje mu rewolwer. Stomil przejrzał syna: chce tragedii. Ale przyznaje, że Edka nie znosi, i idzie z rewolwerem do pokoju kochanków.
Artur otwiera drzwi: Stomil gra w karty z Eleonorą, Edkiem i babcią, bo brakowało im czwartego. Artur wyciąga ojcu rewolwer z kieszeni piżamy, spędza wszystkich do salonu i oddaje broń Eugeniuszowi, który mówi, że jest na służbie idei.
Wraca Ala i mówi „Tak”. Babcia błogosławi narzeczonych dopiero, gdy Eugeniusz zaczyna liczyć do trzech z rewolwerem w ręku. Stomil się zapina, Eleonora płacze ze wzruszenia, Edek ma czekać w kuchni. Ślub ma być jutro.
Salon sprzed półwiecza, wszyscy w strojach ze strychu, pełnych moli. Eugeniusz robi rodzinne zdjęcie aparatem, który od dawna nie działa, bo tak chce tradycja. Edek jest lokajem i na prośbę o sole przynosi wódkę. Stomil dusi się w wysokim kołnierzyku. Ślub o dwunastej, słychać dzwony, wchodzi Ala w sukni ślubnej.
Ala pyta, dlaczego w tej rodzinie wszyscy sobą gardzą i czy Eleonora jest szczęśliwa. Eleonora mówi, że starała się być szczęśliwa, bo tak kazał Stomil, a on o Edku wie i udaje, że nie widzi. Zachwyca się prostotą Edka. Ala chce Artura, a nie samych jego zasad; zgodziła się, bo ma nadzieję. Edek odczytuje swoje zasady z notesu, przepisane od kolegi z kina. Eugeniusz wciska Stomilowi gorset po pradziadku.
Artur wraca pijany. Dusi Eugeniusza, a gdy zaczyna grać „Marsz weselny”, rzuca karafką i przerywa muzykę. Na kolanach przeprasza ojca, Alę i wuja: stara forma nie stworzy rzeczywistości. Potrzebna jest idea. Każe Edkowi zamknąć drzwi i razem szukają idei: Bóg, sport, eksperyment, postęp Edka.
Eugenia zdejmuje z katafalku bibeloty, mówi rzeczowo, że umiera, kładzie się i umiera. Rodzina bierze to za dziwactwo. Artur powtarza: „Śmierć... wspaniała forma.” Sprawdza bicepsy Edka, a potem wchodzi na krzesło postawione na stole i ogłasza, że możliwa jest tylko władza: może ich zabić.
Edek na rozkaz goni wuja. Wtedy Ala mówi: „Ja cię zdradziłam z Edkiem.” Stało się to dziś rano. Artur się rozsypuje, szuka rewolweru, żeby zabić Edka. Edek zachodzi go od tyłu i zabija dwoma ciosami w kark. Umierający Artur mówi Ali, że ją kochał. Edek ogłasza, że teraz jego kolej, każe Eugeniuszowi zdjąć sobie buty, wkłada marynarkę Artura i tańczy z wujem tango.
| Artur | Syn Stomila i Eleonory, najwyżej 25 lat, student (trzy fakultety, chce być lekarzem). Jedyny w domu chce reguł. Najpierw próbuje przywrócić formę ślubem, potem ogłasza, że możliwa jest tylko władza. Ginie z ręki Edka. |
|---|---|
| Stomil | Ojciec Artura, artysta w wiecznej piżamie, z lwią siwą czupryną. Za młodu burzył konwencje, dziś robi teatralne eksperymenty. Wie o romansie żony, ale rozumem nie umie uzasadnić, dlaczego to złe. |
| Eleonora | Matka Artura. Razem ze Stomilem walczyła z tradycją. Otwarcie przyznaje, że sypia z Edkiem, i zachwyca się jego naturalnością. Wzrusza się na zaręczynach syna i sama nazywa się nienowoczesną. |
| Eugenia | Babcia Artura, siostra Eugeniusza, w spisie osób „Osoba Na Razie Zwana Babcią”. W akcie I gra w karty z Edkiem w dżokejce i trampkach, za karę leży na katafalku. W akcie III sama kładzie się na nim i umiera. |
| Eugeniusz | Brat Eugenii, dla Artura wujcio. Sam siebie nazywa „niedzisiejszym”: nienawidził rozkładu rodziny, ale milczał. W akcie II z rewolwerem pilnuje rodziny, w akcie III pilnuje form. Na końcu zdejmuje Edkowi buty i tańczy z nim tango. |
| Edek | Obcy w domu: wąsik, tłuste włosy, brudne paznokcie, wulgarny i sprytny. Kochanek Eleonory, oszukuje w kartach, w akcie III gra lokaja. Zabija Artura, przejmuje władzę i wkłada jego marynarkę. |
| Ala | Osiemnastoletnia kuzynka i narzeczona Artura. Prowokuje go i drwi z jego teorii. Zgadza się na ślub, bo ma nadzieję na jego uczucie. Rankiem w dniu ślubu zdradza go z Edkiem i sama mu to wyznaje. |
Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (pełny tekst dramatu w trzech aktach). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.
Artur zastaje babcię, wuja i obcego Edka przy kartach. Wyrzuca Edka, wujowi zakłada klatkę na ptaki bez dna, babcię kładzie na katafalku przy zapalonych gromnicach. Tłumaczy matce, że babcia przekracza granice.
Ja nie mogę żyć w takim świecie!
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o to, jakie kary wymierza Artur, są w banku; scena od razu pokazuje odwrócony porządek: młody wychowuje starszych.
Zaraz po wejściu matka wita Edka jak znajomego. Kiedy Artur się oburza, mówi mimochodem, że sypia z Edkiem od czasu do czasu, i wychodzi przygotować śniadanie. Chwilę potem wuj szepcze Arturowi, że Edek to debil i oszust.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciel pyta, jak Eleonora mówi o romansie: wprost, przy wszystkich i bez żadnego wstydu. To obraz rodziny, w której nic już nie jest wykroczeniem.
Eleonora przypomina, jak rozbijali tradycję: skandal w pierwszym rzędzie na premierze „Tannhausera”. Stomil się zapala i wylicza hasła swojego pokolenia: wyzwolenie ze starej sztuki i starego życia, precz z konwencją, wyjście poza formę. Po chwili oboje nie pamiętają, kiedy to było.
Rewolucja i ekspansja! — to nasze hasło.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: To źródło pytań o bunt starszego pokolenia. Stomil i Eleonora wciąż uważają się za młodych buntowników, choć nie ma już przeciw komu się buntować.
Stomil namawia syna, żeby się buntował. Artur odpowiada, że rodzice tak długo walczyli z konwencjami, aż upadły wszystkie normy, i nie zostawili mu nic. Pozostaje mu bunt przeciw rozpasaniu rodziców, a oni i tak wszystko tolerują.
Brak norm stał się waszą normą.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Tu jest odpowiedź na pytanie o odwrócony konflikt pokoleń i na pytanie jawne CKE o konflikt pokoleń.
Rodzina siada na krzesłach, Stomil zza katafalku odgrywa pacynkami Adama i Ewę. Nagle huk i ciemność: Stomil strzelił z rewolweru i spalił korki. Tłumaczy, że chodziło o jedność akcji i percepcji. Nikt tego nie rozumie, a Edek mówi, że woli kino. Rewolwer zostaje na katafalku.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o eksperyment jest w banku. Ten sam rewolwer wraca w akcie II i w scenie śmierci Artura.
Artur wyjaśnia Ali, że konwencje chroniły kobietę: dawały jej czas i prawo wyboru. Chce ślubu z organami i orszakiem, żeby wziąć rodzinę w formę i zmusić ojca do zapięcia się. Ala pyta tylko o białą suknię i idzie się namyślić.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „po co Artur chce ślubu” pada na każdym sprawdzianie. Odpowiedź: ślub ma być narzędziem przywrócenia norm, nie wyrazem miłości.
Artur wręcza ojcu rewolwer, żeby zastrzelił kochanka matki. Stomil przejrzał syna: ten chce tragedii, bo tragedia to mocna forma. Mówi, że dziś wyjdzie z tego tylko farsa. Mimo to idzie z bronią do pokoju, a Artur zastaje go chwilę później przy kartach z Edkiem.
Dzisiaj tylko farsa jest możliwa.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: W banku są pytania o to, czemu Stomil uważa tragedię za niemożliwą i jak demaskuje syna. Zakończenie sceny potwierdza jego słowa.
Pijany Artur przyznaje, że stara forma nie zbawi świata, i szuka idei. Babcia sama kładzie się na katafalku i umiera, a Artur widzi w śmierci wspaniałą formę, byle cudzą. Wchodzi na stół i ogłasza, że skoro nic nie ma, zostaje władza nad życiem i śmiercią.
Tylko władza da się stworzyć z niczego.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o przemianę Artura i o to, co uznaje on za jedyne rozwiązanie, są w banku. Tu widać drogę: forma, idea, władza.
Ala wyznaje zdradę z Edkiem. Artur, który przed chwilą mówił o zbawieniu świata, płacze i szuka rewolweru. Edek uderza go kolbą w kark, a potem jeszcze raz splecionymi dłońmi. Nad ciałem Stomil ocenia syna: chciał pokonać bylejakość rozumem.
Za to zabiło go uczucie, zdradzone przez abstrakcję.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciel pyta, kto i jak zabija Artura i co go naprawdę pokonało. Stomil odpowiada na to sam.
Edek zapowiada, że teraz jego kolej i wszyscy mają go słuchać. Eugeniusz zdejmuje mu buty, Edek wkłada ciasną marynarkę zabitego i przegląda się w lustrze. Stomil i Eleonora wychodzą, Ala za nimi. Edek włącza magnetofon z „La Cumparsitą” i prosi wuja do tańca, a ten się zgadza. Tańczą do kurtyny.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o finał, o to, kto przejmuje władzę, i o tytuł „La Cumparsita” są w banku. Scena zamyka temat buntu: wygrywa nie idea, lecz siła.
Rano, noc i następne przedpołudnie. Sceny nie mają numerów.
Tyle postaci liczy spis: Artur, Eleonora, Stomil, Eugenia, Eugeniusz, Edek i Ala.
Artur jest „najwyżej dwudziestopięcioletni”, Ala to „dorodna osiemnastoletnia” kuzynka.
Dziadek umarł dziesięć lat temu, a katafalk dalej stoi. Ostatni koń wuja Eugeniusza zdechł czterdzieści lat temu, a bryczesy leżą w pokoju.
Na tyle, według wuja, uczęszcza Artur, w tym na filozofię. Sam mówi, że chce być lekarzem.
Na tę godzinę wyznaczono ślub Artura i Ali (akt III).
Edek zabija Artura dwoma uderzeniami w kark: kolbą rewolweru, a potem splecionymi dłońmi, z góry, jak siekierą.
27 zamkniętych, 21 otwartych (w tym 4 notatki syntetyczne), 11 wielokrotnego wyboru, 2 dopasowania i 1 z lukami. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.
Krótkie, zamknięte, o konkretny przedmiot, liczbę albo zdarzenie. Na sprawdzianach klasowych to zwykle pierwsza część.
Rodzina i obcy w domu: kto jest czyim krewnym, kto z kim trzyma i jak kto wygląda.
Pytania o konkretną scenę: trzeba wiedzieć, kto w niej rozmawia i co z niej wynika.
Forma i idea, bunt, konflikt pokoleń, władza. Tu traci się najwięcej punktów, bo trzeba mieć własne zdanie i dowód z tekstu.
Sprawdzian z „Tanga” online: 5 pytań z odpowiedziami →
10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Zagadnienia z listy pytań jawnych (3); każde wymaga też wybranego kontekstu.
Pełne opracowania „Tanga”: streszczenia, charakterystyki postaci i konteksty.
Wprowadzenie
„Tango” Sławomira Mrożka (1930–2013) ukazało się w 1964 r. w miesięczniku „Dialog”. Dramat ma trzy akty i rozgrywa się w jednym pokoju. Akt I pokazuje dom, w którym nie obowiązują żadne zasady: babcia Eugenia gra w karty z Edkiem, ojciec Stomil chodzi w rozpiętej piżamie i urządza eksperymenty teatralne, matka Eleonora mówi synowi, że sypia z Edkiem.
Artur, student, karze babcię i wuja, a rodzicom zarzuca: „Brak norm stał się waszą normą”. W akcie II Artur szuka sposobu na przywrócenie porządku. Namawia kuzynkę Alę na ślub z całym ceremoniałem, próbuje popchnąć ojca do zabicia Edka (Stomil: „Dzisiaj tylko farsa jest możliwa”), a w końcu z rewolwerem w ręku i z pomocą wuja Eugeniusza zmusza rodzinę do posłuchu.
W akcie III wszyscy noszą staroświeckie stroje, ale Artur wraca pijany i przyznaje, że „forma nie zbawi świata”. Idei nikt nie umie wskazać. Po nagłej śmierci Eugenii Artur ogłasza, że „Możliwa jest tylko władza!”, i chce ją oprzeć na sile Edka.
Kiedy Ala wyznaje, że zdradziła go z Edkiem, Artur załamuje się; Edek zabija go dwoma ciosami w kark i sam obejmuje władzę: „Tylko posłuch musi być”. W ostatniej scenie Edek, w marynarce Artura, tańczy z Eugeniuszem tango „La Cumparsita”.
Zadania dotyczą postaci i ich pokrewieństw, przebiegu trzech aktów, najważniejszych wypowiedzi bohaterów oraz problematyki: odwróconego konfliktu pokoleń, formy i idei, władzy opartej na sile, a także groteski.
Przed maturą
Chronologia: 19 kroków. Postacie, m.in. Artur, Stomil, Eleonora. Do tego 10 scen z cytatem z tekstu.
Fakty z tekstu11 umiejętności do odhaczenia, od „Ramy utworu” po „Groteska i tytułowe tango”.
Lista umiejętności11 pułapek, np. „Autorem „Tanga” jest Witold Gombrowicz”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyNajpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.
Zakres materiału
11 kluczowych umiejętności — do przećwiczenia na zadaniach z bazy.
Autor: Sławomir Mrożek (1930–2013), dramatopisarz, prozaik i satyryk, autor m.in. zbioru opowiadań „Słoń” oraz dramatów „Policja” i „Emigranci”. „Tango” ukazało się w 1964 r. w miesięczniku „Dialog”, a na scenę trafiło w 1965 r. Dramat ma trzy akty i jedno miejsce akcji: duży pokój w mieszkaniu rodziny Artura. Akt I rozgrywa się w dzień (Artur wraca z wykładów na uniwersytecie, Eleonora podaje mu śniadanie), akt II w nocy, akt III przy świetle dziennym, w dniu ślubu wyznaczonego na dwunastą. Tekst poboczny jest bardzo rozbudowany: Mrożek opisuje w nim szczegółowo pokój i postacie, a w finale zwraca się wprost do realizatorów („Uwaga! Ta scena musi mieć charakter bardzo realistyczny”). W spisie osób bohaterowie mają podwójne określenia, np. „Osoba na razie zwana Babcią, czyli Eugenia” albo „Partner z wąsikiem, czyli Edek”.
Artur — „młody człowiek, najwyżej dwudziestopięcioletni”, w ciemnym garniturze, „czysty i wyprasowany”; student („Uczęszcza na trzy fakultety. Razem z filozofią”), który chce zostać lekarzem. Stomil — ojciec Artura, artysta zajęty eksperymentami teatralnymi; chodzi w rozpiętej piżamie, ma olbrzymią siwą czuprynę. Eleonora — matka Artura; w młodości razem ze Stomilem rozbijała tradycję, teraz sypia z Edkiem. Eugenia — babcia Artura, matka Eleonory (Eleonora mówi do niej: „Mamo, twój brat jest gangsterem!”); gra z Edkiem w karty, umiera w akcie III. Eugeniusz — brat Eugenii, nazywany przez Artura wujem; do żakietu nosi szorty khaki, pisze pamiętniki, mówi o sobie „Ja jestem niedzisiejszy” i zostaje sojusznikiem Artura. Edek — jedyna osoba spoza rodziny: „osobnik w najwyższym stopniu mętny i podejrzany”, w koszuli w kratę, z długimi, tłustymi włosami i małym, kwadratowym wąsikiem; kochanek Eleonory, zadomowiony w mieszkaniu. Ala — „kuzynka i narzeczona Artura”, osiemnastoletnia.
W akcie I didaskalia opisują bałagan: sprzęty stoją niesymetrycznie, draperie sprawiają wrażenie „rozplamienia, rozmazania, niekonturowości pomieszczenia”, a w jednym miejscu tworzą „rodzaj wzniesienia, legowiska” (śpi tam Ala). Na stole „każdy talerz, każdy przedmiot pochodzi z innego serwisu, z innej epoki i z innego stylu”. W pokoju zalegają rzeczy z przeszłości: wózek dziecinny Artura, który urodził się dwadzieścia pięć lat wcześniej, suknia ślubna ciotki, melonik i bryczesy wuja Eugeniusza (ostatni koń, na którym jeździł, zdechł czterdzieści lat temu), a we wnęce stoi katafalk po dziadku zmarłym dziesięć lat wcześniej. Artur ocenia: „W tym domu panuje bezwład, entropia i anarchia!”. Stomil odpowiada, że rodzina nie przywiązuje „żadnej wagi do tych pomników przeszłości”. W akcie III ten sam pokój to „klasyczny salon mieszczański sprzed półwiecza”: draperie wiszą porządnie, a katafalk, nakryty serwetkami i zastawiony bibelotami, wygląda „jak zwyczajny kredens”.
Artur zastaje babcię, Eugeniusza i Edka przy kartach. Wyrzuca Edka („Won!”), Eugeniuszowi nakłada na głowę klatkę na ptaki bez dna („Siedzieć, dopóki nie zwolnię!”), a babci każe położyć się na katafalku i zapala gromnice: „Niech pomyśli chociaż o wieczności”. Eleonora mówi synowi wprost: „Ja sypiam z Edkiem od czasu do czasu”. W sporze z rodzicami Artur zarzuca im, że zniszczyli wszystko: „Tu już nie ma w ogóle żadnej tradycji ani żadnego systemu, są tylko fragmenty, proch!”. Stomil wspomina młodość jako czas buntu („Rewolucja i ekspansja!”) i pyta: „Czy wiesz, ile trzeba było odwagi, żeby zatańczyć tango?”. Artur odpowiada: „Brak norm stał się waszą normą. A ja mogę się buntować tylko przeciw wam, czyli przeciwko waszemu rozpasaniu”. Potem Stomil pokazuje „eksperyment”: nad katafalkiem porusza pacynkami Adama i Ewy, po czym rozlega się huk i gaśnie światło — Stomil spalił stopki i strzelił z rewolweru. Eugeniusz kwituje: „Plajta, panowie!”, Edek: „Wolę kino”. Artur wyrzuca wszystkich z pokoju i zostaje z Alą.
Noc. Artur i Eugeniusz działają jak spiskowcy: hasło „Odnowa”, odzew „Odrodzenie”; Eugeniusz zniósł ze strychu dawne rzeczy. Artur namawia Alę na ślub. Tłumaczy, że nic nie jest poważne samo w sobie i znaczenia trzeba dopiero stworzyć, a konwencje dawały kobiecie możliwość wyboru. Potrzebuje ślubu „z całym ceremoniałem, organami, orszakiem ślubnym”, bo rodzina, „raz wzięci w formę”, już się z niej nie wydostanie. Ala nie daje od razu odpowiedzi. Następnie Artur mówi ojcu, że Eleonora zdradza go z Edkiem. Stomil zbywa to teorią („Swoboda seksualna to pierwszy warunek wolności człowieka”), a gdy syn wręcza mu rewolwer, odgaduje jego zamiar: „Przejrzałem cię, synu. Ty chcesz tragedii”. Tłumaczy: „Dzisiaj tylko farsa jest możliwa. Trup tutaj nic nie pomoże”. W końcu daje się namówić i z bronią wchodzi do sąsiedniego pokoju, ale gdy Artur otwiera drzwi, widzi ojca grającego w karty z Eleonorą, Edkiem i Eugenią („Mówiłem przecież, że wyjdzie farsa”). Wtedy Artur odbiera ojcu rewolwer, spędza wszystkich do salonu i oddaje ich pod straż Eugeniusza. Ala zgadza się na ślub, Eugenia pod groźbą błogosławi narzeczonych. Akt kończy okrzyk Eugeniusza: „Hurrra! Wygraliśmy!”.
Rodzina w staroświeckich strojach pozuje do zdjęcia: Stomil w za ciasnym garniturze, białych kamaszkach i wysokim kołnierzu „Vatermörder”, Eleonora uczesana w kok, Eugenia w czepku; Edek występuje jako lokaj. Aparat nie działa — zdjęcie robi się, jak mówi Eugeniusz, „Dla zasady. Tak chce tradycja”. Ala zwierza się Eleonorze, że nie chce „zasad bez Artura”. Artur wraca pijany i odwołuje swój plan: upił się „Z rozpaczy, że forma nie zbawi świata”, bo „konwencja zawsze brała się z idei”. Każe szukać idei; padają propozycje: Bóg i sport (Eugeniusz), eksperyment (Stomil), postęp (Edek) — Artur wszystkie odrzuca. Wtedy Eugenia zdejmuje z katafalku bibeloty, kładzie się i umiera, a rodzina nie dowierza („Chce mama wszystko zepsuć przez jakąś śmierć?”). Artur podchwytuje: „Śmierć... wspaniała forma”. Sprawdza, czy Edek ma „dobry cios”, wchodzi na stół i ogłasza: „Możliwa jest tylko władza!”, „Tylko władza da się stworzyć z niczego”. Na pytanie, jaką ma władzę, odpowiada: „Mogę was zabić” i każe Edkowi zacząć od Eugeniusza.
Pościg Edka za Eugeniuszem przerywają słowa Ali: „Ja cię zdradziłam z Edkiem”. Ala tłumaczy: „Przecież żenisz się ze mną tylko dla zasady”. Artur załamuje się, a potem szuka rewolweru, żeby zabić Edka. Edek zachodzi go od tyłu, uderza kolbą rewolweru w kark, a następnie splecionymi dłońmi bije jeszcze raz. Umierający Artur mówi: „Ja ciebie kochałem, Alu...”, a jego ostatnie słowa brzmią: „Ja chciałem! Ja chciałem!”. Edek ocenia: „Myślał dobrze, tylko był za nerwowy” i oznajmia rodzinie: „Teraz moja kolej. Wy będziecie mnie słuchać”, „Tylko posłuch musi być”. Każe Eugeniuszowi zdjąć sobie buty, wkłada marynarkę Artura („Ciasna, ale można wytrzymać”) i przegląda się w lustrze. Stomil stwierdza: „Ale widzę, że to tylko Edek”. Na koniec Edek przynosi magnetofon, puszcza tango „La Cumparsita” („koniecznie to, a nie inne”) i prosi Eugeniusza do tańca. Edek prowadzi; tańczą obok ciała Artura, „dopóki nie spadnie kurtyna”, a melodię słychać jeszcze wtedy, gdy na widowni zapalają się światła.
W „Tangu” to rodzice są buntownikami, a syn domaga się zasad. Eleonora dziwi się: „dlaczego akurat ty, najmłodszy, chcesz koniecznie mieć jakieś zasady. Zawsze bywało odwrotnie”. Stomil uznaje jedną regułę: „nie krępować się i robić to, na co ma się ochotę”, a synowi radzi: „buntuj się”. Artur nie ma jednak przeciw czemu się buntować, bo rodzice byli antykonformistami tak długo, „aż wreszcie upadły ostatnie normy”. Ich dom nazywa miejscem, „gdzie nic nie funkcjonuje, bo wszystko dozwolone”. Sam mówi, czego chce: „Porządku świata!” oraz „prawa do buntu”. Rodzice słabo już pamiętają własną rewolucję — Eleonora nie potrafi policzyć, kiedy to było, a Stomil myli operę z muzeum. Po stronie Artura staje tylko Eugeniusz, który zarzuca reszcie rodziny zdradę dawnej epoki.
Artur przechodzi trzy etapy. Najpierw chce przywrócić formę: ślub z ceremoniałem ma zmusić rodzinę do dawnych zachowań. Stomil nazywa go za to formalistą („Niech wszyscy giną, byle ocalić formę”), a Eugeniusz w akcie III przyznaje: „na razie musimy dbać o formę. Treści przyjdą potem”. Potem Artur sam uznaje pomyłkę: „ta stara forma nie stworzy nam rzeczywistości”; potrzebna jest idea, ale żadnej nie znajduje. Wreszcie sięga po władzę opartą na groźbie śmierci, a jej narzędziem czyni Edka, o którym mówi: „ramię mojego ducha”. To narzędzie obraca się przeciw niemu. Stomil podsumowuje syna: „Żył rozumem, ale zbyt namiętnie”.
W akcie I Edek gra w karty, popija piwo, wypija Arturowi kawę i ogląda jego podręcznik anatomii. Eugeniusz po cichu mówi o nim źle (brudne paznokcie, oszukiwanie w kartach), a głośno: „Pan Edek to prosty i bardzo porządny człowiek”. Stomil ceni w Edku „autentyczność”, Eleonora zachwyca się: „Edek jest taki prosty... Jak samo życie. Brutalny, ale w tym właśnie jego wdzięk”. Jego „zasady” to powiedzonka przepisane od kolegi, np. „Zależy jak leży”; zapytany o ideę, odpowiada: „Postęp, proszę pana”. W akcie III jest lokajem, potem wykonawcą rozkazów Artura, a po jego zabiciu przejmuje władzę: „byle cicho siedzieć, nie podskakiwać, uważać, co mówię, a będzie wam ze mną dobrze”. Edek nie ma poglądów ani programu — ma siłę („Widzieliście, jaki mam cios”). Tę postać odczytuje się zwykle jako obraz władzy opartej wyłącznie na przemocy, która korzysta z tego, że jedni zniszczyli normy, a drudzy nie umieli ich odbudować.
Mrożek łączy sytuacje śmieszne z groźnymi. Babcia leży za karę na katafalku — w akcie III umiera na nim naprawdę. Eugeniusz siedzi z klatką na głowie, a później mierzy do rodziny z rewolweru. Stomil ma zastrzelić Edka, a siada z nim do kart. Zdjęcie rodzinne robi się zepsutym aparatem. Tango pojawia się w dramacie dwa razy. W akcie I Stomil wspomina je jako znak dawnej odwagi obyczajowej („ile trzeba było odwagi, żeby zatańczyć tango”). W finale tańczą je Edek i Eugeniusz, który chwilę wcześniej mówił: „Ulegam przemocy, ale w duszy będę nim gardził”. Edek prowadzi i ma na sobie za ciasną marynarkę zabitego Artura; Eugeniusz jest w czarnym żakiecie, z czerwonym goździkiem w butonierce.
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Autorem „Tanga” jest Witold Gombrowicz
Autorem jest Sławomir Mrożek (1930–2013); dramat ukazał się w 1964 r.
Dlaczego: Gombrowicz jest autorem „Ferdydurke”. Oba utwory mówią o formie, ale to różni autorzy i różne gatunki: „Tango” jest dramatem w trzech aktach.
Edek jest członkiem rodziny Artura
Edek jest obcy — to kochanek Eleonory, zadomowiony w mieszkaniu; rodzinę tworzy pozostałych sześć osób
Dlaczego: Artur pyta o niego: „Kim jest ten osobnik?”. W spisie osób Edek to „Partner z wąsikiem”, bez żadnego pokrewieństwa.
Ala jest siostrą Artura
Ala to „kuzynka i narzeczona Artura”, osiemnastoletnia
Dlaczego: Tak określa ją spis osób. Sama Ala mówi w akcie II: „I tak jesteśmy kuzynami”.
Eugenia jest matką Stomila, a Eugeniusz jego bratem
Eugenia jest matką Eleonory, a Eugeniusz — bratem Eugenii
Dlaczego: Eleonora woła do Eugenii: „Mamo, twój brat jest gangsterem!”, a Eugenia do Eugeniusza: „przecież to ja, twoja siostra Eugenia!”.
Stomil mówi o swobodzie seksualnej w akcie I, tuż po wyznaniu Eleonory
Eleonora mówi o Edku w akcie I pod nieobecność Stomila; zdanie o swobodzie seksualnej pada w akcie II, w nocnej rozmowie ojca z synem
Dlaczego: W akcie I Stomil wchodzi na scenę dopiero później, zaspany, w piżamie. W akcie II to Artur mówi mu: „On śpi z mamą”, a Stomil odpowiada teorią.
Stomil od razu odmawia Arturowi, a akt II kończy się grą w karty
Stomil najpierw odgaduje plan syna, potem daje się namówić i idzie z rewolwerem, ale siada do kart; akt II kończy się zamachem stanu Artura i błogosławieństwem narzeczonych
Dlaczego: Stomil tłumaczy się: „Mówiłem przecież, że wyjdzie farsa”. Potem Artur odbiera mu rewolwer, Ala mówi „Tak”, a Eugeniusz woła: „Hurrra! Wygraliśmy!”.
Eugenię zabija Edek
Eugenia umiera sama w akcie III: zdejmuje z katafalku bibeloty, kładzie się na wznak i splata ręce na piersi
Dlaczego: Na pytanie, co robi, odpowiada rzeczowo: „Umieram”. Rodzina nie dowierza: „kto to widział umierać?!”.
Artur ginie od strzału z rewolweru
Edek uderza Artura kolbą rewolweru w kark, a potem jeszcze raz splecionymi dłońmi
Dlaczego: Didaskalia opisują oba ciosy dokładnie i zastrzegają: „Ta scena musi mieć charakter bardzo realistyczny”. Strzał pada w dramacie tylko raz — w akcie I, podczas eksperymentu Stomila.
Artur wyznaje Ali miłość przed ślubem
Słowa „Ja ciebie kochałem, Alu...” Artur wypowiada dopiero po ciosie Edka, umierając
Dlaczego: Ala odpowiada: „Dlaczego mi wcześniej tego nie powiedziałeś?”. Wcześniej usłyszała od niego głównie wykład o konwencjach, dlatego mówiła: „żenisz się ze mną tylko dla zasady”.
W finale Eugeniusz tańczy w marynarce Artura
Marynarkę Artura wkłada Edek; Eugeniusz tańczy w swoim czarnym żakiecie
Dlaczego: Didaskalia: „Edek w zbyt ciasnej marynarce Artura, z rękawów za krótkich wystają jego potężne ręce”. Eugeniuszowi Edek każe wcześniej zdjąć sobie buty.
Artur do końca wierzy, że forma uratuje rodzinę
W akcie III Artur sam odwołuje swój plan i szuka idei, a gdy jej nie znajduje — sięga po władzę
Dlaczego: Mówi: „ta stara forma nie stworzy nam rzeczywistości, ja się pomyliłem!”, a potem: „Możliwa jest tylko władza!”.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Egzamin ustny
Zadania z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: Sławomir Mrożek, „Tango”. Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.
Bunt przeciwko porządkowi społecznemu. Omów zagadnienie na podstawie „Tanga” Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyKonflikt pokoleń. Omów zagadnienie na podstawie „Tanga” Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyNormy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie? Omów zagadnienie na podstawie „Tanga” Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyŹródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.
Przykłady z bazy
Poniżej 6 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.
Jak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
1) Ramy: Sławomir Mrożek (1930–2013), dramat z 1964 r. w trzech aktach, jedno miejsce akcji. Akt I — dzień, akt II — noc, akt III — dzień ślubu.
2) Postacie i pokrewieństwa: Artur; jego rodzice Stomil i Eleonora; babcia Eugenia (matka Eleonory); Eugeniusz (brat Eugenii); Ala (kuzynka i narzeczona Artura); Edek — jedyny spoza rodziny, kochanek Eleonory.
3) Akt I w kolejności: karty → kary Artura (klatka dla Eugeniusza, katafalk dla babci) → wyznanie Eleonory → spór o normy i bunt → eksperyment Stomila z pacynkami i strzałem → Artur zostaje z Alą.
4) Akt II w kolejności: hasło i odzew → rozmowa Artura z Alą o konwencjach i ślubie → rozmowa ze Stomilem („Ty chcesz tragedii”) → Stomil przy kartach → Artur z rewolwerem, zgoda Ali, błogosławieństwo babci.
5) Akt III w kolejności: zdjęcie zepsutym aparatem → rozmowa Ali z Eleonorą → powrót pijanego Artura i szukanie idei → śmierć Eugenii → „Możliwa jest tylko władza!” → wyznanie Ali → śmierć Artura → rządy Edka i tango.
6) Przypisz wypowiedzi do postaci: „Brak norm stał się waszą normą” (Artur, akt I); „Dzisiaj tylko farsa jest możliwa” (Stomil, akt II); „forma nie zbawi świata” (Artur, akt III); „Myślał dobrze, tylko był za nerwowy” i „Tylko posłuch musi być” (Edek); „Ja chciałem! Ja chciałem!” (ostatnie słowa Artura).
7) Rekwizyty, które wracają: katafalk (kara, scena eksperymentu, kredens, miejsce śmierci Eugenii), rewolwer (eksperyment, zamach stanu, cios kolbą), marynarka Artura (w finale wkłada ją Edek).
8) Problematyka: odwrócony konflikt pokoleń; forma bez idei jako przebranie; władza, która opiera się tylko na sile; groteska — śmieszne obok groźnego.
FAQ
Wiedza z działu „Tango” przyda Ci się też tutaj:
92 zadania z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
