Dostosowania warunków matury — dysleksja, dyskalkulia, dysgrafia

Dostosowania na maturze to nie przywilej, tylko wyrównanie warunków — i przysługują znacznie większej grupie zdających, niż się powszechnie wydaje. Jeśli masz opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej o dysleksji, dyskalkulii lub dysgrafii, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego albo zaświadczenie lekarskie o chorobie przewlekłej, masz prawo do konkretnych, opisanych w przepisach form pomocy: od dostosowanych kryteriów oceniania, przez pisanie pracy na komputerze, po przedłużenie czasu egzaminu o 30 minut. Problem w tym, że nic nie dzieje się automatycznie — musisz złożyć właściwe dokumenty we właściwym terminie, a potem w ciągu 3 dni roboczych potwierdzić, że z dostosowań korzystasz. W tym poradniku znajdziesz pełną listę: co przysługuje przy każdym rodzaju trudności, jak wygląda procedura krok po kroku i jakich terminów pilnować, żeby niczego nie stracić.

Skąd się biorą dostosowania i kto o nich decyduje

Podstawą jest komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego, publikowany co roku do 20 sierpnia na cke.gov.pl. Dla matury 2026 obowiązuje komunikat z 20 sierpnia 2025 r. Dokument ma formę tabel: dla każdej grupy zdających (np. absolwenci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, słabowidzący, chorzy przewlekle) wymienia zamknięty katalog możliwych dostosowań.

Kluczowe jest rozróżnienie dwóch pojęć:

• Dostosowanie warunków — zdajesz ten sam arkusz co wszyscy, ale w zmienionych okolicznościach: dłuższy czas, osobna sala, komputer, dostosowane kryteria oceniania, obecność specjalisty.
• Dostosowanie formy — dostajesz inny, specjalnie przygotowany arkusz (np. z powiększoną czcionką dla słabowidzących, w brajlu dla niewidomych, dostosowany dla niesłyszących).

O tym, które dostosowania z katalogu CKE dostaniesz konkretnie ty, decyduje rada pedagogiczna twojej szkoły — na podstawie dokumentów, które złożysz. Rada nie może wymyślić dostosowania spoza komunikatu ani odmówić czegoś, co z dokumentów jednoznacznie wynika. W przypadkach nietypowych (np. uraz tuż przed egzaminem) decyzję podejmuje dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej.

Ważna zasada: dostosowania nie zmieniają wymagań egzaminacyjnych. Zakres materiału, progi zdawalności i punktacja są identyczne dla wszystkich. Na świadectwie dojrzałości nie ma też żadnej adnotacji o tym, że zdawałeś z dostosowaniami — uczelnia się o nich nie dowie.

Dysleksja i dysortografia — co przysługuje

Specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksja, dysortografia) to najliczniejsza grupa dostosowań. Na maturze przysługują ci przede wszystkim:

• Dostosowane kryteria oceniania wypowiedzi pisemnych — z języka polskiego i języków obcych. Egzaminator ocenia twoje wypracowanie według odrębnych zasad: błędy ortograficzne i interpunkcyjne wynikające z dysleksji nie obniżają punktacji w kategoriach ortografia i interpunkcja. Przy wypracowaniu z polskiego na poziomie podstawowym to realnie 4 punkty z 35, których nie możesz stracić przez ortografię.
• Zaznaczanie odpowiedzi do zadań zamkniętych bezpośrednio w arkuszu — zamiast przenoszenia ich na kartę odpowiedzi (dotyczy m.in. matematyki i języków obcych na poziomie podstawowym). To eliminuje ryzyko pomyłki przy przepisywaniu, częstej u osób z dysleksją.
• Możliwość pisania pracy na komputerze — w szczególnych przypadkach, gdy głębokość zaburzenia uniemożliwia odczytanie pisma odręcznego (patrz sekcja o dysgrafii).

Uwaga: wbrew popularnemu mitowi sama dysleksja nie daje na maturze przedłużenia czasu. To różnica względem egzaminu ósmoklasisty, gdzie wydłużenie przysługiwało. Na maturze czas pracy z arkuszem standardowym wydłużają inne podstawy: choroba przewlekła, niepełnosprawność ruchowa, autyzm, wady wzroku i słuchu — ale nie opinia o dysleksji.

Podstawą dostosowań jest opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się. Dobra wiadomość: opinia wydana po klasie III szkoły podstawowej zachowuje ważność do końca edukacji, więc nie musisz robić nowych badań przed maturą. Jeśli jednak nigdy nie byłeś diagnozowany, a podejrzewasz dysleksję — badanie trzeba wykonać na tyle wcześnie, żeby opinia trafiła do szkoły w terminie (o terminach niżej).

Dyskalkulia — co przysługuje na matematyce

Dyskalkulia formalnie należy do tej samej kategorii specyficznych trudności w uczeniu się, ale jej ciężar leży gdzie indziej: na obowiązkowej maturze z matematyki. Przysługuje ci:

• Dostosowane, szczegółowe zasady oceniania zadań otwartych — egzaminator ocenia przede wszystkim tok rozumowania i poprawność metody. Błędy czysto rachunkowe (przestawione cyfry, pomyłka w dodawaniu), które przy poprawnej metodzie wypaczyły wynik końcowy, są traktowane łagodniej niż w standardowym kluczu.
• Zaznaczanie odpowiedzi zamkniętych w arkuszu zamiast karty odpowiedzi — tak samo jak przy dysleksji.

Czego dyskalkulia nie daje: kalkulatora innego niż dozwolony dla wszystkich (kalkulator prosty — sprawdź pełną listę przyborów dozwolonych na maturze), zwolnienia z zadań ani obniżenia progu zdawalności. Musisz zdobyć te same 30% co wszyscy — dostosowanie tylko zmniejsza ryzyko, że stracisz punkty za metodycznie poprawne rozwiązanie z usterką rachunkową.

W praktyce oznacza to jedno: przy dyskalkulii zapisuj każdy krok rozwiązania. Dostosowane kryteria działają na twoją korzyść tylko wtedy, gdy egzaminator widzi tok rozumowania. Wynik bez obliczeń pośrednich nie daje mu czego ocenić.

Dysgrafia — komputer zamiast pisma odręcznego

Przy dysgrafii problemem nie jest treść, tylko forma zapisu: pismo bywa nieczytelne nawet dla samego piszącego. Komunikat CKE przewiduje dwie ścieżki:

1. Standardowo — piszesz ręcznie, a twoja praca jest oceniana z uwzględnieniem opinii o dysgrafii (egzaminator wie, że nie ocenia estetyki pisma; przy dysortografii dochodzą dostosowane kryteria ortografii).
2. Przy głębokiej dysgrafii — możesz pisać na komputerze. Komputer służy wyłącznie jako maszyna do pisania: bez dostępu do internetu, bez autokorekty, bez słowników. Zwykle oznacza to też osobną salę, bo stukot klawiatury nie może przeszkadzać innym zdającym.

Trzecia, rzadziej stosowana opcja to pomoc nauczyciela wspomagającego, który zapisuje odpowiedzi dyktowane przez zdającego — stosowana głównie wtedy, gdy problem dotyczy sprawności rąk, nie samej dysgrafii.

Wskazówka: jeśli masz przyznany komputer, przećwicz wcześniej pisanie dłuższych tekstów na klawiaturze bez autokorekty. Wypracowanie maturalne to minimum 300 słów w narzuconej strukturze — schemat wypracowania krok po kroku znajdziesz w osobnym poradniku — i komputer pomaga tylko temu, kto pisze na nim sprawnie.

Pozostałe grupy: ADHD, autyzm, wzrok, słuch, choroby przewlekłe

Katalog CKE obejmuje kilkanaście grup zdających. Poniższa tabela zbiera najczęstsze sytuacje, wymagany dokument i typowe dostosowania:

Sytuacja	Dokument	Typowe dostosowania
Dysleksja, dysortografia	Opinia poradni	Dostosowane kryteria oceniania, odpowiedzi w arkuszu zamiast karty
Dyskalkulia	Opinia poradni	Dostosowane zasady oceniania zadań otwartych z matematyki
Dysgrafia głęboka	Opinia poradni	Komputer, osobna sala
Autyzm, w tym zespół Aspergera	Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego	Przedłużenie czasu do 30 minut, osobna sala, wsparcie specjalisty
Słabowidzący	Orzeczenie	Arkusz z powiększoną czcionką, przedłużenie czasu, pomoce optyczne
Niewidomi	Orzeczenie	Arkusz w brajlu lub komputer, przedłużenie czasu
Słabosłyszący, niesłyszący	Orzeczenie	Arkusz dostosowany (bez zadań ze słuchu z języka obcego), wsparcie surdopedagoga
Niepełnosprawność ruchowa	Orzeczenie	Sala dostępna architektonicznie, komputer lub pomoc przy zapisie, przedłużenie czasu
Choroba przewlekła (cukrzyca, epilepsja i inne)	Zaświadczenie lekarskie	Leki i sprzęt medyczny na sali, możliwość jedzenia i picia, przedłużenie czasu do 30 minut
Czasowa niesprawność rąk (np. złamanie)	Zaświadczenie lekarskie	Komputer lub nauczyciel zapisujący odpowiedzi — decyzja dyrektora OKE
Sytuacja kryzysowa lub traumatyczna	Pozytywna opinia rady pedagogicznej	Osobna sala, wsparcie psychologa, przedłużenie czasu

Kilka doprecyzowań do tabeli:

• ADHD nie stanowi w komunikacie CKE osobnej kategorii. Dostosowania (najczęściej osobna sala, w której łatwiej o koncentrację) przyznaje się na podstawie opinii poradni — dlatego jeśli masz diagnozę ADHD, zadbaj o aktualną opinię, a nie samo zaświadczenie od lekarza psychiatry.
• Przedłużenie czasu dla uprawnionych grup wynosi maksymalnie 30 minut na egzamin pisemny z arkuszem standardowym. W praktyce: język polski na poziomie podstawowym trwa wtedy 270 zamiast 240 minut, matematyka 210 zamiast 180 minut, język obcy 150 zamiast 120 minut. Arkusze w formach dostosowanych mają odrębne, dłuższe czasy określone w komunikacie.
• Część ustna też podlega dostosowaniom — m.in. przedłużeniu czasu przygotowania, a osoby z orzeczeniem z powodu wady słuchu mogą być zwolnione z części ustnej języka obcego. Jak dokładnie wygląda przebieg obu części egzaminu, opisaliśmy w poradniku jak wygląda i przebiega matura krok po kroku.

Procedura krok po kroku — dokumenty i terminy

Formalności są proste, ale rozłożone na cały rok szkolny i nieubłagane terminowo. Oto pełna ścieżka dla matury w maju 2026:

Krok	Co robisz	Termin
1	Składasz deklarację wstępną przystąpienia do matury	do 30 września 2025
2	Dostarczasz dyrektorowi szkoły opinię poradni / orzeczenie / zaświadczenie lekarskie	do 15 października 2025
3	Rada pedagogiczna wskazuje sposób dostosowania z katalogu CKE	do 10 lutego 2026
4	Dyrektor szkoły informuje cię na piśmie o przyznanych dostosowaniach	do 10 lutego 2026
5	Składasz oświadczenie, że korzystasz (lub nie) ze wskazanych dostosowań	3 dni robocze od otrzymania informacji
6	Składasz deklarację ostateczną (jeśli coś zmieniasz)	do 7 lutego 2026

Trzy rzeczy, które najczęściej psują tę procedurę:

Po pierwsze — spóźniona opinia. Termin 15 października dotyczy dokumentów standardowych. Wyjątkiem są sytuacje losowe: świeża diagnoza choroby, wypadek, uraz — wtedy dokumenty składasz niezwłocznie po ich otrzymaniu, nawet tuż przed egzaminem, a decyzję o dostosowaniu podejmuje dyrektor OKE. Nie działa to jednak w drugą stronę: opinii o dysleksji, którą masz w szufladzie od podstawówki, nie możesz donieść w kwietniu.

Po drugie — brak oświadczenia. Informacja od dyrektora to nie koniec: masz 3 dni robocze na pisemne oświadczenie o korzystaniu albo rezygnacji z dostosowań (za niepełnoletniego zdającego składa je rodzic). Bez tego dokumentu formalnie nie wiadomo, w jakich warunkach masz zdawać. Pilnuj tego terminu tak samo jak terminów z harmonogramu matury 2026.

Po trzecie — dostosowania a deklaracja to dwie różne rzeczy. Wybór przedmiotów i poziomów załatwiasz w deklaracji maturalnej, dostosowania — odrębnymi dokumentami. Jedno nie zastępuje drugiego; jak poprawnie wypełnić deklarację maturalną, pokazujemy krok po kroku.

Warto też pamiętać, że dostosowania wyrównują warunki, ale nie zastąpią przygotowania merytorycznego — arkusz rozwiązujesz ten sam co wszyscy. Systematyczny trening zadań w formacie egzaminacyjnym możesz zorganizować sobie na platformie matury-online.pl: 9 000+ zadań z 11 przedmiotów z natychmiastowym sprawdzaniem odpowiedzi, w cenie 49 zł/mies. — bez presji czasu i oceny, we własnym tempie.

Jak dostosowania działają w dniu egzaminu

Formalności masz za sobą — co realnie zmienia się 4 maja 2026 r., gdy siadasz do arkusza? Kilka rzeczy warto wiedzieć wcześniej, żeby nic cię nie zaskoczyło:

Zespół nadzorujący zna twoje dostosowania. Przewodniczący zespołu egzaminacyjnego ma listę zdających z przyznanymi dostosowaniami. Nie musisz niczego udowadniać w dniu egzaminu ani przynosić kopii opinii — ale zabierz dowód osobisty i długopis z czarnym wkładem jak wszyscy.

Przedłużony czas liczy się od standardowego startu. Jeśli masz prawo do dodatkowych 30 minut, zaczynasz razem ze wszystkimi, a informacja o wydłużonym czasie jest zapisana na tablicy obok standardowej godziny zakończenia. Zdający bez przedłużenia wychodzą wcześniej — dlatego osoby z dłuższym czasem często piszą w osobnej sali, żeby wychodzący nie rozpraszali.

Osobna sala to nadal pełna procedura. Nawet jeśli zdajesz sam, obowiązuje kompletny zespół nadzorujący, losowanie miejsca (formalne, przy jednym stoliku), zakaz wnoszenia telefonu i te same godziny rozpoczęcia. Mniejsza sala bywa cichsza, ale reguły są identyczne.

Leki i sprzęt medyczny zgłaszasz przed egzaminem. Przy chorobie przewlekłej glukometr, pompa insulinowa, leki czy butelka wody z jedzeniem stoją przy tobie — ale przewodniczący musi wiedzieć o nich przed rozdaniem arkuszy, nie w połowie egzaminu.

Dostosowania obowiązują we wszystkich terminach. Raz przyznane dostosowania działają tak samo w terminie głównym, dodatkowym (czerwiec) i poprawkowym (sierpień). Nie składasz dokumentów drugi raz — komisja przenosi ustalenia automatycznie.

Pełen przebieg dnia egzaminacyjnego — od wejścia na salę po oddanie arkusza — rozpisaliśmy minuta po minucie w poradniku o tym, jak wygląda egzamin maturalny krok po kroku.

Najczęstsze pytania o dostosowania na maturze

Czy dysleksja wydłuża czas pisania matury?

Nie. Sama opinia o dysleksji daje dostosowane kryteria oceniania i zaznaczanie odpowiedzi w arkuszu, ale nie przedłuża czasu pracy. Wydłużenie do 30 minut przysługuje innym grupom — m.in. zdającym z chorobami przewlekłymi, autyzmem, wadami wzroku lub słuchu i niepełnosprawnością ruchową.

Czy opinia o dysleksji z podstawówki jest ważna na maturze?

Tak. Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się wydana po klasie III szkoły podstawowej zachowuje ważność na wszystkich kolejnych egzaminach, łącznie z maturą. Musisz ją tylko złożyć u dyrektora szkoły w terminie — co do zasady do 15 października 2025 r.

Czy uczelnia dowie się, że zdawałem z dostosowaniami?

Nie. Świadectwo dojrzałości nie zawiera żadnej informacji o dostosowaniach. Wyniki procentowe są w pełni równoważne z wynikami pozostałych zdających i tak samo traktowane w rekrutacji.

Co jeśli złamię rękę tydzień przed maturą?

To klasyczny przypadek czasowej niesprawności rąk. Zgłaszasz się z zaświadczeniem lekarskim do dyrektora szkoły, a ten występuje do dyrektora OKE, który może przyznać dostosowanie (najczęściej komputer albo nauczyciela wspomagającego zapisującego odpowiedzi) nawet na kilka dni przed egzaminem.

Czy mogę zrezygnować z przyznanych dostosowań?

Tak. W oświadczeniu składanym w ciągu 3 dni roboczych od informacji dyrektora deklarujesz, z których dostosowań korzystasz. Możesz odmówić wszystkich lub części — na przykład przyjąć dostosowane kryteria oceniania, ale zdawać w sali razem z klasą zamiast osobno.

Podsumowanie

Dostosowania na maturze obejmują szeroki katalog: od dostosowanych kryteriów oceniania przy dysleksji i dyskalkulii, przez komputer przy dysgrafii, po przedłużenie czasu o 30 minut i dostosowane arkusze przy niepełnosprawnościach i chorobach przewlekłych. O wszystkim decydują dokumenty i terminy: opinia lub zaświadczenie u dyrektora szkoły do 15 października 2025 r., pisemna informacja o dostosowaniach do 10 lutego 2026 r. i twoje oświadczenie w ciągu 3 dni roboczych. Sprawdź swoją sytuację w komunikacie CKE z 20 sierpnia 2025 r., złóż dokumenty w terminie — a potem skup się na tym, co naprawdę decyduje o wyniku, czyli systematycznym rozwiązywaniu zadań.