Dostosowanie warunków matury przy dysleksji — jak zmieniają się progi błędów i co trzeba dostarczyć

Dostosowanie warunków matury przy dysleksji brzmi jak coś, co ratuje całą pracę, a w rzeczywistości dotyka w wypracowaniu dokładnie dwóch rubryk z ośmiu — i to najmniejszych. Zmieniają się progi w podkryterium 4b (ortografia) i 4c (interpunkcja): na poziomie podstawowym zamiast jednego dopuszczalnego błędu ortograficznego masz cztery, zamiast ośmiu interpunkcyjnych — piętnaście. Razem to 4 punkty z 35, które przestają być zagrożone. Reszta karty oceny wygląda identycznie jak u każdego innego zdającego. Ta asymetria jest źródłem dwóch przeciwstawnych błędów: jedni maturzyści z opinią poradni liczą na taryfę ulgową w argumentacji, której nie dostaną, a inni w ogóle nie składają dokumentów, bo „to i tak nic nie daje” — i tracą punkty, które leżą na stole. Poniżej masz obie siatki zestawione obok siebie, listę dokumentów z terminami dla matury 2027, katalog form dostosowania dostępnych na polskim oraz wyraźnie zaznaczoną granicę tego, czego opinia nie zmienia.

Kto ma prawo do dostosowania i na jakiej podstawie

Podstawą jest komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego — dla matury 2027 obowiązuje komunikat z 20 sierpnia 2026 r., opublikowany na cke.gov.pl. Dokument nie przyznaje dostosowań według diagnozy „w ogóle”, tylko według rodzaju dokumentu, który trafia do dyrektora szkoły. Trzy podstawy dają różne uprawnienia i nie są wymienne.

Dokument	Kto wydaje	Czego dotyczy na polskim
Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się	poradnia publiczna lub niepubliczna spełniająca warunki ustawy	zasady oceniania zadań otwartych jak dla zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (w wypracowaniu: progi 4b i 4c); przy głębokim zaburzeniu grafii — pisanie na komputerze
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub nauczania indywidualnego	zespół orzekający poradni	dostosowania z tabeli komunikatu CKE dla danej grupy zdających
Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia	lekarz	dostosowania wynikające z choroby lub niepełnosprawności — w tym te, których dysleksja nie daje

Dla wypracowania z polskiego kluczowa jest pierwsza pozycja. Opinia musi stwierdzać specyficzne trudności w uczeniu się — dysleksję, dysortografię lub dysgrafię. Zaświadczenie o tym, że „uczeń wymaga wsparcia”, ocena opisowa z gimnazjum czy zaświadczenie od nauczyciela polonisty nie są podstawą do niczego: rada pedagogiczna działa wyłącznie na dokumentach wymienionych w komunikacie.

Dobra wiadomość dotyczy ważności: opinia o specyficznych trudnościach w uczeniu się wydana po ukończeniu klasy III szkoły podstawowej zachowuje ważność na egzaminach na kolejnych etapach edukacyjnych. Nie trzeba powtarzać badania przed maturą ani odnawiać dokumentu. Jeśli natomiast nigdy nie byłeś diagnozowany, a podejrzewasz dysortografię, badanie musisz zaplanować z takim zapasem, żeby gotowa opinia — a nie sam wniosek o badanie — trafiła do szkoły przed terminem. Uczniowi szkoły ponadpodstawowej opinia może zostać wydana na wniosek składany do dyrektora szkoły, który po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej przekazuje go do poradni.

Uwaga: sposób dostosowania wskazuje rada pedagogiczna twojej szkoły, a nie poradnia — wybiera spośród możliwości wymienionych w komunikacie CKE i bierze pod uwagę, z jakiego wsparcia korzystałeś w trakcie nauki. Absolwentom z lat ubiegłych, którzy mają opinię poradni, sposób dostosowania wskazuje przewodniczący zespołu egzaminacyjnego.

Terminy: cztery daty, których nie da się nadrobić

Formalności są nieubłagane. Dla matury w maju 2027 ścieżka według Informacji CKE o egzaminie maturalnym w roku szkolnym 2026/2027 wygląda tak. Opinię poradni składasz razem z deklaracją przystąpienia do egzaminu.

Termin	Co się dzieje
do 25 września 2026	szkoła przedstawia możliwe sposoby dostosowania
do 7 lutego 2027 (w 2027 r. także 8 lutego)	składasz deklarację maturalną, a razem z nią opinię poradni, orzeczenie lub zaświadczenie lekarskie
do 10 lutego 2027	dyrektor szkoły informuje cię na piśmie o przyznanych dostosowaniach
3 dni robocze od otrzymania informacji, najpóźniej 15 lutego 2027	składasz oświadczenie, że z dostosowań korzystasz albo z nich rezygnujesz

Łatwo przeoczyć ostatni wiersz tej tabeli. Pismo od dyrektora nie kończy sprawy — dopóki nie odeślesz oświadczenia, formalnie nie wiadomo, w jakich warunkach masz zdawać. Za zdającego niepełnoletniego składa je rodzic. Ten termin pilnuj tak samo jak dat z przewodnika po maturze 2027, bo jest krótszy niż wszystkie pozostałe.

Komunikat rozróżnia tu dwa rodzaje dokumentów. Zaświadczenie o stanie zdrowia można w sytuacjach losowych — po wypadku, urazie, nagłej chorobie — przedłożyć później, niezwłocznie po jego otrzymaniu. Opinii poradni ten wyjątek nie obejmuje: komunikat mówi wprost, że w terminie późniejszym może być przedłożone „zaświadczenie (ale nie opinia)”. Opinię o dysleksji składasz więc razem z deklaracją.

Progi 4b i 4c — zasada ogólna kontra opinia poradni

Tu leży cała realna wartość dostosowania na polskim. W wypracowaniu dostosowane zasady oceniania dotyczą dwóch podkryteriów: 4b i 4c. Tabele niżej podają progi z Informatora CKE dla poziomu podstawowego.

Ortografia, podkryterium 4b (2 punkty), poziom podstawowy:

Punkty	Zasada ogólna	Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się
2 pkt	praca bezbłędna albo nie więcej niż 1 błąd	praca bezbłędna albo nie więcej niż 4 błędy
1 pkt	2–4 błędy	5–8 błędów
0 pkt	5 lub więcej błędów	9 lub więcej błędów

Interpunkcja, podkryterium 4c (2 punkty), poziom podstawowy:

Punkty	Zasada ogólna	Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się
2 pkt	praca bezbłędna albo nie więcej niż 8 błędów	praca bezbłędna albo nie więcej niż 15 błędów
1 pkt	9–16 błędów	16–30 błędów
0 pkt	17 lub więcej błędów	31 lub więcej błędów

Warto zobaczyć te liczby jako proporcje, nie jako różnice. W ortografii bufor pełnej punktacji rośnie czterokrotnie, w interpunkcji prawie dwukrotnie. Zasada, że pominięcie cudzysłowu w zapisie tytułu utworu liczy się jako błąd interpunkcyjny, pozostaje jednak w mocy — dostosowane są progi, nie definicje.

Na poziomie rozszerzonym progi są ostrzejsze dla wszystkich. W ortografii 2 punkty daje praca bezbłędna (przy opinii poradni — najwyżej 4 błędy), 1 punkt — 1–2 błędy (przy opinii 5–6), a 0 punktów — 3 lub więcej (przy opinii 7 lub więcej). W interpunkcji 2 punkty to najwyżej 5 błędów (przy opinii 10), 1 punkt — 6–10 (przy opinii 11–20), 0 punktów — 11 lub więcej (przy opinii 21 lub więcej).

Drugie dostosowanie jest równie ważne, a mniej znane: przy opinii poradni zmienia się nie tylko próg, ale i to, co w ogóle zostaje policzone jako błąd ortograficzny. Egzaminator uwzględnia wyłącznie dwie kategorie:

• błędy w zapisie wyrazów z „u – ó”, „ż – rz”, „h – ch”,
• łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.

Wszystko poza tym nie jest liczone jako błąd ortograficzny: opuszczanie i przestawianie liter, mylenie liter o podobnym kształcie („a – o”, „l – ł – t”, „m – n”), mylenie głosek zbliżonych fonetycznie („b – p”, „d – t”, „ś – ź”), pomijanie kropek nad „ż” i „j”, ogonków przy „ą” i „ę”, kresek przy „ó” i „ł”, błędy w podziale wyrazu przy przenoszeniu, utrata dźwięczności („proźba” zamiast „prośba”) czy zapisy typu „napewno” i „wklasie”. Egzaminator te miejsca podkreśli, ale oznaczenie na marginesie otoczy kółkiem — to znak, że błąd został zauważony i świadomie nieuwzględniony w punktacji. Jeśli po egzaminie oglądasz swoją pracę, właśnie tego kółka szukaj; pozostałe symbole rozszyfrowuje tekst o oznaczeniach egzaminatora we wglądzie do pracy.

Złożenie obu zasad daje efekt, który łatwo przeoczyć: przy dysleksji z czterech dopuszczalnych błędów ortograficznych realnie „zużywasz” tylko te z trzech par literowych i wielkiej litery. Reszta pomyłek w zapisie po prostu nie wchodzi do rachunku. Dostosowanie obejmuje też notatkę syntetyzującą z testu „Język polski w użyciu”: u zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się egzaminator nie ocenia w niej ortografii ani interpunkcji, a punkt za poprawność językową przyznaje przy najwyżej trzech błędach językowych. Pełny rozbiór obu siatek razem z podkryterium 4a znajdziesz w tekście o kryterium języka wypowiedzi na maturze z polskiego.

Wydłużenie czasu i pozostałe formy dostosowania na polskim

Najtrwalszy mit dotyczący dysleksji na maturze brzmi: „opinia daje dodatkowe 30 minut”. Nie daje.

Uwaga: w tabeli komunikatu CKE dla zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (tabela 1.10) nie ma przedłużenia czasu pracy z arkuszem. Przedłużenie czasu komunikat przewiduje dla innych grup zdających — na przykład do 30 minut dla zdających z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania — ale nie na podstawie samej opinii o dysleksji.

Konsekwencja jest praktyczna: 240 minut na arkusz z polskiego na poziomie podstawowym planujesz dokładnie tak samo jak wszyscy. Katalog tego, co realnie przysługuje na polskim przy opinii poradni, wygląda następująco:

• Zasady oceniania zadań otwartych jak dla zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się — z języka polskiego na poziomie podstawowym i rozszerzonym (przy opinii o dysleksji, dysortografii lub dysgrafii), a także z języków obcych i z matematyki na poziomie podstawowym.
• Pisanie pracy na komputerze — możliwe tylko wtedy, gdy głębokość zaburzenia grafii uniemożliwia odczytanie i prawidłową ocenę odpowiedzi oraz gdy w toku edukacji zostałeś wdrożony do tej formy pracy. Zdający, który korzysta z urządzeń technicznych, pisze egzamin w oddzielnej sali.

Innych pozycji tabela dla tej grupy zdających nie zawiera: nie ma w niej ani zaznaczania odpowiedzi w inny sposób, ani pomocy nauczyciela wspomagającego, ani dostosowań części ustnej. Jak wygląda cały dzień egzaminacyjny od wejścia na salę po oddanie arkusza, rozpisaliśmy w poradniku o tym, jak wygląda egzamin maturalny krok po kroku.

Czego dostosowanie nie zmienia

Ta lista jest krótsza od poprzedniej, ale ważniejsza, bo dotyczy 31 z 35 punktów wypracowania.

Kryterium 1. — spełnienie formalnych warunków polecenia (1 pkt). Zero-jedynkowe. Brak odwołania do lektury obowiązkowej, praca, która w żadnej części nie jest wypowiedzią argumentacyjną albo nie dotyczy problemu z polecenia, tekst napisany w formie planu lub w punktach, błąd kardynalny — każdy z tych przypadków zeruje kryterium, a wraz z nim całą pracę, tak samo u każdego zdającego.

Kryterium 2. — kompetencje literackie i kulturowe (16 pkt). Największa część punktacji nie ma wersji dostosowanej. Stopień funkcjonalności odwołań, liczba i jakość kontekstów, błędy rzeczowe — wszystko liczone jak u pozostałych zdających.

Kryterium 3. — kompozycja (3a, 3b, 3c; razem 7 pkt). Struktura, spójność i styl są oceniane bez żadnej ulgi. Wbrew intuicji dysgrafia nie zmienia niczego w rubryce struktury: podział na akapity musi być czytelny i logiczny.

Podkryterium 4a — zakres i poprawność środków językowych (7 pkt). To najczęstsze nieporozumienie. Największa część kryterium języka nie jest dostosowywana w żaden sposób: zakres środków i liczba błędów językowych liczą się identycznie. Błąd fleksyjny, składniowy czy leksykalny nie znika dlatego, że masz opinię — o tym, co dokładnie wchodzi do której kategorii, mówi tekst o sześciu rodzajach błędów językowych na maturze.

Praktyczny wniosek jest jeden: jeśli masz opinię poradni, twoja praca nad wypracowaniem powinna przesunąć się z korekty ortograficznej na argumentację i składnię, bo tam leżą punkty, których nikt ci nie skompensuje. Ćwiczenie tego wymaga objętości — dużej liczby prac i zadań w formacie egzaminacyjnym, sprawdzanych od razu, a nie raz na dwa tygodnie. Taki trening możesz sobie zorganizować na platformie z materiałami do matury z polskiego: ponad 20 000 zadań z 12 przedmiotów z natychmiastowym sprawdzaniem i wypracowanie oceniane przez AI według kryteriów CKE; Premium kosztuje od 49 zł miesięcznie. Kiedy chcesz sprawdzić, ile realnie masz punktów z całej pracy, przejdź przez symulację karty oceny wypracowania — wystarczy podstawić dostosowane progi w rubrykach 4b i 4c.

Tabela zbiorcza: co daje który dokument

Dostosowanie	Podstawa	Co daje w praktyce na polskim
Dostosowane progi 4b i 4c	opinia poradni o specyficznych trudnościach	na poziomie podstawowym do 4 błędów ortograficznych i 15 interpunkcyjnych bez straty punktu (na rozszerzonym: 4 i 10)
Zawężony katalog błędów ortograficznych	opinia poradni	liczone tylko „u – ó”, „ż – rz”, „h – ch” i wielka litera na początku zdania
Notatka syntetyzująca bez oceny ortografii i interpunkcji	opinia poradni	punkt za poprawność językową przy najwyżej 3 błędach językowych
Pisanie na komputerze	opinia poradni; głębokie zaburzenie grafii i wcześniejsze wdrożenie do tej formy pracy	praca czytelna dla egzaminatora
Wydłużony czas pracy z arkuszem	inne podstawy wymienione w komunikacie CKE — nie sama opinia o dysleksji	dodatkowe minuty na arkusz, zgodnie z komunikatem CKE
Oddzielna sala	korzystanie z urządzeń technicznych, np. z komputera	procedura i godziny bez zmian

Zestawienie wszystkich grup zdających — nie tylko tej ze specyficznymi trudnościami — oraz pełną procedurę dokumentacyjną znajdziesz w tekście o dostosowaniach warunków matury przy dysleksji, dyskalkulii i dysgrafii.

Najczęstsze pytania o dostosowanie warunków matury przy dysleksji

Czy uczelnia albo pracodawca dowie się, że zdawałem z dostosowaniami?

Nie. Świadectwo dojrzałości nie zawiera żadnej informacji o dostosowaniach ani o podstawie ich przyznania. Wynik procentowy wygląda tak samo jak u każdego innego zdającego.

Czy mogę zrezygnować z przyznanych dostosowań?

Tak. Służy do tego oświadczenie o korzystaniu albo niekorzystaniu ze wskazanych sposobów dostosowania, składane w ciągu 3 dni roboczych od pisma dyrektora, najpóźniej 15 lutego 2027 r.

Czy dostosowane progi obejmują też język obcy?

Tak. Komunikat CKE wymienia zasady oceniania zadań otwartych jak dla zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się także dla języków obcych nowożytnych — na poziomie podstawowym, rozszerzonym i dwujęzycznym. Siatki punktowe z języka obcego są zbudowane inaczej niż z polskiego.

Co, jeśli opinia dotarła do szkoły po 7 lutego?

Opinię poradni przedkłada się razem z deklaracją; późniejsze złożenie komunikat CKE przewiduje wyłącznie dla zaświadczenia o stanie zdrowia w sytuacjach losowych. Jeżeli konieczność dostosowania wystąpi po 10 lutego 2027 r., dyrektor szkoły niezwłocznie informuje cię na piśmie o wskazanym sposobie dostosowania. Jeśli spóźniłeś się z opinią, od razu zapytaj dyrektora szkoły, co da się jeszcze zrobić.

Podsumowanie

Dostosowanie warunków matury przy dysleksji to precyzyjne narzędzie o wąskim zasięgu: przesuwa progi w dwóch rubrykach wartych łącznie 4 punkty i zawęża katalog tego, co w ogóle liczy się jako błąd ortograficzny. Żeby to działało, potrzebne są dwie rzeczy w terminie — opinia poradni u dyrektora szkoły razem z deklaracją, do 7 lutego 2027 r., i oświadczenie o korzystaniu z dostosowań w ciągu 3 dni roboczych od pisma z lutego. Reszta pracy nad wypracowaniem wygląda tak samo jak u wszystkich, i właśnie dlatego warto przenieść wysiłek z ortografii na kryterium 2. i podkryterium 4a, gdzie leży 23 z 35 punktów.