Dostosowanie warunków matury przy dysleksji — jak zmieniają się progi błędów i co trzeba dostarczyć

Dostosowanie warunków matury przy dysleksji brzmi jak coś, co ratuje całą pracę, a w rzeczywistości dotyka dokładnie dwóch rubryk z ośmiu — i to najmniejszych. Zmieniają się progi w podkryterium 4b (ortografia) i 4c (interpunkcja): zamiast jednego dopuszczalnego błędu ortograficznego masz cztery, zamiast ośmiu interpunkcyjnych — piętnaście. Razem to 4 punkty z 35, które przestają być zagrożone. Reszta karty oceny wygląda identycznie jak u każdego innego zdającego. Ta asymetria jest źródłem dwóch przeciwstawnych błędów: jedni maturzyści z opinią poradni liczą na taryfę ulgową w argumentacji, której nie dostaną, a inni w ogóle nie składają dokumentów, bo „to i tak nic nie daje” — i tracą punkty, które leżą na stole. Poniżej masz obie siatki zestawione obok siebie, listę dokumentów z terminami dla matury 2026, katalog form dostosowania dostępnych na polskim oraz wyraźnie zaznaczoną granicę tego, czego opinia nie zmienia.

Kto ma prawo do dostosowania i na jakiej podstawie

Podstawą jest komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego — dla matury 2026 obowiązuje komunikat z 20 sierpnia 2025 r., opublikowany na cke.gov.pl. Dokument nie przyznaje dostosowań według diagnozy „w ogóle”, tylko według rodzaju dokumentu, który trafia do dyrektora szkoły. Trzy podstawy dają różne uprawnienia i nie są wymienne.

Dokument	Kto wydaje	Czego dotyczy na polskim
Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się	poradnia publiczna lub niepubliczna spełniająca warunki ustawy	dostosowane kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej (progi 4b i 4c), zaznaczanie odpowiedzi w arkuszu
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub nauczania indywidualnego	zespół orzekający poradni	pełny katalog z komunikatu CKE dla danej grupy, zwykle szerszy niż przy samej opinii
Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia	lekarz	dostosowania wynikające z choroby lub niepełnosprawności — w tym te, których dysleksja nie daje

Dla wypracowania z polskiego kluczowa jest pierwsza pozycja. Opinia musi stwierdzać specyficzne trudności w uczeniu się — dysleksję, dysortografię lub dysgrafię. Zaświadczenie o tym, że „uczeń wymaga wsparcia”, ocena opisowa z gimnazjum czy zaświadczenie od nauczyciela polonisty nie są podstawą do niczego: rada pedagogiczna działa wyłącznie na dokumentach wymienionych w komunikacie.

Dobra wiadomość dotyczy ważności: opinia o specyficznych trudnościach w uczeniu się wydana po klasie III szkoły podstawowej zachowuje ważność do końca edukacji. Nie trzeba powtarzać badania przed maturą ani odnawiać dokumentu. Jeśli natomiast nigdy nie byłeś diagnozowany, a podejrzewasz dysortografię, badanie musisz zaplanować z takim zapasem, żeby gotowa opinia — a nie sam wniosek o badanie — trafiła do szkoły przed terminem.

Uwaga: decyzję o tym, które dostosowania z katalogu dostaniesz, podejmuje rada pedagogiczna twojej szkoły, a nie poradnia i nie okręgowa komisja egzaminacyjna. Rada nie może przyznać niczego spoza komunikatu CKE, ale nie może też odmówić dostosowania, które z dokumentów wynika wprost.

Terminy: cztery daty, których nie da się nadrobić

Formalności rozkładają się na cały rok szkolny i są nieubłagane. Dla matury w maju 2026 ścieżka wygląda tak:

Termin	Co się dzieje
do 30 września 2025	składasz deklarację wstępną przystąpienia do egzaminu
do 15 października 2025	dostarczasz dyrektorowi szkoły opinię poradni, orzeczenie lub zaświadczenie lekarskie
do 7 lutego 2026	składasz deklarację ostateczną, jeśli zmieniasz przedmioty lub poziomy
do 10 lutego 2026	dyrektor szkoły informuje cię na piśmie o przyznanych dostosowaniach
3 dni robocze od otrzymania informacji	składasz oświadczenie, że z dostosowań korzystasz albo z nich rezygnujesz

Najczęstsza porażka proceduralna to nie spóźniona opinia, tylko brak oświadczenia z ostatniego wiersza. Pismo od dyrektora nie kończy sprawy — dopóki nie odeślesz oświadczenia, formalnie nie wiadomo, w jakich warunkach masz zdawać. Za zdającego niepełnoletniego składa je rodzic. Ten termin pilnuj tak samo jak dat z harmonogramu matury 2026, bo jest krótszy niż wszystkie pozostałe i nie ma dla niego procedury odwoławczej.

Data 15 października dotyczy dokumentów, które już masz. Wyjątek obejmuje wyłącznie sytuacje losowe — świeżą diagnozę, wypadek, uraz. Wtedy dokumenty składasz niezwłocznie po ich otrzymaniu, nawet w kwietniu, a decyzję podejmuje dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej. Nie działa to w drugą stronę: opinii o dysleksji leżącej w domu od podstawówki nie doniesiesz na miesiąc przed egzaminem.

Progi 4b i 4c — zasada ogólna kontra opinia poradni

Tu leży cała realna wartość dostosowania na polskim. Podkryteria 4b i 4c są jedynymi rubrykami karty oceny, w których punkt przyznaje się według policzalnej liczby błędów, więc jako jedyne dają się przesunąć suwakiem progów.

Ortografia, podkryterium 4b (2 punkty):

Punkty	Zasada ogólna	Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się
2 pkt	praca bezbłędna albo nie więcej niż 1 błąd	praca bezbłędna albo nie więcej niż 4 błędy
1 pkt	2–4 błędy	5–8 błędów
0 pkt	5 lub więcej błędów	9 lub więcej błędów

Interpunkcja, podkryterium 4c (2 punkty):

Punkty	Zasada ogólna	Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się
2 pkt	praca bezbłędna albo nie więcej niż 8 błędów	praca bezbłędna albo nie więcej niż 15 błędów
1 pkt	9–16 błędów	16–30 błędów
0 pkt	17 lub więcej błędów	31 lub więcej błędów

Warto zobaczyć te liczby jako proporcje, nie jako różnice. W ortografii bufor pełnej punktacji rośnie czterokrotnie, w interpunkcji prawie dwukrotnie. W praktyce oznacza to, że przy opinii poradni podkryterium 4c przestaje być zagrożeniem niemal całkowicie: piętnaście błędów interpunkcyjnych w pracy na 400 wyrazów to wynik, który trzeba osiągnąć celowo. Uwaga o tym, że pominięcie cudzysłowu przy cytacie liczy się jako błąd interpunkcyjny, pozostaje jednak w mocy — dostosowane są progi, nie definicje.

Drugie dostosowanie jest równie ważne, a mniej znane: przy opinii poradni zmienia się nie tylko próg, ale i to, co w ogóle zostaje policzone jako błąd ortograficzny. Egzaminator uwzględnia wyłącznie dwie kategorie:

• błędy w zapisie wyrazów z „u – ó”, „ż – rz”, „h – ch”,
• łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.

Wszystko poza tym nie jest liczone jako błąd ortograficzny: opuszczanie i przestawianie liter, mylenie liter o podobnym kształcie („a – o”, „l – ł – t”, „m – n”), mylenie głosek zbliżonych fonetycznie („b – p”, „d – t”, „ś – ź”), pomijanie kropek nad „ż” i „j”, ogonków przy „ą” i „ę”, kresek przy „ó” i „ł”, błędy w podziale wyrazu przy przenoszeniu, utrata dźwięczności („proźba” zamiast „prośba”) czy zapisy typu „napewno” i „wklasie”. Egzaminator te miejsca podkreśli, ale oznaczenie na marginesie otoczy kółkiem — to znak, że błąd został zauważony i świadomie nieuwzględniony w punktacji. Jeśli po egzaminie oglądasz swoją pracę, właśnie tego kółka szukaj; pozostałe symbole rozszyfrowuje tekst o oznaczeniach egzaminatora we wglądzie do pracy.

Złożenie obu zasad daje efekt, który łatwo przeoczyć: przy dysleksji z czterech dopuszczalnych błędów ortograficznych realnie „zużywasz” tylko te z trzech par literowych i wielkiej litery. Reszta pomyłek w zapisie po prostu nie wchodzi do rachunku. Pełny rozbiór obu siatek razem z podkryterium 4a znajdziesz w tekście o kryterium języka wypowiedzi na maturze z polskiego.

Wydłużenie czasu i pozostałe formy dostosowania na polskim

Najtrwalszy mit dotyczący dysleksji na maturze brzmi: „opinia daje dodatkowe 30 minut”. Nie daje.

Uwaga: sama opinia o specyficznych trudnościach w uczeniu się nie jest podstawą do przedłużenia czasu pracy z arkuszem na maturze. To różnica względem egzaminu ósmoklasisty, gdzie wydłużenie przysługiwało. Na maturze czas przedłużają inne podstawy wymienione w komunikacie CKE: choroba przewlekła, niepełnosprawność ruchowa, autyzm w tym zespół Aspergera, wady wzroku i słuchu — ale nie sama dysleksja.

Konsekwencja jest praktyczna: 240 minut na arkusz z polskiego na poziomie podstawowym planujesz dokładnie tak samo jak wszyscy. Katalog tego, co realnie przysługuje na polskim przy opinii poradni, wygląda następująco:

• Dostosowane kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej — progi z tabel wyżej, na polskim i na językach obcych.
• Zaznaczanie odpowiedzi do zadań zamkniętych bezpośrednio w arkuszu zamiast przenoszenia ich na kartę odpowiedzi. Na polskim dotyczy to testu z części pierwszej arkusza; eliminuje ryzyko przesunięcia całej kolumny przy przepisywaniu.
• Pisanie pracy na komputerze — tylko przy głębokiej dysgrafii, gdy pismo odręczne jest nieczytelne w stopniu uniemożliwiającym ocenę. Komputer ma wyłączony słownik i autokorektę, a wydruk dołącza się do arkusza.
• Osobna sala — przyznawana wtedy, gdy wynika to z innych dostosowań (na przykład korzystania z komputera), nie automatycznie.
• Pomoc nauczyciela wspomagającego w zapisie odpowiedzi — w wyjątkowych, opisanych w komunikacie przypadkach.

Dostosowania obejmują także część ustną, choć w innym zakresie: zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się mogą otrzymać wydłużony czas przygotowania do wypowiedzi, jeżeli wskaże tak rada pedagogiczna. Raz przyznane uprawnienia obowiązują we wszystkich terminach — głównym, dodatkowym w czerwcu i poprawkowym w sierpniu — bez ponownego składania dokumentów. Jak wygląda cały dzień egzaminacyjny od wejścia na salę po oddanie arkusza, rozpisaliśmy w poradniku o tym, jak wygląda egzamin maturalny krok po kroku.

Czego dostosowanie nie zmienia

Ta lista jest krótsza od poprzedniej, ale ważniejsza, bo dotyczy 31 z 35 punktów wypracowania.

Kryterium 1. — spełnienie formalnych warunków polecenia (1 pkt). Zero-jedynkowe. Nieodwołanie się do lektury obowiązkowej albo napisanie pracy w innej formie niż wymagana zeruje kryterium tak samo u każdego. Błąd kardynalny działa identycznie i wyzerowanie całej pracy obowiązuje bez wyjątków.

Kryterium 2. — kompetencje literackie i kulturowe (16 pkt). Największa część punktacji nie ma wersji dostosowanej. Stopień funkcjonalności odwołań, liczba i jakość kontekstów, błędy rzeczowe — wszystko liczone jak u pozostałych zdających.

Kryterium 3. — kompozycja (3a, 3b, 3c; razem 7 pkt). Struktura, spójność i styl są oceniane bez żadnej ulgi. Wbrew intuicji dysgrafia nie zmienia niczego w rubryce struktury: podział na akapity musi być czytelny i logiczny.

Podkryterium 4a — zakres i poprawność środków językowych (7 pkt). To najczęstsze nieporozumienie. Największa część kryterium języka nie jest dostosowywana w żaden sposób: zakres środków i liczba błędów językowych liczą się identycznie. Błąd fleksyjny, składniowy czy leksykalny nie znika dlatego, że masz opinię — o tym, co dokładnie wchodzi do której kategorii, mówi tekst o sześciu rodzajach błędów językowych na maturze.

Praktyczny wniosek jest jeden: jeśli masz opinię poradni, twoja praca nad wypracowaniem powinna przesunąć się z korekty ortograficznej na argumentację i składnię, bo tam leżą punkty, których nikt ci nie skompensuje. Ćwiczenie tego wymaga objętości — dużej liczby prac i zadań w formacie egzaminacyjnym, sprawdzanych od razu, a nie raz na dwa tygodnie. Taki trening możesz sobie zorganizować na platformie z materiałami do matury z polskiego: 10 000+ zadań z 11 przedmiotów z natychmiastowym sprawdzaniem, w cenie 49 zł/mies. Kiedy chcesz sprawdzić, ile realnie masz punktów z całej pracy, przejdź przez symulację karty oceny wypracowania — wystarczy podstawić dostosowane progi w rubrykach 4b i 4c.

Tabela zbiorcza: co daje który dokument

Dostosowanie	Podstawa	Co daje w praktyce na polskim
Dostosowane progi 4b i 4c	opinia poradni o specyficznych trudnościach	do 4 błędów ortograficznych i 15 interpunkcyjnych bez straty punktu
Zawężony katalog błędów ortograficznych	opinia poradni	liczone tylko „u – ó”, „ż – rz”, „h – ch” i wielka litera na początku zdania
Zaznaczanie odpowiedzi w arkuszu	opinia poradni	brak ryzyka pomyłki przy przepisywaniu testu na kartę odpowiedzi
Pisanie na komputerze	opinia o głębokiej dysgrafii	praca czytelna dla egzaminatora, bez słownika i autokorekty
Wydłużony czas pracy z arkuszem	orzeczenie lub zaświadczenie lekarskie — nie sama dysleksja	dodatkowe minuty na arkusz, zgodnie z komunikatem CKE
Wydłużony czas przygotowania na ustnym	opinia poradni, decyzja rady pedagogicznej	więcej czasu na notatkę przed wypowiedzią
Osobna sala	wynika z innych dostosowań	ciszej, ale procedura i godziny bez zmian

Zestawienie wszystkich grup zdających — nie tylko tej ze specyficznymi trudnościami — oraz pełną procedurę dokumentacyjną znajdziesz w tekście o dostosowaniach warunków matury przy dysleksji, dyskalkulii i dysgrafii.

Najczęstsze pytania o dostosowanie warunków matury przy dysleksji

Czy uczelnia albo pracodawca dowie się, że zdawałem z dostosowaniami?

Nie. Świadectwo dojrzałości nie zawiera żadnej informacji o dostosowaniach ani o podstawie ich przyznania. Wynik procentowy wygląda tak samo jak u każdego innego zdającego.

Czy mogę zrezygnować z przyznanych dostosowań?

Tak, i służy do tego dokładnie to oświadczenie składane w ciągu 3 dni roboczych od pisma dyrektora. Rezygnacja może być częściowa — na przykład korzystasz z dostosowanych kryteriów oceniania, ale nie chcesz osobnej sali.

Czy dostosowane progi obejmują też język obcy?

Tak. Dostosowane kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej działają zarówno na polskim, jak i na językach obcych, choć siatki punktowe w obu przedmiotach są zbudowane inaczej — na angielskim poprawność zapisu jest częścią oceny poprawności językowej, nie osobnym podkryterium.

Co, jeśli opinia dotarła do szkoły po 15 października?

Wtedy o dopuszczeniu dokumentu decyduje dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej i liczy się przyczyna opóźnienia. Świeża diagnoza lub zdarzenie losowe zwykle są uwzględniane, przetrzymanie starej opinii w szufladzie — nie.

Podsumowanie

Dostosowanie warunków matury przy dysleksji to precyzyjne narzędzie o wąskim zasięgu: przesuwa progi w dwóch rubrykach wartych łącznie 4 punkty i zawęża katalog tego, co w ogóle liczy się jako błąd ortograficzny. Żeby to działało, potrzebne są dwie rzeczy w terminie — opinia poradni u dyrektora szkoły do 15 października 2025 r. i oświadczenie o korzystaniu z dostosowań w ciągu 3 dni roboczych od pisma z lutego. Reszta pracy nad wypracowaniem wygląda tak samo jak u wszystkich, i właśnie dlatego warto przenieść wysiłek z ortografii na kryterium 2. i podkryterium 4a, gdzie leży 23 z 35 punktów.