Pełen przewodnik po pierwszej maturze z BiZ: struktura arkusza, 5 bloków tematycznych, typy zadań, zasady oceniania z informatora CKE, strategia rozwiązywania, najczęstsze pułapki. Plus Egzamin Live — pełna symulacja 180-minutowego arkusza z tabelami danych, wykresami i krzywymi popytu i podaży, zadaniami obliczeniowymi z kalkulatorem prostym i oceną AI według tych samych zasad co prawdziwa matura.
Cztery zadania w stylu informatora: ABCD o skutkach ceny minimalnej, prawda/fałsz o interwencjonizmie i polityce NBP, obliczenie wynagrodzenia netto ze stawkami podanymi w treści oraz rozstrzygnij+uzasadnij o wyborze kredytu po RRSO. AI ocenia osobno metodę i wynik, a w rozstrzygnięciach sprawdza spójność z uzasadnieniem.
Na rynku produktu rolnego R cena równowagi wynosi 4 zł za kilogram. Państwo, chcąc wesprzeć producentów, wprowadziło cenę minimalną w wysokości 5 zł za kilogram, poniżej której nie wolno sprzedawać produktu R. Rozważamy standardowy przebieg krzywej popytu i krzywej podaży, przy pozostałych czynnikach niezmienionych. Jaki będzie skutek wprowadzenia opisanej ceny minimalnej dla rynku produktu R? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Biznes i zarządzanie (BiZ) to najmłodszy przedmiot maturalny. Pierwszy egzamin odbędzie się w maju 2027 r. — od roku szkolnego 2026/2027, w Formule 2023. Zdaje się go wyłącznie jako przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym. Arkusz to 180 minut i 50 punktów: pojedyncze zadania oraz wiązki po 2–4 zadania we wspólnym kontekście, którym jest materiał źródłowy — opis sytuacji firmy albo gospodarstwa domowego, fragment ustawy, komunikat NBP, tabela z danymi, wykres, krzywe popytu i podaży. Wśród zadań są takie, które wymagają obliczeń, dlatego na egzaminie wolno korzystać z kalkulatora prostego.
Zadania zamknięte to wybór wielokrotny, prawda–fałsz i dobieranie. Zadania otwarte to zadania z luką (jeden lub kilka wyrazów) i krótkiej odpowiedzi — w tym uzasadnianie rozstrzygnięć, proponowanie narzędzi wraz z mechanizmem ich działania oraz obliczenia z zapisaną ścieżką. Nie ma wypracowania ani zadania rozszerzonej odpowiedzi — to zasadnicza różnica wobec WOS-u i historii. Jedyny kanon to informator CKE z 31 zadaniami przykładowymi; w naszym blueprincie arkusz ma pięć bloków: gospodarka rynkowa i rola państwa (14 pkt), finanse osobiste i rynek finansowy (12), rynek pracy i zatrudnienie (8), zarządzanie projektami (6), przedsiębiorstwo (10).
Trzy zasady oceniania decydują o wyniku. Po pierwsze, za zadanie zamknięte można dostać 1 pkt (poprawna / niepoprawna) albo 2 pkt (całkowicie / częściowo poprawna). Po drugie, w zadaniach otwartych rozwiązanie inne niż przykładowe dostaje komplet punktów, jeśli jest poprawne merytorycznie, zgodne z poleceniem oraz — to unikalny zapis informatora — „zgodne z przepisami prawa i z etyką biznesu”. Po trzecie, stawki podatków, składek, płacy minimalnej czy stóp procentowych są podane w treści zadania: liczy się umiejętność ich zastosowania, nie pamięć o bieżących wartościach. Wynik BiZ liczy się w rekrutacji na kierunki ekonomiczne i menedżerskie; SGH w rekrutacji 2027/28 uwzględnia go w jednym koszyku z geografią, historią, informatyką i WOS-em.
Podział na bloki odpowiada działom podstawy programowej i naszemu blueprintowi arkusza. Punkty i liczby zadań to nasz szacunek na podstawie 31 zadań informatora; CKE nie publikuje sztywnego rozkładu. Zadania ułożone są w wiązki po 2–4 we wspólnym kontekście materiałowym.
Mechanizm rynkowy · państwo w gospodarce · koniunktura · pieniądz i NBP
Największy blok. Rzadkość i czynniki produkcji, prawo popytu i podaży, przesunięcia krzywych i nowa równowaga, nadwyżka i niedobór, cena minimalna i maksymalna, struktury rynkowe (konkurencja doskonała, monopol, oligopol, konkurencja monopolistyczna), UOKiK. Funkcje państwa, budżet (dochody, wydatki, deficyt, dług), polityka fiskalna, interwencjonizm i protekcjonizm (cła, kontyngenty, subsydia), podatek progresywny vs liniowy, VAT i akcyza. PKB nominalny i realny, PKB per capita, HDI, inflacja (CPI, deflacja, stagflacja), bezrobocie i jego rodzaje, fazy cyklu koniunkturalnego. Funkcje pieniądza, NBP i RPP, stopy procentowe, rezerwa obowiązkowa, operacje otwartego rynku, polityka ekspansywna vs restrykcyjna, kursy walut (aprecjacja, deprecjacja) i ich wpływ na eksport i import.
Budżet domowy · podatki · oszczędzanie i inwestowanie · kredyty i ubezpieczenia
Budżet gospodarstwa domowego (dochody, wydatki stałe i zmienne, oszczędności), spirala zadłużenia, wynagrodzenie brutto i netto (składki, zaliczka PIT), skala podatkowa, ulgi. Procent prosty i składany, lokaty, obligacje skarbowe, akcje, fundusze, ETF, ryzyko a stopa zwrotu, dywersyfikacja, GPW i indeksy, IKE/IKZE/PPK, piramidy finansowe. Kredyt vs pożyczka, oprocentowanie nominalne vs RRSO, raty równe vs malejące, zdolność kredytowa, BIK. Ubezpieczenia społeczne vs majątkowe, OC/AC, na życie, turystyczne. Ochrona konsumenta: Rzecznik Finansowy, KNF, UOKiK, BFG. To tu pada najwięcej poleceń „Oblicz”.
Mierniki rynku pracy · kariera i rekrutacja · formy zatrudnienia · prawo pracy
Stopa bezrobocia, aktywności zawodowej i zatrudnienia, popyt i podaż pracy, płaca minimalna, urzędy pracy. Planowanie kariery, cele SMART, kompetencje, CV i list motywacyjny, metody rekrutacji. Stosunek pracy (rodzaje umów o pracę, okres próbny, wypowiedzenie) vs umowy cywilnoprawne (zlecenie, o dzieło) vs B2B, zbieg tytułów do ubezpieczeń. Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy, czas pracy, urlop, systemy płac (czasowy, akordowy, prowizyjny), składniki wynagrodzenia, mobbing i dyskryminacja, PIP. Typowa wiązka: fragment Kodeksu pracy + opis sytuacji + rozstrzygnij, czy pracodawca działał zgodnie z prawem.
Projekt vs proces · kaskadowe vs zwinne · cele SMART · WBS, Gantt, ryzyko
Cechy projektu (jednorazowość, cel, ramy czasowe, budżet) vs proces. Podejścia: kaskadowe vs zwinne (Scrum: sprint, backlog, role; Kanban). Definiowanie problemu i celów metodą SMART, interesariusze, dobór zespołu, cechy kierownika projektu. Struktura podziału prac (WBS), harmonogram (wykres Gantta), budżet i źródła finansowania, zarządzanie ryzykiem (identyfikacja, ocena, reakcja), komunikacja i motywowanie, design thinking, kluczowe czynniki sukcesu, sprawozdanie z projektu. Typowe zadania: uporządkuj etapy projektu, dopasuj rolę do zadania, popraw cel tak, by był SMART.
Formy prawne · biznesplan · SWOT, PESTLE · finanse firmy · marketing · CSR
Klasyfikacja przedsiębiorstw (wielkość, własność, branża), formy prawne (JDG, spółka cywilna, jawna, z o.o., akcyjna, PSA, spółdzielnia), startup. Model biznesowy i Business Model Canvas, struktura biznesplanu, PESTLE, 5 sił Portera, badania rynku, profil klienta, propozycja wartości, MVP, SWOT. Przychody, koszty stałe i zmienne, zysk brutto i netto, marża, próg rentowności (BEP), rentowność (ROS), prosty rachunek wyników, źródła finansowania (kapitał własny, kredyt, leasing, dotacje, crowdfunding, anioł biznesu, VC), koszty pracodawcy. Marketing mix 4P, segmentacja, cykl życia produktu, etyka w biznesie, CSR, ryzyko w firmie. Typowa wiązka: dane finansowe spółki + oblicz zysk i ROS + analiza przypadku.
~18–22 pkt. A/B/C/D, P/F, dopasowanie, wybór wielokrotny, uporządkuj, uzupełnij z opcji. 1 albo 2 pkt za zadanie. Ocena natychmiastowa.
~28–32 pkt. Wyjaśnij, rozstrzygnij+uzasadnij, argumenty, zaproponuj+wyjaśnij, luka, oblicz, analiza przypadku. 1–3 pkt. Ocena AI według zasad informatora.
Brak. Arkusz nie ma zadania rozszerzonej odpowiedzi. Najdłuższy tekst, jaki napiszesz, to kilka zdań uzasadnienia albo obliczenia z komentarzem.
Cztery działy: mechanizm rynkowy, państwo w gospodarce, wzrost i cykl koniunkturalny, pieniądz i NBP. Materiały: wykresy krzywych popytu i podaży (zad. 1 informatora), teksty o polityce gospodarczej (zad. 3 — wielki kryzys), komunikaty NBP (zad. 4 — ekspansywna polityka monetarna), tabele PKB, inflacji i bezrobocia.
POPYT: ilość, którą kupujący chcą nabyć przy danej cenie — spada, gdy cena rośnie. PODAŻ: ilość oferowana — rośnie z ceną. RÓWNOWAGA: przecięcie krzywych (cena i ilość równowagi). Zmiana CENY dobra = ruch PO krzywej; zmiana dochodów, gustów, cen substytutów i dóbr komplementarnych, liczby kupujących, kosztów produkcji, technologii = PRZESUNIĘCIE krzywej i nowy punkt równowagi. Kampania reklamowa (zad. 1) przesuwa popyt w prawo: rośnie i cena, i ilość równowagi.
Cena POWYŻEJ równowagi → ilość oferowana > nabywana → NADWYŻKA (ceny spadają, chyba że państwo blokuje). Cena PONIŻEJ równowagi → NIEDOBÓR (kolejki, czarny rynek). CENA MINIMALNA (płaca minimalna, skup interwencyjny) jest skuteczna tylko powyżej równowagi i tworzy nadwyżkę. CENA MAKSYMALNA (limit cen czynszów, cen leków) jest skuteczna tylko poniżej równowagi i tworzy niedobór.
KONKURENCJA DOSKONAŁA: wielu sprzedawców, jednorodny produkt, brak wpływu na cenę. MONOPOL: jeden sprzedawca, sam ustala cenę, bariery wejścia. OLIGOPOL: kilku dużych graczy (paliwa, telekomy), ryzyko zmowy. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA: wielu sprzedawców, produkty zróżnicowane (restauracje, kosmetyki). Praktyki ograniczające konkurencję (zmowy cenowe, nadużywanie pozycji dominującej) ściga UOKiK.
FUNKCJE państwa: alokacyjna (dobra publiczne), redystrybucyjna (podatki, transfery), stabilizacyjna (łagodzenie cyklu). BUDŻET: dochody (podatki, cła, dywidendy) i wydatki; DEFICYT = wydatki > dochody w roku; DŁUG = skumulowane deficyty. POLITYKA FISKALNA: podatki i wydatki. INTERWENCJONIZM: aktywne oddziaływanie (skup nadwyżek, dopłaty, roboty publiczne — zad. 3). PROTEKCJONIZM: cła, kontyngenty, subsydia eksportowe chroniące krajowych producentów. Etatyzm vs liberalizm gospodarczy.
BEZPOŚREDNIE (PIT, CIT) vs POŚREDNIE (VAT, akcyza — płacone w cenie). PROGRESYWNY: wyższa stawka od nadwyżki ponad próg (skala PIT); LINIOWY: jedna stawka niezależnie od dochodu; KWOTOWY: stała kwota. Formy opodatkowania JDG: skala, podatek liniowy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. VAT: cena brutto = netto × (1 + stawka); z ceny brutto netto = brutto / (1 + stawka) — zad. 18.2 informatora. Swoboda działalności w UE.
PKB = wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych w kraju w roku. NOMINALNY (ceny bieżące) vs REALNY (ceny stałe — usuwa inflację). PKB PER CAPITA = PKB / liczba ludności — do porównań między krajami. WZROST = zwiększenie PKB; ROZWÓJ = zmiany jakościowe (struktura, poziom życia, edukacja, zdrowie) — mierzy je HDI (dochód + długość życia + edukacja). Czytanie danych GUS/Eurostat z tabel: dynamika (%), zmiana r/r, wartości per capita.
INFLACJA: wzrost ogólnego poziomu cen (CPI); DEFLACJA: spadek; STAGFLACJA: inflacja + stagnacja + bezrobocie. Skutki: spadek siły nabywczej, realna stopa procentowa = nominalna − inflacja. BEZROBOCIE: stopa = bezrobotni / aktywni zawodowo × 100%; rodzaje: frykcyjne, strukturalne, koniunkturalne (cykliczne), sezonowe. CYKL: ożywienie → rozkwit (szczyt) → recesja (kryzys) → depresja (dno). Państwo i NBP łagodzą cykl polityką antycykliczną.
FUNKCJE pieniądza: środek wymiany, miernik wartości, środek tezauryzacji (oszczędzania), środek płatniczy. NBP: bank centralny — emisja, bank banków, bank państwa, stabilność cen. RPP ustala STOPY PROCENTOWE. NARZĘDZIA: stopy (referencyjna, lombardowa, depozytowa), rezerwa obowiązkowa, operacje otwartego rynku (kupno/sprzedaż papierów). EKSPANSYWNA: obniżka stóp, obniżka rezerwy, skup papierów → więcej pieniądza, tańszy kredyt (zad. 4). RESTRYKCYJNA: odwrotnie — hamuje inflację.
KURS: cena jednej waluty w innej. APRECJACJA złotego (mniej zł za euro): import tańszy, eksport droższy dla zagranicy → spada konkurencyjność eksportu. DEPRECJACJA: odwrotnie — pomaga eksporterom, drożeje import i kredyty walutowe. Przeliczenia: kwota w walucie × kurs. BILANS HANDLOWY = eksport − import (nadwyżka / deficyt). Globalizacja: korporacje transnarodowe, łańcuchy dostaw, współpraca międzynarodowa przedsiębiorstw.
| Polityka | Kto decyduje | Ekspansywna (pobudza) | Restrykcyjna (hamuje inflację) |
|---|---|---|---|
| Fiskalna | rząd, Sejm (budżet) | obniżka podatków, wzrost wydatków, dopłaty, roboty publiczne | podwyżka podatków, cięcie wydatków |
| Monetarna | NBP, Rada Polityki Pieniężnej | obniżka stóp, niższa rezerwa obowiązkowa, skup papierów wartościowych | podwyżka stóp, wyższa rezerwa, sprzedaż papierów |
Mechanizm do zadań „wyjaśnij”: niższe stopy → tańszy kredyt → więcej inwestycji firm i zakupów konsumentów → wyższa produkcja i zatrudnienie (i z czasem wyższa inflacja).
Budżet domowy i podatki, oszczędzanie i inwestowanie, kredyty i ubezpieczenia. Tu są lokata z kapitalizacją (zad. 19), stopa zwrotu z akcji po prowizjach (zad. 20), VAT i cena netto (zad. 18), OC (zad. 21). Materiały: opisy sytuacji, tabele ofert bankowych, notowania giełdowe, fragmenty ustaw.
DOCHODY (wynagrodzenie, świadczenia, dochody kapitałowe) vs WYDATKI STAŁE (czynsz, raty, abonamenty) i ZMIENNE (żywność, rozrywka). NADWYŻKA → oszczędności i inwestycje; DEFICYT → dług. SPIRALA ZADŁUŻENIA: nowy dług na spłatę starego, rosnące odsetki. Zasady: najpierw poduszka finansowa (3–6 miesięcy wydatków), potem inwestycje. Postawy wobec pieniędzy, wiarygodne źródła informacji finansowej (KNF, NBP, Rzecznik Finansowy).
Od BRUTTO: składki społeczne pracownika (emerytalna 9,76%, rentowa 1,50%, chorobowa 2,45% — w zadaniu zawsze podane), potem składka ZDROWOTNA 9% od [brutto − społeczne], potem ZALICZKA PIT od [brutto − społeczne − koszty uzyskania przychodu] minus kwota zmniejszająca podatek, zaokrąglona do pełnych zł. NETTO = brutto − wszystkie trzy. Koszty pracodawcy (emerytalna, rentowa 6,5%, wypadkowa, FP, FGŚP) NIE pomniejszają wypłaty. Zad. 26 informatora: odczytaj procenty z paska i policz składki.
SKALA PROGRESYWNA: niższa stawka do progu, wyższa od nadwyżki — próg i stawki w zadaniu. KWOTA WOLNA i KWOTA ZMNIEJSZAJĄCA PODATEK. ULGI (odliczenia od dochodu vs od podatku): np. na dzieci, rehabilitacyjna, IKZE. Zeznanie roczne PIT: zaliczki pobrane w roku vs podatek należny → dopłata lub zwrot. Podatek Belki 19% od zysków kapitałowych (w zadaniach często „pomiń”).
PROSTY: odsetki = kapitał × stopa × lata. SKŁADANY (kapitalizacja): kapitał × (1 + stopa/n)^(n × lata); im częstsza kapitalizacja, tym wyższy zysk (zad. 19.2). Lokata 50 000 zł, 5%, 3 lata, kapitalizacja roczna: 50 000 × 1,05³ = 57 881,25 zł → odsetki 7 881,25 zł (zad. 19.1). OBLIGACJE SKARBOWE: pożyczka państwu, oprocentowanie stałe/zmienne/indeksowane inflacją, niskie ryzyko. Realna stopa = nominalna − inflacja.
AKCJA = udział w spółce (dywidenda + zmiana kursu). STOPA ZWROTU = (przychód ze sprzedaży − koszt zakupu − prowizje) / koszt zakupu × 100% (zad. 20.2: 1000 akcji po 18 zł, prowizja 0,5% od kupna i sprzedaży). FUNDUSZ INWESTYCYJNY: zbiorowe inwestowanie, opłaty za zarządzanie; ETF: fundusz notowany na giełdzie odwzorowujący indeks. GPW, indeksy WIG20, mWIG40. Rynek PIENIĘŻNY (krótkoterminowy: bony, lokaty) vs KAPITAŁOWY (akcje, obligacje). Analiza fundamentalna vs techniczna.
Zasada: wyższa oczekiwana stopa zwrotu = wyższe ryzyko. DYWERSYFIKACJA: różne klasy aktywów, branże, rynki. Instrumenty ALTERNATYWNE: złoto, nieruchomości, kryptoaktywa (wysoka zmienność, brak ochrony). Błędy psychologiczne: efekt stada, awersja do straty, nadmierna pewność siebie. PIRAMIDA FINANSOWA: zyski wypłacane z wpłat nowych uczestników; ostrzeżenia KNF. Emerytura: IKE, IKZE (ulga w PIT), PPK (wpłata pracownika, pracodawcy i państwa).
KREDYT: tylko bank, cel, umowa pisemna; POŻYCZKA: każdy podmiot, także prywatnie. OPROCENTOWANIE NOMINALNE vs RRSO (rzeczywista roczna stopa oprocentowania — z prowizją i opłatami; to nią porównuje się oferty). RATY RÓWNE (annuitetowe): stała rata, więcej odsetek łącznie; MALEJĄCE: wyższa na początku, mniej odsetek łącznie. ZDOLNOŚĆ KREDYTOWA, BIK (historia kredytowa). Bezpieczeństwo bankowości elektronicznej: phishing, uwierzytelnianie dwuskładnikowe.
SPOŁECZNE (obowiązkowe, ZUS: emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) vs GOSPODARCZE: majątkowe (OC komunikacyjne — OBOWIĄZKOWE dla właściciela pojazdu, zad. 21; AC — dobrowolne; mieszkania), osobowe (na życie, NNW), turystyczne. Składka, suma ubezpieczenia, franszyza. INSTYTUCJE: KNF (nadzór), UOKiK (klauzule abuzywne, praktyki naruszające zbiorowe interesy), Rzecznik Finansowy (spory klient–instytucja), BFG (gwarancja depozytów do 100 000 euro). Etyka na rynku finansowym: misselling.
Oszczędzanie i kredyt:
odsetki proste = K × r × t
K_n = K × (1 + r/n)^(n·t)
koszt kredytu = odsetki + prowizja + opłaty
Wynagrodzenie i VAT:
netto = brutto − ZUS prac. − zdrow. − PIT
zdrow. = 9% × (brutto − ZUS prac.)
netto = brutto / (1 + VAT)
Inwestycje i firma:
stopa zwrotu = zysk netto / nakład × 100%
ROS = zysk netto / przychody
BEP = koszty stałe / (cena − koszt zmienny jedn.)
Mierniki rynku pracy, planowanie kariery i rekrutacja, formy zatrudnienia, prawa i obowiązki stron, prawo pracy. Typowa wiązka: fragment Kodeksu pracy lub Kodeksu cywilnego + opis sytuacji + rozstrzygnij, czy pracodawca postąpił zgodnie z prawem (zad. 22, 23, 27, 28 informatora).
AKTYWNI ZAWODOWO = pracujący + bezrobotni (poszukujący pracy). STOPA BEZROBOCIA = bezrobotni / aktywni zawodowo × 100% (nie: / ludność!). WSKAŹNIK ZATRUDNIENIA = pracujący / ludność w wieku produkcyjnym. WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ = aktywni / ludność w wieku produkcyjnym. Bezrobocie rejestrowane (urzędy pracy) vs BAEL (badanie GUS). PŁACA MINIMALNA jako cena minimalna na rynku pracy. Rola państwa: urzędy pracy, staże, szkolenia, dotacje na start.
Cele SMART: Skonkretyzowany, Mierzalny, Atrakcyjny/Ambitny, Realistyczny, Terminowy. Kompetencje twarde (kwalifikacje, języki) vs miękkie (komunikacja, praca w zespole). CV (chronologiczne, funkcjonalne, klauzula RODO), list motywacyjny, portfolio. Metody rekrutacji: ogłoszenia, portale, agencje, networking, rekrutacja wewnętrzna. Rozmowa kwalifikacyjna, assessment center, testy. Wolontariat jako doświadczenie.
Cechy: podporządkowanie, miejsce i czas wyznaczone przez pracodawcę, praca osobista, wynagrodzenie. RODZAJE: na okres próbny (max 3 miesiące), na czas określony (limit 33 miesiące / 3 umowy), na czas nieokreślony. WYPOWIEDZENIE: okresy zależne od stażu (2 tygodnie / 1 miesiąc / 3 miesiące), z zachowaniem formy pisemnej; rozwiązanie bez wypowiedzenia (dyscyplinarne). Urlop 20/26 dni. Czas pracy 8 h / 40 h tygodniowo, nadgodziny z dodatkiem. Ochrona: PIP, sąd pracy.
ZLECENIE (art. 734 kc): staranne działanie, minimalna stawka godzinowa, składki społeczne — chyba że zleceniobiorca ma inny tytuł (np. etat) z wynagrodzeniem co najmniej równym płacy minimalnej; zawsze składka zdrowotna (zad. 22). O DZIEŁO (art. 627 kc): rezultat, bez ZUS (poza wyjątkami), bez urlopu (zad. 23). B2B / SAMOZATRUDNIENIE: własna działalność, faktury, samodzielny ZUS, brak ochrony Kodeksu pracy. Pozorne zatrudnienie cywilnoprawne przy cechach stosunku pracy = naruszenie prawa.
CZASOWY (stawka za godzinę / miesiąc), AKORDOWY (za sztukę), PROWIZYJNY (% od sprzedaży), mieszane, premiowe. SKŁADNIKI: zasadnicze, dodatki (stażowy/wysługa lat, funkcyjny, motywacyjny, za nadgodziny, nocny), premie, nagrody. Zad. 26 informatora: pasek z wynagrodzeniem zasadniczym 5 638,97 zł + wysługa 20% + dodatek motywacyjny → podstawa składek. Pracodawca ma obowiązek wypłaty co najmniej raz w miesiącu, w stałym terminie.
MOBBING (art. 94³ kp): uporczywe i długotrwałe nękanie lub zastraszanie pracownika, poniżanie, izolowanie od zespołu (zad. 27). DYSKRYMINACJA: nierówne traktowanie ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, pochodzenie, wyznanie, poglądy, formę zatrudnienia. Reakcja: zgłoszenie do przełożonego, PIP, sąd pracy, roszczenie o zadośćuczynienie. Kodeks etyki zawodowej, prawo do bycia offline po godzinach, obowiązki pracownika (sumienność, tajemnica, BHP).
| Cecha | Umowa o pracę | Umowa zlecenia | Umowa o dzieło |
|---|---|---|---|
| Podstawa prawna | Kodeks pracy | Kodeks cywilny (art. 734) | Kodeks cywilny (art. 627) |
| Przedmiot | praca pod kierownictwem, w miejscu i czasie | staranne wykonywanie czynności | oznaczony rezultat (dzieło) |
| Składki ZUS | pełne, obowiązkowe | społeczne — zależnie od zbiegu tytułów; zdrowotna zawsze | co do zasady brak |
| Urlop, ochrona, wypowiedzenie | tak — Kodeks pracy | wg umowy, minimalna stawka godzinowa | brak |
| Wynagrodzenie minimalne | płaca minimalna (miesięczna) | minimalna stawka godzinowa | brak |
Blok 4 to najmniejszy, ale najbardziej „słownikowy” fragment arkusza (Scrum, WBS, Gantt, SMART). Blok 5 łączy wiedzę o formach prawnych i biznesplanie z finansami firmy — tu jest zad. 29 informatora (zysk brutto, zysk netto, ROS) i analiza przypadku.
PROJEKT: jednorazowe, niepowtarzalne przedsięwzięcie z celem, budżetem, początkiem i końcem. PROCES: powtarzalny, ciągły. KASKADOWE (waterfall): etapy po kolei — inicjowanie, planowanie, realizacja, kontrola, zamknięcie. ZWINNE (agile): iteracje, szybka informacja zwrotna. SCRUM: sprint (1–4 tyg.), backlog produktu, role: Product Owner, Scrum Master, zespół; daily, review, retrospektywa. KANBAN: tablica i limity pracy w toku. DESIGN THINKING: empatia → definiowanie → generowanie pomysłów → prototyp → test.
CEL SMART. INTERESARIUSZE (sponsor, klient, zespół, otoczenie) i ich oczekiwania. WBS (struktura podziału prac): rozbicie projektu na pakiety zadań. HARMONOGRAM — wykres GANTTA: zadania na osi czasu, zależności, kamienie milowe. BUDŻET i źródła finansowania. RYZYKO: identyfikacja → ocena (prawdopodobieństwo × skutek) → reakcja (unikanie, ograniczanie, przeniesienie, akceptacja). Komunikacja, motywowanie zespołu, kierownik projektu (kompetencje, styl), kluczowe czynniki sukcesu, sprawozdanie końcowe.
JDG (CEIDG): prosta, pełna odpowiedzialność majątkiem osobistym. SPÓŁKA CYWILNA: umowa wspólników, brak osobowości prawnej. Osobowe (KRS): JAWNA, partnerska, komandytowa. Kapitałowe (osobowość prawna, odpowiedzialność do wkładu): Z O.O. (kapitał min. 5 000 zł), AKCYJNA (100 000 zł, giełda), PROSTA SPÓŁKA AKCYJNA (1 zł, startupy). SPÓŁDZIELNIA: członkowie, cel wspólny. Klasyfikacja: mikro (do 9 os.), małe (do 49), średnie (do 249), duże; własność publiczna/prywatna; branża. STARTUP: skalowalny, innowacyjny, wysokie ryzyko.
BUSINESS MODEL CANVAS: segmenty klientów, propozycja wartości, kanały, relacje, przychody, kluczowe zasoby, działania, partnerzy, koszty. BIZNESPLAN: streszczenie, opis firmy, produkt, rynek i konkurencja, marketing, organizacja, harmonogram, finanse (przychody, koszty, BEP), ryzyko. MAKROOTOCZENIE — PESTLE: polityczne, ekonomiczne, społeczne, technologiczne, prawne, ekologiczne. MIKROOTOCZENIE — 5 sił Portera: konkurenci, nowi gracze, substytuty, siła dostawców, siła nabywców. SWOT: mocne, słabe (wewnętrzne) / szanse, zagrożenia (zewnętrzne). Badania rynku (ankieta, wywiad), profil klienta, MVP.
PRZYCHODY − KOSZTY = ZYSK BRUTTO; − podatek = ZYSK NETTO (zad. 29: 1 500 000 − 1 200 000 = 300 000; − 60 000 = 240 000 zł). ROS = zysk netto / przychody (0,16 = 16%). KOSZTY STAŁE (czynsz, pensje etatowe) vs ZMIENNE (surowce, prowizje). MARŻA = (cena − koszt) / cena. PRÓG RENTOWNOŚCI (BEP) = koszty stałe / (cena − koszt zmienny jednostkowy) — ile sztuk, by wyjść na zero. ŹRÓDŁA FINANSOWANIA: własne (kapitał, zysk zatrzymany) vs obce (kredyt, leasing, dotacje, crowdfunding, anioł biznesu, venture capital). Koszty pracodawcy = brutto + składki pracodawcy.
FUNKCJE ZARZĄDZANIA: planowanie, organizowanie, motywowanie, kontrolowanie. Struktura organizacyjna (liniowa, funkcjonalna, macierzowa). LIDER (wizja, inspiruje) vs MENEDŻER (organizuje, rozlicza). ZZL: rekrutacja, szkolenia, ocena. MARKETING MIX 4P: produkt, cena, dystrybucja (place), promocja. SEGMENTACJA, CYKL ŻYCIA PRODUKTU: wprowadzenie → wzrost → dojrzałość → schyłek. ETYKA W BIZNESIE: uczciwa reklama, prawa konsumenta, uczciwa konkurencja. CSR: odpowiedzialność wobec pracowników, społeczności, środowiska. WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA: patent, znak towarowy, prawa autorskie.
Wewnętrzne, pozytywne: lokalizacja, marka, kompetencje zespołu, niskie koszty stałe.
Wewnętrzne, negatywne: brak kapitału, jeden dostawca, mała rozpoznawalność.
Zewnętrzne, pozytywne: rosnący popyt, dotacje, nowa technologia, wyjście konkurenta.
Zewnętrzne, negatywne: nowy konkurent, wzrost stóp, zmiana przepisów, inflacja kosztów.
Pułapka: „wysoka inflacja” to zagrożenie (zewnętrzne), a nie słaba strona; „doświadczony właściciel” to mocna strona, a nie szansa. Kryterium 1: wewnątrz czy na zewnątrz firmy? Kryterium 2: pomaga czy szkodzi?
Symulator obsługuje pełną gamę typów zadań z informatora: od A/B/C/D i prawda/fałsz, przez rozstrzygnij+uzasadnij i zaproponuj+wyjaśnij, po obliczenia z zapisaną ścieżką i analizę przypadku. Każdy typ ma własne zasady oceniania.
Ocena natychmiastowa, deterministyczna. 1 pkt (odpowiedź poprawna / niepoprawna) albo 2 pkt (całkowicie / częściowo poprawna). Szacunkowo ~40% punktów arkusza.
Wybór jednej odpowiedzi z 4 — np. który wykres pokazuje przesunięcie krzywej popytu, jaki będzie skutek ceny minimalnej, która forma prawna pasuje do opisu.
2–3 stwierdzenia do oceny na podstawie tekstu, tabeli lub wykresu. Za komplet poprawnych ocen 1 pkt — jedna pomyłka zeruje zadanie.
Przyporządkuj: narzędzie polityki → fiskalna/monetarna, opis → forma prawna spółki, instrument → rynek pieniężny/kapitałowy, rola w Scrumie → zadanie.
Zaznacz N poprawnych odpowiedzi — np. cechy projektu, koszty stałe w podanej liście, instytucje chroniące konsumenta na rynku finansowym.
Ustaw w kolejności: etapy projektu, fazy cyklu koniunkturalnego, kroki zakładania JDG, etapy cyklu życia produktu.
„Dokończ zdanie. Wybierz A albo B oraz 1., 2. albo 3.” — dwie luki z gotowymi opcjami, np. „wzrost stóp procentowych (A. zwiększa / B. zmniejsza) podaż pieniądza, bo (1./2./3.)”.
Ocena AI według zasad z informatora CKE: 1, 2 albo 3 pkt, kryteria opracowywane do każdego zadania. Odpowiedź inna niż przykładowa dostaje komplet punktów, o ile jest merytorycznie poprawna, zgodna z poleceniem oraz „z przepisami prawa i z etyką biznesu”.
Podaj nazwę zjawiska, pojęcia, instytucji: „mobbing” z przepisu Kodeksu pracy, „oligopol” z opisu rynku, „NBP/RPP” jako organ ustalający stopy.
Wymaga mechanizmu PRZYCZYNA → SKUTEK: „Wyjaśnij, dlaczego częstsza kapitalizacja zwiększa zysk z lokaty”, „Wyjaśnij wpływ deprecjacji złotego na eksport”.
Czy decyzja była racjonalna / zgodna z prawem / korzystna finansowo? Samo Tak/Nie = 0 pkt. Uzasadnienie musi wynikać z danych w materiale (np. porównanie RRSO, próg płacy minimalnej przy zbiegu tytułów).
Sformułuj 1–3 argumenty (czasem + kontrargument): za/przeciw spółce z o.o. zamiast JDG, za/przeciw leasingowi, za PPK.
Podaj narzędzie/działanie i wyjaśnij mechanizm — jak zad. 3.2 i 4 informatora: „podaj dwa narzędzia ekspansywnej polityki monetarnej NBP i wyjaśnij, jak działają”.
Wpisz wyraz lub liczbę w lukę: nazwę wskaźnika, kwotę odczytaną z tabeli, nazwę fazy cyklu.
W informatorze „Oblicz” pada 82 razy. Wynagrodzenie netto, odsetki (procent prosty i składany), stopa zwrotu z akcji po prowizjach, VAT i cena netto, zysk brutto/netto, ROS, próg rentowności, PKB per capita, stopa bezrobocia, przeliczenie kursu. Punkty OSOBNO za metodę i za wynik.
Opis sytuacji firmy lub osoby → SWOT, ocena decyzji, dobór formy prawnej, ocena ryzyka, zgodność z prawem i etyką. Każdy wymagany aspekt punktowany osobno.
BiZ różni się od WOS-u i historii tym, że arkusz nie kończy się zadaniem rozszerzonej odpowiedzi. Cała praca to wiązki z materiałem źródłowym i krótkie odpowiedzi.
Brak zadania rozszerzonej odpowiedzi. Nie trzeba pisać 300 wyrazów, liczyć akapitów ani trzymać formy wystąpienia. Najdłuższa odpowiedź w arkuszu to kilka zdań uzasadnienia albo obliczenia z komentarzem.
Materiały to: opis sytuacji, fragment ustawy lub poradnika, komunikat NBP/GUS, tabela danych, wykres, prosty wykres krzywych popytu i podaży. Bez map i bez zdjęć.
Stawki PIT, składek ZUS, płacy minimalnej, stóp NBP czy VAT są PODANE w treści zadania („przyjmij, że stawka wynosi…”). Trzeba umieć je zastosować, nie zapamiętać.
BiZ nie ma wypracowania, więc 180 minut to dużo czasu na 25–31 zadań. Klucz to nie tempo, tylko dyscyplina: dane z zadania, jednostki, zapisane obliczenia i uzasadnienie przy każdym „rozstrzygnij”.
Przekartkuj cały arkusz. Zaznacz wiązki z obliczeniami (to one zjadają czas) i materiały, które trzeba przeczytać dwa razy (fragmenty ustaw). Wypisz, ile jest zadań za 2–3 pkt.
A/B/C/D, P/F, dopasuj, uporządkuj, uzupełnij z opcji. Przy wykresach: najpierw „co się zmieniło i kto reaguje”, potem szukaj rysunku. Cel: ~16 pkt z ~20. Nie zostawiaj pustych.
Wypisz dane i założenia z treści („przyjmij”, „pomiń”). Licz krok po kroku, zapisuj każdy etap z jednostką. Wynik zaokrąglaj tak, jak każe zadanie. Sprawdź rząd wielkości (netto 7 000 zł z 10 000 brutto — tak; 700 zł — nie).
Wyjaśnij (przyczyna → skutek), rozstrzygnij (Tak/Nie + reguła lub liczba z materiału), zaproponuj (narzędzie + mechanizm), analiza przypadku (każdy aspekt osobno). Test: czy to jest legalne i etyczne?
Wróć do każdego „rozstrzygnij” — jest uzasadnienie? Każde „Oblicz” — są zapisane obliczenia i jednostka? P/F — oba stwierdzenia ocenione? Dopiero teraz wróć do pominiętych zadań.
Nie ma jeszcze statystyk z prawdziwej matury — to pierwszy rocznik. Te pułapki wynikają wprost z konstrukcji zadań i zasad oceniania w informatorze CKE.
Każde zadanie obliczeniowe w informatorze podaje stawki i założenia wprost: „przyjmij, że składka wynosi 9%”, „pomiń podatek Belki”, „prowizja 0,5% od zakupu i 0,5% od sprzedaży”. Uczeń, który pamięta inne (nawet aktualne) stawki i liczy według nich, dostaje wynik niezgodny z kluczem — bo klucz jest zbudowany na danych z arkusza. Druga wersja tej pułapki: pominięcie założenia typu „jedna transakcja kupna i jedna sprzedaży”.
✓ Jak unikać: Zanim zaczniesz liczyć, podkreśl w treści WSZYSTKIE liczby i założenia („przyjmij”, „pomiń”, „uwaga”). Wypisz je na brudno jako listę danych. Licz tylko z tej listy. Wynik podaj z jednostką i w formacie z arkusza (zł, %, ułamek dziesiętny — w zad. 29 informatora ROS = 0,16, nie „16”).
Cena MINIMALNA (powyżej równowagi, np. płaca minimalna, skup interwencyjny) → NADWYŻKA. Cena MAKSYMALNA (poniżej równowagi, np. limit czynszów) → NIEDOBÓR. Uczniowie zamieniają je miejscami. Druga klasyka: zmiana ceny samego dobra to RUCH PO krzywej, a zmiana dochodów, gustów, cen dóbr substytucyjnych czy kampania reklamowa (zad. 1 informatora) to PRZESUNIĘCIE krzywej — i dopiero ono zmienia punkt równowagi.
✓ Jak unikać: Zapamiętaj parę: „minimalna → za dużo (nadwyżka)”, „maksymalna → za mało (niedobór)”. Przy każdym wykresie zadaj sobie dwa pytania: (1) co się zmieniło — cena dobra czy inny czynnik? (2) który podmiot reaguje — kupujący (popyt) czy sprzedający (podaż)? Dopiero potem szukaj wykresu z przesuniętą krzywą i nowym punktem równowagi.
Podatki, wydatki budżetowe, dopłaty, cła = polityka FISKALNA (rząd, Sejm). Stopy procentowe, rezerwa obowiązkowa, operacje otwartego rynku = polityka MONETARNA (NBP, RPP). Częsty błąd: „NBP obniżył podatki” albo „rząd obniżył stopy”. Druga warstwa: EKSPANSYWNA (obniżka stóp, obniżka podatków, wzrost wydatków — pobudza) vs RESTRYKCYJNA (podwyżka stóp, wyższe podatki — hamuje inflację). Zad. 4 informatora prosi o DWA narzędzia ekspansywnej polityki NBP wraz z mechanizmem.
✓ Jak unikać: Tabelka 2×2 na brudno: wiersze fiskalna/monetarna, kolumny ekspansywna/restrykcyjna, w każdej komórce 2 narzędzia + kto decyduje. Przy „wyjaśnij mechanizm” pisz łańcuch: narzędzie → koszt kredytu / dochód do dyspozycji → konsumpcja i inwestycje → produkcja i zatrudnienie.
Klasyczny błąd: składka zdrowotna liczona od pełnego brutto zamiast od brutto POMNIEJSZONEGO o składki społeczne pracownika. Kolejny: mieszanie składek finansowanych przez pracownika (emerytalna 9,76%, rentowa 1,5%, chorobowa 2,45% — w zad. 26 informatora trzeba je odczytać z paska wynagrodzeń) ze składkami pracodawcy (emerytalna, rentowa 6,5%, wypadkowa, FP, FGŚP), które NIE pomniejszają wypłaty, ale zwiększają koszt pracy. Wreszcie zbieg tytułów (zad. 22): zlecenie jest zwolnione ze składek społecznych tylko, gdy z etatu pracownik ma co najmniej płacę minimalną.
✓ Jak unikać: Schemat czterech kroków: (1) składki społeczne pracownika od brutto, (2) zdrowotna od [brutto − społeczne], (3) zaliczka PIT od [brutto − społeczne − KUP], minus kwota zmniejszająca, zaokrąglona do pełnych zł, (4) netto = brutto − (1) − (2) − (3). Koszt pracodawcy = brutto + składki pracodawcy — to osobne pytanie.
Lokata 3 lata na 5% z roczną kapitalizacją (zad. 19 informatora) to 50 000 × 1,05³, a nie 50 000 × 0,15. Uczniowie liczą procent prosty, gdy zadanie mówi o kapitalizacji — i odwrotnie. Przy kredytach mylą oprocentowanie nominalne z RRSO: oferta z niższym oprocentowaniem, ale prowizją, może być droższa. Trzecia pułapka: „raty równe” vs „malejące” — suma odsetek jest większa przy równych.
✓ Jak unikać: Słowa-klucze: „kapitalizacja” = procent składany (potęgowanie), „odsetki wypłacane co roku / bez kapitalizacji” = procent prosty. „Korzystniejsza oferta kredytu” = porównaj RRSO albo policz całkowity koszt (odsetki + prowizja + opłaty). Zawsze napisz jednym zdaniem, DLACZEGO — bo „rozstrzygnij” bez uzasadnienia to 0 pkt.
Informator jest jednoznaczny: punkt za „rozstrzygnij” dostaje się TYLKO za rozstrzygnięcie RAZEM z uzasadnieniem. Osobna, unikalna dla BiZ zasada: odpowiedź otwarta musi być „zgodna z przepisami prawa i z etyką biznesu”. Propozycja typu „zatrudnić bez umowy”, „nie wystawiać faktur”, „zataić wadę produktu”, nawet jeśli obniża koszty, nie jest punktowana. W zadaniach „Oblicz. Zapisz obliczenia” brak zapisanej metody przy poprawnym wyniku też kosztuje punkty.
✓ Jak unikać: Każdą odpowiedź otwartą sprawdź trzema pytaniami: (1) czy jest rozstrzygnięcie/wynik I uzasadnienie/metoda? (2) czy uzasadnienie odwołuje się do danych z materiału (kwota, artykuł ustawy, wskaźnik)? (3) czy proponowane działanie jest legalne i uczciwe wobec pracowników, klientów i państwa? Jeśli któreś „nie” — popraw przed przejściem dalej.
Krzywe popytu i podaży w SVG, tabele danych, wykresy, fragmenty ustaw, pole na obliczenia z kalkulatorem prostym, tryb rozstrzygnij+uzasadnij. Timer, autosave, ocena AI według zasad informatora — osobno metoda i wynik.
Klikasz „Rozpocznij egzamin”. System ładuje 25–31 zadań w 5 blokach. Timer 180 minut startuje. Pasek u góry: czas + progres. Kalkulator prosty pod ręką.
Gospodarka + finanse osobiste. Wykresy krzywych, tabele PKB/inflacji, oferty lokat i kredytów, paski wynagrodzeń. Zadania: wykres A–D, P/F, wyjaśnij mechanizm, oblicz netto / odsetki / stopę zwrotu.
Rynek pracy, projekty, przedsiębiorstwo. Fragmenty Kodeksu pracy i cywilnego, opisy sytuacji firm, dane finansowe. Rozstrzygnij o legalności, uporządkuj etapy projektu, policz zysk i ROS, analiza przypadku ze SWOT.
Klikasz „Zakończ”. Zamknięte: natychmiast. Otwarte: Claude Sonnet według zasad z informatora — metoda i wynik osobno, spójność rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, każdy argument osobno, test „zgodne z prawem i etyką biznesu”. W 1–3 min.
Wykres A · rynek produktu R
Wykresy z przesunięciem krzywej i nowym punktem równowagi, ceną minimalną i maksymalną, obszarem nadwyżki/niedoboru — rysowane deterministycznie, z podpisanymi osiami (cena, ilość) jak w zadaniu 1 informatora. Cztery warianty A–D do wyboru.
Tabele GUS/NBP/Eurostat w wersji „opracowanie własne” (PKB, inflacja, bezrobocie, kursy, stopy, dane finansowe spółki, paski wynagrodzeń), wykresy słupkowe i liniowe (cykl koniunkturalny, kurs akcji, struktura budżetu). Dane dobrane tak, by obliczenia wychodziły „ładnie”.
Kodeks pracy, Kodeks cywilny (umowa zlecenia, o dzieło), ustawa o kredycie konsumenckim, komunikaty NBP i GUS, fragmenty poradników przedsiębiorcy — z sygnaturą Dz.U. i adnotacją o stanie prawnym, tak jak w arkuszu CKE.
Pole na obliczenia + osobne pole wyniku. Po ocenie widzisz krok po kroku wzorcową ścieżkę (składki → zdrowotna → PIT → netto; zysk brutto → netto → ROS; kapitalizacja rok po roku) i miejsce, w którym Twoje rozwiązanie się rozjechało.
Dedykowany tryb: przycisk Tak/Nie + pole uzasadnienia. W analizie przypadku lista wymaganych aspektów wyświetlana W TRAKCIE pisania (SWOT, forma prawna, ryzyko, zgodność z prawem i etyką).
Czas leci nawet po zamknięciu przeglądarki. Auto-zapis co 30 sekund. Pasek u góry: zegar + progres przez 25–31 zadań, ostrzeżenia przy 30, 15 i 5 min do końca. Wbudowany kalkulator prosty.
Zamknięte: natychmiast. Otwarte: Claude Sonnet ocenia według zasad z informatora — osobno metoda i wynik w obliczeniach, spójność rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, każdy argument osobno, oraz test „zgodne z prawem i etyką biznesu”. Feedback po polsku.
System generuje nowe arkusze według blueprintu 5 bloków (14/12/8/6/10 pkt). Każdy oryginalny: inne firmy w opisach sytuacji, inne dane w tabelach, inne stawki w treści. System nie powtarza tematów wiązek między Twoimi arkuszami.
Bez karty kredytowej · pełna ocena AI · nielimitowane arkusze w subskrypcji
Ten sam koszyk rekrutacyjny na SGH. Podobna mechanika wiązek i „rozstrzygnij + uzasadnij”, ale z wypracowaniem.
Geografia ekonomiczna, demografia, tabele i wykresy GUS — najbliższy BiZ-owi przedmiot przyrodniczy, też w koszyku SGH.
Procenty, ciągi geometryczne (kapitalizacja) i statystyka — matematyka pod studia ekonomiczne.
13 pytań od maturzystów pierwszego rocznika BiZ.
Egzamin trwa 180 minut, a za rozwiązanie wszystkich zadań można uzyskać 50 punktów. W arkuszu są pojedyncze zadania i wiązki — po 2–4 zadania odnoszące się do wspólnego materiału źródłowego (opis sytuacji, fragment ustawy, tabela, wykres). Każde zadanie wiązki rozwiązuje się niezależnie. Zamknięte: wybór wielokrotny, prawda–fałsz, na dobieranie. Otwarte: z luką (jeden lub kilka wyrazów) i krótkiej odpowiedzi, w tym uzasadnianie rozstrzygnięć i obliczenia. Nie ma wypracowania. Informator CKE zawiera 31 zadań przykładowych; w naszym blueprincie arkusz ma 5 bloków: gospodarka rynkowa i rola państwa (14 pkt), finanse osobiste (12), rynek pracy (8), zarządzanie projektami (6), przedsiębiorstwo (10).
NIE. Biznes i zarządzanie można zdawać wyłącznie jako przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym — tak stanowi informator CKE. Nie ma progu zdawalności (przedmiot dodatkowy), wynik liczy się do rekrutacji na studia. BiZ zastąpił w szkołach podstawy przedsiębiorczości; podstawę programową określa rozporządzenie zmieniające z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Pierwszy egzamin odbędzie się w maju 2027 r. — od roku szkolnego 2026/2027, zgodnie z informatorem CKE. Według komunikatu dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. w sprawie harmonogramu matury 2027 egzamin z biznesu i zarządzania na poziomie rozszerzonym zaplanowano na piątek 21 maja 2027 r. o godz. 9:00. Zdają go absolwenci liceum, technikum i branżowej szkoły II stopnia, którzy realizowali ten przedmiot.
Kalkulator prosty — informator wprost przewiduje zadania wymagające obliczeń. Nie ma tablic ani kalkulatora naukowego. Wszystkie stawki, kursy i założenia potrzebne do obliczeń są podane w treści zadań. Szczegóły co roku w komunikacie dyrektora CKE o materiałach i przyborach pomocniczych.
Nie musisz ich pamiętać — zadania w informatorze podają je w treści lub w materiale („przyjmij, że…”, tabela płacy minimalnej z datami obowiązywania, pasek wynagrodzeń z procentami składek). Musisz natomiast ROZUMIEĆ mechanizm: od czego liczy się składkę zdrowotną, czym różni się zaliczka PIT od podatku rocznego, kiedy zlecenie jest zwolnione ze składek społecznych (zbieg tytułów), jak działa kwota zmniejszająca podatek. Liczenie według stawek „z głowy” zamiast z zadania to najczęstszy sposób na utratę punktów.
W informatorze słowo „Oblicz” pada 82 razy. Najczęstsze: wynagrodzenie netto i składki (zad. 26), odsetki z lokaty z kapitalizacją roczną (zad. 19 — 50 000 zł, 5%, 3 lata), stopa zwrotu z akcji po prowizjach (zad. 20.2), podatek VAT i cena netto (zad. 18.2), zysk brutto, zysk netto i wskaźnik ROS (zad. 29), a w podstawie programowej także próg rentowności, marża, PKB per capita, stopa bezrobocia, przeliczenia kursowe. Dane są dobrane tak, by wynik wychodził bez ułamków okresowych. Za zadanie obliczeniowe można dostać 1–3 pkt: osobno za metodę, osobno za wynik.
Wiązka to 2–4 zadania we wspólnym kontekście tematycznym, którym jest materiał źródłowy: opis sytuacji firmy lub gospodarstwa domowego, fragment ustawy, tabela z danymi, wykres. Przykłady z informatora: kampania reklamowa produktu P → wykres przesunięcia popytu (1.1) + ilość w równowadze (1.2); wielki kryzys w USA → prawda/fałsz o interwencjonizmie (3.1) + zaproponuj inne narzędzie i wyjaśnij mechanizm (3.2); Jan na 0,75 etatu i zleceniu → rozstrzygnij o składkach (22.1) + prawda/fałsz o legalności propozycji pracodawcy (22.2). Każde zadanie wiązki można rozwiązać niezależnie od pozostałych.
Zamknięte za 1 pkt: 1 = odpowiedź poprawna, 0 = niepoprawna, niepełna lub brak. Zamknięte za 2 pkt: 2 = całkowicie poprawna, 1 = częściowo poprawna lub niepełna, 0 = całkowicie niepoprawna. Otwarte krótkiej odpowiedzi i z luką: maksymalnie 1, 2 albo 3 pkt, zasady opracowywane do każdego zadania osobno. Kluczowa reguła z informatora: za rozwiązanie INNE niż przykładowe można dostać komplet punktów, jeśli jest merytorycznie poprawne, zgodne z poleceniem i warunkami zadania, a także „zgodne z przepisami prawa i z etyką biznesu”. W zadaniach „rozstrzygnij” punkt dostaje się tylko za rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.
Tak, jeśli planujesz studia ekonomiczne lub menedżerskie: zarządzanie, ekonomia, finanse i rachunkowość, logistyka, marketing, e-biznes, międzynarodowe stosunki gospodarcze. SGH w rekrutacji na rok 2027/28 uwzględnia BiZ w tym samym koszyku co geografię, historię, informatykę i WOS — czyli BiZ może zastąpić jeden z tych przedmiotów. Przedmiot jest też praktyczny: budżet domowy, PIT, kredyty, lokaty, umowy o pracę, założenie firmy. Jako pierwsza matura z nowego przedmiotu ma jeden kanon — informator CKE — i stąd wiadomo dokładnie, czego się spodziewać.
Zad. 19.2 informatora: „Rozstrzygnij, czy korzystniejszy finansowo byłby wybór lokaty na 3 lata na 5% z półroczną kapitalizacją. Odpowiedź uzasadnij.” Klucz: „Tak” + uzasadnienie: przy tym samym oprocentowaniu rocznym częstsza kapitalizacja daje wyższy zysk, bo odsetki wcześniej dopisywane do kapitału same pracują. Zad. 22.1: „Rozstrzygnij, czy zleceniodawca ma obowiązek odprowadzać za Jana składki społeczne.” Klucz: „Tak”, bo z etatu Jan dostaje 2 700 zł, czyli mniej niż płaca minimalna 3 600 zł z tabeli. Schemat odpowiedzi: jedno słowo rozstrzygnięcia + 1–2 zdania uzasadnienia z liczbą lub regułą z materiału.
TAK. Każdy arkusz Egzamin Live jest oryginalny — Claude Sonnet pisze zadania według blueprintu 5 bloków zgodnego z informatorem CKE. Materiały to opisy sytuacji, fragmenty ustaw z sygnaturą Dz.U., tabele danych (oznaczone „opracowanie własne”, nie przypisywane fałszywie GUS), wykresy i krzywe popytu i podaży w SVG. Stawki są zawsze w treści zadania, dane dobrane tak, by liczyło się „ładnie”, a rozkład odpowiedzi w ABCD i P/F bez dominującej litery. System nie powtarza tematów wiązek między Twoimi arkuszami.
AI stosuje zasady oceniania z informatora: w obliczeniach osobno punktuje metodę i wynik (z tolerancją na zaokrąglenia), w „rozstrzygnij” sprawdza spójność rozstrzygnięcia z uzasadnieniem i odwołanie do danych, w „argumenty” liczy każdy argument osobno (powtórzenie tej samej myśli = jeden argument), w „zaproponuj” wymaga konkretnego narzędzia I mechanizmu. Dodatkowo sprawdza kryterium unikalne dla BiZ: czy odpowiedź jest zgodna z prawem i etyką biznesu. Bywa surowsze niż egzaminator w wymaganiach formalnych — to bezpieczniejszy kierunek błędu.
Na podstawie zadań informatora: 1) liczenie ze stawek z pamięci zamiast z danych w zadaniu, 2) mylenie ceny minimalnej z maksymalną i nadwyżki z niedoborem, 3) mylenie polityki fiskalnej (rząd) z monetarną (NBP) oraz ekspansywnej z restrykcyjną, 4) składka zdrowotna liczona od pełnego brutto, 5) procent prosty tam, gdzie jest kapitalizacja, i oprocentowanie nominalne zamiast RRSO, 6) rozstrzygnięcie bez uzasadnienia, wynik bez zapisanych obliczeń i propozycje sprzeczne z prawem lub etyką biznesu.
Pełne arkusze 50-punktowe według informatora CKE. Krzywe popytu i podaży, tabele danych, fragmenty ustaw, obliczenia z kalkulatorem prostym, rozstrzygnij + uzasadnij. Ocena AI osobno za metodę i za wynik.
Załóż konto za darmo →Bez karty · pełna ocena według zasad CKE · informator BiZ w bazie informatorów
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).