Test z Polski XIV–XV w.: koronacja Łokietka (1320), Kazimierz Wielki i Akademia Krakowska (1364), unia w Krewie (1385), Grunwald (1410), II pokój toruński (1466). Odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z dziejów Polski w XIV i XV w. w wersji szkolnej →
O temacie
Test obejmuje dzieje Polski od odnowienia Królestwa przez Władysława Łokietka do końca XV w. Zakres: Władysław Łokietek — koronacja 20 stycznia 1320 r. w Krakowie, wojna z Krzyżakami i bitwa pod Płowcami (1331); Kazimierz Wielki (1333–1370), ostatni Piast na tronie polskim — pokój kaliski z Krzyżakami w 1343 r. (odzyskanie Kujaw i ziemi dobrzyńskiej za cenę zrzeczenia się m.in. Pomorza Gdańskiego), walka o Ruś Halicką od 1340 r., statuty wiślicko-piotrkowskie, Akademia Krakowska (1364), zjazd monarchów w Krakowie (1364), budowa zamków i fortyfikacji miast; Andegawenowie — Ludwik Węgierski (1370–1382) i przywilej koszycki z 1374 r., Jadwiga koronowana w 1384 r. na króla Polski; unia w Krewie (14 sierpnia 1385), ślub Jadwigi z Jagiełłą i jego koronacja (1386), chrzest Litwy (1387); wielka wojna z zakonem (1409–1411): Grunwald 15 lipca 1410 r. i śmierć wielkiego mistrza Ulryka von Jungingena, I pokój toruński (1411); wojna trzynastoletnia (1454–1466): Związek Pruski, inkorporacja Prus, II pokój toruński z 19 października 1466 r. — odzyskanie Pomorza Gdańskiego, reszta państwa zakonnego lennem Polski; rozwój przywilejów szlacheckich i monarchii stanowej; polityka dynastyczna Jagiellonów — trony Polski, Litwy, Czech (1471) i Węgier (1490).
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 42 pytania w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
| Rok | Produkcja [Mt] | Δ% |
|---|---|---|
| 2023 | 42,1 | +3,2% |
| 2024 | 44,8 | +6,4% |
| 2025 | 48,2 | +7,6% |
Tabela liczb / wyników → odpowiedz na pytania interpretacyjne.
Władysław Jagiełło był pierwszym władcą z dynastii Piastów panującym w Polsce.
Statuty Kazimierza Wielkiego z połowy XIV wieku były pierwszą próbą kodyfikacji prawa zwyczajowego w Polsce.
Za panowania Kazimierza Wielkiego Polska prowadziła głównie ekspansję terytorialną w kierunku Rusi Halickiej.
Zakon krzyżacki został sprowadzony do Polski przez księcia Konrada Mazowieckiego w celu obrony przed najazdami pruskimi.
Oceń kilka stwierdzeń. Każde osobno punktowane.
Zakres testu
10 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Droga Władysława Łokietka do korony. W 1300 r. królem Polski koronował się Wacław II czeski. W 1306 r. Łokietek zajął Wawel, a po śmierci Wacława III (sierpień 1306 r.) wiec rycerstwa w Krakowie ogłosił go księciem Polski. Koronacja 20 stycznia 1320 r. odbyła się na Wawelu, z rąk arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława, za zgodą papieża Jana XXII. Poza granicami Królestwa zostały m.in. Pomorze Gdańskie (zajęte przez Krzyżaków w latach 1308–1309; rzeź Gdańska 13 listopada 1308 r.), Śląsk i Mazowsze. Wojna z zakonem: pod Płowcami 27 września 1331 r. wojska Łokietka pokonały oddziały krzyżackie.
Polityka zagraniczna: zjazd w Wyszehradzie (1335) — wyrok w sporze z zakonem i wykup zrzeczenia się pretensji Jana Luksemburskiego do tronu polskiego, za cenę pozostawienia Śląska poza Królestwem; pokój kaliski z Krzyżakami 8 lipca 1343 r. (Polska odzyskała Kujawy i ziemię dobrzyńską, zrzekając się ziemi chełmińskiej, michałowskiej i Pomorza Gdańskiego); od 1340 r. walka o Ruś Halicką, przyłączoną ze Lwowem i Haliczem. Prawo: statuty wiślicko-piotrkowskie — pierwsza wielka kodyfikacja prawa w Polsce; Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim (1356). Nauka: Akademia Krakowska (1364), starszy w Europie Środkowej był tylko uniwersytet praski (1348). Gospodarka i obronność: lokacje miast, ponad pięćdziesiąt zamków, fortyfikacje miast. Ludność żydowska: król potwierdził i rozszerzył przywileje statutu kaliskiego.
Zgodnie z układami o sukcesji andegaweńskiej po śmierci Kazimierza Wielkiego koronę objął jego siostrzeniec Ludwik Węgierski (1370–1382), syn Elżbiety Łokietkówny. Przywilej koszycki (17 września 1374 r.) — pierwszy przywilej generalny dla szlachty: zgoda na przyjęcie za królową jednej z córek Ludwika w zamian za potwierdzenie wolności podatkowej rycerstwa (z wyjątkiem 2 groszy z łana chłopskiego) i zakaz oddawania urzędów i zamków cudzoziemcom. Po śmierci Ludwika nastąpiło bezkrólewie (1382–1384); tron objęła jego córka Jadwiga, koronowana 16 października 1384 r. — z tytułem króla Polski. Jej związek z Wilhelmem Habsburgiem zerwano na rzecz małżeństwa z Jagiełłą.
Akt wystawiony w Krewie 14 sierpnia 1385 r.: wielki książę litewski Jagiełło, starając się o rękę Jadwigi, zobowiązał się m.in. 1) przyjąć chrzest w obrządku łacińskim, 2) schrystianizować Litwę, 3) przeznaczyć swoje skarby na odzyskanie ziem utraconych przez Polskę i Litwę, 4) wypłacić odszkodowanie Habsburgom za zerwanie umowy ślubnej, 5) przyłączyć (łac. applicare) swoje ziemie do Korony Królestwa Polskiego. O koronie akt nie mówił — Jagiełłę wybrała szlachta w Lublinie 2 lutego 1386 r. W 1386 r. przyjął chrzest (15 lutego), poślubił Jadwigę (18 lutego) i został koronowany (4 marca), a w 1387 r. ruszyła chrystianizacja Litwy i powstało biskupstwo wileńskie. Historycy spierają się, czy „applicare” oznaczało wcielenie Litwy; w praktyce oba państwa łączyła osoba władcy, a Litwa zachowała odrębność — od 1392 r. rządził nią w imieniu Jagiełły Witold.
Przyczyny: spór o Żmudź, gdzie w 1409 r. wybuchło kolejne powstanie przeciw zakonowi; wielki mistrz wypowiedział Polsce wojnę, a pod koniec 1409 r. Krzyżacy zajęli ziemię dobrzyńską. Bitwa pod Grunwaldem 15 lipca 1410 r.: wojska polsko-litewskie pod wodzą Władysława Jagiełły i Witolda rozbiły armię zakonu, zginął wielki mistrz Ulryk von Jungingen. Oblężenie Malborka (od 25 lipca do września 1410 r.) się nie powiodło. I pokój toruński (1 lutego 1411): Żmudź wróciła do Litwy na czas życia Jagiełły i Witolda, ziemia dobrzyńska do Polski; Pomorza Gdańskiego nie odzyskano.
Geneza: rycerstwo i miasta państwa zakonnego, przeciwne rządom Krzyżaków, zawiązały w 1440 r. w Kwidzynie Związek Pruski, który 4 lutego 1454 r. wypowiedział zakonowi posłuszeństwo. Kazimierz Jagiellończyk wydał akt inkorporacji Prus do Korony 6 marca 1454 r. Przebieg: klęska pospolitego ruszenia pod Chojnicami (18 września 1454) w starciu z krzyżackimi najemnikami; losy wojny odwróciły się, gdy zakonowi zabrakło pieniędzy na żołd, a zastawione najemnikom zamki i miasta mogła wykupić Polska; zwycięstwa pod Świecinem (1462) i na Zalewie Wiślanym (1463, floty Gdańska i Elbląga). II pokój toruński (19 października 1466): do Polski wróciły Pomorze Gdańskie i ziemia chełmińska, przyłączono Malbork, Elbląg i Warmię (Prusy Królewskie); reszta państwa zakonnego została lennem Polski.
Synowie Kazimierza Jagiellończyka zasiedli na kilku tronach: Władysław Jagiellończyk został królem Czech (koronacja w Pradze 21 sierpnia 1471 r.) i Węgier (1490), w Polsce panowali kolejno Jan Olbracht (1492–1501), Aleksander (1501–1506) i Zygmunt I Stary (1506–1548). Pod koniec XV w. Jagiellonowie władali więc Polską, Litwą, Czechami i Węgrami. Podstawa programowa wymaga oceny tej polityki dynastycznej — w odpowiedzi otwartej pokaż zarówno korzyści, jak i koszty.
Po przywileju koszyckim (1374) kolejne nadania wymuszała szlachta, gdy król potrzebował jej zgody — na wojnę albo na następstwo tronu. Czerwińsk (1422, Władysław Jagiełło): nietykalność majątkowa szlachty bez prawomocnego wyroku i zakaz łączenia urzędu starosty grodowego z urzędem sędziego ziemskiego. Jedlnia i Kraków (1430–1433): zasada neminem captivabimus nisi iure victum — zakaz uwięzienia szlachcica bez wyroku sądu; Jagiełło zabiegał wtedy o tron dla synów. Cerekwica i Nieszawa (1454, Kazimierz Jagiellończyk, w czasie wojny z zakonem): bez zgody sejmików ziemskich król nie mógł nakładać nowych podatków, zwoływać pospolitego ruszenia ani zmieniać praw. Piotrków (1496, Jan Olbracht): tylko jeden syn chłopski rocznie mógł opuścić wieś, mieszczanom zakazano posiadania dóbr ziemskich, a towary szlacheckie zwolniono z ceł. Od połowy XV w. sejmy walne zbierały się co roku, najczęściej w Piotrkowie; w 1493 r. ukształtowała się odrębna izba poselska.
Unię zawarto 2 października 1413 r. w Horodle nad Bugiem. Dla jej umocnienia 47 polskich rodów przyjęło do swoich herbów 47 rodzin bojarskich z Wielkiego Księstwa Litewskiego, a bojarzy litewscy zaczęli uzyskiwać przywileje i prawa polskiej szlachty. Do omawiania spraw Korony i Litwy przewidziano wspólne zjazdy walne. Unia zachowała instytucję wielkiego księstwa litewskiego, a Witoldowi udało się utrzymać odrębność Litwy. To przykład, jak przywileje szlacheckie służyły utrwaleniu związku obu państw.
Powstała w środowisku profesorów Akademii Krakowskiej w związku ze sporem polsko-krzyżackim, który znalazł finał na soborze w Konstancji (1414–1418). Jej twórcą był Paweł Włodkowic (ok. 1370–1436); do tego kręgu należał m.in. Stanisław ze Skarbimierza. Włodkowic sprzeciwiał się nawracaniu siłą i bronił zasady dobrowolności wiary, zakwestionował legalność krucjat związanych z przymusowym nawracaniem, a na przykładzie walki z zakonem sformułował teorię wojny sprawiedliwej. Pisał o prawie do życia, wolności i obrony oraz o relacjach między całą rodziną narodów. Jego poglądy, głoszone po łacinie także na soborze, nie zyskały wówczas w Europie większego oddźwięku.
📜 Do zapamiętania
Daty, postacie i pojęcia z działu „Polska w XIV–XV w.”, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Łokietek koronowany w Gnieźnie.
Łokietek koronował się 20 stycznia 1320 r. w katedrze na Wawelu w Krakowie. Wcześniejsze koronacje (m.in. Bolesława Chrobrego w 1025 r. i Bolesława Śmiałego w 1076 r.) odbyły się w Gnieźnie.
Dlaczego: Koronację Łokietka przeprowadził arcybiskup gnieźnieński, ale miejscem był już Wawel. Nie myl miejsca koronacji z siedzibą arcybiskupa.
Unia w Krewie (1385) to unia realna.
W Krewie (1385) nie powstało jedno państwo. Polskę i Litwę połączyła osoba władcy, a Litwa zachowała odrębność (od 1392 r. rządził nią Witold). Unię realną zawarto dopiero w Lublinie w 1569 r.
Dlaczego: Krewo to początek związku obu państw opartego na osobie wspólnego władcy; unia realna to dopiero Lublin.
Po Grunwaldzie 1410 Polska odzyskała Pomorze Gdańskie.
I pokój toruński (1411) dał niewiele: Żmudź wróciła do Litwy na czas życia Jagiełły i Witolda, ziemia dobrzyńska do Polski. Pomorze Gdańskie odzyskano dopiero w II pokoju toruńskim (1466), po wojnie trzynastoletniej.
Dlaczego: Grunwald był wielkim zwycięstwem militarnym, ale pokój z 1411 r. nie przyniósł Polsce Pomorza Gdańskiego. Pomorze to rok 1466, nie 1411.
Akademia Krakowska założona w 1400 r.
Akademię Krakowską założył Kazimierz Wielki 12 maja 1364 r. W 1400 r. odnowił ją Władysław Jagiełło, dzięki zapisowi królowej Jadwigi.
Dlaczego: Dwie różne daty: 1364 (założenie) i 1400 (odnowienie). Warto znać obie.
Królowa Jadwiga była córką Kazimierza Wielkiego.
Jadwiga była córką Ludwika Węgierskiego, siostrzeńca Kazimierza Wielkiego. Koronowano ją w 1384 r., 14 lat po śmierci Kazimierza (1370); w 1386 r. poślubiła Jagiełłę.
Dlaczego: Zgodnie z układami o sukcesji andegaweńskiej po Kazimierzu Wielkim panowali Andegawenowie: Ludwik Węgierski, a potem jego córka Jadwiga.
Chrzest Litwy odbył się w 966 r.
Chrzest Litwy odbył się w 1387 r. (po unii w Krewie 1385). 966 to chrzest Polski (Mieszko I) — 421 lat wcześniej.
Dlaczego: Błąd w chronologii. Chrystianizacja Litwy zaczęła się dopiero po unii w Krewie, 421 lat po chrzcie Mieszka I.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Zadania z działu „Polska w XIV–XV w.” w zakresie wymagań podstawy programowej dla szkoły ponadpodstawowej (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte, tak jak w arkuszu. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło.
Test obejmuje jeden dział i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut i jest za 60 punktów: 45 za zadania zamknięte i krótkiej odpowiedzi oraz 15 za wypowiedź argumentacyjną (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Polska w XIV–XV w.” – przećwicz je w Quizie.
42 pytania w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
