Wypowiedź pisemna z niemieckiego — schemat i frazy na rozszerzeniu

Wypowiedź pisemna z niemieckiego na maturze to zadanie, w którym najłatwiej zyskać punkty i równie łatwo je stracić. Na rozszerzeniu jest warta 13 punktów, a spora ich część zależy nie od tego, jak ładnie brzmi Twój niemiecki, tylko od tego, czy teza zapowiada właściwą strukturę, czy tekst mieści się w limicie słów i czy oba elementy tematu są naprawdę rozwinięte. Wiele osób uczy się fraz na pamięć, a potem wkleja je do pracy bez planu, więc egzaminator widzi zbiór zwrotów zamiast argumentacji. Poniżej masz komplet narzędzi: format zadania na obu poziomach, zasady oceniania z informatora CKE, schemat rozprawki, 40 sprawdzonych fraz, konstrukcje gramatyczne podnoszące ocenę za zakres środków i pełną przykładową pracę rozłożoną na elementy.

Wypowiedź pisemna z niemieckiego na maturze — podstawa a rozszerzenie

Oba poziomy mają osobne zadania pisemne, różniące się formą, długością i sposobem oceniania. Poniższe dane pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka niemieckiego od roku szkolnego 2024/2025 opublikowanego przez CKE.

Cecha	Poziom podstawowy	Poziom rozszerzony
Forma	tekst użytkowy: e-mail, wpis na blogu lub forum	tekst argumentacyjny: rozprawka, artykuł publicystyczny, list formalny
Wybór tematu	brak, jedno zadanie	dwa tematy, wybierasz jeden
Polecenie	po polsku, 4 podpunkty do rozwinięcia	po polsku, 2 elementy tematu do omówienia
Długość	100–150 słów	200–250 słów
Punkty	12	13
Udział w wyniku arkusza	20%	22%
Czas całego arkusza	120 minut	150 minut

Jeśli w starszym podręczniku albo zbiorze zadań widzisz e-mail na 80–130 słów, to limit z dawnej formuły 2015. W formule 2023 e-mail na podstawie ma 100–150 słów, a praca krótsza niż 80 słów jest oceniana wyłącznie za treść, więc w pozostałych kryteriach dostajesz zero.

Na podstawie kluczem są cztery podpunkty polecenia. Za treść możesz dostać od 0 do 5 punktów i żeby dostać maksimum, musisz odnieść się do wszystkich czterech, a każdy rozwinąć, czyli dodać szczegół, przykład albo uzasadnienie. Informator podaje przykład: jeśli odniesiesz się tylko do 2 podpunktów, nawet przy rozwinięciu obu dostajesz za treść 2 punkty. Szkielet e-maila nieformalnego jest prosty: Liebe Anna, lub Hallo Tom, → nawiązanie (vielen Dank für deine E-Mail) → cztery akapity lub bloki odpowiadające podpunktom → pożegnanie (Viele Grüße / Liebe Grüße). W e-mailu formalnym otwierasz formułą Sehr geehrte Damen und Herren, a kończysz Mit freundlichen Grüßen.

Jak CKE ocenia wypowiedź pisemną na rozszerzeniu

Rozszerzenie ocenia się według czterech kryteriów, ale najważniejsze jest pierwsze, bo od niego zależy, ile możesz dostać w pozostałych.

Kryterium	Punkty	Co decyduje
Zgodność z poleceniem	0–5	5 elementów treści (skala 2–1–0) + 4 elementy formy (skala 1–0)
Spójność i logika	0–2	maksymalnie 2 usterki = 2 pkt, 3–5 usterek = 1 pkt
Zakres środków językowych	0–3	różnorodność słownictwa i struktur
Poprawność środków językowych	0–3	błędy gramatyczne, leksykalne, ortograficzne

Elementy treści to: wstęp z tezą, pierwszy element tematu, drugi element tematu, zakończenie oraz brak fragmentów odbiegających od tematu. Każdy dostaje 0, 1 albo 2 punkty, co daje maksymalnie 10. Elementy formy to: cecha charakterystyczna dla formy (w rozprawce teza we wstępie, w artykule tytuł, w liście zwroty na początku i na końcu), kompozycja, podział na akapity oraz długość mieszcząca się w przedziale 180–280 słów. Z połączenia obu wyników powstaje ocena za zgodność z poleceniem: 10 punktów za treść i 3–4 za formę dają pełne 5, a już 5 punktów za treść przy 2 za formę daje tylko 1.

Uwaga: jeśli za zgodność z poleceniem dostaniesz 1 punkt, w każdym z pozostałych kryteriów możesz dostać najwyżej 1 punkt. Praca poniżej 160 słów jest oceniana tylko za zgodność z poleceniem. Świetny niemiecki nie uratuje pracy, w której zabrakło drugiego elementu tematu.

Schemat rozprawki po niemiecku — cztery akapity

Rozprawka jest najczęściej wybieraną formą, bo daje najbardziej przewidywalny szkielet. Informator wymaga, żeby teza zapowiadała strukturę pracy. W rozprawce, w której przedstawiasz własną opinię, teza musi wyraźnie pokazać Twoje stanowisko (Ich halte das für eine gute Idee). W rozprawce „za i przeciw” musi zapowiedzieć omówienie zalet i wad (Es gibt sowohl Vor- als auch Nachteile). Pytanie typu Ist das eine gute Idee? albo zdanie Viele Menschen halten das für eine gute Idee nie jest pełnoprawną tezą i obniża ocenę wstępu do najwyżej 1 punktu.

Akapit	Słowa	Zawartość
Wstęp	30–40	wprowadzenie w problem + teza zapowiadająca strukturę
Rozwinięcie 1	60–75	pierwszy element tematu: argument, wyjaśnienie, przykład
Rozwinięcie 2	60–75	drugi element tematu, ewentualnie odparcie kontrargumentu
Zakończenie	35–45	podsumowanie zgodne z tezą, bez powtarzania wstępu tymi samymi słowami

Dwa elementy tematu to dwa akapity rozwinięcia. Nie próbuj upychać obu w jednym, bo egzaminator musi łatwo wskazać, gdzie realizujesz każdy z nich. Jeśli wybierasz artykuł, dochodzi tytuł i wstęp zachęcający do czytania (pytanie, anegdota, zaskakujący fakt). W liście formalnym wstęp musi określać cel pisania. Różnice między tymi formami są takie same jak w angielskim, więc jeśli zdajesz oba języki, przydadzą Ci się omówienia artykułu i wpisu na blogu po angielsku oraz listu formalnego na rozszerzeniu z angielskiego.

40 fraz na wypowiedź pisemną z niemieckiego

Frazy są podzielone według funkcji w tekście. Nie wstawiaj wszystkich naraz: 5–7 dobrze dobranych zwrotów w pracy na 220 słów wystarczy, żeby pokazać zakres środków, i nie brzmi to jak tekst zbudowany z gotowych formułek.

Otwarcie i teza

Nr	Fraza	Znaczenie / zastosowanie
1	Heutzutage wird viel darüber diskutiert, ob …	Obecnie dużo się dyskutuje o tym, czy…
2	In letzter Zeit hört man immer öfter, dass …	Ostatnio coraz częściej słyszy się, że…
3	Immer mehr Menschen sind der Meinung, dass …	Coraz więcej ludzi uważa, że…
4	Das Thema … hat in den letzten Jahren an Bedeutung gewonnen.	Temat… zyskał w ostatnich latach na znaczeniu.
5	Meiner Meinung nach ist das eine gute Idee.	teza w rozprawce z opinią
6	Ich bin fest davon überzeugt, dass …	Jestem głęboko przekonany, że…
7	Ich halte … für eine gute Lösung.	Uważam… za dobre rozwiązanie.
8	… hat sowohl Vor- als auch Nachteile.	teza w rozprawce „za i przeciw”
9	… hat positive und negative Seiten.	wariant tezy „za i przeciw”
10	Diese Lösung gefällt mir, aber ich sehe auch gewisse Gefahren.	opinia z zastrzeżeniem
11	Haben Sie sich schon einmal gefragt, ob …?	otwarcie artykułu
12	Sehr geehrte Damen und Herren, ich wende mich an Sie, weil …	otwarcie listu formalnego

Argumenty, przykłady i kontrargumenty

Nr	Fraza	Znaczenie / zastosowanie
13	Zum einen …, zum anderen …	Po pierwsze…, po drugie…
14	Einerseits …, andererseits …	Z jednej strony…, z drugiej strony…
15	Das wichtigste Argument dafür ist, dass …	Najważniejszym argumentem za jest to, że…
16	Dafür spricht vor allem, dass …	Przemawia za tym przede wszystkim to, że…
17	Dagegen spricht, dass …	Przeciw przemawia to, że…
18	Ein weiterer Vorteil ist, dass …	Kolejną zaletą jest to, że…
19	Ein großer Nachteil besteht darin, dass …	Dużą wadą jest to, że…
20	Darüber hinaus …	Ponadto… (czasownik zaraz po frazie)
21	Nicht zu vergessen ist, dass …	Nie można zapominać, że…
22	Ein gutes Beispiel dafür ist …	Dobrym przykładem jest…
23	Das zeigt sich zum Beispiel daran, dass …	Widać to na przykład po tym, że…
24	Es wird oft behauptet, dass …	Często twierdzi się, że… (Passiv)
25	Kritiker weisen darauf hin, dass …	Krytycy zwracają uwagę, że…
26	Dieses Argument überzeugt mich jedoch nicht, denn …	odparcie kontrargumentu
27	Man darf aber nicht außer Acht lassen, dass …	Nie można jednak pomijać tego, że…
28	Das führt dazu, dass …	Prowadzi to do tego, że…

Podsumowanie i zakończenie

Nr	Fraza	Znaczenie / zastosowanie
29	Zusammenfassend lässt sich sagen, dass …	Podsumowując, można stwierdzić, że…
30	Alles in allem bin ich der Meinung, dass …	Biorąc wszystko pod uwagę, uważam, że…
31	Abschließend möchte ich betonen, dass …	Na koniec chciałbym podkreślić, że…
32	Wenn man alle Argumente abwägt, kommt man zu dem Schluss, dass …	Po rozważeniu wszystkich argumentów dochodzi się do wniosku, że…
33	Meiner Ansicht nach überwiegen die Vorteile.	Moim zdaniem przeważają zalety.
34	Deshalb bleibe ich bei meiner Meinung, dass …	Dlatego pozostaję przy zdaniu, że…
35	Es wäre wünschenswert, wenn …	Byłoby dobrze, gdyby… (Konjunktiv II)
36	Man sollte also …	Należałoby więc…
37	Es bleibt zu hoffen, dass …	Pozostaje mieć nadzieję, że…
38	Und was denken Sie darüber?	zakończenie artykułu pytaniem
39	Ich wäre Ihnen dankbar, wenn Sie meinen Vorschlag berücksichtigen würden.	prośba w liście formalnym
40	Mit freundlichen Grüßen	formuła końcowa listu formalnego

Wskazówka: informator zaznacza, że fragmenty wyuczone na pamięć, niezwiązane z tematem i zaburzające spójność tekstu, egzaminator otacza kołem. Nie liczy się ich do limitu słów ani nie bierze pod uwagę przy ocenie środków językowych. Fraza ma więc pasować do Twojego argumentu, a nie tylko wypełniać miejsce.

Konstrukcje gramatyczne w wypowiedzi pisemnej z niemieckiego

Za zakres środków językowych dostajesz 3 punkty, gdy używasz struktur precyzyjnie dopasowanych do sytuacji, a nie tylko zdań typu Das ist gut, weil …. Dwie konstrukcje dają tu największą różnicę przy małym ryzyku: Konjunktiv II i Passiv. Obie pozwalają mówić o hipotezach, postulatach i opiniach innych ludzi, czyli dokładnie o tym, z czego składa się argumentacja. Przegląd całej gramatyki potrzebnej do egzaminu znajdziesz w tekście jak przygotować się do matury z niemieckiego.

Konjunktiv II — hipoteza, postulat, uprzejmość

Forma	Przykład	Kiedy użyć
würde + Infinitiv	Ein Verbot würde die Beziehungen verbessern.	przewidywany skutek
hätte / wäre bez wenn	Hätten die Schulen klare Regeln, wäre das Risiko minimal.	warunek nierzeczywisty z czasownikiem na początku
könnte / sollte / müsste	Die Stadt sollte mehr Radwege bauen.	propozycja, postulat
hätte / wäre + Partizip II	Wenn man früher reagiert hätte, wäre das nicht passiert.	krytyka decyzji z przeszłości
forma grzecznościowa	Könnten Sie mir mitteilen, ob …?	list formalny

Przy haben, sein i czasownikach modalnych używaj formy prostej (hätte, wäre, könnte), a nie würde haben. Konstrukcja würde w obu częściach zdania warunkowego brzmi jak język mówiony i nie pokazuje zakresu.

Passiv, czyli strona bierna, i jej zamienniki

Strona bierna przydaje się, gdy ważniejsze jest samo zjawisko niż to, kto je wywołuje, i jest typowa dla stylu formalnego rozprawki.

Konstrukcja	Przykład
Vorgangspassiv, Präsens	Das Handyverbot wird eingeführt.
Vorgangspassiv, Präteritum	Das Verbot wurde im letzten Jahr eingeführt.
Vorgangspassiv, Perfekt	Das Verbot ist eingeführt worden.
Passiv z czasownikiem modalnym	Das Problem muss schnell gelöst werden.
Zustandspassiv (stan)	Die Bibliothek ist am Wochenende geschlossen.
wykonawca czynności	Die Regel wurde vom Direktor eingeführt.
zamiennik: sich lassen	Das Problem lässt sich leicht lösen.
zamiennik: sein + zu	Diese Entscheidung ist nicht zu akzeptieren.

Najczęstszy błąd to geworden w Perfekcie strony biernej. Poprawnie mówi się ist eingeführt worden, a geworden pojawia się tylko wtedy, gdy werden znaczy „stać się” (Er ist Arzt geworden). Konstrukcje lässt sich i ist zu są cenne, bo zastępują powtarzane w kółko man kann.

Przykładowa rozprawka po niemiecku z analizą

Temat (poziom rozszerzony, 200–250 słów): Coraz więcej szkół zakazuje uczniom korzystania z telefonów komórkowych podczas przerw. Napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoją opinię na ten temat, odnosząc się do wpływu takiego zakazu na relacje między uczniami oraz na ich bezpieczeństwo.

Immer mehr Schulen in Polen verbieten ihren Schülerinnen und Schülern, in den Pausen Handys zu benutzen. Meiner Meinung nach ist das eine gute Entscheidung, obwohl sie auch gewisse Risiken mit sich bringt.

Zum einen würde ein Handyverbot die Beziehungen zwischen den Jugendlichen deutlich verbessern. Heutzutage sitzen viele Schüler in der Pause nebeneinander, aber jeder starrt auf seinen Bildschirm. Wenn die Geräte in der Tasche bleiben müssten, würden sie wieder miteinander sprechen, Spiele spielen oder gemeinsame Pläne machen. Darüber hinaus könnten sich neue Schüler schneller in die Klasse integrieren. Nicht ohne Grund wird oft betont, dass gerade aus solchen Gesprächen Freundschaften entstehen.

Zum anderen wird häufig behauptet, dass das Verbot die Sicherheit der Schüler gefährdet, weil sie im Notfall ihre Eltern nicht erreichen können. Dieses Argument überzeugt mich jedoch nicht. In jeder Schule gibt es ein Sekretariat, von dem aus die Eltern sofort benachrichtigt werden können. Außerdem ließe sich das Problem leicht lösen: Die Handys könnten im Klassenraum aufbewahrt und nur in dringenden Fällen benutzt werden. Hätten die Schulen klare Regeln, wäre das Risiko minimal.

Zusammenfassend lässt sich sagen, dass die Vorteile eines Handyverbots in den Pausen überwiegen. Die Schüler gewinnen Zeit für echte Kontakte, und ihre Sicherheit muss darunter nicht leiden. Deshalb würde ich mir wünschen, dass auch meine Schule diese Regel einführt.

Praca ma 213 słów, więc mieści się zarówno w limicie z polecenia, jak i w przedziale 180–280 słów punktowanym jako element formy. Złożenia typu Handyverbot liczą się jako jedno słowo.

Element oceny	Gdzie w pracy	Dlaczego działa
Teza	Meiner Meinung nach ist das eine gute Entscheidung, obwohl …	jasne stanowisko; zastrzeżenie o ryzyku zapowiada wątek bezpieczeństwa
Element 1: relacje	akapit 2	argument, obraz z życia szkoły, dodatkowa korzyść dla nowych uczniów
Element 2: bezpieczeństwo	akapit 3	przywołany kontrargument i odparty; informator dopuszcza to w rozprawce z opinią, jeśli wyjaśniasz, dlaczego się nie zgadzasz
Zakończenie	akapit 4	wraca do tezy innymi słowami i domyka oba elementy
Konjunktiv II	würde verbessern, müssten, könnten, ließe sich, hätten … wäre	hipotezy i propozycje zamiast suchych stwierdzeń
Passiv	wird betont, benachrichtigt werden können, aufbewahrt … werden	styl formalny, strona bierna z czasownikiem modalnym
Spójność	Zum einen / Zum anderen / Darüber hinaus / Außerdem / Deshalb	czytelna oś wywodu, bez powtórzeń łączników

Zwróć uwagę na proporcje: wstęp ma 32 słowa, rozwinięcia po około 70, zakończenie 39. To właśnie „funkcjonalnie uzasadnione proporcje”, za które informator przyznaje punkt w elemencie kompozycji. Ten sam układ zastosowałem w rozprawce po angielsku z szablonem i frazami, więc jeśli zdajesz oba języki, możesz ćwiczyć jeden schemat.

Błędy, które obniżają ocenę za poprawność

Na rozszerzeniu poprawność jest warta 3 punkty, a większość błędów u polskich maturzystów dotyczy szyku zdania, a nie słownictwa.

Błąd	Poprawnie	Zasada
Ich denke, dass es ist wichtig.	Ich denke, dass es wichtig ist.	czasownik na końcu zdania podrzędnego
Deshalb ich glaube, …	Deshalb glaube ich, …	inwersja po deshalb, außerdem, darüber hinaus
Das ist gemacht geworden.	Das ist gemacht worden.	Perfekt strony biernej z worden
Wenn ich mehr Zeit haben würde, …	Wenn ich mehr Zeit hätte, …	prosta forma Konjunktiv II od haben
Die Leute, die haben ein Handy, …	Die Leute, die ein Handy haben, …	szyk w zdaniu względnym
Ich stimme zu dieser Meinung.	Ich stimme dieser Meinung zu.	czasownik rozdzielnie złożony + celownik

Wszystkie te błędy znikają dopiero wtedy, gdy napiszesz kilkanaście prac i ktoś wskaże Ci je w konkretnych zdaniach. Na platformie matury-online.pl ćwiczysz wypowiedzi pisemne z niemieckiego na obu poziomach i od razu dostajesz punktację według czterech kryteriów CKE z zaznaczonymi błędami. W abonamencie za 49 zł/mies. masz 10 000+ zadań z 11 przedmiotów, więc rozprawkę, artykuł i list formalny możesz pisać na zmianę, aż schemat stanie się automatyczny.

Najczęstsze pytania o wypowiedź pisemną z niemieckiego

Czy na rozszerzeniu mogę sam wybrać formę wypowiedzi?

Wybierasz jeden z dwóch tematów, a forma jest przypisana do tematu. Jeśli polecenie mówi „napisz artykuł”, rozprawka będzie niezgodna z formą i stracisz punkty za elementy formy. Na poziomie podstawowym nie ma wyboru, bo jest jedno zadanie.

Co się stanie, jeśli napiszę 170 słów?

Praca zostanie oceniona we wszystkich kryteriach, ale dostaniesz 0 za element formy „długość”, bo punkt przysługuje dopiero od 180 słów. Poniżej 160 słów praca jest oceniana tylko za zgodność z poleceniem. Celuj w 210–240 słów.

Jak liczy się słowa w pracy po niemiecku?

Liczone są wyrazy oddzielone spacją, więc zu Hause to 2 słowa, a Handyverbot to jedno. Wyrazy z dywizem (Wegwerf-Gesellschaft) i formy skrócone (gibt’s) liczą się jako jedno słowo. Podpis nie wlicza się do limitu.

Ile punktów na rozszerzeniu potrzebuję, żeby zdać?

Rozszerzenie nie ma progu zdawalności, ale wynik procentowy liczy się w rekrutacji. Jak działają progi na maturze i które przedmioty trzeba zdać, znajdziesz w tekście ile procent na maturze, żeby zdać.

Podsumowanie

Wypowiedź pisemna z niemieckiego na maturze to 12 punktów na podstawie (tekst użytkowy, 100–150 słów, cztery podpunkty) i 13 punktów na rozszerzeniu (rozprawka, artykuł lub list formalny, 200–250 słów, dwa elementy tematu). O wyniku na rozszerzeniu najczęściej decyduje zgodność z poleceniem: teza zapowiadająca strukturę, dwa rozwinięte akapity, zakończenie bez powtarzania wstępu i długość mieszcząca się w przedziale 180–280 słów. Dołóż do tego kilka fraz dopasowanych do argumentów, dwie–trzy konstrukcje z Konjunktiv II i stroną bierną oraz poprawny szyk zdania podrzędnego, a praca będzie miała realne szanse na komplet punktów.