Wizja końca świata „Apokalipsa św. Jana” – pytanie jawne 3
Wizja końca świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Apokalipsy św. Jana. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
Słowo „apokalipsa” kojarzy się dziś z katastrofą, ale w Biblii znaczy objawienie. Komisja chce usłyszeć, że wizja Jana ma dwie strony: najpierw grozę wojen, klęsk i rozliczenia, potem obietnicę odnowionego świata. Odpowiedź, która kończy się na zagładzie, zatrzymuje się w połowie księgi.
Druga sprawa to sposób czytania. Apokalipsa mówi językiem symboli: liczby, zwierzęta, kolory i miasta coś oznaczają, a nie opisują dosłownie przyszłych zdarzeń. Pokaż, że to rozumiesz, na przykład tłumacząc, czym jest Babilon albo czterej jeźdźcy, zamiast próbować wyliczyć datę końca świata.
Polecenie mówi o znanych Ci fragmentach. Wybierz kilka obrazów, które naprawdę znasz, i ułóż je w porządek: zło opanowuje świat, przychodzi sąd, powstaje nowy świat.
Możliwa teza
Wizja Jana przeraża, ale ma sens: kres starego porządku, w którym rządzi zło, otwiera drogę do sądu według uczynków i do nowego nieba i nowej ziemi.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Księga z siedmioma pieczęciami (Ap 5–6) Tylko Baranek może ją otworzyć, a otwieranie kolejnych pieczęci rozpoczyna sąd nad historią.
- 2 Czterej jeźdźcy (Ap 6) Symbol zła ogarniającego świat: wojny, głodu, chorób i śmierci; najlepiej znany obraz grozy z tej księgi.
- 3 Kataklizmy w niebie i na ziemi (Ap 6, 8–9) Trzęsienie ziemi, zaćmione słońce i głosy trąb pokazują wielką interwencję Boga, a nie kronikę przyrody.
- 4 Upadek Babilonu (Ap 17–18) Kres potęgi, która służy złu; czytelnicy z czasów Jana mogli widzieć w niej Rzym.
- 5 Sąd nad zmarłymi (Ap 20) Każdy zostaje osądzony według swoich czynów, więc wizja końca ma wymiar moralny.
- 6 Nowe niebo i nowa ziemia (Ap 21–22) Finał księgi: stary świat przemija, a z nieba zstępuje nowe miasto; tym obrazem najlepiej zamknąć odpowiedź.
Jak dobrać kontekst
Kontekst jest częścią polecenia. Do tego pytania pasuje taki, który tłumaczy, skąd biorą się obrazy Apokalipsy, albo pokazuje, jak wizja końca świata wracała w kulturze.
Możesz wybrać kontekst historyczny (prześladowania chrześcijan i kult cesarzy w Rzymie pod koniec I wieku), biblijny (obrazy przejęte ze starszych ksiąg i z żydowskiej apokaliptyki albo zestawienie z próbą Hioba), plastyczny (słynny drzeworyt Dürera z czterema jeźdźcami) lub literacki (utwór współczesny, który inaczej wyobraża sobie koniec świata).
Pokaż, co kontekst zmienia w rozumieniu księgi. Kontekst historyczny tłumaczy na przykład, dlaczego dla pierwszych czytelników upadek Babilonu był wiadomością pocieszającą.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Za wypowiedź o lekturze jest do 8 punktów. Wynik 5–8 pkt jest możliwy tylko z kontekstem przynajmniej częściowo funkcjonalnym. Bez kontekstu górna granica wynosi 4 punkty.
Jakość argumentacji
Argumentacja bogata jest pogłębiona, z trafnymi przykładami, wieloaspektowa i z własnym namysłem; zadowalająca pogłębiona i z przykładami; powierzchowna ogólnikowa. Tu bogata odpowiedź łączy grozę z nadzieją i tłumaczy przynajmniej jeden symbol.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe to minus punkt; trzy i więcej albo błąd kardynalny to 0 za zadanie i 0 za kompozycję. Kardynalny byłby na przykład opis księgi, w której świat kończy się ostateczną zagładą bez sądu i bez nowego stworzenia.
Znane fragmenty
„Znanych Ci fragmentów” w poleceniu oznacza lekturę omawianą we fragmentach. Nie musisz znać wszystkich 22 rozdziałów, ale obrazy, o których mówisz, mają się zgadzać z tekstem.
Kompozycja i czas
Za kompozycję są 2 punkty: wstęp z tezą, rozwinięcie i zakończenie, połączone logicznie. Część ustna trwa 30 minut: do 15 minut przygotowania, do 10 minut na oba monologi, do 5 minut rozmowy. Na to pytanie masz około 5 minut.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Komisja zada od 1 do 3 pytań, nie o szczegóły tekstu, i co najmniej raz zapyta o Twoje zdanie. Odpowiadaj konkretnie. Język oceniany jest przez cały egzamin.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Dlaczego według Ciebie wizje końca świata wciąż fascynują ludzi, także w filmach i grach?
- Czy obraz sądu według uczynków może dziś coś mówić osobie niewierzącej?
- Czy Twoim zdaniem Apokalipsa jest bardziej księgą strachu czy nadziei?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Same katastrofy, bez finału Ostatnie rozdziały przynoszą obraz odnowionego świata i nowego miasta. Kto opowiada tylko o jeźdźcach i kataklizmach, przedstawia połowę wizji i gubi jej sens.
- 2 Liczby czytane dosłownie Tysiąc lat czy liczba bestii to symbole, a nie kalendarz. Próby wyliczania dat brzmią jak nieznajomość sposobu, w jaki ta księga mówi.
- 3 Apokalipsa jako kronika po kolei Wizje nie opisują kolejnych wydarzeń przyszłych dziejów krok po kroku. Mówienie, że najpierw nastąpi to, potem tamto, jak w rozkładzie jazdy, to uproszczenie.
- 4 Babilon jako miasto nad Eufratem W Apokalipsie Babilon to symbol potęgi w służbie zła; pierwsi czytelnicy mogli widzieć w nim Rzym. Odczytanie dosłowne gubi sens upadku tej stolicy.
- 5 Koniec świata bez sądu Wizja ma wymiar moralny: ludzie są sądzeni według czynów. Pominięcie sądu zamienia księgę w opowieść o katastrofie naturalnej.
- 6 Kontekst z kina katastroficznego bez porównania Film o końcu świata może być kontekstem, ale tylko gdy powiesz, czym różni się od wizji Jana, na przykład brakiem sądu i nadziei. Samo wspomnienie tytułu nic nie daje.
Opracowanie „Starożytność” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 3
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 415 słów, około 5 minut mówienia): wstęp z tezą, trzy argumenty, kontekst i podsumowanie
- 6 cytatów do tego pytania w banku cytatów, z rozdziałami i komentarzem
- 5 fragmentów „Apokalipsy” do tego pytania, każdy z omówieniem
- Stanowiska 2 biblistów z przypisami do prac naukowych
- 3 konteksty z uzasadnieniem: historyczny i dwa biblijne
- Spór badaczy o to, jak czytać Apokalipsę, i wszystkie 7 pytań jawnych ze starożytności (bez „Antygony”) w zbiorze „Starożytność”
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 3 („Apokalipsa św. Jana”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy muszę znać całą Apokalipsę?
Czy muszę dodać kontekst?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
