Motyw cierpienia niezawinionego „Księga Hioba” – pytanie jawne 1
Motyw cierpienia niezawinionego. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Hioba. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
Kluczowe jest słowo „niezawinione”. Hiob nie cierpi za żaden grzech, a księga mówi to wyraźnie już na samym początku. Twoja odpowiedź powinna więc pokazać, że ta historia podważa przekonanie, które wielu ludzi uważało za oczywiste: że nieszczęście zawsze jest zapłatą za winę.
Komisja doceni, jeśli pokażesz drogę bohatera, a nie tylko jego cierpienie. Hiob najpierw przyjmuje nieszczęścia z pokorą, potem przeklina dzień swoich narodzin, spiera się z przyjaciółmi i domaga się, by Bóg mu odpowiedział. Na końcu staje przed Bogiem, który nie tłumaczy mu przyczyn, tylko pokazuje ogrom stworzenia.
Polecenie mówi o znanych Ci fragmentach, więc nikt nie oczekuje, że znasz wszystkie czterdzieści dwa rozdziały. Oprzyj się na tych, które omawiałeś na lekcjach (zwykle prolog, skarga, mowy przyjaciół, odpowiedź Boga i epilog), i mów o nich dokładnie.
Możliwa teza
Hiob cierpi, choć jest prawy, więc jego historia obala prostą regułę „cierpisz, bo zawiniłeś”; księga nie podaje w zamian wyjaśnienia, tylko każe przyjąć, że sens cierpienia przekracza ludzki rozum.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Prolog w niebie (Hi 1–2) Czytelnik wie od początku, że Hiob jest niewinny, a próba wynika z pytania, czy jego pobożność jest bezinteresowna.
- 2 Wieści o stratach i choroba (Hi 1–2) Kolejne ciosy odbierają Hiobowi majątek, dzieci i zdrowie; pierwsza reakcja to pokorne przyjęcie złego losu.
- 3 Przekleństwo dnia narodzin (Hi 3) Pokora ustępuje skardze: cierpiący człowiek ma prawo do rozpaczy i księga tego nie ukrywa.
- 4 Spór z przyjaciółmi (Hi 4–31) Przyjaciele bronią zasady odpłaty i szukają w Hiobie winy, a on nie przyznaje się do grzechu, którego nie zna.
- 5 Bóg przemawia z wichru (Hi 38–41) Odpowiedź bez wyjaśnienia: zamiast wyroku w sprawie Hioba pojawia się obraz potęgi i tajemnicy świata.
- 6 Epilog (Hi 42) Bóg gani przyjaciół, a nie Hioba, i to przesądza sprawę: Hiob nie cierpiał za winę; na koniec odzyskuje utracone dobra.
Jak dobrać kontekst
Kontekst należy do polecenia. Do Hioba pasuje każdy kontekst, który pokazuje, że pytanie o sens cierpienia niewinnych wraca w kolejnych epokach.
Możesz wybrać kontekst historyczno-literacki (Zagłada i teksty, w których ofiary pytają, dlaczego niebo milczy wobec cierpienia niewinnych), filozoficzny (spór o to, czy cierpienie może czemuś służyć, i próby pogodzenia dobroci Boga z istnieniem zła), filmowy (współczesny film, który przenosi pytania Hioba do zwykłej rodziny) albo literacki (inny utwór z listy lektur, w którym cierpi ktoś niewinny).
Wybierz jeden i powiąż go z konkretnym etapem drogi Hioba, na przykład ze skargą albo z milczeniem Boga, zamiast doklejać na końcu.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Za wypowiedź o lekturze możesz dostać do 8 punktów. Wynik 5–8 pkt jest możliwy tylko z kontekstem wykorzystanym przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez kontekstu górna granica to 4 punkty, nawet przy bardzo dobrej znajomości księgi.
Jakość argumentacji
Komisja odróżnia argumentację bogatą (pogłębioną, z trafnymi przykładami, wieloaspektową, z własnym namysłem), zadowalającą (pogłębioną, z przykładami) i powierzchowną (ogólniki). Bogata odpowiedź o Hiobie pokazuje kilka postaw wobec cierpienia, rolę przyjaciół i to, że Bóg nie podaje przyczyny.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe to minus punkt; trzy i więcej albo błąd kardynalny to 0 za zadanie i 0 za kompozycję. Kardynalny byłby na przykład wniosek, że Hiob został ukarany za grzechy, albo przypisanie mu słów i postawy przyjaciół.
Znane fragmenty
Sformułowanie „znanych Ci fragmentów” oznacza, że lektura jest omawiana we fragmentach. Nie musisz znać całej księgi, ale to, o czym mówisz, ma być zgodne z tekstem. Lepiej dokładnie omówić trzy fragmenty niż ogólnikowo całość.
Kompozycja i czas
Za kompozycję tego zadania są 2 punkty: wstęp z tezą, rozwinięcie, zakończenie, wszystko logicznie połączone. Część ustna trwa 30 minut: do 15 minut przygotowania, do 10 minut na oba monologi i do 5 minut rozmowy, więc na to pytanie masz około 5 minut.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Po monologach padną od 1 do 3 pytań, nie o szczegóły tekstu; co najmniej jedno o Twoje zdanie. Odpowiadaj na temat i konkretnie. Język ocenia się przez cały egzamin.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Czy według Ciebie ludzie nadal szukają winy w tych, którzy cierpią? Podaj przykład.
- Kto Twoim zdaniem lepiej reaguje na cierpienie: Hiob, który się skarży, czy przyjaciele, którzy go pouczają?
- Czy cierpienie może czegoś nauczyć, czy raczej tylko niszczy?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Cierpienie Hioba jako kara To pogląd przyjaciół, który epilog wprost odrzuca. Kto mówi, że Hiob „musiał coś zawinić”, odpowiada wbrew zagadnieniu i księdze.
- 2 Bóg sam zadaje cios za ciosem W prologu nieszczęścia sprowadza szatan za przyzwoleniem Boga. Pominięcie tej ramy zmienia sens próby, a powiedzenie, że Bóg chciał Hioba ukarać, jest błędem rzeczowym.
- 3 Hiob tylko pokorny Zatrzymanie się na pierwszych rozdziałach gubi skargę i spór. Komisja oczekuje, że zobaczysz bunt bohatera, bo bez niego nie ma pytania o sens cierpienia.
- 4 Bóg wyjaśnia przyczynę cierpienia Mowa z wichru nie odpowiada na pytanie „dlaczego”. Twierdzenie, że Bóg w końcu tłumaczy Hiobowi powód, to błąd rzeczowy i zarazem zgubienie najważniejszego wniosku.
- 5 Morał „cierpliwość się opłaca” Epilog, w którym Hiob odzyskuje majątek, łatwo odczytać jak nagrodę za wytrwałość. To spłaszczenie: pytanie o sens cierpienia zostaje otwarte i warto to powiedzieć.
- 6 Kontekst „wszyscy cierpią” Przywołanie dowolnego cierpiącego bohatera nie jest kontekstem do tego pytania. Ważne, by jego cierpienie było niezawinione albo by tekst zadawał pytanie podobne do pytania Hioba.
Opracowanie „Starożytność” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 1
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 480 słów, około 5 minut mówienia): wstęp z tezą, trzy argumenty, kontekst i podsumowanie
- 7 cytatów do tego pytania w banku cytatów, z rozdziałami i komentarzem
- 5 fragmentów „Księgi Hioba” do tego pytania, każdy z omówieniem
- Stanowiska 4 badaczy z przypisami do prac naukowych
- 3 konteksty z uzasadnieniem: historyczno-literacki, filozoficzny i filmowy
- Spór badaczy o to, czy Bóg odpowiada Hiobowi, plan wypracowania o sensie cierpienia i wszystkie 7 pytań jawnych ze starożytności (bez „Antygony”) w zbiorze „Starożytność”
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 1 („Księga Hioba”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy muszę znać całą Księgę Hioba?
Czy muszę dodać kontekst?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
