Człowiek wobec niestałości świata „Księga Koheleta” – pytanie jawne 2
Człowiek wobec niestałości świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Koheleta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
Zagadnienie ma dwie części: niestałość świata i postawę człowieka wobec niej. Sam opis przemijania to dopiero połowa. Komisja czeka też na odpowiedź, co według Koheleta człowiek ma z tą wiedzą zrobić.
Kohelet patrzy na świat jak badacz. Sprawdza, czy trwałego szczęścia nie dadzą przyjemności, wielkie dzieła, bogactwo albo mądrość, i za każdym razem dochodzi do wniosku, że wszystko przemija. Zauważa też, że los ludzi nie zależy od zasług, a mędrca i głupca czeka ten sam koniec.
Pułapka tkwi w słowie „marność”. Kto uzna Koheleta za ponurego pesymistę, który gardzi życiem, pominie połowę księgi: wezwania do radości, do cieszenia się młodością i owocami pracy. Najlepsze odpowiedzi pokazują to napięcie i tłumaczą, że „marność” oznacza tu przede wszystkim ulotność.
Możliwa teza
Kohelet widzi, że nic na świecie nie trwa i nie daje pewnego oparcia, a mimo to nie uznaje życia za bezwartościowe: skoro przemija tak szybko, trzeba cieszyć się nim jak darem i pamiętać o Bogu.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Motto o marności (Koh 1 i powtórzenie w Koh 12) Klamra całej księgi; dobry punkt wyjścia, by wyjaśnić, że chodzi o ulotność, a nie o pogardę dla świata.
- 2 Krąg natury (Koh 1) Słońce, wiatr i rzeki krążą w kółko, pokolenia odchodzą, a ziemia trwa; człowiek nie ma wpływu na ten bieg.
- 3 Eksperyment króla (Koh 2) Król próbuje po kolei uciech, budowli, skarbów i nauki, a żadna z tych rzeczy nie zostaje z nim na stałe.
- 4 Czas na wszystko (Koh 3) Najbardziej znany fragment księgi: każda sprawa ma swoją porę, a o tym, kiedy przyjdzie, nie decyduje człowiek.
- 5 Czas i przypadek (Koh 9) Powodzenie nie zależy od rozumu ani od zasług, więc nie da się zabezpieczyć przed zmiennością losu.
- 6 Wezwanie do radości i obraz starości (Koh 9, 11–12) Odpowiedź na przemijanie: korzystać z życia, póki trwa, i pamiętać o Stwórcy, zanim przyjdzie starość.
Jak dobrać kontekst
Kontekst jest obowiązkowy. Do Koheleta pasuje każdy, który mówi o przemijaniu albo o tym, jak człowiek ma żyć ze świadomością, że wszystko się kończy.
Możesz sięgnąć po kontekst biblijny (inna księga mądrościowa, na przykład „Księga Hioba”, w której życie ludzkie także przemija jak cień), literacki (starożytny epos o Gilgameszu albo barokowa poezja przemijania, która chętnie sięgała po słowa Koheleta), filozoficzny (myśl o absurdzie i o tym, jak żyć, gdy świat nie daje trwałego sensu) lub plastyczny (martwe natury vanitas z czaszką i klepsydrą).
Kontekst powinien pomóc w tezie. Jeśli mówisz o poezji baroku, zaznacz, czy przyjmuje ona od Koheleta tylko marność, czy także jego wezwanie do radości.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Za wypowiedź o lekturze jest do 8 punktów. Wynik 5–8 pkt wymaga kontekstu wykorzystanego przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez kontekstu najwięcej to 4 punkty.
Jakość argumentacji
Argumentacja bogata jest pogłębiona, z trafnymi przykładami, wieloaspektowa i z własnym namysłem; zadowalająca pogłębiona i z przykładami; powierzchowna ogólnikowa. Przy Kohelecie wieloaspektowość to przemijanie w naturze, w ludzkich dziełach i w losie oraz postawa, którą księga z tego wyprowadza.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe to minus punkt; trzy i więcej albo błąd kardynalny to 0 za zadanie i 0 za kompozycję. Kardynalny byłby na przykład wniosek, że Kohelet radzi wyrzec się życia i jego radości, albo pomylenie tej księgi z historią Hioba.
Znane fragmenty
„Znanych Ci fragmentów” w poleceniu oznacza lekturę omawianą we fragmentach. Nie musisz znać wszystkich dwunastu rozdziałów, ale to, co przywołujesz, ma być zgodne z tekstem.
Kompozycja i czas
Za kompozycję są 2 punkty: wstęp z tezą, rozwinięcie i zakończenie, logicznie połączone. Część ustna trwa 30 minut: do 15 minut przygotowania, do 10 minut na oba monologi i do 5 minut rozmowy, więc na to pytanie masz około 5 minut.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Komisja zada od 1 do 3 pytań, bez pytań o szczegóły tekstu, i przynajmniej raz zapyta o Twoje zdanie. Odpowiadaj konkretnie. Język oceniany jest w całym egzaminie.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Czy według Ciebie świadomość przemijania odbiera życiu wartość, czy raczej ją podnosi?
- Co Twoim zdaniem daje dziś ludziom poczucie stałości w zmiennym świecie?
- Czy rada Koheleta, by cieszyć się chwilą, jest mądra, czy wygodna?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Kohelet gardzi życiem Ta sama księga wielokrotnie wzywa do radości, do korzystania z młodości i z owoców pracy. Odpowiedź, która widzi w niej tylko pesymizm, jest jednostronna.
- 2 „Marność” jako synonim grzechu Słowo tłumaczone jako „marność” znaczyło pierwotnie oddech, parę, coś ulotnego. Mówienie, że Kohelet uważa świat za zły czy grzeszny, przekręca sens motta.
- 3 Kohelet jako Salomon bez zastrzeżeń Mówiący przedstawia się jako król w Jerozolimie, ale to zabieg literacki: autor żyjący dużo później posłużył się autorytetem słynnego władcy. Bezpieczniej mówić po prostu „Kohelet”.
- 4 Same cytaty o marności, bez postawy Zagadnienie pyta o człowieka wobec niestałości. Kto tylko wylicza, co przemija, nie odpowiada na drugą część pytania.
- 5 Mylenie z „Księgą Hioba” Obie są księgami mądrościowymi, ale Hiob cierpi niewinnie i spiera się z przyjaciółmi, a Kohelet bada świat i przemijanie. Przeniesienie wątków między nimi to błąd rzeczowy.
- 6 Kontekst o śmierci zamiast o przemijaniu Dowolny utwór, w którym ktoś umiera, nie jest jeszcze kontekstem do tego pytania. Kontekst ma mówić o zmienności świata albo o tym, jak żyć ze świadomością końca.
Opracowanie „Starożytność” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 2
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 425 słów, około 5 minut mówienia): wstęp z tezą, trzy argumenty, kontekst i podsumowanie
- 6 cytatów do tego pytania w banku cytatów, z rozdziałami i komentarzem
- 5 fragmentów „Księgi Koheleta” do tego pytania, każdy z omówieniem
- Stanowiska 2 biblistów z przypisami i 5 komentatorów, których przywołują
- 3 konteksty z uzasadnieniem: biblijny, literacki i filozoficzny
- Spór badaczy o to, czy Kohelet jest pesymistą, plan wypracowania o przemijaniu i wszystkie 7 pytań jawnych ze starożytności (bez „Antygony”) w zbiorze „Starożytność”
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 2 („Księga Koheleta”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy muszę znać całą Księgę Koheleta?
Czy muszę dodać kontekst?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
