W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? „Dziady cz. III” – pytanie jawne 26
W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
Najważniejsze słowa w poleceniu to „w jakim celu”. Wyliczenie motywów biblijnych – Herod, Piłat, krzyż, Legion – to dopiero materiał. Ocenę buduje odpowiedź na pytanie „po co”: co Mickiewicz zyskuje, gdy carskie śledztwo opowiada językiem Ewangelii.
Najprościej uporządkować odpowiedź według celów. Pierwszy: nadać sens cierpieniu – prześladowani uczniowie stają się podobni do uczniów Chrystusa, a męka narodu do Męki Pańskiej. Drugi: nazwać zło – car to nowy Herod, a duch dręczący Konrada przedstawia się jako Legion, imieniem z ewangelicznej sceny opętania. Trzeci: przestrzec katów, że przyjdzie sąd. Każdy cel ilustruj jedną sceną.
Uwaga na kontekst. Motyw biblijny w dramacie należy do lektury, a nie do kontekstu. Kontekst biblijny to sam tekst Biblii albo inne dzieło z nim związane, przywołane po to, żeby coś wyjaśnić w „Dziadach”.
Możliwa teza
Biblia daje Mickiewiczowi gotowy język, w którym lokalne śledztwo urasta do rangi historii zbawienia: cierpienie zyskuje sens, zło dostaje imię, a oprawcy słyszą zapowiedź kary.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Motto przed Prologiem (Prolog) Słowa z Ewangelii Mateusza o prześladowaniu uczniów ustawiają cały dramat: więźniowie są jak uczniowie Chrystusa.
- 2 Car jako Herod (Przedmowa, scena IV i scena V) Motyw rzezi niewiniątek wraca w Przedmowie, w modlitwie Ewy i w Widzeniu; prześladowanie dzieci dostaje biblijne imię.
- 3 Chwila Samsona (Scena II) Konrad porównuje się do uwięzionego, oślepionego siłacza; biblijny obraz pomaga pokazać jego pragnienie zemsty i mocy.
- 4 Legion przy egzorcyzmie (Scena III) Zły duch przedstawia się ewangelicznym imieniem zbiorowego demona; Biblia służy do nazwania zła.
- 5 Męka narodu w Widzeniu (Scena V) Sąd, umycie rąk, Barabasz, krzyż, ocet i żółć; Ewangelia przeniesiona na dzieje narodu, by obiecać zmartwychwstanie.
- 6 Przypowieść o murze i zbójcy (Scena VIII) Ksiądz Piotr mówi do Senatora językiem przypowieści; Biblia jako przestroga dla oprawcy.
Jak dobrać kontekst
Kontekst jest obowiązkowy i musi wyjść poza dramat. Przywołanie kolejnej sceny z „Dziadów” to nie kontekst.
Najprostszy jest kontekst biblijny w ścisłym sensie: ewangeliczna rzeź niewiniątek albo opis męki, z którym porównujesz to, co zrobił Mickiewicz. Możesz też wybrać kontekst historycznoliteracki (romantyczny mesjanizm, który z historii zbawienia uczynił klucz do dziejów narodu) albo literacki z innej epoki, np. biblijne obrazy w poezji czasów wojny.
Funkcjonalny kontekst pokazuje różnicę: w Ewangelii męka dotyczy jednej osoby i zbawia świat, w „Dziadach” dotyczy całego narodu i ma go wskrzesić. Takie zdanie wystarczy, by kontekst pracował na tezę.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Do 8 punktów za lekturę, a 5–8 pkt tylko wtedy, gdy kontekst jest przynajmniej częściowo funkcjonalny. Bez kontekstu – najwyżej 4 punkty. Przy tym pytaniu najłatwiej o pomyłkę: motyw biblijny w dramacie nie zastąpi kontekstu.
Jakość argumentacji
Bogata (pogłębiona, z trafnymi przykładami, wieloaspektowa, z własnym namysłem), zadowalająca albo powierzchowna. Tu wieloaspektowość to kilka różnych celów nawiązań, a nie kilka motywów służących temu samemu.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe obniżają wynik o punkt; trzy i więcej albo błąd kardynalny dają 0 za zadanie i 0 za kompozycję. Kardynalny byłoby np. przypisanie Widzenia z męką narodu Konradowi albo egzorcyzmu Senatorowi.
Kompozycja (do 2 pkt za to zadanie)
Wstęp, część zasadnicza, zakończenie. Pytanie zaczyna się od „w jakim celu”, więc zakończenie powinno te cele zebrać w jednym zdaniu. Inaczej wypowiedź urywa się na wyliczance.
Czas
Do 15 minut przygotowania, do 10 minut na obie wypowiedzi monologowe. W około 5 minutach zmieszczą się trzy cele, każdy z jedną sceną.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Od 1 do 3 pytań, bez szczegółów fabuły; co najmniej jedno o Twoje zdanie, np. czy porównanie narodu do Chrystusa jest przekonujące. Język oceniany jest w całym egzaminie.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Czy porównanie cierpienia narodu do męki Chrystusa przekonuje Cię? Dlaczego?
- Po co pisarze także dziś sięgają po motywy biblijne, skoro nie wszyscy czytelnicy znają Biblię?
- Który biblijny obraz z „Dziadów” najlepiej Twoim zdaniem oddaje sytuację więźniów?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Wyliczanka motywów bez celu Lista „Herod, Piłat, krzyż, Legion” odpowiada na pytanie „jakie motywy”, a nie „w jakim celu”. Bez nazwania funkcji każdego nawiązania argumentacja zostaje powierzchowna.
- 2 Motyw z dramatu jako kontekst Przywołanie Widzenia albo przypowieści księdza Piotra to omawianie lektury. Kontekstem może być sama Biblia albo inne dzieło – coś, co leży poza „Dziadami”.
- 3 Egzorcyzm przeprowadza ksiądz w kościele Egzorcyzm odbywa się w celi Konrada, dokąd Kapral sprowadza bernardyna. Przeniesienie tej sceny w inne miejsce lub przypisanie jej innej postaci to błąd rzeczowy.
- 4 Tylko mesjanizm Męka narodu to najważniejsze nawiązanie, ale niejedyne. Jeśli cała odpowiedź jest o Widzeniu, gubisz inne cele: nazwanie zła i przestrogę dla prześladowców.
- 5 Dopisywanie znaczeń, których tekst nie podaje Kusi, by każdemu uczestnikowi sądu z Widzenia przypisać konkretne państwo. Jeśli nie jesteś pewien, powiedz ogólnie: sąd nad narodem powtarza sąd nad Chrystusem. Pewne twierdzenie bez pokrycia może zostać uznane za błąd.
- 6 Cytaty z Ustępu bez wiedzy, co to jest Ustęp to osobna część dołączana do pełnych wydań „Dziadów” cz. III, nie scena dramatu. Jeśli po niego sięgasz, nazwij go poprawnie i nie umieszczaj jego obrazów w celi więźniów.
Opracowanie „Dziady cz. III” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 26
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 460 słów, mieści się w około 5 minutach): wstęp z tezą, trzy argumenty, kontekst i podsumowanie
- 5 cytatów do tego pytania, każdy z numerem sceny, sytuacją i wskazówką, jak go użyć
- Stanowiska 5 badaczy „Dziadów” cz. III z przypisami do prac naukowych
- 3 gotowe konteksty z uzasadnieniem
- Spory badaczy o „Dziady” cz. III (5 tematów) i 3 plany wypracowań z kontekstami
- Wszystkie 9 pytań jawnych z „Dziadów” cz. III w jednym pliku
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 26 („Dziady cz. III”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy muszę dodać kontekst?
Czy muszę podawać rozdziały i wersety z Biblii?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
