Różne postawy człowieka wobec Boga „Dziady cz. III” – pytanie jawne 24
Różne postawy człowieka wobec Boga. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
Każdy uczeń zaczyna od pary Konrad – ksiądz Piotr i słusznie, bo to oś dramatu: jeden żąda od Boga władzy, drugi leży krzyżem i prosi o rozmowę. Ale słowo „różne” w poleceniu sugeruje, że dwie postawy to minimum, a nie pełna odpowiedź.
W „Dziadach” jest ich więcej. W celi jeden więzień się modli, a drugi z modlitwy drwi. Ewa ufa jak dziecko. Matka torturowanego ucznia w rozpaczy wykrzykuje bluźnierstwo. Senator zapewnia, że ceni religię, choć każe bić więźniów. Gdy dołożysz dwie, trzy takie postawy do głównej pary, odpowiedź robi się wieloaspektowa.
Ważniejsze od wyliczenia jest pytanie, co dramat z tymi postawami robi: która prowadzi do Boga, która w ręce diabła i czy Mickiewicz potępia buntownika, czy go rozumie. Tu jest miejsce na Twoje zdanie.
Możliwa teza
Dramat rozumie gniew człowieka, który widzi cierpienie niewinnych, ale pokazuje, że do Boga prowadzi pokora, a pycha – nawet w szlachetnej sprawie – otwiera drogę złu.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Spór w celi (Scena I) Modlitwa jednego więźnia i drwina drugiego; Konrad przyznaje, że stracił wiarę, ale nie pozwala obrażać Maryi.
- 2 Wielka Improwizacja (Scena II) Bunt w imię cierpiącego narodu: Konrad żąda władzy nad duszami i oskarża Boga o brak miłości.
- 3 Modlitwa Ewy (Scena IV) Prosta, ufna wiara dziewczyny, która modli się za obcych jej więźniów i nic dla siebie nie żąda.
- 4 Ksiądz Piotr leżący krzyżem (Scena V) Pokora jako warunek rozmowy z Bogiem; to pokornemu zakonnikowi zostaje dane widzenie.
- 5 Rozpacz matki na balu (Scena VIII) Matka Rollisona, która myśli, że straciła syna, bluźni z bólu; bunt zrodzony z cierpienia, nie z pychy.
- 6 Senator i ksiądz Piotr (Scena VIII) Obłudna pobożność władzy zderzona z księdzem, który nie myli posłuszeństwa Bogu z uległością tyranowi.
Jak dobrać kontekst
Kontekst jest obowiązkowy i przy tym pytaniu najłatwiej o taki, który pogłębia odpowiedź, bo pytanie o Boga i cierpienie zadaje literatura każdej epoki.
Dobrze sprawdzi się kontekst literacki: „Treny” Kochanowskiego (kryzys wiary po śmierci dziecka) albo „Dżuma” Camusa (spór o to, czy można wierzyć w Boga, który pozwala cierpieć dziecku). Pasuje też kontekst filozoficzny: odwieczny problem zła w świecie stworzonym przez dobrego Boga.
Kontekst wpleć przy Konradzie albo przy matce Rollisona, czyli tam, gdzie bunt wyrasta z cierpienia. Powiedz, czy inny autor dochodzi do podobnego, czy przeciwnego wniosku niż Mickiewicz.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Za wypowiedź o lekturze jest do 8 punktów. Ocena 5–8 pkt wymaga kontekstu przynajmniej częściowo funkcjonalnego. Bez kontekstu górna granica to 4 punkty.
Jakość argumentacji
Argumentacja bogata (pogłębiona, z trafnymi przykładami, wieloaspektowa, z własnym namysłem), zadowalająca albo powierzchowna. Przy pytaniu o „różne postawy” wieloaspektowość widać od razu: czy omawiasz tylko Konrada i księdza Piotra, czy też inne drogi i ich ocenę w dramacie.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe to minus punkt; trzy i więcej albo błąd kardynalny – 0 za zadanie i 0 za kompozycję. Kardynalny byłoby np. przypisanie Wielkiej Improwizacji księdzu Piotrowi albo twierdzenie, że Konrad zostaje przez Boga potępiony.
Kompozycja (do 2 pkt za to zadanie)
Wstęp, część zasadnicza, zakończenie, połączone logicznie. Dobry porządek: dwa bieguny (bunt i pokora), potem postawy pośrednie, na końcu Twoja ocena. Sprzeczne wnioski kosztują punkt.
Czas
Do 15 minut przygotowania i do 10 minut na obie wypowiedzi monologowe. Około 5 minut na to pytanie wystarczy na dwie postawy główne i dwie poboczne, każdą w kilku zdaniach.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Po monologach 1–3 pytania bez szczegółów fabuły, przynajmniej jedno o Twoje zdanie. Rozmowa o wierze wymaga taktu: możesz mieć własny pogląd, ale uzasadniaj go, a nie deklaruj. Język ocenia się w całym egzaminie.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Czy bunt przeciw Bogu w obliczu cierpienia niewinnych jest według Ciebie zrozumiały? Uzasadnij.
- Czy pokora księdza Piotra to słabość, czy siła?
- Która postawa wobec Boga z „Dziadów” wydaje Ci się najbliższa dzisiejszym ludziom?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Konrad nazywa Boga carem Konrad urywa zdanie, a ostatnie słowo wypowiada Głos Diabła. To jeden z najczęstszych błędów rzeczowych przy tym dramacie i zmienia ocenę bohatera: staje na krawędzi bluźnierstwa, ale jej nie przekracza sam.
- 2 Konrad jako ateista Konrad nie twierdzi, że Boga nie ma. Kłóci się z Bogiem, którego istnienia jest pewny, i broni imienia Maryi. Nazwanie go niewierzącym upraszcza postać i myli rodzaj buntu.
- 3 Tylko dwie postawy Polecenie mówi o „różnych” postawach. Odpowiedź ograniczona do Konrada i księdza Piotra wyczerpuje oś dramatu, ale nie zagadnienie. Dołóż choć jedną postawę z celi, z domu pod Lwowem albo z balu.
- 4 Ksiądz Piotr jako proboszcz albo przeor To prosty braciszek bernardyn. Jego niska pozycja w Kościele jest ważna dla sensu: dar widzenia dostaje człowiek najmniejszy, a nie natchniony poeta.
- 5 Jednoznaczne potępienie Konrada Bunt rodzi się z miłości do narodu, a archaniołowie przypominają, że Konrad kochał wielu. Gdy pomijasz motyw buntu, odpowiedź traci „własny namysł”. Lepiej pokazać, że dramat ocenia pychę, a nie samo pytanie o cierpienie.
- 6 Pomylenie Improwizacji z Widzeniem Improwizacja to scena II i monolog Konrada, Widzenie to scena V i modlitwa księdza Piotra. Zamiana tych scen przy głównym wątku grozi błędem kardynalnym.
Opracowanie „Dziady cz. III” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 24
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 460 słów, mieści się w około 5 minutach): wstęp z tezą, trzy argumenty, kontekst i podsumowanie
- 5 cytatów do tego pytania, każdy z numerem sceny, sytuacją i wskazówką, jak go użyć
- Stanowiska 8 badaczy „Dziadów” cz. III z przypisami do prac naukowych
- 3 gotowe konteksty z uzasadnieniem
- Spory badaczy o „Dziady” cz. III (5 tematów, w tym: bluźnierstwo czy prometejski bunt) i 3 plany wypracowań z kontekstami
- Wszystkie 9 pytań jawnych z „Dziadów” cz. III w jednym pliku
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 24 („Dziady cz. III”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy muszę dodać kontekst?
Czy mogę powiedzieć, co sam myślę o buncie Konrada?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
