Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem „Iliada” – pytanie jawne 7
Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Iliady Homera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
W „Iliadzie” los jest przesądzony. Bohaterowie znają przepowiednie albo przeczuwają koniec, a mimo to działają. Zagadnienie pyta więc nie o to, czy da się wygrać z losem, ale jak człowiek się zachowuje, kiedy wie, że nie wygra. W tym leży heroizm, którego szuka komisja.
Najlepiej zestawić kilka postaw. Hektor walczy z poczucia obowiązku wobec Troi i bliskich, choć żona błaga go, by został. Achilles wraca do boju, choć matka zapowiada mu rychły koniec, jeśli zabije Hektora. Stary Pryjam idzie nocą do namiotu zabójcy syna, żeby odzyskać ciało. To trzy różne odpowiedzi na ten sam los.
Polecenie mówi o znanych Ci fragmentach, więc nie musisz znać wszystkich dwudziestu czterech ksiąg. Wybierz sceny, które znasz dobrze, i pilnuj, by nie dopisywać do „Iliady” wydarzeń, o których ten epos nie opowiada.
Możliwa teza
Bohaterowie „Iliady” nie mogą uciec przed przeznaczeniem, więc ich heroizm polega na świadomym wyborze postawy wobec niego: wierności obowiązkowi, przyjęciu śmierci dla sławy albo odwadze bez oręża.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Hektor żegna Andromachę (ks. VI) Hektor wie, że losu nikt nie uniknie, i wybiera honor oraz obronę miasta zamiast bezpieczeństwa przy rodzinie.
- 2 Śmierć Patroklosa (ks. XVI) Przyjaciel Achillesa ginie z ręki Hektora; umierając, mówi o daremności oporu wobec woli bogów.
- 3 Achilles wraca do walki (ks. XVIII) Matka ostrzega go przed bliską śmiercią, a on i tak wybiera zemstę za przyjaciela; świadome przyjęcie wyroku.
- 4 Hektor staje do pojedynku (ks. XXII) Oszukany przez boginię, rozumie, że zginie, i decyduje się umrzeć walcząc, by pozostać w pamięci potomnych.
- 5 Ciało Hektora za rydwanem (ks. XXII) Ciemna strona męstwa wojownika: zemsta, która odbiera pokonanemu nawet godny pogrzeb.
- 6 Pryjam w namiocie Achillesa (ks. XXIV) Heroizm bez broni: ojciec prosi zabójcę syna o ciało, obaj płaczą, a Achilles łagodnieje i oddaje zwłoki.
Jak dobrać kontekst
Polecenie wymaga kontekstu. Do tego pytania pasuje taki, który pokazuje inną odpowiedź na pytanie, czym jest heroizm, albo inną postawę wobec losu.
Możesz wybrać kontekst literacki („Achilleis” Wyspiańskiego, dramat oparty na „Iliadzie” albo utwory, w których bohaterstwo przenosi się z pola bitwy w sferę ducha), filozoficzny (spojrzenie na „Iliadę” jako poemat o sile, która niszczy i zwycięzców, i pokonanych), biblijny (Hiob, który przyjmuje z ręki Boga zarówno dobro, jak i zło) albo plastyczny (obrazy przedstawiające rozpacz po Hektorze lub Pryjama u Achillesa).
Kontekst ma coś dodać do tezy. Zestawienie z Hiobem pozwala na przykład pokazać dwa sposoby przyjęcia losu, którego nie da się zmienić.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Za wypowiedź o lekturze jest do 8 punktów. Wynik 5–8 pkt wymaga kontekstu wykorzystanego przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Jakość argumentacji
Argumentacja bogata jest pogłębiona, z trafnymi przykładami, wieloaspektowa i z własnym namysłem; zadowalająca pogłębiona i z przykładami; powierzchowna ogólnikowa. Przy „Iliadzie” wieloaspektowość to porównanie co najmniej dwóch bohaterów i zauważenie, że męstwo w walce bywa też okrutne.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe to minus punkt; trzy i więcej albo błąd kardynalny to 0 za zadanie i 0 za kompozycję. Kardynalny byłby na przykład opis Achillesa ginącego w „Iliadzie” albo pomylenie go z Patroklosem, który zginął w jego zbroi.
Znane fragmenty
„Znanych Ci fragmentów” w poleceniu oznacza lekturę omawianą we fragmentach. Nie musisz znać całego eposu, ale sceny, które przywołujesz, mają się zgadzać z tekstem.
Kompozycja i czas
Za kompozycję są 2 punkty: wstęp z tezą, rozwinięcie i zakończenie, połączone logicznie. Część ustna trwa 30 minut: do 15 minut przygotowania, do 10 minut na oba monologi i do 5 minut rozmowy. Na to pytanie masz około 5 minut.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Komisja zada od 1 do 3 pytań, nie o szczegóły eposu, i co najmniej raz zapyta o Twoje zdanie. Odpowiadaj konkretnie. Język oceniany jest w całym egzaminie.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Kto jest dla Ciebie większym bohaterem: Achilles czy Hektor? Uzasadnij.
- Czy według Ciebie można mówić o heroizmie, gdy wynik walki jest z góry przesądzony?
- Na czym może polegać heroizm w codziennym życiu, bez wojny i bez sławy?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Koń trojański i zdobycie Troi w „Iliadzie” Epos kończy się pogrzebem Hektora. O śmierci Achillesa i upadku miasta „Iliada” nie opowiada. Dopisywanie tych wydarzeń to poważny błąd rzeczowy.
- 2 Achilles i Patroklos zamienieni To Patroklos ginie w zbroi Achillesa z ręki Hektora, a Achilles mści się potem za przyjaciela. Odwrócenie tych losów to falsyfikacja głównego wątku, czyli 0 punktów za zadanie.
- 3 Heroizm równy sile Jeśli bohaterem jest tylko ten, kto najwięcej zabija, wypada z odpowiedzi Hektor walczący z obowiązku i Pryjam, który przychodzi bez broni. Komisja oczekuje szerszego pojęcia heroizmu.
- 4 Bohater, który pokonuje los W „Iliadzie” przed przeznaczeniem nikt nie ucieka, ani dzielny, ani tchórz. Teza, że bohaterowie zmieniają swój los odwagą, przeczy eposowi; zmaganie polega na postawie, nie na zwycięstwie.
- 5 Wleczenie ciała jako czyn bohaterski Pastwienie się nad zwłokami Hektora to zemsta, nie heroizm. Możesz o nim mówić, ale jako o granicy, za którą męstwo przechodzi w okrucieństwo.
- 6 Wątki z „Odysei” Wędrówka Odyseusza i jego powrót do domu to temat drugiego eposu Homera. Przeniesienie ich do „Iliady” to błąd rzeczowy, który komisja od razu zauważy.
Opracowanie „Starożytność” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 7
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 425 słów, około 5 minut mówienia): wstęp z tezą, trzy argumenty, kontekst i podsumowanie
- 7 cytatów do tego pytania w banku cytatów, z księgami i komentarzem
- 5 fragmentów „Iliady” do tego pytania, każdy z omówieniem
- Stanowiska 4 badaczy z przypisami do prac naukowych
- 3 konteksty z uzasadnieniem: literacki, biblijny oraz literacko-filozoficzny
- Spory badaczy o Achillesa i o katharsis, plan wypracowania o bohaterze przegrywającym z losem i wszystkie 7 pytań jawnych ze starożytności (bez „Antygony”) w zbiorze „Starożytność”
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 7 („Iliada”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy muszę znać całą „Iliadę”?
Czy muszę dodać kontekst?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
