Motyw tańca „Wesele” – pytanie jawne 46
Motyw tańca. Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
O co chodzi w tym pytaniu
Zagadnienie składa się z dwóch słów, więc łatwo je zbagatelizować. „Motyw” oznacza, że komisja oczekuje czegoś więcej niż opisu chocholego tańca: chce zobaczyć, jak taniec powraca w całym dramacie i jak po drodze zmienia znaczenie. Odpowiedź tylko o finale będzie niepełna.
Taniec towarzyszy „Weselu” przez całą noc. Za drzwiami izby trwa zabawa, z której goście co chwilę wychodzą na rozmowę. Dla jednych to radość i zapomnienie, dla innych okazja do zbliżenia się z chłopami. Po północy do tańca zapraszają zjawy, a o świcie Chochoł zamienia go w senne krążenie, z którego nikt nie umie się wyrwać. Ta droga od zabawy do odrętwienia to najprostsza oś odpowiedzi.
Pamiętaj, że w pytaniu chodzi o znaczenie, a nie o kroki taneczne. Przy każdej scenie powiedz, co taniec mówi o ludziach, którzy w nim uczestniczą: czy łączy panów i chłopów, czy pozwala im uciec od myślenia, czy w końcu ich więzi.
Możliwa teza
Taniec w „Weselu” zaczyna się jako radosne zapomnienie, które pozornie łączy wszystkich gości, a kończy jako chocholi krąg: ta sama zabawa, która miała zbliżać, usypia wspólnotę w chwili, gdy powinna działać.
Sceny, które warto wykorzystać
Wybierz 3–4 i przy każdej powiedz, jak odpowiada na pytanie z polecenia.
- 1 Pan Młody marzy o niekończącej się muzyce (akt I, scena XXII) Taniec jako ucieczka od myślenia; marzenie o zaśnięciu przy muzyce wróci w ostatniej scenie jako przekleństwo.
- 2 Chochoł zapowiada nocnych gości (akt II, scena III) Nocni goście zostają wpisani w weselną zabawę; od tej chwili w kole tańczą także marzenia i lęki.
- 3 Widmo prosi Marysię do tańca (akt II, scena V) Taniec z umarłym łączy miłość ze śmiercią; czuły gest zmienia się w chłód grobu.
- 4 Upiór wzywa Dziada do tańca (akt II, scena XV) Krew rabacji też chce tańczyć na weselu; w weselnym kole krąży niepamiętana przeszłość.
- 5 Zosia i Dziennikarz o sensie tańca z chłopami (akt II, scena XX) Panienka z miasta wierzy, że jej tańce z chłopami coś znaczą, redaktor z tego drwi; dwie oceny tego samego obyczaju.
- 6 Chocholi taniec (akt III, scena XXXVII) Chochoł każe odebrać kosy, ustawia pary i sam gra; Jasiek wzywa do broni, ale nikt go nie słyszy. Rozstrzygnięcie całego motywu.
Jak dobrać kontekst
Kontekst należy do polecenia. Przy motywie tańca łatwo o ciekawy, ale trzeba powiedzieć, co z niego wynika dla „Wesela”: czy taniec w innym utworze łączy ludzi, czy ich niszczy, i czym różni się od tańca u Wyspiańskiego.
Pasuje kontekst malarski: obrazy z przełomu XIX i XX wieku, na których tłum postaci wiruje w zamkniętym kręgu. Dobry jest też kontekst literacki: wesele Boryny w „Chłopach” Reymonta, pełne żywiołowej radości, albo polonez z „Pana Tadeusza” jako taniec wspólnoty. Możesz sięgnąć po kontekst kulturowy: średniowieczny motyw tańca śmierci albo ludowy obyczaj weselny.
Najlepiej zestaw kontekst z finałem dramatu. Porównanie radosnego albo uroczystego tańca z innego utworu z sennym krążeniem z aktu III od razu pokazuje, co Wyspiański zrobił z tym motywem.
Kryteria CKE
Na co zwraca uwagę komisja
Za całą część ustną można dostać 30 punktów, a zdaje się od 9. Tak kryteria z Informatora CKE wyglądają przy tym pytaniu.
Temat, lektura i kontekst (do 8 pkt za to zadanie)
Za wypowiedź o lekturze można dostać do 8 punktów. Ocena 5–8 pkt jest możliwa, gdy obok zagadnienia i „Wesela” przywołasz kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez kontekstu najwyżej 4 punkty.
Jakość argumentacji
Komisja rozróżnia argumentację bogatą (pogłębioną, z trafnymi przykładami, wieloaspektową, z własnym namysłem), zadowalającą i powierzchowną. Przy motywie „bogata” oznacza, że pokazujesz kilka odsłon tańca w różnych aktach, nazywasz znaczenie każdej i wyjaśniasz, jak motyw się zmienia.
Błędy rzeczowe i błąd kardynalny
1–2 poważne błędy rzeczowe obniżają ocenę o punkt. Trzy lub więcej albo jeden błąd kardynalny dają 0 punktów za zadanie i 0 za kompozycję. Błąd kardynalny to falsyfikacja głównych wątków lub losów głównych bohaterów, np. twierdzenie, że chocholi taniec kończy się wymarszem do powstania albo że to Wernyhora prowadzi taniec.
Kompozycja (do 2 pkt za to zadanie)
Wypowiedź ma mieć wstęp, część zasadniczą i zakończenie, połączone logicznie. Przy motywie dobrze sprawdza się porządek chronologiczny: od tańca weselnego do finału. Punkt tracisz za brak wstępu lub zakończenia albo za fragmenty niezwiązane z tematem.
Czas
Do 15 minut na przygotowanie i do 10 minut na obie wypowiedzi monologowe razem (o lekturze i o materiale z zadania 2.). Na to pytanie zostaje około 5 minut, więc wybierz trzy, cztery odsłony tańca i finał.
Rozmowa z komisją (do 6 pkt) i język (do 4 pkt)
Po monologach komisja zadaje od 1 do 3 pytań, nie o szczegóły fabuły; co najmniej jedno dotyczy Twojego zdania. Ocenia się odpowiedź trafną, poprawną i konkretną. Język (słownictwo, poprawność, płynność) liczy się w całym egzaminie.
Pytania, które mogą paść w rozmowie
- Czy wspólna zabawa naprawdę zbliża ludzi z różnych środowisk? Odwołaj się do własnych obserwacji.
- Jak rozumiesz określenie „chocholi taniec”, gdy ktoś używa go dziś w rozmowie o polityce albo o życiu społecznym?
- Czy według Ciebie zapomnienie w zabawie może być czasem potrzebne? Kiedy staje się niebezpieczne?
Przykłady w duchu Informatora CKE; komisja układa własne pytania.
Czego unikać
Typowe błędy
Na tym najczęściej tracą punkty odpowiedzi na to pytanie.
- 1 Tylko chocholi taniec Finał jest najważniejszy, ale motyw to powtarzający się element. Bez tańca weselnego, tańców ze zjawami i rozmów o tańcu nie pokażesz, że motyw się zmienia, a to obniża ocenę argumentacji.
- 2 Chocholi taniec jako zwykła zabawa W finale nikt się nie bawi: pary krążą sennie, bez kos, a wezwanie do broni ginie w muzyce. Opisanie tej sceny jak wesołego tańca to przeinaczenie zakończenia.
- 3 Kto gra i kto ustawia pary Gra Chochoł, a pary według jego poleceń ustawia Jasiek. Przypisanie tej roli Gospodarzowi albo Wernyhorze to błąd rzeczowy w scenie, na której opiera się cała odpowiedź.
- 4 Pomieszanie tańców ze zjawami Do tańca prosi Marysię Widmo, a Dziada Upiór. Jeśli zamienisz rozmówców albo przypiszesz taniec z Widmem Pannie Młodej, popełnisz błąd rzeczowy.
- 5 Kontekst bez porównania Samo stwierdzenie, że u Mickiewicza też tańczą poloneza, to kontekst niefunkcjonalny. Powiedz, czym tamten taniec różni się od chocholego: łączy wspólnotę czy ją unieruchamia.
- 6 Brak odpowiedzi na pytanie „co to znaczy” Opis, kto z kim tańczył, to streszczenie. Na koniec trzeba powiedzieć, co motyw mówi o wspólnocie przedstawionej w dramacie. Bez tego wniosku tracisz punkty za argumentację i kompozycję.
Opracowanie „Wesele” w PDF
Pełna odpowiedź na pytanie 46
- Wzorcową wypowiedź na to pytanie (ok. 380 słów, około 5 minut mówienia): wstęp z tezą, dwa argumenty, kontekst i podsumowanie
- 8 cytatów do tego pytania w banku cytatów, każdy z aktem i sceną
- Stanowiska 10 badaczy „Wesela” z przypisami do prac naukowych
- 4 konteksty z uzasadnieniem
- Spory badaczy o „Wesele” (5 tematów) i 3 plany wypracowań
- Wszystkie 5 pytań jawnych z „Wesela” w jednym pliku
Każdy cytat sprawdzony z tekstem powieści, każde zdanie o badaczu z przypisem do źródła.
Pytanie jawne 46 („Wesele”): najczęstsze pytania
Ile czasu mam na odpowiedź na to pytanie?
Czy wystarczy omówić chocholi taniec?
Czy muszę dodać kontekst?
Skąd jest to pytanie?
Źródła: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (lista pytań jawnych 2026–2028), Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025.
