Test z oświecenia: idee epoki i ich twórcy (Locke, Wolter, Monteskiusz, Rousseau), Wielka Encyklopedia Francuska, absolutyzm oświecony (Fryderyk II, Józef II, Katarzyna II), postęp techniczny i klasycyzm. Odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z Europy w dobie oświecenia w wersji szkolnej →


O temacie
Test z działu obejmuje Europę XVIII w. — epokę rozumu, krytyki i reform. W serwisie pytania mają typy „Zamknięte (A–D)”, „Otwarte”, „Praca z tekstem” i „Prawda/Fałsz”.
Myśliciele: John Locke, Anglik uznawany za prekursora oświecenia — „Dwa traktaty o rządzie”, prawa naturalne (życie, wolność, własność), władza oparta na umowie i prawo ludu do oporu; Wolter (1694–1778) — deista, obrońca tolerancji religijnej, krytyk fanatyzmu, „Traktat o tolerancji” (1763), „Kandyd”; Monteskiusz (1689–1755) — „O duchu praw” (1748), podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą; Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) — „Umowa społeczna” (1762), suwerenność ludu i wola powszechna, „Emil” (1762).
Wielka Encyklopedia Francuska pod redakcją Denisa Diderota i Jeana d’Alemberta ukazywała się w latach 1751–1780.
Absolutyzm oświecony — władca absolutny reformujący państwo w duchu epoki: Fryderyk II Wielki (Prusy, 1740–1786); Józef II (monarchia habsburska, samodzielne rządy 1780–1790) — patent tolerancyjny z 13 października 1781 r., zniesienie poddaństwa osobistego chłopów, kasata zakonów kontemplacyjnych; Katarzyna II (Rosja, 1762–1796) — korespondencja z Wolterem, a zarazem wzmocnienie władzy szlachty nad chłopami i udział w rozbiorach Rzeczypospolitej.
Nauka i technika:
Klasycyzm w sztuce: powrót do wzorów antyku, Jacques-Louis David („Przysięga Horacjuszy”), w Polsce mecenat Stanisława Augusta (Łazienki Królewskie). Idee oświecenia stały się podstawą ideową rewolucji amerykańskiej i francuskiej.
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.

Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 41 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Wybierz wszystkie poprawne
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.
Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.
Zakres testu
9 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Dopasuj autora, dzieło i ideę. Wolter (1694–1778): „Traktat o tolerancji” (1763), deizm, tolerancja religijna, krytyka fanatyzmu. Monteskiusz (1689–1755): „O duchu praw” (1748), podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą — zasada przyjęta m.in. w konstytucji Stanów Zjednoczonych (1787) i w Konstytucji 3 maja (1791). Rousseau (1712–1778): „Umowa społeczna” (1762), suwerenność ludu, wola powszechna. Locke: „Dwa traktaty o rządzie”, prawa naturalne (życie, wolność, własność). W zadaniach zamkniętych liczy się para autor–dzieło, w odpowiedzi otwartej — konkretna idea przypisana właściwemu myślicielowi.
„Encyklopedia albo słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł” to sztandarowe przedsięwzięcie wydawnicze oświecenia. Redagowali ją Denis Diderot i matematyk Jean d’Alembert. Ukazywała się w latach 1751–1780 i liczyła 35 tomów. Cel: zebranie i uporządkowanie wiedzy, w tym o rzemiosłach i technice, oraz krytyka przesądów i nietolerancji. W odpowiedzi otwartej warto pokazać Encyklopedię jako narzędzie upowszechniania idei oświecenia.
Trzej władcy sąsiadów Rzeczypospolitej, różny zakres rzeczywistych reform. Fryderyk II Wielki (Prusy, 1740–1786, Hohenzollern) — tolerancja religijna, rozbudowa armii i administracji. Józef II (monarchia habsburska, od 1765 r. u boku matki, Marii Teresy; samodzielnie 1780–1790) — najdalej idące reformy: patent tolerancyjny z 13 października 1781 r. (swoboda kultu dla niekatolików; położenie Żydów poprawiły osobne przepisy), zniesienie poddaństwa osobistego chłopów (1781), kasata zakonów kontemplacyjnych (od 1782 r.), podporządkowanie Kościoła państwu (józefinizm). Katarzyna II (Rosja, 1762–1796, z pochodzenia księżniczka niemiecka) — korespondencja z Wolterem; po powstaniu Pugaczowa (1773–1775) umocniła pozycję szlachty i jej władzę nad chłopami (1785). Wszystkie trzy państwa wzięły udział w rozbiorach Rzeczypospolitej.
John Locke łączy wiek XVII z XVIII. W teorii poznania był empirystą: umysł człowieka to „czysta karta” (tabula rasa) zapisywana przez doświadczenie („Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego”). W „Dwóch traktatach o rządzie” dowodził, że ludzie mają prawa naturalne — do życia, wolności i własności; państwo powstaje w wyniku umowy społecznej, a gdy rządzący przekraczają jej granice, lud może wystąpić przeciw władzy. Odróżniał władzę prawodawczą od wykonawczej, co rozwinął Monteskiusz. Do myśli Locke’a nawiązuje Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych (1776), mówiąca o prawie do życia, wolności i dążenia do szczęścia.
Klasycyzm (druga połowa XVIII w.) — powrót do wzorów antyku: harmonia, ład, umiar. Malarstwo: Jacques-Louis David („Przysięga Horacjuszy”). Architektura: kolumnowe portyki i formy wzorowane na świątyniach antycznych, np. Brama Brandenburska w Berlinie. W Polsce — mecenat Stanisława Augusta: Łazienki Królewskie z Pałacem na Wyspie, obiady czwartkowe. Nauka i technika: Antoine Lavoisier — współtwórca nowoczesnej chemii, prawo zachowania masy; Karol Linneusz — szwedzki przyrodnik, systematyka organizmów i dwuczłonowe nazewnictwo gatunków; James Watt — udoskonalona maszyna parowa, jeden z filarów rewolucji przemysłowej w Anglii; Adam Smith — Szkot, „Bogactwo narodów”, podstawy liberalizmu gospodarczego: wolny rynek („niewidzialna ręka”), podział pracy.
Od idei do aktów prawnych. Stany Zjednoczone: prawa naturalne i prawo do oporu (Locke) → Deklaracja niepodległości z 4 lipca 1776 r.; podział i równoważenie się władz (Monteskiusz) → konstytucja z 1787 r. Francja: suwerenność ludu (Rousseau) i podział władz (Monteskiusz) → Deklaracja praw człowieka i obywatela z 26 sierpnia 1789 r. oraz konstytucja z 1791 r. Rzeczpospolita: Konstytucja 3 maja 1791 r. wprowadza podział władzy na prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą oraz stwierdza, że wszelka władza bierze początek z woli narodu. W wypowiedzi argumentacyjnej łącz konkretną ideę z konkretnym zapisem dokumentu.
Parlamentaryzm: po unii ze Szkocją (1707) powstało królestwo Wielkiej Brytanii ze wspólnym parlamentem. Jerzy I z dynastii hanowerskiej, który nie znał angielskiego, powierzył kierowanie państwem premierowi; Robert Walpole, poseł wigów, w latach 1721–1742 był premierem w nowoczesnym znaczeniu tego słowa. Premier, choć pozostawał urzędnikiem króla, był z czasem rozliczany ze swoich decyzji przez parlament. Torysi i wigowie, ugrupowania powstałe w końcu XVII w., uważa się za pierwsze nowoczesne partie polityczne. Rewolucja przemysłowa: jako jej początek przyjmuje się ok. 1760 r. Węgiel kamienny stał się podstawowym źródłem energii; piec koksowy Abrahama Darby’ego uniezależnił hutnictwo od węgla drzewnego. W przemyśle włókienniczym pojawiły się latające czółenko (1732) i przędzarka „Jenny” (1765), a usprawnienia Richarda Arkwrighta sprawiły, że przemysł tekstylny zdominowały fabryki; James Watt udoskonalił silnik parowy.
Wielka wojna północna (1700–1721): Szwecja Karola XII walczyła m.in. z Rosją Piotra I oraz z Augustem II i jego armią polsko-saską (rozgromioną pod Kliszowem); 8 lipca 1709 r. pod Połtawą armia rosyjska Piotra I rozbiła Szwedów, a pokój w Nystad (1721) usankcjonował zajęcie przez Rosję Inflant, Estonii, Ingrii i Karelii — Rosja uzyskała dostęp do Bałtyku. Wojna o sukcesję hiszpańską (od 1701 r.) zakończyła się pokojem w Utrechcie (1713) i w Rastatt (1714). Wojna o sukcesję polską (1733–1735) wybuchła po podwójnej elekcji; zakończył ją sejm pacyfikacyjny w 1736 r. Wojna o sukcesję austriacką (1740–1748) potwierdziła panowanie Marii Teresy, ale Austria utraciła Śląsk na rzecz Prus. Wojnę siedmioletnią (1756–1763), rozpoczętą atakiem Prus na Saksonię, nazywa się pierwszą wojną o światowym zasięgu.
W czasie wojny północnej Piotr I zbudował flotę, zreorganizował i powiększył armię oraz zakładał manufaktury pracujące na jej potrzeby. Zaczął wznosić Sankt Petersburg — nową stolicę. W 1711 r. powołał Senat Rządzący w miejsce dumy bojarskiej, a dziedziny administracji powierzył kolegiom wzorowanym na szwedzkich ministerstwach. Tabela rang (1722) ustanowiła 14 stopni w wojsku i administracji cywilnej; po przekroczeniu określonego stopnia oficer lub urzędnik otrzymywał szlachectwo. W 1721 r. Piotr przyjął tytuł imperatora, a sprawami Kościoła zaczął kierować Święty Synod. Uzyskanie dominującej pozycji w Rzeczypospolitej przesunęło strefę wpływów Rosji daleko na zachód.
📜 Do zapamiętania
Daty, postacie i pojęcia z działu „Europa w dobie oświecenia”, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Monteskiusz napisał 'Umowę społeczną'.
Monteskiusz napisał „O duchu praw” (1748) — trójpodział władzy. „Umowę społeczną” (1762) napisał Rousseau — suwerenność ludu.
Dlaczego: Dwaj myśliciele, których dzieła łatwo pomylić: Monteskiusz — podział władz, Rousseau — umowa społeczna i suwerenność ludu.
Oświecony absolutyzm to forma wczesnej demokracji.
Absolutyzm oświecony to nadal absolutyzm: władca rządzi sam, bez przedstawicielstwa ograniczającego jego władzę, ale reformuje państwo, powołując się na idee oświecenia i dobro poddanych.
Dlaczego: Reformy wprowadzano odgórnie i służyły przede wszystkim wzmocnieniu państwa. Fryderyk II, Józef II i Katarzyna II pozostali monarchami absolutnymi.
Wolter był ateistą i odrzucał istnienie Boga.
Wolter był deistą — uznawał Boga za stwórcę świata, który nie ingeruje w jego bieg. Krytykował Kościół jako instytucję, przesądy i fanatyzm, ale nie negował istnienia Boga.
Dlaczego: Deizm to nie ateizm: deista uznaje Boga-stwórcę, odrzuca objawienie i pośrednictwo Kościoła; ateista zaprzecza istnieniu Boga.
Wielka Encyklopedia powstała w Anglii.
Wielka Encyklopedia powstała we Francji — pod redakcją Denisa Diderota i Jeana d’Alemberta; ukazywała się od 1751 r.
Dlaczego: Pomyłka co do kraju. Francja była głównym ośrodkiem oświecenia, a francuski — językiem elit ówczesnej Europy.
Katarzyna II zniosła poddaństwo chłopów w Rosji.
Za Katarzyny II poddaństwo chłopów w Rosji się umocniło, zwłaszcza po powstaniu Pugaczowa (1773–1775). Zniesiono je dopiero w 1861 r., za Aleksandra II.
Dlaczego: Deklaracje to nie to samo co praktyka: caryca korespondowała z Wolterem, ale jej rządy wzmocniły szlachtę kosztem chłopów. W odpowiedzi otwartej warto to rozróżnić.
Józef II Habsburg był najostrożniejszym z oświeconych monarchów.
Józef II (samodzielne rządy 1780–1790) przeprowadził najdalej idące reformy: patent tolerancyjny (1781), zniesienie poddaństwa osobistego chłopów (1781), kasata zakonów kontemplacyjnych (od 1782 r.).
Dlaczego: Odwrócenie skali reform. Tempo i zakres zmian budziły opór, m.in. na Węgrzech i wśród części szlachty.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Zadania z działu „Europa w dobie oświecenia” w zakresie wymagań podstawy programowej dla szkoły ponadpodstawowej (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte, tak jak w arkuszu. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło.
Test obejmuje jeden dział i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut i jest za 60 punktów: 45 za zadania zamknięte i krótkiej odpowiedzi oraz 15 za wypowiedź argumentacyjną (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Europa w dobie oświecenia” – przećwicz je w Quizie.
41 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).