Co sprawdza test z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.?

Zadania z działu „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.” w zakresie wymagań podstawy programowej dla szkoły ponadpodstawowej (Dz.U. 2024 poz. 1019).

Jakie rodzaje pytań są w teście?

Zamknięte i otwarte, tak jak w arkuszu. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.

Jak oceniane są odpowiedzi otwarte?

Odpowiedzi otwarte ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło.

Czym test różni się od arkusza maturalnego?

Test obejmuje jeden dział i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut i jest za 60 punktów: 45 za zadania zamknięte i krótkiej odpowiedzi oraz 15 za wypowiedź argumentacyjną (Informator CKE).

Ziemie polskie w 2 poł. XIX w. – testy maturalne z historii 2027

O temacie

Ziemie polskie w 2 poł. XIX w. — najważniejsze fakty

Quiz online z ziem polskich w drugiej połowie XIX w. (1864–1914) — okres między powstaniem styczniowym a I wojną światową, w którym powstają nowoczesne polskie partie polityczne i konkurujące programy: niepodległościowy (PPS, Piłsudski) vs internacjonalistyczny (SDKP, potem SDKPiL, Róża Luksemburg) vs nacjonalistyczny (Liga Narodowa Dmowskiego).

Quiz losuje pytania w typach („Zamknięte (A–D)”, „Otwarte”, „Praca z tekstem”, „Prawda/Fałsz”). Trzy zabory to trzy różne polityki.

Zabór rosyjski (po klęsce powstania styczniowego — rusyfikacja, likwidacja odrębności Królestwa, nazywanego odtąd Krajem Nadwiślańskim, Aleksander Apuchtin jako kurator warszawskiego okręgu naukowego 1879–1897 — symbol rusyfikacji szkoły, rozwój przemysłu w Łodzi i Zagłębiu Dąbrowskim).

Zabór pruski (germanizacja): Otto von Bismarck po zjednoczeniu Niemiec 1871, Kulturkampf 1871–1878 („walka o kulturę” — spór państwa z Kościołem katolickim, który w zaborze pruskim łączył się z rugowaniem języka polskiego ze szkół i urzędów), Komisja Kolonizacyjna 1886 (wykup ziemi z rąk polskich i osadnictwo niemieckie), Hakata 1894 (niemiecka organizacja nacjonalistyczna założona w Poznaniu; potoczna nazwa od nazwisk założycieli: Ferdinand von Hansemann, Hermann Kennemann, Heinrich von Tiedemann).

Września 1901 — strajk dzieci przeciw nauce religii po niemiecku (chłosta uczniów, grzywny i więzienie dla rodziców); kolejny strajk szkolny w 1906 r. Michał Drzymała — „wóz Drzymały” (po ustawie z 1904 r., która uzależniła stawianie nowych budynków od zgody władz, zamieszkał w wozie).

Ustawa wywłaszczeniowa 1908 (rządy kanclerza Bülowa) — dawała Komisji Kolonizacyjnej prawo przymusowego wykupu polskich majątków.

Zabór austriacki od 1867 (po klęsce Austrii pod Sadową 3 lipca 1866 i ustanowieniu monarchii dualistycznej Austro-Węgier) — autonomia Galicji: polski język urzędowy, Sejm Krajowy we Lwowie, polscy urzędnicy, polskie szkolnictwo (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i uniwersytet we Lwowie), Akademia Umiejętności w Krakowie (1872; pierwszy prezes Józef Majer).

Kierownictwo polityczne: stańczycy (konserwatyści krakowscy — Józef Szujski, Stanisław Tarnowski, Stanisław Koźmian, Ludwik Wodzicki — 'Teka Stańczyka' 1869). Galicja jako 'polski Piemont' (tu swobodnie rozwijały się polska kultura, nauka i życie polityczne), ale bieda — 'galicyjska nędza' (Stanisław Szczepanowski 'Nędza Galicji w cyfrach' 1888) i masowa emigracja zarobkowa.

Pozytywizm warszawski (po 1864 — odpowiedź na klęskę powstania): program Aleksandra Świętochowskiego 'My i wy' 1871 ('Przegląd Tygodniowy'), idea pracy organicznej (modernizacja gospodarki + oświata), pracy u podstaw (oświata dla chłopów i robotników), emancypacji kobiet, równości Żydów.

Pisarze:

Bolesław Prus: 'Lalka', drukowana w prasie od 1887 r. — panorama Warszawy
Eliza Orzeszkowa: 'Nad Niemnem', 'Marta' — emancypacja kobiet
Maria Konopnicka: 'Rota', pierwsze publiczne wykonanie 1910
Henryk Sienkiewicz: 'Trylogia', 'Quo vadis', literacka Nagroda Nobla 1905

Nowoczesne ruchy polityczne:

1Socjaliści niepodległościowi: Polska Partia Socjalistyczna (zjazd socjalistów polskich w Paryżu w listopadzie 1892 r.; od 1894 r. Józef Piłsudski wydaje i redaguje nielegalnego 'Robotnika') — niepodległość i socjalizm; rozłam 1906: PPS-Lewica i PPS-Frakcja Rewolucyjna Piłsudskiego.
2Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (1893), później SDKPiL (Róża Luksemburg) — rewolucja społeczna ponad granicami, bez postulatu niepodległości Polski.
3Liga Narodowa 1893 (Roman Dmowski, Zygmunt Balicki, Jan Ludwik Popławski) → Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe (endecja) — Roman Dmowski 'Myśli nowoczesnego Polaka' 1903 — nacjonalizm, interes narodu ponad podziałami społecznymi.
4Ruch ludowy: Stronnictwo Ludowe założone w Rzeszowie w 1895 r., od 1903 r. Polskie Stronnictwo Ludowe (Galicja, Wincenty Witos).

Rewolucja 1905–1907 w Królestwie Polskim — na tle klęsk Rosji w wojnie z Japonią. Strajki robotnicze (powstanie łódzkie w czerwcu 1905), strajk szkolny (od stycznia 1905 — żądanie nauczania po polsku; ustępstwo: zgoda na prywatne szkoły z polskim językiem wykładowym, działalność Polskiej Macierzy Szkolnej w latach 1905–1907).

Organizacja Bojowa PPS prowadzi akcje zbrojne — 'krwawa środa' 15 sierpnia 1906 (seria zamachów na rosyjskich policjantów i żandarmów), a po rozłamie akcja pod Bezdanami 26 września 1908 (napad na wagon pocztowy pod dowództwem Piłsudskiego). Polscy posłowie zasiadają w rosyjskiej Dumie Państwowej (Koło Polskie).

Kultura: pozytywizm → Młoda Polska (Stanisław Wyspiański 'Wesele' 1901, Jan Kasprowicz, Stefan Żeromski). Malarstwo: Jan Matejko (1838–1893 — 'Hołd pruski', 'Bitwa pod Grunwaldem' 1878, 'Stańczyk', 'Rejtan'), Józef Chełmoński, Jan Stanisławski. W odpowiedzi otwartej warto rozróżnić ruchy polityczne: twórców, program i stosunek do niepodległości.

Pytania z bazy dla tego tematu

⚒️ Wypróbuj pytania z tematu „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.”

Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.” i pytaniem z tego tematu

Jak działa quiz

Quiz z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w. — krok po kroku

1Filtr tematu. W kreatorze sesji wybierasz „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.”, poziom (podstawa / rozszerzenie) i liczbę pytań — losują się tylko pytania z tego tematu. W trakcie sesji panel „Filtruj” zawęża jeszcze typ zadania i trudność 1–5.
2Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Klikasz „Sprawdź odpowiedź” i od razu widzisz, czy dobrze, oraz dlaczego. Odpowiedzi otwarte ocenia AI według kryteriów CKE.
3Trudność i powtórki. Quiz dobiera pytania do Twojego poziomu (celuje w ok. 70% trafień), a te, z którymi miałeś kłopot, wracają jako powtórki — po dniu, po tygodniu, potem coraz rzadziej.

Otwarte11
Zamknięte (A–D)10
Dopasuj6
Wielokrotny wybór5
Prawda/Fałsz4
Uzupełnij3
Wykres1
Tabela danych1

Rozpocznij quiz

W tym quizie

Typy pytań w teście z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.

Quiz losuje spośród 41 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.

Rozkład typów pytań w banku

41 pytań · 8 typów

✎ 27%

◉ 24%

⇄ 15%

☑ 12%

⚖ 10%

Otwarte11 (27%)

Zamknięte (A–D)10 (24%)

Dopasuj6 (15%)

Wielokrotny wybór5 (12%)

Prawda/Fałsz4 (10%)

Uzupełnij3 (7%)

Wykres1 (2%)

Tabela danych1 (2%)

Najważniejsze typy w tym temacie

top 4 z 8 · tak jak w Quizie

matury-online.pl/dashboard🤖 AI

Porównaj sytuację w trzech zaborach.

2/2

🤖 Ocena AI · 30 s · CKE-style

„Pełne wskazanie wymaganych elementów odpowiedzi.”

+20 XP

✎Typ 01AI ocenia

Otwarte

Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.

📚Wszystkie przedmioty

11 pytań · 27% banku

matury-online.pl/dashboard

Polityka germanizacyjna prowadzona przez władze pruskie wobec Polaków w zaborze pruskim pod koniec XIX wieku obejmowała m.in.:

Anadanie Polakom autonomii kulturalnej i religijnej oraz utworzenie polskiego sejmu krajowego

Bzniesienie obowiązku szkolnego dla dzieci polskich i zamknięcie szkół ludowych na wsi

Cdziałalność Komisji Kolonizacyjnej wykupującej ziemię od Polaków oraz Kulturkampf

Dwspieranie polskiego szkolnictwa wyższego i założenie polskiego uniwersytetu w Poznaniu

◉Typ 02

Zamknięte (A–D)

Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.

📚Wszystkie przedmioty

10 pytań · 24% banku

matury-online.pl/dashboard

Dopasuj zabór do dominującej w nim polityki władz zaborczych wobec ludności polskiej w II poł. XIX w.

Zabór rosyjski→

Zabór pruski→

Zabór austriacki (Galicja)→

autonomia - własny sejm krajowy i szkolnictwo w języku polskimrusyfikacja - m.in. wprowadzenie języka rosyjskiego w szkołach i urzędachgermanizacja - m.in. Kulturkampf i działalność Komisji Kolonizacyjnej

⇄Typ 03

Dopasuj

Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.

📚Wszystkie przedmioty

6 pytań · 15% banku

matury-online.pl/dashboard

Które z poniższych zjawisk dotyczyły ziem polskich w 2. połowie XIX wieku? (zaznacz wszystkie poprawne)

Wybierz wszystkie poprawne

Autonomia galicyjska w zaborze austriackim

Germanizacja i działalność Komisji Kolonizacyjnej w zaborze pruskim

Uwłaszczenie chłopów w Księstwie Warszawskim

Powstanie warszawskie

Powstanie listopadowe

☑Typ 04

Wielokrotny wybór

Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.

📚Wszystkie przedmioty

5 pytań · 12% banku

Pozostałe typy w tym banku (4)

⚖Prawda/Fałsz· 4⎵Uzupełnij· 3📈Wykres· 1▦Tabela danych· 1

Zakres testu

„Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.” – co sprawdza test?

12 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.

Pozytywizm warszawski (po 1864)

Quiz sprawdza program i pisarzy pozytywizmu. Po klęsce powstania styczniowego (1864) — zmiana pokoleniowa: odejście od romantycznego modelu zrywu, zwrot ku pragmatyzmowi. Program: Aleksander Świętochowski 'My i wy' 1871 ('Przegląd Tygodniowy') — manifest programowy pozytywizmu, przeciwstawiający młode pokolenie staremu. Hasła: 1) Praca organiczna (modernizacja gospodarki, infrastruktury — kolej, przemysł). 2) Praca u podstaw (oświata dla chłopów i robotników). 3) Emancypacja kobiet. 4) Równość Żydów (asymilacja). 5) Tolerancja religijna. Pisarze: Bolesław Prus (Aleksander Głowacki, 1847–1912) — 'Lalka' (druk w odcinkach od 1887 r.; panorama Warszawy, kupiec Wokulski). Eliza Orzeszkowa (1841–1910) — 'Nad Niemnem' (panorama społeczna, Bohatyrowicze), 'Marta' (emancypacja). Maria Konopnicka (1842–1910) — 'Rota' ('Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród'; pierwsze publiczne wykonanie z muzyką Feliksa Nowowiejskiego — Kraków 1910). Henryk Sienkiewicz (1846–1916) — Trylogia: 'Ogniem i mieczem', 'Potop' (druk w prasie od 1884 r.), 'Pan Wołodyjowski'; 'Quo vadis'; literacka Nagroda Nobla 1905.

Zabór pruski — Kulturkampf i germanizacja

Test sprawdza politykę germanizacyjną w zaborze pruskim. Otto von Bismarck, kanclerz zjednoczonych w 1871 r. Niemiec. Kulturkampf 1871–1878 — 'walka o kulturę', czyli spór państwa z Kościołem katolickim; arcybiskup Mieczysław Ledóchowski, który sprzeciwił się nowym ustawom, był więziony w latach 1874–1876 w Ostrowie Wielkopolskim. W zaborze pruskim Kulturkampf łączył się z rugowaniem języka polskiego: w latach 1872–1874 niemal całkowicie usunięto go ze szkół, a w 1876 r. z sądów i urzędów. Komisja Kolonizacyjna 1886 — powołana przez sejm pruski do wykupu ziemi z rąk polskich i osadzania na niej Niemców. Hakata 1894 (Deutscher Ostmarkenverein, założony w Poznaniu; nazwa potoczna od nazwisk założycieli: Hansemann, Kennemann, Tiedemann) — niemiecka organizacja nacjonalistyczna wspierająca germanizację. Września 1901 — strajk dzieci przeciw nauce religii po niemiecku: 20 maja 1901 r. nauczyciel wymierzył chłostę 14 dzieciom, a protestujących rodziców ukarano grzywnami i więzieniem; w 1906 r. — kolejny strajk szkolny. Michał Drzymała — 'wóz Drzymały': ustawa z 1904 r. uzależniła stawianie nowych budynków od zgody władz, więc Drzymała zamieszkał w wozie. Ustawa wywłaszczeniowa 1908 (rządy kanclerza Bülowa) — dawała Komisji Kolonizacyjnej prawo przymusowego wykupu polskich majątków.

Autonomia Galicji (od 1867) — polski Piemont

Quiz sprawdza, skąd wzięła się i na czym polegała autonomia galicyjska. Przyczyna: klęska Austrii pod Sadową 3 lipca 1866 w wojnie z Prusami → osłabienie cesarstwa → ugoda z Węgrami i powstanie dualistycznej monarchii austro-węgierskiej (1867) oraz konstytucja grudniowa 1867 r., która dała Galicji autonomię. W Galicji: Sejm Krajowy we Lwowie i Wydział Krajowy (organ wykonawczy), polscy namiestnicy, język polski w szkołach (od 1867 r.) oraz w administracji i sądach, Rada Szkolna Krajowa zarządzająca szkolnictwem powszechnym i średnim. Polskie uniwersytety w Krakowie i we Lwowie. Akademia Umiejętności w Krakowie (1872; pierwszy prezes Józef Majer). Kierownictwo polityczne: stańczycy (konserwatyści krakowscy — Józef Szujski, Stanisław Tarnowski, Stanisław Koźmian, Ludwik Wodzicki) — 'Teka Stańczyka' 1869 (anonimowy pamflet: lojalność wobec Austrii, krytyka tradycji spisków i powstań). Druga strona: 'nędza galicyjska' — Stanisław Szczepanowski 'Nędza Galicji w cyfrach' 1888 i masowa emigracja zarobkowa.

Nowoczesne partie polityczne (1892–1893) — PPS, SDKPiL, ND

Test sprawdza genezę i programy nowoczesnych ruchów politycznych: socjalistycznego, narodowego i ludowego. 1) PPS — Polska Partia Socjalistyczna: zjazd socjalistów polskich w Paryżu w listopadzie 1892 r.; od 1894 r. Józef Piłsudski wydaje i redaguje nielegalnego 'Robotnika' (organ PPS). Program: niepodległa republika demokratyczna i reformy społeczne. Rozłam na IX zjeździe w Wiedniu (listopad 1906): PPS-Lewica (pierwszeństwo rewolucji społecznej) i PPS-Frakcja Rewolucyjna Piłsudskiego (pierwszeństwo walki o niepodległość, akcje zbrojne — Bezdany 1908). W Galicji działała Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska (nazwa od 1899 r.), której przywódcą był Ignacy Daszyński. 2) Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (1893 — założyli ją działacze, którzy odeszli z PPS, z Różą Luksemburg, 1871–1919, na czele), później Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL). Program: rewolucja społeczna i solidarność robotników ponad granicami, bez postulatu niepodległości Polski. 3) Liga Narodowa 1893 (przekształcenie Ligi Polskiej z inicjatywy Romana Dmowskiego; współdziałali z nim Zygmunt Balicki i Jan Ludwik Popławski). Później Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe (endecja). Program: Roman Dmowski 'Myśli nowoczesnego Polaka' 1903 — nacjonalizm, solidarność narodowa zamiast walki klas. 4) Ruch ludowy: Stronnictwo Ludowe założone w Rzeszowie w 1895 r. (pierwszy prezes Karol Lewakowski), od 1903 r. Polskie Stronnictwo Ludowe (Galicja; Wincenty Witos). Na Górnym Śląsku polski ruch narodowy reprezentował Wojciech Korfanty (w 1903 r. wybrany do Reichstagu).

Rewolucja 1905–1907 i strajk szkolny

Quiz sprawdza genezę, przebieg i skutki rewolucji w Królestwie Polskim. Tło: klęski Rosji w wojnie z Japonią i 'krwawa niedziela' w Petersburgu (22 stycznia 1905) → rewolucja w całym Cesarstwie. W Królestwie splatały się żądania społeczne i narodowe: strajki robotnicze (powstanie łódzkie w czerwcu 1905 — walki na barykadach, krwawo stłumione przez wojsko), strajk szkolny od stycznia 1905 (żądanie nauczania po polsku). Ustępstwa: manifest październikowy cara (1905) zapowiadający swobody obywatelskie i Dumę Państwową; w Królestwie zgoda na prywatne szkoły z polskim językiem wykładowym, działalność Polskiej Macierzy Szkolnej (1905–1907). Partie: Organizacja Bojowa PPS prowadzi akcje zbrojne — 'krwawa środa' 15 sierpnia 1906 (seria zamachów na rosyjskich policjantów i żandarmów w kilkunastu miastach Królestwa); po rozłamie PPS akcja pod Bezdanami 26 września 1908 (napad na wagon pocztowy pod dowództwem Piłsudskiego). Endecja uznała rewolucję za zagrożenie dla interesu narodowego i wybrała drogę legalną (Duma, Koło Polskie z Dmowskim). Koniec rewolucji 1907 — represje (stan wojenny w Królestwie od listopada 1905, zawieszenie Polskiej Macierzy Szkolnej w 1907 r.), ale trwały wzrost aktywności politycznej społeczeństwa.

Kultura — pozytywizm, Młoda Polska, Matejko

Test sprawdza zmianę formacji kulturowych. Pozytywizm (po 1864) — racjonalizm, pragmatyzm, praca organiczna. Młoda Polska (przełom XIX i XX w., neoromantyzm) — bunt przeciw pozytywizmowi, powrót do romantycznych klimatów: Stanisław Wyspiański (1869–1907) — 'Wesele' (prapremiera w Krakowie 1901; obraz społeczeństwa polskiego — inteligencja i chłopi niezdolni do wspólnego czynu), 'Wyzwolenie'; Stefan Żeromski (1864–1925) — 'Ludzie bezdomni', 'Popioły'; Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz. Malarstwo: Jan Matejko (1838–1893) — malarz historyczny: 'Stańczyk', 'Kazanie Skargi', 'Rejtan', 'Unia lubelska', 'Bitwa pod Grunwaldem' (pokazana publicznie w Krakowie w 1878 r.), 'Hołd pruski'. Józef Chełmoński ('Babie lato'). Jan Stanisławski (krajobrazy). Muzyka: Stanisław Moniuszko (1819–1872) — opery 'Halka' i 'Straszny dwór' (prapremiera w Warszawie 1865). Ignacy Jan Paderewski (1860–1941) — pianista światowej sławy, później premier, który w imieniu Polski podpisał traktat wersalski. Warto kojarzyć dzieła z autorami — obraz albo fragment tekstu z epoki może być źródłem w zadaniu.

Przemiany społeczne — nowe klasy i warstwy, miasta, emigracja

Ludność ziem polskich wzrosła z ok. 16 mln w 1850 r. do ok. 34 mln w 1910 r., a w latach 1850–1910 do miast przeniosło się niemal 4,5 mln osób; ludność Warszawy w II połowie XIX w. wzrosła blisko czterokrotnie. Uwłaszczenie we wszystkich trzech zaborach doprowadziło do rozwarstwienia wsi: obok bogatych gospodarzy byli chłopi małorolni i bezrolni. Nowe klasy i warstwy: burżuazja (bankierzy, finansiści, fabrykanci — wielu z nich pochodzenia żydowskiego lub niemieckiego; np. fabryka Leopolda Kronenberga i zakłady Lilpop i Rau w Warszawie), inteligencja (ok. 150 tys. osób na ziemiach polskich; w 1910 r. ok. 17% mieszkańców Krakowa i Lwowa) oraz robotnicy — najliczniejsi w zaborze pruskim i Królestwie Polskim, pracujący zwykle ok. 12 godzin dziennie, bez ubezpieczeń (jednym z największych strajków w Królestwie był strajk w Żyrardowie w 1883 r.). Wielkim ośrodkiem przemysłu stała się Łódź. W latach 1870–1914 ziemie polskie opuściło niemal 3,5 mln osób — najwięcej chłopów z Galicji, gdzie przepisy o wyjazdach były najłagodniejsze; głównym skupiskiem emigrantów w USA było Chicago.

Świadomość narodowa Polaków i innych narodów dawnej Rzeczypospolitej

W XIX w. nowoczesna świadomość narodowa kształtowała się nie tylko wśród Polaków (ważną rolę odegrała literatura — od Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego po Kraszewskiego, Prusa i Sienkiewicza), lecz także wśród innych mieszkańców dawnej Rzeczypospolitej. Litwini: po 1865 r. władze rosyjskie zakazały druku po litewsku alfabetem łacińskim; ruch narodowy skupił się wokół pism „Aušra” (redaktor Jonas Basanavičius) i „Varpas” (Vincas Kudirka, autor hymnu litewskiego) i odcinał się od wpływów polskich. Ukraińcy (Rusini): w latach 1845–1847 w Kijowie działało Bractwo Cyryla i Metodego (członkiem był Taras Szewczenko); władze rosyjskie ograniczały druki ukraińskie (edykt Wałujewa z 1863 r., zakaz cara z 1876 r.), natomiast w Galicji po 1848 r. można było publikować po ukraińsku — działał tam m.in. Iwan Franko. Białorusini: pierwsze gazety białoruskie, „Nasza Dola” i „Nasza Niwa”, ukazały się w 1906 r. Żydzi: po zabójstwie Aleksandra II (1881) w Rosji wybuchły pogromy; Leon Pinsker sformułował wówczas ideę państwa żydowskiego, a w Prusach i Niemczech władze prowadziły politykę asymilacji i germanizacji Żydów.

Odradzanie się polskości na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach

Na Górnym Śląsku ludność polskojęzyczna stanowiła większość aż do I wojny światowej. Polskość podtrzymywali księża, działacze i wydawcy: Józef Lompa pisał dla ludu, Karol Miarka publikował w polskich pismach, w 1871 r. napisał list otwarty do Bismarcka i był wielokrotnie więziony; w latach 1871–1914 w samych Królewskiej Hucie, Bytomiu, Opolu i Raciborzu ukazywało się łącznie 40 polskich czasopism. Wojciech Korfanty redagował „Górnoślązaka”, a od 1903 r. był posłem do Reichstagu. Na Śląsku Cieszyńskim działali Paweł Stalmach i Andrzej Cinciała („Tygodnik Cieszyński”, potem „Gwiazdka Cieszyńska”). Na Warmii w latach 1886–1939 wychodziła „Gazeta Olsztyńska”, a objawienia w Gietrzwałdzie (1877) stały się okazją do pielgrzymek i manifestacji polskości. Mazurzy, wyznania ewangelicko-augsburskiego, bronili polskiego języka i obyczajów; od 1842 r. wydawano dla nich polskie pisma (m.in. „Przyjaciel Ludu Łecki”), a na początku XX w. działały Mazurska Partia Ludowa i Mazurski Bank Ludowy (1910).

Ludzie nauki

Ignacy Łukasiewicz wynalazł lampę naftową i w 1854 r. uruchomił w Bóbrce kopalnię ropy naftowej. Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski, profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, opracowali kaskadową metodę skraplania gazów: 5 kwietnia 1883 r. jako pierwsi na świecie uzyskali skroplony tlen, a 13 kwietnia — ciekły azot. Maria Skłodowska-Curie (ur. 1867) badała promieniotwórczość; w 1898 r. wraz z Piotrem Curie odkryła polon i rad, a Nagrodę Nobla otrzymała dwukrotnie — w 1903 i 1911 r. Ignacy Domeyko, w młodości filomata, wyemigrował do Chile, gdzie jako geolog przez 16 lat był rektorem uniwersytetu w Santiago.

Nurty w sztuce przełomu XIX i XX w.

Impresjonizm przywieźli z Paryża Józef Pankiewicz i Władysław Podkowiński; ich obrazy inspirowane Monetem, pokazane w warszawskim salonie Aleksandra Krywulta, krytyka przyjęła chłodno. Olga Boznańska tworzyła portrety o subtelnej, szarej kolorystyce. Głównym przedstawicielem symbolizmu był Jacek Malczewski — w jego obrazach pojawiają się symboliczne sceny i postacie fantastyczne (harpie, nimfy, fauny, syreny), a także motywy z twórczości Słowackiego. Secesja przejawiała się m.in. w plakacie, który stał się samodzielnym gatunkiem artystycznym — plakaty projektowali Stanisław Wyspiański, Wojciech Weiss i Teodor Axentowicz.

Ożywienie religijne

Przykłady ożywienia religijnego, połączonego z obroną polskości i działalnością dobroczynną. Objawienia maryjne w Gietrzwałdzie na Warmii (1877) przyciągały pielgrzymki i stały się manifestacją jedności z Polską. Adam Chmielowski — uczestnik powstania styczniowego, w którym stracił nogę, i malarz (obraz „Ecce Homo”) — jako Brat Albert przejął w 1888 r. krakowską ogrzewalnię dla bezdomnych przy ul. Piekarskiej, 25 sierpnia 1888 r. założył zgromadzenie braci (albertynów), a w 1891 r. zgromadzenie sióstr albertynek służących ubogim.

📜 Do zapamiętania

Kluczowe daty, postacie i pojęcia – „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.”

Daty, postacie i pojęcia z działu „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.”, o które pytają zadania w quizie.

Koniec powstania styczniowego, początek pozytywizmu: 1864
Ugoda austro-węgierska — początek autonomii Galicji: 1867
Zjednoczenie Niemiec, początek Kulturkampfu + Świętochowski 'My i wy': 1871
Akademia Umiejętności (Kraków): 1872
Matejko — Bitwa pod Grunwaldem: 1878
Komisja Kolonizacyjna (zabór pruski): 1886
Prus — 'Lalka' zaczyna się ukazywać w prasie: 1887
Szczepanowski — 'Nędza Galicji w cyfrach': 1888
Zjazd socjalistów polskich w Paryżu — początek PPS: listopad 1892
SDKP (Luksemburg) + Liga Narodowa (Dmowski): 1893
Stronnictwo Ludowe w Rzeszowie (od 1903 PSL): 1895
Hakata (HKT — Hansemann + Kennemann + Tiedemann): 1894
Września — strajk dzieci przeciw nauce religii po niemiecku: 1901
Dmowski — Myśli nowoczesnego Polaka: 1903
Pruska ustawa o budowach — początek sprawy wozu Drzymały: 1904
Rewolucja w Kongresówce + strajk szkolny + Nobel Sienkiewicza: 1905
Rozłam PPS (Lewica vs Frakcja Rewolucyjna Piłsudskiego) + Krwawa Środa: 1906
Ustawa wywłaszczeniowa Bülowa + Akcja pod Bezdanami: 1908

Na czym potykają się maturzyści

Typowe błędy w teście z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.

Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

❌ Błąd

Polski pozytywizm rozpoczął się w XVIII w. wraz z oświeceniem.

✅ Poprawnie

Polski pozytywizm rozpoczął się po 1864 (po klęsce powstania styczniowego) — w drugiej połowie XIX w. XVIII w. = oświecenie (Krasicki, Naruszewicz). XIX w. = romantyzm (Mickiewicz, Słowacki), potem pozytywizm (Prus, Orzeszkowa, Sienkiewicz).

Dlaczego: Pomyłka epok. Pozytywizm to druga połowa XIX w.; jego manifestem był artykuł Świętochowskiego 'My i wy' z 1871 r.

❌ Błąd

Autonomia Galicji obowiązywała od kongresu wiedeńskiego 1815 r.

✅ Poprawnie

Autonomia Galicji od 1867 r. (po klęsce Austrii pod Sadową 1866 i ustanowieniu monarchii dualistycznej Austro-Węgier). Galicja należała do Austrii od I rozbioru (1772); kongres wiedeński tego nie zmienił, a do lat 60. XIX w. rządzono nią centralistycznie, z językiem niemieckim w urzędach.

Dlaczego: Pomyłka chronologiczna. Autonomia to dopiero lata 60. XIX w. (po Sadowej i ugodzie austro-węgierskiej 1867), a nie kongres wiedeński 1815.

❌ Błąd

PPS została założona przez Romana Dmowskiego.

✅ Poprawnie

Polska Partia Socjalistyczna powstała po zjeździe socjalistów polskich w Paryżu w listopadzie 1892 r.; jej czołowym działaczem został Józef Piłsudski. Roman Dmowski współtworzył Ligę Narodową (1893) i Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe, czyli endecję — obóz rywalizujący z socjalistami.

Dlaczego: To rozróżnienie wraca w pytaniach otwartych, dlatego warto znać je dokładnie.

❌ Błąd

Henryk Sienkiewicz dostał Nobla literackiego 1905 za 'Pana Tadeusza'.

✅ Poprawnie

Henryk Sienkiewicz dostał literacką Nagrodę Nobla w 1905 r.; jego najsłynniejsze dzieła to m.in. 'Trylogia' i 'Quo vadis'. 'Pan Tadeusz' to dzieło Adama Mickiewicza — poety epoki romantyzmu.

Dlaczego: Pomyłka autora i epoki. Sienkiewicz = 'Trylogia', 'Quo vadis'. Mickiewicz = romantyzm, 'Dziady', 'Pan Tadeusz'.

❌ Błąd

Kulturkampf Bismarcka był walką wymierzoną tylko w Polaków.

✅ Poprawnie

Kulturkampf (1871–1878) to spór Bismarcka z Kościołem katolickim jako instytucją w całych Prusach i Rzeszy — dotykał także niemieckich katolików. W zaborze pruskim był szczególnie dotkliwy, bo łączył się z germanizacją szkoły i urzędów.

Dlaczego: Uproszczenie. Kulturkampf nie był wymierzony wyłącznie w Polaków, ale na ziemiach polskich odbierano go jako część polityki germanizacyjnej.

❌ Błąd

Wrześnianie 1901 to robotnicy z fabryk we Wrześni.

✅ Poprawnie

Września 1901 to strajk polskich dzieci w szkole we Wrześni (Wielkopolska, zabór pruski) przeciw nauce religii po niemiecku. Dzieci ukarano chłostą, a protestujących rodziców — grzywnami i więzieniem.

Dlaczego: Pomyłka grupy społecznej. Września = dzieci i rodzice broniący języka polskiego na lekcjach religii. Strajki robotnicze to inny temat (np. Łódź 1905).

Test maturalny: Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.

Ziemie polskie w 2 poł. XIX w. — najważniejsze fakty

⚒️ Wypróbuj pytania z tematu „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.”

Quiz z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w. — krok po kroku

Typy pytań w teście z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.

Rozkład typów pytań w banku

Najważniejsze typy w tym temacie

Porównaj sytuację w trzech zaborach.

Otwarte

Polityka germanizacyjna prowadzona przez władze pruskie wobec Polaków w zaborze pruskim pod koniec XIX wieku obejmowała m.in.:

Zamknięte (A–D)

Dopasuj zabór do dominującej w nim polityki władz zaborczych wobec ludności polskiej w II poł. XIX w.

Dopasuj

Które z poniższych zjawisk dotyczyły ziem polskich w 2. połowie XIX wieku? (zaznacz wszystkie poprawne)

Wielokrotny wybór

„Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.” – co sprawdza test?

Pozytywizm warszawski (po 1864)

Zabór pruski — Kulturkampf i germanizacja

Autonomia Galicji (od 1867) — polski Piemont

Nowoczesne partie polityczne (1892–1893) — PPS, SDKPiL, ND

Rewolucja 1905–1907 i strajk szkolny

Kultura — pozytywizm, Młoda Polska, Matejko

Przemiany społeczne — nowe klasy i warstwy, miasta, emigracja

Świadomość narodowa Polaków i innych narodów dawnej Rzeczypospolitej

Odradzanie się polskości na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach

Ludzie nauki

Nurty w sztuce przełomu XIX i XX w.

Ożywienie religijne

Kluczowe daty, postacie i pojęcia – „Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.”

Typowe błędy w teście z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.

„Ziemie polskie w 2 poł. XIX w.” – jak rozwiązywać test

Pytania o test z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.

Powiązane tematy

Sprawdź się w quizie z dziejów ziem polskich w 2. poł. XIX w.