Test z renesansu: humanizm i powrót do antyku, Jan Kochanowski (pieśni, fraszki, „Treny”, „Odprawa posłów greckich”), Rej, Kopernik, Frycz Modrzewski, a z literatury europejskiej Szekspir.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z renesansu (język polski) w wersji szkolnej →
O temacie
Pytania dotyczą pięciu obszarów.
Test łączy pytania zamknięte, dopasowania, wielokrotny wybór, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań.
Jak działa quiz
W tym quizie
Tematyka i typy zadań zgodne z wymaganiami CKE dla tego przedmiotu. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D. Klasyk matur — najczęstszy typ.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.
Ustaw w poprawnej kolejności
Ułóż etapy, daty, lub kroki w poprawnej kolejności chronologicznej / logicznej.
Zakres testu
16 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Renesans, czyli odrodzenie, to powrót do idei, wartości i estetyki starożytnej. Epoka zaczęła się we Włoszech; do krajów na północ od Alp, w tym do Polski, jej idee dotarły pod koniec XV wieku, a rozpowszechniły się w XVI stuleciu. Ważne daty: około 1450 – druk Gutenberga, 1453 – zdobycie Konstantynopola przez Turków, 1492 – odkrycie Ameryki przez Kolumba, 1517 – wystąpienie Lutra i początek reformacji. Umowny koniec renesansu w Polsce to rok 1601 (wydanie „Rytmów” Sępa Szarzyńskiego) albo 1629 (śmierć Szymona Szymonowica).
Humanizm był głównym prądem umysłowym epoki. W węższym znaczeniu to badanie i rozwijanie tradycji antycznej oraz wiedzy o człowieku, w szerszym – postawa, która stawia człowieka i wszystkie strony jego życia w centrum zainteresowania. Nie oznacza odrzucenia religii: Kochanowski pisze hymn „Czego chcesz od nas, Panie” i przekłada psalmy.
Stoicyzm to zalecenie, by zachować równowagę ducha niezależnie od losu. W Pieśni IX z Ksiąg wtórych brzmi ono: „Lecz na szczęście wszelakie / Serce ma być jednakie”. W Trenie IX poeta mówi o mądrości, która ma „jednaką myśl tak w szcześciu, jako i w żałobie”, i wyznaje, że po stracie dziecka nie potrafi jej sprostać. Epikureizm, czyli rozumne korzystanie z życia, łączy się z pieśniami biesiadnymi, np. z Pieśnią XX z Ksiąg pierwszych: „Miło szaleć, kiedy czas po temu”.
Jan Kochanowski (1530–1584) urodził się w Sycynie, zmarł w Lublinie. Studiował w Akademii Krakowskiej, w Królewcu i w Padwie. Był sekretarzem króla Zygmunta Augusta; około 1575 roku ożenił się i osiadł na wsi. Jedna z jego fraszek nosi tytuł „Na dom w Czarnolesie”.
Cykl powstał po śmierci córki poety, Urszuli, i ukazał się drukiem w Krakowie w 1580 roku. Liczy dziewiętnaście trenów; dołączone jest do niego „Epitafium Hannie Kochanowskiej”. Poprzedza go dedykacja: „Orszuli Kochanowskiej, wdzięcznej, ucieszonej, niepospolitej dziecinie”. O wieku dziecka mówi Tren XII: „Że więcej nad trzydzieści miesięcy nie miała”. Cykl prowadzi od żalu, przez zwątpienie w dotychczasowe wartości, do pocieszenia.
Utwór zaczyna się zwrotem do Mądrości: „Kupić by cię, mądrości, za drogie pieniądze, / Która (jesli prawdziwie mienią) wszytki żądze, / Wszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić”. Poeta wylicza, co mądrość obiecuje: człowiek „nie wie, co boleść”, śmierci „namniej sie nie boi”. Zakończenie jest wyznaniem klęski: „Nieszcześliwy ja człowiek, którym lata swoje / Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje. / Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony / I miedzy insze, jeden z wiela, policzony”. Tren IX, podobnie jak X i XI, jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym.
W ostatnim utworze cyklu poecie ukazuje się we śnie matka: „A na ręku Orszulę moję wdzięczna miała”. Pociesza syna i kończy radą: „Tego sie, synu, trzymaj, a ludzkie przygody / Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody”. Poeta budzi się niepewny, czy słuchał „przez sen”, czy „na jawie”.
Pieśń o zmienności losu. Najpierw obraz przyrody: drzewa straciły „krasę”, śniegi przykryły pola, ale „Po chwili wiosna przyjdzie”. Potem uogólnienie: „Nic wiecznego na świecie: / Radość sie z troską plecie”. Człowiek „zhardzieje, / Gdy mu sie dobrze dzieje”, a kiedy „Fortuna omyli”, traci głowę. Tymczasem Fortuna „w żywe oczy szydzi, / To da, to weźmie, jako sie jej widzi”. Utwór kończy się zaufaniem do Boga. Koła Fortuny w tekście tej pieśni nie ma – jest sama Fortuna jako uosobienie kapryśnego losu.
Mówi lipa: „Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie! / Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie”. Wylicza swoje dary: cień, „chłodne wiatry”, śpiew ptaków („Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają”), miód, który „pracowite pszczoły” biorą z jej kwiatu, i cichy szept sprowadzający „słodki sen”. Na koniec dodaje, że choć nie rodzi jabłek, pan ceni ją jak najpłodniejszy szczep „w hesperyskim sadzie”. Obraz przyjaznego, kojącego zakątka natury to topos locus amoenus (łac. „miejsce przyjemne”).
Tragedia Kochanowskiego, wystawiona 12 stycznia 1578 roku w Jazdowie pod Warszawą przed królem i królową, dedykowana Janowi Zamoyskiemu. Posłowie greccy, Ulisses i Menelaus, żądają wydania Heleny; Antenor radzi ją oddać, Aleksander (Parys) zabiega o poparcie i rada trojańska staje po jego stronie. Budowa jest wzorowana na tragedii greckiej: prolog, pięć epeisodiów, pieśni chóru panien trojańskich; zachowana jest jedność miejsca, czasu i akcji. Nie ma tu podziału na akty. Chór upomina rządzących: „Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie, / A ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie”, a Ulisses mówi o Troi: „O nierządne królestwo i zginienia bliskie, / Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość / Ma miejsca”. Kasandra przepowiada upadek miasta. Utwór odczytuje się także jako przestrogę dla Rzeczypospolitej. W podstawie programowej jest na liście lektur uzupełniających.
Mikołaj Rej (1505–1569) – poeta i prozaik piszący po polsku, działacz reformacji. Dzieła: „Krótka rozprawa między trzemi osobami, Panem, Wójtem a Plebanem” (1543), „Żywot człowieka poczciwego”, „Postylla”, „Zwierzyniec” (1562), „Zwierciadło”. Ze „Zwierzyńca” pochodzą słowa: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”. Fragmenty „Żywota człowieka poczciwego” są na liście lektur uzupełniających.
Autor dzieła „O obrotach sfer niebieskich”, wydanego w 1543 roku, w którym wyłożył teorię heliocentryczną: Ziemia jest jedną z planet krążących wokół Słońca.
Autor traktatu „O poprawie Rzeczypospolitej”. Dzieło składa się z pięciu ksiąg; w wydaniu krakowskim z 1551 roku ukazały się trzy („O obyczajach”, „O prawach”, „O wojnie”), bo cenzura wstrzymała księgi „O Kościele” i „O szkole”. Pełne wydanie wyszło w Bazylei w 1554 roku. Modrzewski domagał się równości wszystkich stanów wobec prawa, m.in. jednakowej kary za zabójstwo. Fragmenty traktatu są na liście lektur uzupełniających.
Łukasz Górnicki (1527–1603) jest autorem „Dworzanina polskiego” (1566) – polskiej przeróbki dzieła Baldassare Castiglionego, przeniesionej w polskie realia. Klemens Janicki (1516–1543) pisał wyłącznie po łacinie; jego najbardziej znany utwór to elegia „O sobie samym do potomności”.
Wczesny utwór Kochanowskiego, wydany po raz pierwszy w 1562 roku. Jest pochwałą Boga jako twórcy świata – artysty i budowniczego – oraz ładu i piękna stworzenia, widocznych m.in. w następstwie pór roku. Wyraża renesansowe przekonanie o harmonii świata.
„Makbet” Williama Szekspira jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym, „Hamlet” – w zakresie rozszerzonym, „Romeo i Julia” jest na liście lektur uzupełniających. Z utworów europejskich tej epoki lista uzupełniająca wymienia także „Sokoła” Giovanniego Boccaccia, „Pochwałę głupoty” Erazma z Rotterdamu (fragmenty), „Utopię” Tomasza Morusa (fragmenty) i „Don Kichota” Miguela de Cervantesa (fragmenty).
📚 Do zapamiętania
Pojęcia teoretycznoliterackie i historycznoliterackie z działu „Renesans” – test sprawdza ich rozumienie w kontekście, nie samą definicję.
Na czym potykają się maturzyści
Quiz pokazuje, gdzie najczęściej leci punktacja – sprawdź, czy nie wpadasz w te same pułapki.
Kochanowski napisał 20 trenów
Cykl liczy 19 trenów; ostatni nosi tytuł „Tren XIX albo Sen”.
Dlaczego: Do cyklu dołączone jest „Epitafium Hannie Kochanowskiej”, ale nie jest ono trenem.
Mikołaj Rej napisał Treny
„Treny” napisał Jan Kochanowski. Rej jest autorem m.in. „Krótkiej rozprawy” i „Żywota człowieka poczciwego”.
Dlaczego: Obaj tworzyli w XVI wieku i pisali po polsku, ale to różni autorzy i różne utwory.
W Trenie IX Kochanowski wychwala filozofię i mądrość
Tren IX kończy się wyznaniem klęski: mądrość, której poeta poświęcił lata, nie uchroniła go przed cierpieniem.
Dlaczego: Początek brzmi jak pochwała, ale zastrzeżenie „jesli prawdziwie mienią” i zakończenie („Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony / I miedzy insze, jeden z wiela, policzony”) pokazują zwątpienie.
Locus amoenus to motyw miłosny
Locus amoenus znaczy „miejsce przyjemne” – to obraz przyjaznego zakątka natury.
Dlaczego: We fraszce „Na lipę” składają się na niego cień, chłodny wiatr, śpiew słowików i szpaków, pszczoły i cichy szept drzewa.
W Pieśni IX z Ksiąg wtórych Fortuna kręci kołem
W tej pieśni Fortuna „szydzi” z ludzi – „To da, to weźmie, jako sie jej widzi” – ale koła w tekście nie ma.
Dlaczego: Zmienność losu pokazują tu następstwo zimy i wiosny oraz kapryśna Fortuna. Opisując utwór, trzymaj się jego słów.
„Odprawa posłów greckich” dzieli się na pięć aktów
Utwór ma budowę tragedii greckiej: prolog, pięć epeisodiów i pieśni chóru – bez podziału na akty.
Dlaczego: Sam poeta pisze w przedmowie do Jana Zamoyskiego: „trzy są chory”.
Humanizm to odrzucenie religii
Humanizm stawia w centrum zainteresowania człowieka, ale nie wyklucza wiary.
Dlaczego: Kochanowski jest autorem hymnu „Czego chcesz od nas, Panie” i „Psałterza Dawidów”, a „Tren XIX” kończy się słowami: „jeden jest Pan smutku i nagrody”.
„Treny” jako cały cykl obowiązują na poziomie podstawowym
W zakresie podstawowym obowiązkowe są treny IX, X i XI; „Treny” jako cykl poetycki należą do zakresu rozszerzonego.
Dlaczego: Tak stanowi podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019). „Odprawa posłów greckich” jest na liście lektur uzupełniających.
Strategia
Kolejność kroków, która działa zarówno w quizie, jak i na prawdziwej maturze.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Renesans”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Renesans” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Wybór epoki obejmuje też wszystkie jej lektury. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: 🕯️ Treny · 🗡️ Makbet · 📜 Kazania sejmowe
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do dział „Renesans” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Renesans”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z renesansu — pierwsze pytanie w minutę.
Znajomość epoki lub działu: pojęć, twórców, utworów i umiejętności potrzebnych do pracy z tekstem. Zakres odpowiada wymaganiom podstawy programowej z języka polskiego (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte: wybór odpowiedzi, wielokrotny wybór, dopasowanie, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte i wypracowania ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło.
Test obejmuje jedną epokę lub jeden dział i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie podstawowym to 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Renesans” – przećwicz je w Quizie.
460 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
