Jak przygotować się do matury z biznesu i zarządzania — pierwszy egzamin w 2027

Biznes i zarządzanie to najmłodszy przedmiot maturalny. Do szkół wszedł w roku szkolnym 2023/2024 w miejsce podstaw przedsiębiorczości, a rocznik 2027 jako pierwszy będzie mógł go zdawać na maturze. Oznacza to sytuację, jakiej nie ma w żadnym innym przedmiocie: nie istnieje ani jeden prawdziwy arkusz, nie ma statystyk zdawalności, nie ma „typowych zadań z ostatnich lat”. Jest za to informator Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z opisem egzaminu i 31 zadaniami przykładowymi wraz z zasadami oceniania. Ten tekst opiera się na nim i pokazuje, czego się spodziewać i jak ułożyć naukę do maja.

Format egzaminu według informatora CKE

Egzamin odbędzie się 21 maja 2027 roku (piątek) o godzinie 9:00, w ostatnim tygodniu sesji pisemnej. Najważniejsze parametry arkusza zebraliśmy w tabeli.

Parametr	Wartość
Poziom	wyłącznie rozszerzony, jako przedmiot dodatkowy
Czas	180 minut
Punkty	50
Formuła	2023 (wymagania z podstawy programowej z 2024 r.)
Zadania	pojedyncze i wiązki 2–4 zadań do wspólnego materiału
Przybory	kalkulator prosty
Wypracowanie	brak

Dwie rzeczy z tej tabeli zmieniają sposób nauki. Po pierwsze, nie ma poziomu podstawowego, więc nie da się „tylko przystąpić” z zerowym przygotowaniem i liczyć na próg 30%. Przedmiot dodatkowy nie ma progu zdawalności, ale w rekrutacji na studia liczy się procent, a nie sam fakt podejścia. Po drugie, nie ma wypracowania. Cały wynik zbiera się z zadań zamkniętych i krótkich zadań otwartych, w tym obliczeniowych, co premiuje precyzję i rachunki, a nie umiejętność pisania długich tekstów.

Wiązka zadań to kilka poleceń do jednego materiału źródłowego, na przykład opisu sytuacji rodziny, fragmentu ustawy, tabeli z notowaniami giełdowymi czy paska wynagrodzenia. Informator gwarantuje, że każde zadanie wiązki da się rozwiązać niezależnie od pozostałych. Jeśli zatem nie poradzisz sobie z obliczeniem w zadaniu 19.1, nadal możesz zdobyć punkt w 19.2.

Pięć obszarów tematycznych

Podstawa programowa dzieli materiał na kilkanaście działów, od mechanizmu rynkowego po zarządzanie projektami. CKE nie ogłasza podziału punktów między nimi, więc na potrzeby ćwiczeń grupujemy je w pięć obszarów. Liczby w tabeli to podział przyjęty w naszych arkuszach próbnych, a nie oficjalna struktura egzaminu.

Obszar	Punkty w naszych arkuszach próbnych	Co się w nim mieści
Gospodarka rynkowa i rola państwa	14	popyt i podaż, struktury rynkowe, budżet państwa, interwencjonizm, PKB, inflacja, bezrobocie, cykl koniunkturalny, NBP i polityka pieniężna, kursy walut
Finanse osobiste i rynek finansowy	12	budżet domowy, podatki, wynagrodzenie brutto i netto, lokaty, obligacje, akcje, procent składany, kredyty, ubezpieczenia, PPK i emerytura
Rynek pracy i zatrudnienie	8	mierniki rynku pracy, umowa o pracę, zlecenie i dzieło, prawa pracownika, mobbing, składki ZUS, poszukiwanie pracy
Zarządzanie projektami	6	projekt a proces, cele SMART, harmonogram, budżet, ryzyko, role w zespole, podejścia kaskadowe i zwinne
Przedsiębiorstwo	10	formy prawne, biznesplan, model biznesowy, SWOT, marketing, przychody i koszty, zysk, rentowność, etyka i CSR

W zadaniach przykładowych z informatora te obszary też są widoczne. Wiele z nich dotyczy gospodarki (mechanizm rynkowy, polityka NBP, budżet, cykl koniunkturalny) i finansów osobistych (lokata, giełda, PPK, paragon z VAT, ubezpieczenia). Rynek pracy pojawia się w wiązkach o umowie zlecenia i pasku płacowym, a przedsiębiorstwo w zadaniach o spółce z o.o., rejestracji działalności i wskaźnikach finansowych firmy.

Typy zadań z przykładami z informatora

Zadania zamknięte to wybór wielokrotny, prawda–fałsz i dobieranie. W informatorze wybór wielokrotny każe na przykład wskazać, który z czterech wykresów pokazuje przesunięcie krzywej popytu po udanej kampanii reklamowej, albo w której fazie cyklu koniunkturalnego jest gospodarka opisana danymi z tabeli. Zadania prawda–fałsz dotyczą m.in. kryzysu z 1929 roku (czy skup nadwyżek rolnych był interwencjonizmem), deficytu budżetowego czy tego, co naprawdę widać na paragonie fiskalnym. Dobieranie przyporządkowuje opisy do nazw stóp procentowych NBP, przykłady do struktur rynkowych albo zdarzenia z życia rodziny do właściwego ubezpieczenia (OC, AC, NNW).

W informatorze jest też format „Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród A albo B oraz spośród 1., 2. albo 3.”, w którym najpierw decydujesz, kogo chroni cena minimalna (konsumentów czy producentów), a potem, jaki będzie tego skutek (niedobór, nadwyżka czy równowaga). Trzeba trafić oba elementy, żeby dostać punkt.

Zadania otwarte dzielą się na luki (wpisz nazwę stopy, kwotę deficytu, nazwę zjawiska z przepisu Kodeksu pracy) i krótkie odpowiedzi. Wśród nich są trzy formaty, które warto ćwiczyć osobno:

• Rozstrzygnij i uzasadnij. Przykład z informatora: 12-letni Szymon kupił bez wiedzy rodziców telefon za 3 200 zł i czekoladę za 14,70 zł. Na podstawie przytoczonych artykułów Kodeksu cywilnego trzeba rozstrzygnąć, który zakup sprzedawca musi przyjąć z powrotem, i uzasadnić to odwołaniem do art. 11 i 14 oraz do ceny telefonu. Zadanie jest warte 2 punkty; samo „telefon” bez uzasadnienia daje zero.
• Podaj narzędzie i wyjaśnij mechanizm. Za dwa narzędzia ekspansywnej polityki NBP z wyjaśnieniem, jak zwiększają podaż pieniądza, można dostać 3 punkty. Nazwa narzędzia bez mechanizmu to najwyżej część punktów.
• Argument i kontrargument. Do tezy „jednoosobowa działalność gospodarcza to najkorzystniejsza forma dla osoby fizycznej” trzeba sformułować jeden argument za i jeden przeciw. Za oba są 2 punkty, za jeden z nich 1 punkt.

Kryteria mówią też o rzeczy, której nie ma w innych przedmiotach. Odpowiedź inna niż przykładowa dostaje komplet punktów tylko wtedy, gdy jest merytorycznie poprawna „a także zgodna z przepisami prawa i z etyką biznesu”. Propozycja w rodzaju „zatrudnić na umowę o dzieło zamiast o pracę, żeby nie płacić składek” nie jest kreatywnym rozwiązaniem, lecz błędem.

Obliczenia: jak są punktowane

Polecenie „Oblicz… Zapisz obliczenia” pojawia się w informatorze wielokrotnie, a zasady oceniania osobno traktują poprawną metodę i poprawny wynik. W zadaniu o lokacie pan Jan wpłaca 50 000 zł na 3 lata przy 5% z roczną kapitalizacją; za poprawną metodę i wynik 7 881,25 zł są 2 punkty, za samą metodę z błędem rachunkowym 1 punkt. W zadaniu giełdowym inwestor kupuje 1000 akcji po 18 zł, sprzedaje po 18,90 zł, a biuro maklerskie pobiera 0,5% prowizji od każdej transakcji; stopa zwrotu wychodzi około 3,96% i jest warta 3 punkty, przy czym 1 punkt dostaje się już za same koszty zakupu policzone jako 18 090 zł. Inne zadania każą policzyć skumulowany wzrost PKB z pięciu rocznych stóp (około 24%), stopę bezrobocia z danych GUS (5,1%), składki emerytalną, rentową i chorobową z paska płacowego czy zysk brutto, zysk netto i rentowność sprzedaży (ROS) firmy.

Z tego wynikają praktyczne wnioski. Zapisuj każdy krok, nawet oczywisty, bo w zasadach oceniania część punktów jest za samą poprawną metodę. Uważaj na to, co polecenie każe pominąć („pomiń podatek Belki”, „przyjmij jedną transakcję”). Zaokrąglaj dopiero na końcu i tak, jak każe polecenie („do jednego miejsca po przecinku”). Ćwicz na kalkulatorze prostym, bez funkcji potęgowania, bo procent składany za trzy lata liczy się wtedy trzema mnożeniami, nie jednym wzorem.

Dobra wiadomość jest taka, że w zadaniach przykładowych potrzebne stawki i kwoty są podane w treści zadania albo w materiale źródłowym. Informator podaje w nich wysokość minimalnego wynagrodzenia, stopy składek na pasku płacowym, oprocentowanie lokaty czy prowizję. Liczy się więc umiejętność zastosowania podanych danych, a nie pamiętanie stawek, które co roku się zmieniają.

Plan nauki do maja 2027

Materiał jest szeroki, ale w większości logiczny, nie pamięciowy. Sensowna kolejność prowadzi od gospodarki (bo na jej pojęciach opiera się reszta) przez finanse osobiste (najwięcej obliczeń) do przedsiębiorstwa i projektów (najwięcej zadań z analizy sytuacji).

Okres	Co robić
wrzesień–październik 2026	Przeczytaj informator w całości, w tym zasady oceniania. Zrób diagnozę, żeby wiedzieć, od czego zacząć. Mechanizm rynkowy i rola państwa: krzywe popytu i podaży, cena minimalna i maksymalna, budżet, narzędzia polityki fiskalnej.
listopad–grudzień 2026	Makroekonomia: PKB, inflacja, bezrobocie, cykl koniunkturalny, NBP i stopy procentowe, kursy walut. Pierwsze obliczenia: wzrost PKB, stopa bezrobocia, kurs. Nie każda szkoła organizuje próbną maturę z BiZ, więc w razie potrzeby sam napisz jeden pełny arkusz próbny przed świętami.
styczeń–luty 2027	Finanse osobiste: brutto i netto, składki, PIT, lokaty, procent składany, obligacje, akcje, fundusze, kredyty i RRSO, ubezpieczenia. To blok z największą liczbą punktów za obliczenia, poświęć mu najwięcej czasu.
marzec 2027	Rynek pracy i prawo pracy (umowy, prawa i obowiązki, mobbing, składki od zlecenia), zarządzanie projektami (SMART, harmonogram, ryzyko, Scrum). Przedsiębiorstwo: formy prawne, biznesplan, SWOT, przychody, koszty, zysk, ROS.
kwiecień 2027	Pełne arkusze na czas, po jednym na kilka dni, z analizą punkt po punkcie. Zeszyt błędów z podziałem na braki wiedzy i błędy w obliczeniach.
maj 2027	Powtórka pojęć z definicji, przegląd zeszytu błędów, dwa arkusze w warunkach egzaminacyjnych. Tydzień przed egzaminem koniec nowego materiału.

Przy dwóch–trzech godzinach tygodniowo ten plan mieści się bez pośpiechu. Jeśli zaczynasz później, skróć pierwsze dwa etapy, ale nie rezygnuj z bloku finansów osobistych ani z pełnych arkuszy w kwietniu.

Najczęstsze pułapki

Pierwsza to mylenie BiZ z WOS-em. Oba przedmioty dotykają państwa i prawa, ale BiZ pyta o mechanizmy gospodarcze i decyzje finansowe, nie o ustrój. Zadanie o budżecie państwa sprawdza, które pozycje są dochodami, a które wydatkami, a nie tryb uchwalania ustawy budżetowej.

Druga to lekceważenie materiału źródłowego. W zadaniu o umowie zlecenia odpowiedź wynika z tabeli z płacą minimalną i z opisu sytuacji, nie z ogólnej wiedzy o składkach. Egzaminator sprawdza, czy umiesz zastosować przepis do konkretnego przypadku.

Trzecia to niepełne uzasadnienia. Rozstrzygnięcie „tak” lub „nie” bez odniesienia do przepisu, kwoty albo mechanizmu jest warte zero, nawet gdy jest trafne.

Czwarta to błędy w obliczeniach wynikające z pośpiechu: prowizja policzona od jednej strony transakcji zamiast od obu, odsetki proste zamiast składanych, wynik zaokrąglony w połowie rachunku.

Piąta to nieaktualna wiedza z podręcznika. Przepisy o umowach, składki i progi podatkowe się zmieniają. W zadaniach przykładowych z informatora takie dane są podane w treści, ale w nauce sprawdzaj datę materiałów, żeby nie utrwalać stawek sprzed kilku lat.

Dla kogo ten przedmiot

Biznes i zarządzanie to naturalny wybór dla kandydatów na kierunki ekonomiczne, zarządzanie, finanse i rachunkowość, logistykę czy marketing. Uczelnie dopiero wpisują ten przedmiot do zasad rekrutacji, więc przed wyborem sprawdź na stronie wymarzonego kierunku, czy BiZ jest liczony i z jaką wagą. Dla osób, które lubią liczyć, ale nie chcą zdawać matematyki rozszerzonej, jest to rozsądne rozszerzenie: rachunki są prostsze niż w matematyce, a materiał bliski codziennym decyzjom finansowym.

Jak ćwiczyć na matury-online.pl

Na stronie biznesu i zarządzania zebraliśmy testy z działów ułożone w dwanaście działów tematycznych, bank zadań — ponad 800 zadań z biznesu i zarządzania: zamkniętych, otwartych i obliczeniowych — oraz pełne arkusze rozszerzone w formacie informatora: 180 minut, 50 punktów, wiązki zadań; zadania otwarte ocenia AI, w obliczeniach z podziałem na metodę i wynik. Opis wymagań CKE z omówieniem znajdziesz w naszym informatorze. Zacznij od darmowej diagnozy, żeby zobaczyć, który z pięciu obszarów masz już opanowany.

Podsumowanie

Matura z biznesu i zarządzania to 180 minut, 50 punktów i wyłącznie poziom rozszerzony, bez wypracowania i z kalkulatorem prostym. Jedynym kanonem jest informator CKE z 31 zadaniami przykładowymi, dlatego warto przeczytać go w całości, łącznie z zasadami oceniania. Punkty zbiera się z precyzyjnych odpowiedzi zamkniętych, krótkich uzasadnień odwołujących się do przepisu lub mechanizmu i z obliczeń zapisanych krok po kroku. Kto ułoży naukę od gospodarki przez finanse osobiste do przedsiębiorstwa i od kwietnia przejdzie na pełne arkusze, podejdzie w maju do pierwszego egzaminu z tego przedmiotu dobrze przygotowany.