Gustaw Herling-Grudziński
Test z „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego — relacji z sowieckich więzień i obozu pracy w Jercewie (1940–1942). Motto z Dostojewskiego, trzy kotły, Kostylew, Gorcew, Ponomarenko, Marusia, Natalia Lwowna, „człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach”, epilog w Rzymie.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Obowiązkowa we fragmentach.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Innego świata” w wersji szkolnej →
O temacie
„Inny świat. Zapiski sowieckie” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to autobiograficzna relacja z sowieckich więzień i z obozu pracy w Jercewie, gdzie autor był więziony do stycznia 1942 r. Książka powstała w latach 1949–1950; po angielsku ukazała się w 1951 r. („A World Apart”, przedmowa Bertranda Russella), po polsku — w Londynie w 1953 r. Pytania w teście dotyczą:
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 80 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Wybierz wszystkie poprawne
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.
Typ zadania w tym banku.
Zakres testu
14 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Gustaw Herling-Grudziński (1919–2000) został w 1940 r. aresztowany przez NKWD przy próbie przejścia na Litwę. W śledztwie najpierw próbowano z niego zrobić oficera na usługach wywiadu niemieckiego (dowodami miały być wysokie buty z cholewami i brzmienie nazwiska); ostatecznie skazano go na pięć lat za zamiar przekroczenia granicy. Obóz w Jercewie opuścił w styczniu 1942 r., po głodówce. W marcu 1942 r. wstąpił do wojska polskiego w Ługowoje, w kwietniu był w Persji; w 1944 r. walczył pod Monte Cassino. Książkę napisał w latach 1949–1950; wydanie angielskie — 1951 („A World Apart”, przedmowa Bertranda Russella), polskie — Londyn 1953.
Test sprawdza, czy umiesz nazwać gatunki, które łączy ta książka, i podać dla każdego przykład. Wspomnienie: autor jest narratorem i mówi o sobie w pierwszej osobie. Dokument: zasady obozu – normy, kotły, szpital. Opowiadanie: losy Kostylewa czy Gorcewa jako osobne historie. Esej: rozważania o litości i głodzie. Pamiętaj też, że rozdziały są tematyczne, a nie ułożone dzień po dniu; czas porządkują tylko początek, „Ural 1942” i epilog.
Przed testem upewnij się, że wiesz, skąd jest motto i tytuł: z „Zapisków z martwego domu” Dostojewskiego, ze zdania o carskiej katordze: „Tu otwierał się inny, odrębny świat, do niczego niepodobny”. Test sprawdza też, czy znasz klamrę książki. Opowieść zaczyna się w więzieniu w Witebsku, a epilog najpierw wraca do tamtej celi z czerwca 1940 r., potem przenosi się do Rzymu w czerwcu 1945 r., gdzie narrator nie wypowiada słowa „rozumiem”.
Jercewo to centrum kargopolskiego ośrodka przemysłu drzewnego. Narrator pracuje jako tragarz na bazie żywnościowej, potem przy sianokosach i na birży drzewnej; najcięższą pracą jest „lesopował”, czyli wyrąb lasu. Racje zależą od wydajności: trzeci kocioł — 125% normy i więcej (kasza i kawałek ryby), drugi — 100%, pierwszy — najrzadsza kasza dla tych, którzy normy nie wyrabiają, i dla mieszkańców Trupiarni. Trupiarnia to barak dla więźniów niezdolnych do pracy, nie kostnica. Szpital jest jedynym miejscem, gdzie więźniowi przysługują „wszystkie prawa człowieczeństwa z wyjątkiem wolności”. W Domu Swidanij więzień mógł spędzić z krewnymi od jednego do trzech dni.
Narrator pisze, że śledztwo w sprawach Polaków aresztowanych po 1939 r. miało dać pretekst urzędom zajmującym się „rekrutacją taniej siły niewolniczej”, a nie wychować przyszłych obywateli. O więźniu, którego w śledztwie złamano, mówi: „Pozostaje już tylko eksploatacja taniej pracy przymusowej”. Jercewo — tartak, baza, bocznice, miasteczko dla straży — „zbudowane zostało rękami więźniów”. Naczelnik obozu odpowiada za plan produkcyjny, dlatego na etap na Kołymę oddaje więźniów chorych, a zatrzymuje zdrowych. W brygadach leśnych rzadko kto wytrzymywał dłużej niż dwa lata.
Kostylew — inżynier, dawny komunista; po lekturze Balzaca, Stendhala i Flauberta uznał, że go oszukano. Aresztowany w 1937 r., skazany na dziesięć lat. W Jercewie co parę dni opala rękę w ogniu, żeby nie pracować. Wpisany na etap na Kołymę, oblewa się w łaźni wrzątkiem i umiera; narrator na próżno prosił, by pojechać zamiast niego. Gorcew — dawny śledczy NKWD, rozpoznany przez więźnia, którego torturował. Brygada leśna zamęcza go najcięższą pracą; dostaje trzeci kocioł, „żeby zabawa potrwała dłużej”. Pod koniec stycznia wypada nieprzytomny z sań i zamarza w zaspie. Ponomarenko — kolejarz z Kijowa; w lipcu 1941 r., w dniu końca dziesięcioletniego wyroku, dowiaduje się o przedłużeniu go bezterminowo i umiera w baraku na atak serca.
Dimka — stary pop, dyżurny baraku, przyjaciel narratora. W 1937 r. odrąbał sobie siekierą stopę, żeby odejść do szpitala; chodzi o protezie. Mówi o sobie, że przestał wierzyć w Boga. Pamfiłow — Kozak znad Donu, nie ksiądz; żyje listami od syna Saszy, oficera. Gdy syn pochwala w liście jego aresztowanie, załamuje się; później Sasza sam przychodzi do obozu z wyrokiem i ojciec mu przebacza. Karinen — Fin, opowiada o swojej nieudanej ucieczce zimą 1940 r. „Urkowie” — więźniowie kryminalni; w brygadzie tragarzy ośmioosobową szajką kieruje Kowal. Do końca 1940 r. rządzili nocą w zonie.
Test sprawdza, czy łączysz każdą z kobiet z jej historią. Marusia po nocnej napaści szajki Kowala przywiązuje się do niego, a gdy Kowal oddaje ją pozostałym, prosi o etap do Ostrownoje. Natalia Lwowna z biura rachmistrzów pożycza narratorowi Dostojewskiego; kilka tygodni po przedstawieniu przecina sobie żyły i zostaje odratowana. Jewgienija Fiodorowna, siostra w szpitalu, zakochuje się w więźniu i umiera przy porodzie w styczniu 1942 r. „Generalska doczka” to młoda Polka, którą złamał głód.
Test sprawdza, czy rozumiesz, co obóz robi z człowiekiem. Śledztwo, opisane w rozdziale „Ręka w ogniu”, nie szuka prawdy – ma rozbić osobowość, aż więzień będzie „spreparowany”. Litość zanika: po kilku tygodniach pomaga się innym z rachunku, nie z odruchu serca. Głód, jak pokazuje rozdział „Głód”, łamie każdego. Musisz też pamiętać, co narrator uznaje za największą zbrodnię w obozie: donos.
Przed testem przypisz każdą formę oporu do osoby. Odrąbana stopa to Dimka (od 1940 r. samookaleczenie karano jako sabotaż). Ręka w ogniu to Kostylew. Odmowa pracy i śmierć przez rozstrzelanie to trzy zakonnice z Węgier. Głodówka pod koniec listopada 1941 r., cztery miesiące po amnestii, to narrator i kilku Polaków – kończy się ósmego dnia depeszą do ambasadora Kota. Nieudana zimowa ucieczka z 1940 r. to Karinen. Zdanie „Lepiej umrzeć niż żyć na kolanach” narrator podkreślił w książce z obozowej biblioteki.
Test sprawdza, czy poprawnie odczytujesz to zdanie z rozdziału „Głód”. Nie mówi ono, że ludzie są dobrzy albo źli z natury, lecz że nie wolno sądzić czynów popełnionych w warunkach nieludzkich. Musisz umieć zestawić je z epilogiem: dawny towarzysz z celi przyznaje się do fałszywego zeznania, po którym rozstrzelano czterech Niemców, i prosi o słowo „rozumiem”. Narrator milczy – czyli miary moralnej nie porzuca.
Test sprawdza, czy znasz przebieg tej historii i postawę narratora. Gorcew zdradza się sam, gdy w kłótni krzyczy, że „basmaczów” strzelał tuzinami, a rozpoznaje go więzień, któremu w śledztwie łamał palce. Brygada leśna zimą 1941 r. zamęcza go pracą, a władze obozu nie reagują. Uważaj na autora zdania o lwach i niewolnikach: to znajomy inżynier, nie narrator. Sam narrator zemsty nie ocenia, tylko ją opisuje.
Test sprawdza, czy umiesz opisać sposób opowiadania. Ton jest rzeczowy i spokojny nawet przy okrucieństwie, a opis przeplata się z rozważaniami. Przed testem przypomnij sobie znaczenie rosyjskich słów obozowych, np. „tufta” to zawyżanie wyników pracy, „lesopował” – wyrąb lasu. Zwróć też uwagę, że narrator mówi, gdy nie jest czegoś pewien, i oddziela to, co widział, od tego, co znał z cudzych opowieści.
Test sprawdza, czy nie mylisz trzech kontekstów. Dostojewski opisał carską katorgę; jego książka daje motto, tytuł rozdziału i jest czytana w obozie. Sołżenicyn wydał „Archipelag GUŁag” w 1973 r., ponad 20 lat po „Innym świecie”. Borowski pisał o obozie niemieckim i z jego opowiadaniami wiąże się pojęcie „człowieka zlagrowanego”. Pamiętaj, że Herling sam porównuje oba systemy, gdy etap na Kołymę nazywa odpowiednikiem niemieckiej „selekcji do gazu”.
📖 Do zapamiętania
Postacie, motywy, cytaty i konteksty z „Innego świata”, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Autorem „Innego świata” jest Aleksander Sołżenicyn albo Tadeusz Borowski
Autorem jest Gustaw Herling-Grudziński (1919–2000), więzień obozu w Jercewie
Dlaczego: Wszyscy trzej pisali o obozach, stąd pomyłka. Herling opisał własne lata 1940–1942 w obozie sowieckim; Borowski – obóz niemiecki; Sołżenicyn wydał swoją książkę dopiero w 1973 r.
Akcja toczy się w Oświęcimiu albo na Kołymie
W więzieniach (Witebsk, Leningrad, Wołogda) i w Jercewie — centrali obozu kargopolskiego na północy Rosji
Dlaczego: Kołyma pada w książce jako cel etapu, którego Kostylew uniknął, oblewając się wrzątkiem. Sam narrator tam nie trafił.
Narrator został skazany za szpiegostwo, bo miał wysokie buty
Buty i nazwisko były tylko pierwszą hipotezą śledztwa; wyrok (pięć lat) zapadł za zamiar przekroczenia granicy z Litwą
Dlaczego: Buty to szczegół z pierwszej fazy śledztwa, łatwo go wziąć za podstawę wyroku. Z tego zarzutu narrator się wybronił, a skazano go za zamiar przejścia granicy.
Motto pochodzi z „Archipelagu GUŁag” albo ze „Zbrodni i kary”
Motto pochodzi z „Zapisków z martwego domu” Fiodora Dostojewskiego
Dlaczego: Motto mówi o carskiej katordze, więc pochodzi ze wspomnień Dostojewskiego z katorgi. Książka Sołżenicyna nie mogła dać motta, bo jest późniejsza.
Pierwszy kocioł był najlepszy
Najlepszy był trzeci kocioł (125% normy i więcej), drugi przysługiwał za 100%, pierwszy był najgorszy
Dlaczego: Numer kotła rośnie razem z normą. Przy trzecim stoją stachanowcy, a pierwszy to najrzadsza kasza dla najsłabszych.
Narrator pracował przy wyrębie lasu
Narrator był tragarzem w 42. brygadzie na bazie żywnościowej, potem pracował przy sianokosach i na birży drzewnej
Dlaczego: To częsty błąd, bo wyrąb lasu to w Jercewie najcięższa praca. Narrator tam nie trafił – Dimka podpowiedział mu sprzedaż butów, dzięki której dostał się do tragarzy.
Kostylew wkładał rękę do ognia co wieczór i został skazany za okrzyk „Wyzwolić Zachód!”
Opalał rękę co parę dni, przed wizytą w ambulatorium; aresztowano go w 1937 r. w związku ze sprawą właściciela wypożyczalni książek
Dlaczego: Okrzyk o Zachodzie był tylko dowodem w śledztwie, wyciągniętym z dawnej rozmowy. Ręka w ogniu też nie była codziennym rytuałem, lecz sposobem na ambulatorium.
Gorcew dostawał najgorszy kocioł, a słowa o lwie i niewolnikach wypowiada narrator
Brygada dawała mu trzeci, najlepszy kocioł, żeby męka trwała dłużej; zdanie o lwach wypowiada znajomy inżynier
Dlaczego: Dobre jedzenie było częścią kary – miało przedłużyć mękę. A zdanie o lwach i niewolnikach narrator tylko przytacza po rozmowie z inżynierem.
Trupiarnia to kostnica
Trupiarnia to barak dla żywych — więźniów niezdolnych do pracy, na pierwszym kotle
Dlaczego: Nazwa myli, bo brzmi jak miejsce dla zmarłych. Leżeli tam żywi, niezdolni do pracy – po głodówce także narrator.
Natalia Lwowna próbowała się zabić podczas koncertu
Z koncertu wyszła, bo zasłabła; żyły przecięła sobie parę tygodni później i została odratowana
Dlaczego: Dwa zdarzenia łatwo skleić w jedno. Na koncercie Natalia Lwowna tylko zasłabła i wyszła; o próbie samobójstwa obóz usłyszał kilka tygodni później.
Syn Pamfiłowa publicznie wyrzekł się ojca i więcej się nie spotkali
Syn w liście pochwalił aresztowanie ojca; potem sam trafił do obozu, a ojciec mu przebaczył
Dlaczego: Po liście ojciec rzeczywiście uznaje syna za straconego. Ale historia ma ciąg dalszy: Sasza przychodzi do obozu etapem, a Pamfiłow mu przebacza.
Zdanie „człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach” znaczy, że ludzie są z natury dobrzy
Znaczy, że nie wolno sądzić człowieka według czynów popełnionych w warunkach nieludzkich
Dlaczego: To zdanie nie ocenia natury ludzkiej, tylko odmawia sądzenia czynów wymuszonych głodem i strachem. Milczenie w epilogu pokazuje, że donosu narrator i tak nie rozgrzesza.
W epilogu dawny więzień zarzuca narratorowi zdradę
Dawny towarzysz z celi sam wyznaje, że złożył fałszywe zeznanie, i prosi narratora o słowo „rozumiem”
Dlaczego: Role są odwrotne: winę wyznaje gość, a narrator jest proszony o zrozumienie. Odmawia milczeniem – staje przy oknie, a tamten wychodzi.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Egzamin ustny
Zadania z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” (fragmenty). Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.
Jakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyKonsekwencje zniewolenia człowieka. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyŹródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.
Te pytania są realnymi pytaniami z bazy dla tematu „Inny świat” – tak wyglądają w aplikacji, te same komponenty co w quizie.
Wybierz wszystkie poprawne
Do wyboru:
✅ Wymagania
📊 Kryteria oceny (CKE)
📝 Limit: co najmniej 400 słów
To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Inny świat”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Inny świat” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Możesz też wybrać całą epokę Współczesność — wtedy quiz losuje z epoki i wszystkich jej lektur. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: 🕯️ Współczesność · 🕯️ Zdążyć przed Panem Bogiem · 🕯️ Medaliony
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do lekturę „Inny świat” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Inny świat”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z „Innego świata” — pierwsze pytanie w minutę.
Znajomość treści utworu, postaci, problematyki i pojęć potrzebnych do interpretacji. „Inny świat” jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym, poznawaną we fragmentach lub w wyborze (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte: wybór odpowiedzi, wielokrotny wybór, dopasowanie, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte i wypracowania ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło. W wypracowaniu maturalnym odwołanie do lektury musi być poprawne rzeczowo, dlatego warto znać utwór dokładnie.
Ten test dotyczy wyłącznie „Innego świata”, a po każdej odpowiedzi pokazuje wyjaśnienie. Matura sprawdza więcej: w arkuszu podstawowym obok testu historycznoliterackiego są test „Język polski w użyciu” i wypracowanie (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Inny świat” – przećwicz je w Quizie.
80 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
