Julian Ursyn Niemcewicz
Test z „Powrotu posła” Juliana Ursyna Niemcewicza sprawdza, czy wiesz, kto jest kim i kto z kim spokrewniony, co dzieje się w każdym z trzech aktów, o co spierają się Podkomorzy i Starosta, kto wypowiada najważniejsze słowa i kiedy powstała ta pierwsza polska komedia polityczna.
Lektura uzupełniająca — nie jest obowiązkowa na maturze
W wypracowaniu nie zastąpi lektury obowiązkowej, ale możesz ją omówić jako drugi utwór literacki.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 42; Informator CKE (PP), s. 31.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Powrotu posła” w wersji szkolnej →
O temacie
Test sprawdza znajomość „Powrotu posła” Juliana Ursyna Niemcewicza (1758–1841): komedii w trzech aktach, pisanej trzynastozgłoskowcem, której akcja toczy się jednego dnia na wsi u Podkomorstwa, podczas przerwy (limity) w obradach sejmu.
Warto znać:
Cytaty za wydaniem Wolnych Lektur.
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 79 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Wybierz wszystkie poprawne
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.
Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.
Zakres testu
10 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Co trzeba wiedzieć: 1) Akcja toczy się na wsi u Podkomorstwa, podczas limity sejmu, w ciągu jednego dnia. 2) Akt I: rozmowa Jakuba i Agatki, spór przy śniadaniu, list o powrocie Walerego, bilecik Starościny, zaloty Szarmanckiego do Teresy, przyjazd Walerego. 3) Akt II: Teresa daje Waleremu pas, Szarmancki opowiada o podróży i pokazuje portret Teresy, Starościna daje mu do czytania elegię, Starosta obiecuje kaskadę. 4) Akt III: Agatka wyjaśnia sprawę portretu, Starosta chwali wolną elekcję i odmawia Waleremu, Szarmancki pyta o posag i zostaje odprawiony, Starosta ustępuje na prośbę żony. 5) Scena ostatnia: ślub Jakuba i Agatki, nadanie wolności poddanym.
Co trzeba wiedzieć: 1) Ojciec trzech synów: „Że każdy syn mój służy, żaden nie próżnuje”. 2) Na wieść o powrocie Walerego mówi: „Dom zawsze ustępować powinien krajowi”. 3) O sejmie: „Wskrzeszają mądrą wolność, skracają swywole. / Ten to nieszczęsny nierząd, to sejmów zrywanie, / Kraj zgubiło, ściągnęło obce panowanie”. 4) O pośle: „Powinien wprzód myślić”; „Człek cnotliwy jest stałym, człek próżny upartym”. 5) O wychowaniu: młodzieniec „Wie dobrze kto jest Vestris, nie wie kto Batory”; „Widzimy cudzoziemki w własnym naszym kraju”. 6) O podróżach: „Niech przejmuje ich cnoty, nie śmieszne zwyczaje”. 7) W finale: „Być raczej waszym ojcem, aniżeli panem”.
Co trzeba wiedzieć: 1) Jakub mówi o nim: „Prawdziwyż to gaduła!”. 2) Tęskni za dawnymi czasami: „Jak to Polak szczęśliwie żył pod Augustami!”. 3) Płacze nad liberum veto: „Liberum Veto, tej to wolności źrenicy!”. 4) Chwali się: „Ja, co nigdy nie czytam, lub przynajmniej mało, / Wiem, że tak jest najlepiej, jak przedtem bywało”. 5) Uważa, że „Poseł gadać powinien”. 6) Drugą żonę wziął dla majątku: „dość powiedzieć, że była posażna”. 7) Córce nie da posagu: „Ja za życia mojego nie dam i szeląga”. 8) Wolną elekcję ceni za zyski: „Ten daje sumę, i tak człek się zapomoże”. 9) Ulega żonie ze strachu przed rozwodem.
Co trzeba wiedzieć: 1) Rozmowy o polityce: akt I, scena II oraz akt III, scena V. 2) Liberum veto – Starosta: źrenica wolności; Podkomorzy: przyczyna zaborów i klęsk. 3) Sejm gotowy – Starosta chce sejmu „tylko o świętym Michale, / Nie więcej jak sześć niedziel”. 4) Przymierze – Starosta: „Polska nigdy się z nikim łączyć nie powinna”; Podkomorzy: „Mamy dziś sprzymierzeńca, mieliśmy wprzód pana”. 5) Sukcesja – Starosta: „Godziłoż się w tym rządzie o sukcesji gadać?”; Walery: „Naród jest panem naszym”. 6) Elekcja – według Starosty zamieszki nie szkodzą: „Obce wojsko, jak wkroczy, to wszystko pogodzi”. 7) W tekście nie ma sporu o liczebność wojska.
Co trzeba wiedzieć: 1) Druga żona Starosty, macocha Teresy; według Jakuba „Mniej od pierwszej rozsądna, lecz za to modniejsza”. 2) Bilecik: „głowa źle mi robiła przez noc całą”; Podkomorzyna: „Kuzynka z francuskiego myśli swe tłumaczy”. 3) Wtrąca francuskie zwroty („Mon coeur”). 4) W młodości kochała Szambelana („Kochałam Szambelana, cud doskonałości”). 5) Czyta „Noce” Younga, zna „Nową Heloizę”. 6) Wymusza na mężu kaskadę w miejscu karczmy i młyna: „Jutro Żyda wypędzę, i kaskadę zrobię”. 7) Popiera Szarmanckiego, ale po żądaniu posagu prosi męża: „Proszę cię, chciej już oddać córkę Waleremu”.
Co trzeba wiedzieć: 1) Dawny kolega Walerego z konwiktu. 2) Porzucił sprawy sądowe, gabinet i wojsko: „Wolałem przegrać dobra niż pilnować sprawy”. 3) Za granicą był rok; o Paryżu: „Nie uwierzysz, w Paryżu jakie teraz nudy!”. 4) W Anglii trzy tygodnie: „Kupiłem dwie par sprzączek i szpadę stalowę; / Byłem na Parlamencie: tak jak u nas krzyki”. 5) W czasie sejmu: „Łajałem wraz z drugimi sejm w Saskim ogrodzie”. 6) Cel zalotów: „Parę milijoników dobrze jest zacapić”. 7) Chwali się portretami i listami kobiet; portret Teresy kazał namalować potajemnie. 8) Gubi go pytanie: „Jak wielki będzie posag, i czyli gotowy?”.
Co trzeba wiedzieć: 1) Wychowali się razem u Podkomorstwa; Starosta obiecał ich połączyć tylko ustnie. 2) Teresa odrzuca zaloty Szarmanckiego: „Lecz ja spokojne życie nad przepych przekładam”. 3) Walery zrzeka się posagu: „Niech je zatrzyma, ale niech mi odda ciebie”; „Wyrzekam się majątku, lecz żądam osoby”. 4) Teresa daje mu pas, który szyła nocami. 5) Walery do Szarmanckiego: „Pamiętać, żeś Polakiem, żeś obywatelem, / Żeś najpierwsze twe winien ojczyźnie usługi”; „Będą się kłaniać, ale nie będą szanować”. 6) Na widok portretu Teresy unosi się gniewem, w akcie III przeprasza. 7) Teresa prosi ojca o zgodę albo o klasztor.
Co trzeba wiedzieć: 1) Akt II, scena VII. 2) Wiersz należy do Starościny; napisał go „wierszopis jeden, znany z swej czułości”, Szarmancki tylko czyta. 3) Szambelan był ukochanym Starościny z młodości. 4) Zginął, gdy koło jego kariolki uderzyło o kamień. 5) Początek i koniec: „Płaczcie, małe amorki! płaczcie, Alciony! / Szambelan już nie żyje, Szambelan zgubiony”. 6) Żal nad rzeczami: „W cóż się teraz obrócą piękne twoje sprzączki, / Konie, fraki, łańcuszki i złote obrączki?”. 7) Reakcja Szarmanckiego: „Smutny będę przez tydzień”. 8) Komizm wynika z zestawienia podniosłego tonu z błahą treścią.
Co trzeba wiedzieć: 1) Starościna ręczyła: „Nie myśli o posagu, gdy kto kocha szczerze”. 2) Szarmancki upomina się o intercyzę i posag; Starosta: „Takiemu paniczowi nie oddam twej ręki”. 3) Walery odbiera portret Teresy. 4) Starosta nadal odmawia Waleremu, ustępuje po prośbie żony: „Zaraz zemdleje albo zechce się rozwodzić”. 5) Stawia warunek, by zięć nie uczył żony i dzieci swoich poglądów. 6) Jakub i Agatka proszą o zgodę na ślub. 7) Podkomorzy: „Niech ich podległość ze dniem dzisiejszym ustanie, / Ciebie i włość mą całą wolnością nadaję”. 8) Jakub: „Nie porzucim cię nigdy, choć będziemy wolni”. 9) Starosta: „To tylko waćpan robisz dla drugich zgorszenie”.
Co trzeba wiedzieć: 1) Podtytuł: „Komedia w 3 aktach”; jedno miejsce, jeden dzień. 2) Wiersz: trzynastozgłoskowiec o rymach parzystych; prozą tylko bilecik Starościny. 3) Komedia polityczna to odmiana komedii satyrycznej ośmieszająca współczesne autorowi stronnictwa i poglądy; „Powrót posła” uchodzi za pierwszą polską komedię polityczną. 4) Autor był posłem na Sejm Czteroletni (1788–1792). 5) Pisana w czwartym kwartale 1790 r., premiera 15 stycznia 1791 r. w Warszawie. 6) Trzy dni po premierze zaatakował ją w sejmie poseł kaliski Jan Suchorzewski. 7) Konstytucję 3 maja uchwalono niespełna cztery miesiące po premierze.
📖 Do zapamiętania
Postacie, motywy, cytaty i konteksty z „Powrotu posła”, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Elegię na śmierć Szambelana napisał Szarmancki o swoim towarzyszu
Szarmancki tylko czyta elegię (akt II, scena VII). Wiersz wyjmuje z pularesu Starościna i mówi, że napisał go „wierszopis jeden, znany z swej czułości”. Szambelan był jej ukochanym z młodości („Kochałam Szambelana, cud doskonałości”), a nie znajomym Szarmanckiego.
Dlaczego: To częsty błąd w teście, bo elegię czyta na głos Szarmancki. Śmieszy tu jednak czułostkowość Starościny – on tylko jej przytakuje, by zdobyć jej poparcie w sprawie Teresy.
Walery opowiada w komedii o obradach sejmu i wygłasza polityczne mowy
O polityce spierają się Podkomorzy i Starosta (akt I, scena II; akt III, scena V). Walery mówi o sprawach publicznych niewiele: „Byleśmy byli zgodni i cierpliwi, / Ujrzymy dobre skutki nowego porządku” oraz „Naród jest panem naszym”. Jego dłuższe wypowiedzi to rozmowy z Teresą i z Szarmanckim.
Dlaczego: Tytuł podsuwa obraz posła-mówcy. Walery to jednak głównie zakochany; o reformach rozprawia za niego ojciec, Podkomorzy.
Walery mówi do Szarmanckiego: „Pamiętaj, żeś Polakiem”
W tekście jest bezokolicznik: „Odtąd innym winieneś zatrudnić się celem, / Pamiętać, żeś Polakiem, żeś obywatelem, / Żeś najpierwsze twe winien ojczyźnie usługi” (akt II, scena IV).
Dlaczego: Wers łatwo przekręcić, gdy cytuje się z pamięci. Liczy się brzmienie z tekstu, a tam jest bezokolicznik, nie tryb rozkazujący.
Starosta zgadza się na ślub Teresy z Walerym, gdy tylko odprawi Szarmanckiego
Po odprawieniu Szarmanckiego Starosta nadal odmawia („Niech Walery waćpannie przestanie się marzyć”). Ustępuje dopiero wtedy, gdy o zgodę prosi Starościna („Proszę cię, chciej już oddać córkę Waleremu”), bo boi się jej omdleń i rozwodu: „Zaraz zemdleje albo zechce się rozwodzić”.
Dlaczego: Łatwo uznać finał za przemianę Starosty. On jednak ustępuje z obawy przed żoną i do końca myśli o jej majątku.
Starościna do końca popiera Szarmanckiego
Popiera go w akcie II i na początku ostatnich scen, ale gdy Szarmancki żąda posagu, oburza się („Fi donc, Monsieur Szarmancki, wstyd mię za waćpana”), a potem sama prosi męża, by oddał Teresę Waleremu.
Dlaczego: Myli jej postawa z aktu II. Zdanie zmienia przy żądaniu posagu, a Starostę przekonuje właśnie jej prośba, nie racje Podkomorstwa.
Starosta i Podkomorzy spierają się w komedii o stutysięczne wojsko i o podatki
W tekście nie ma sporu o liczebność wojska. Podkomorzy mówi tylko: „Wojska wzrastają pełne szlachetnej ochoty” i „Obywatel z radością podatek opłaca”. Spór dotyczy liberum veto, sejmu gotowego, przymierza, wychowania, sukcesji tronu i wolnej elekcji.
Dlaczego: Pomyłka bierze się z wiedzy historycznej: powiększenie wojska to sprawa z dziejów Sejmu Czteroletniego. Bohaterowie komedii o tym jednak nie dyskutują.
Szarmancki mówi mieszaniną polskiego i francuskiego
Francuskie zwroty wtrąca Starościna („Parlez plus bas”, „Mon coeur”, „Je suis mal, je me meurs!”). Szarmancki mówi po polsku; śmieszy tym, co opowiada o podróży i o swoich miłosnych zdobyczach.
Dlaczego: To częsty błąd, bo Szarmancki wrócił z zagranicy. Francuszczyzną popisuje się jednak Starościna – już w bileciku z aktu I.
Szarmancki zwiedzał Paryż i Anglię latami
Za granicą był rok („Rok tylko, alem przejął wszystkie ich zwyczaje”), a w Anglii trzy tygodnie („Trzy tylko niedziele / Bawiłem w Anglii”). Guziki kupował w Paryżu; sprzączki, szpadę i konia – w Anglii, gdzie oglądał też wyścigi („Kursa koni! to w świecie najlepsza ustawa”).
Dlaczego: Szczegóły podróży łatwo poprzestawiać. Przed testem sprawdź, ile trwał wyjazd i co Szarmancki kupił w Paryżu, a co w Anglii.
Podkomorzy w finale mówi: „być raczej ojcem, aniżeli panem”
Pełny wers brzmi: „Być raczej waszym ojcem, aniżeli panem”. Słowa padają w ostatniej scenie, gdy Jakub i Agatka proszą o pozwolenie na ślub; wtedy Podkomorzy ogłasza: „Niech ich podległość ze dniem dzisiejszym ustanie, / Ciebie i włość mą całą wolnością nadaję”.
Dlaczego: Skrócona wersja łatwo zostaje w pamięci, ale liczy się pełny wers. Pada on przy prośbie Jakuba i Agatki o ślub – i z tym ślubem łączy się nadanie wolności.
Komedia powstała po uchwaleniu Konstytucji 3 maja
Niemcewicz pisał ją w czwartym kwartale 1790 r., a premiera odbyła się 15 stycznia 1791 r. w Warszawie – niespełna cztery miesiące przed uchwaleniem Konstytucji 3 maja 1791 r.
Dlaczego: Łatwo umieścić komedię po Konstytucji, bo dużo w niej o reformach. W utworze są one jednak dopiero przedmiotem sporu, jak choćby sprawa sukcesji.
Teresa jest córką Podkomorstwa
Teresa to córka Starosty z pierwszego małżeństwa, „wychowana u Podkomorstwa”. Starościna jest jej macochą, a Starosta jest krewnym („koligat”) Podkomorzyny.
Dlaczego: Teresa dorasta u Podkomorstwa, stąd błąd. O jej ręce rozstrzyga jednak ojciec, Starosta – i na tym stoi cała intryga.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Te pytania są realnymi pytaniami z bazy dla tematu „Powrót posła” – tak wyglądają w aplikacji, te same komponenty co w quizie.
Wybierz wszystkie poprawne
Do wyboru:
J.U. Niemcewicz — „Powrót posła” (Akt I – Podkomorzy do Gadulskiego) Wskrzeszają mądrą wolność, skracają swywole. Ten to nieszczęsny nierząd, to sejmów zrywanie, Kraj zgubiło, ściągnęło obce panowanie.
✅ Wymagania
📊 Kryteria oceny (CKE)
📝 Limit: co najmniej 400 słów
To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Powrót posła”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Powrót posła” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Możesz też wybrać całą epokę Oświecenie — wtedy quiz losuje z epoki i wszystkich jej lektur. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: 🎭 Świętoszek · 💰 Skąpiec · ⛪ Kazania sejmowe
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do lekturę „Powrót posła” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Powrót posła”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z „Powrotu posła” — pierwsze pytanie w minutę.
Znajomość treści utworu, postaci, problematyki i pojęć potrzebnych do interpretacji. „Powrót posła” jest w podstawie programowej wśród przykładowych lektur uzupełniających (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte: wybór odpowiedzi, wielokrotny wybór, dopasowanie, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte i wypracowania ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło. W wypracowaniu maturalnym odwołanie do lektury musi być poprawne rzeczowo, dlatego warto znać utwór dokładnie.
Test obejmuje jedną lekturę i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie podstawowym to 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Powrót posła” – przećwicz je w Quizie.
79 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
