🌍 GeografiaGeografia fizycznaPR

Litosfera i geologia — zadania maturalne

Budowa wnętrza Ziemi i tektonika płyt, ruchy górotwórcze, wulkanizm, plutonizm, trzęsienia ziemi, minerały i skały, dzieje Ziemi i przekroje geologiczne, wietrzenie, kras, ruchy masowe, rzeźbotwórcza działalność rzek, wiatru, lodowców i morza.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z litosfery i geologii z odpowiedziami →

zadań w dziale
148
zadań w dziale
umiejętności
10
umiejętności
pułapek do unikania
6
pułapek do unikania
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Litosfera i geologia” (Geografia) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Litosfera i geologia

„Litosfera i geologia” w Quizie — jak ćwiczysz

148 pytań z tego działu w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Litosfera i geologia”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz dział, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

9 typów zadań — Litosfera i geologia

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Zamknięte (A–D) 33
  • Otwarte 20
  • Uzupełnij 17
  • Wielokrotny wybór 15
  • Wykres 15
  • Dopasuj 14
  • Prawda/Fałsz 12
  • Obliczenia 11
  • Tabela danych 11

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z działu „Litosfera i geologia” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz dział „Litosfera i geologia” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Dział obejmuje wymagania z zakresu podstawowego (V. Litosfera) i rozszerzonego (V. Dynamika procesów geologicznych i geomorfologicznych). Procesy wewnętrzne: związek budowy wnętrza Ziemi z ruchem płyt litosfery, ruchy górotwórcze, wulkanizm, plutonizm, trzęsienia ziemi.

Procesy zewnętrzne: wietrzenie fizyczne i chemiczne, krasowienie, grawitacyjne ruchy masowe oraz erozja, transport i akumulacja w wykonaniu rzek, wiatru, lodowców górskich, lądolodu i morza.

Do tego minerały skałotwórcze, geneza skał magmowych, osadowych i przeobrażonych, wiek względny i bezwzględny skał, najważniejsze wydarzenia w dziejach Ziemi oraz odtwarzanie ich z przekroju geologicznego i odkrywki. W Informatorze CKE jest wiązka zadań o strefie Benioffa (subdukcja, trzęsienia ziemi, wulkanizm).

Przed maturą

Powtórka z litosfery i geologii krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Litosfera, Astenosfera, Subdukcja i 9 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    10 umiejętności do odhaczenia, od „Budowa wnętrza Ziemi a ruch płyt litosfery” po „Struktury tektoniczne i rozmieszczenie zjawisk geologicznych”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    6 pułapek, np. „Płyty litosfery pływają po ciekłej magmie, którą wypełniony jest płaszcz Ziemi”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Najpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.

Zakres materiału

Umiejętności sprawdzane w tym dziale

Lista zgodna z wymaganiami podstawy programowej PR i Informatorem CKE.

  1. 1

    Budowa wnętrza Ziemi a ruch płyt litosfery

    Dzielisz wnętrze Ziemi na skorupę ziemską, płaszcz i jądro. Jądro zewnętrzne jest ciekłe, a jądro wewnętrzne stałe. Litosfera to skorupa razem z najwyższą, sztywną częścią płaszcza górnego. Leży na astenosferze, w której skały są plastyczne, i jest podzielona na płyty. Płyty przemieszczają się dzięki prądom konwekcyjnym w płaszczu, a na ich granicach skupiają się procesy endogeniczne. Na granicach rozbieżnych (grzbiety śródoceaniczne, ryfty kontynentalne, np. Wielki Rów Wschodnioafrykański) powstaje nowa skorupa. Na granicach zbieżnych płyta oceaniczna, gęstsza od kontynentalnej, wsuwa się pod inną płytę albo zderzają się dwie płyty kontynentalne. Na granicach przesuwczych płyty mijają się bokiem, jak wzdłuż uskoku San Andreas (wymaganie V.1, zakres podstawowy).

  2. 2

    Ruchy górotwórcze, wulkanizm, plutonizm i trzęsienia ziemi

    W strefach zbieżności płyt warstwy skalne są ściskane i fałdowane, a w wyniku ruchów górotwórczych powstają góry fałdowe, np. Andy przy subdukcji, Himalaje przy zderzeniu dwóch kontynentów. Sztywne skały pękają i tworzą uskoki, zręby i rowy tektoniczne. Wulkanizm to wydobywanie się magmy na powierzchnię w postaci lawy, gazów i materiału piroklastycznego. Wulkan tarczowy (np. na Hawajach) zbudowany jest z zastygłej rzadkiej lawy bazaltowej i ma łagodne stoki, a stożek warstwowy (np. Fudżi) tworzą na przemian warstwy lawy i piroklastyków. Plutonizm to wciskanie się magmy w skorupę i jej krzepnięcie pod powierzchnią, w postaci batolitów, lakolitów i żył. Trzęsienie ziemi powstaje, gdy naprężenia w skałach gwałtownie się rozładowują, a energia rozchodzi się falami sejsmicznymi od ogniska (hipocentrum) (wymaganie V.2, zakres podstawowy).

  3. 3

    Procesy zewnętrzne i ich formy

    Każdy czynnik zewnętrzny niszczy (erozja), przenosi (transport) i osadza materiał skalny (akumulacja). Rzeka w górnym biegu pogłębia koryto erozją wgłębną i tworzy dolinę o przekroju litery V, niżej podcina brzegi erozją boczną i meandruje, a odcięty meander staje się starorzeczem; u ujścia może powstać delta. Wiatr wywiewa drobny materiał (deflacja), szlifuje skały niesionym piaskiem (korazja) i usypuje wydmy. Lodowiec górski żłobi cyrki i doliny o przekroju litery U i pozostawia moreny. Lądolód zostawia moreny, a wody z jego topnienia usypują sandry. Morze niszczy brzeg abrazją, tworząc klif, i usypuje plaże i mierzeje. Wietrzenie rozkłada skały na miejscu i przygotowuje materiał do transportu (wymaganie V.3, zakres podstawowy).

  4. 4

    Rozpoznawanie skał i ich zastosowanie

    Rozpoznajesz popularne skały po barwie, wielkości kryształów lub ziaren, warstwowaniu i reakcji z rozcieńczonym kwasem solnym, w którym wapień i marmur się burzą. Łączysz skałę z jej wykorzystaniem: granit i bazalt służą jako kamień budowlany i drogowy, wapień do produkcji cementu i wapna, piasek kwarcowy do wyrobu szkła, glina i ił do produkcji cegieł i ceramiki, marmur jako kamień dekoracyjny i rzeźbiarski, gips w budownictwie, sól kamienna w przemyśle chemicznym i spożywczym, a węgiel kamienny i brunatny w energetyce (wymaganie V.4, zakres podstawowy).

  5. 5

    Minerały skałotwórcze i geneza skał

    Wymieniasz główne minerały skałotwórcze: kwarc, skalenie, miki, kalcyt, oliwin, pirokseny i amfibole. Skały dzielisz według genezy. Skały magmowe głębinowe (granit, gabro) krzepną powoli w głębi skorupy i mają duże kryształy, a wylewne (bazalt, ryolit) krzepną szybko na powierzchni i mają kryształy drobne. Skały osadowe dzielisz na okruchowe (żwir, zlepieniec, piaskowiec, ił, less, glina lodowcowa), chemiczne (sól kamienna, gips) i organogeniczne (wapień organogeniczny, kreda pisząca, węgle). Skały przeobrażone powstają z innych skał pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia, np. marmur z wapienia, kwarcyt z piaskowca kwarcowego, gnejs np. z granitu (wymaganie V.3, zakres rozszerzony).

  6. 6

    Wiek względny i bezwzględny skał, odkrywka geologiczna

    Wiek względny ustalasz z zasady superpozycji (w niezaburzonym układzie warstwa niżej jest starsza), z zasady przecinania (uskok, żyła czy intruzja są młodsze od skał, które przecinają) i ze skamieniałości przewodnich. Wiek bezwzględny podają metody izotopowe, oparte na stałym tempie rozpadu pierwiastków promieniotwórczych, a dla młodych osadów także liczenie rocznych warstewek, np. iłów warwowych. Przykład: jeśli izotop ma okres połowicznego rozpadu 1 mld lat, a w minerale została jedna czwarta jego pierwotnej ilości, to minęły dwa okresy połowicznego rozpadu, czyli minerał ma ok. 2 mld lat (przy założeniu, że izotop nie ubywał inaczej niż przez rozpad). W odkrywce odczytujesz z rodzaju skał dawne środowisko: wapień z muszlami świadczy o morzu, glina lodowcowa o obecności lądolodu (wymagania V.1 i V.10, zakres rozszerzony).

Pokaż pozostałe 4
  1. 7

    Najważniejsze wydarzenia w dziejach Ziemi

    Znasz kolejność jednostek czasu geologicznego: prekambr, potem era paleozoiczna (kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon, perm), mezozoiczna (trias, jura, kreda) i kenozoiczna (paleogen, neogen, czwartorzęd z plejstocenem i holocenem). Przyporządkowujesz im fałdowania: kaledońskie w starszym paleozoiku (np. Góry Skandynawskie), hercyńskie w młodszym paleozoiku (np. Ural) i alpejskie w mezozoiku i kenozoiku, trwające do dziś (Alpy, Karpaty, Himalaje, Andy). W karbonie z bujnych lasów bagiennych powstawały pokłady węgla kamiennego, mezozoik to czas dinozaurów i amonitów, a w plejstocenie lądolody kilkakrotnie nasuwały się na rozległe obszary półkuli północnej. Transgresje i regresje morza odczytujesz z następstwa osadów morskich i lądowych na przekroju geologicznym (wymaganie V.2, zakres rozszerzony).

  2. 8

    Wietrzenie fizyczne, chemiczne i krasowienie

    Wietrzenie fizyczne rozdrabnia skałę bez zmiany jej składu. Zamróz działa tam, gdzie woda wielokrotnie zamarza w szczelinach i zwiększa wtedy objętość (klimat zimny, wysokie góry), a insolacja tam, gdzie skała silnie nagrzewa się w dzień i wychładza w nocy (pustynie). Produktem jest gruz, a u podnóża stoków piargi. Wietrzenie chemiczne zmienia skład skał przez rozpuszczanie, utlenianie i hydrolizę, najsilniej w klimacie gorącym i wilgotnym, gdzie tworzy grube pokrywy zwietrzelin. Krasowienie to rozpuszczanie wapieni i dolomitów przez wodę z rozpuszczonym dwutlenkiem węgla, a także gipsu i soli kamiennej. Powstają formy powierzchniowe (żłobki, leje krasowe, uwały, polja, ostańce) i podziemne (jaskinie z naciekami: stalaktytami, stalagmitami, stalagnatami) (wymaganie V.5, zakres rozszerzony).

  3. 9

    Ruchy masowe i ograniczenia w zagospodarowaniu terenu

    Rozróżniasz odpadanie (obrywanie), osuwanie, spełzywanie, spływy i soliflukcję, czyli spływanie rozmarzniętej warstwy gruntu po zamarzniętym podłożu. Ruchom masowym sprzyjają strome stoki, nachylone zgodnie ze stokiem warstwy skał przepuszczalnych na nieprzepuszczalnych, długotrwałe opady, podcinanie stoku przez rzekę lub morze i wstrząsy sejsmiczne. Człowiek przyspiesza je, gdy podcina stok przy budowie dróg, obciąża go budynkami, wycina las albo nawadnia grunt. Zapobiega się im przez zalesianie i zadarnianie, odwadnianie stoku, mury oporowe i rezygnację z zabudowy na osuwiskach. Podajesz też inne ograniczenia zagospodarowania wynikające z podłoża i rzeźby: duże nachylenie stoków, grunty słabonośne (torfy, namuły), lessy rozcinane wąwozami, zapadliska na terenach krasowych (wymagania V.6 i V.7, zakres rozszerzony).

  4. 10

    Struktury tektoniczne i rozmieszczenie zjawisk geologicznych

    Wyjaśniasz, jak procesy geologiczne tworzą struktury tektoniczne. Przy ściskaniu plastycznych warstw powstają fałdy (antykliny i synkliny), a przy silnym nacisku płaszczowiny nasunięte na inne skały, jak w Alpach i Karpatach. Pękanie sztywnych skał daje uskoki, a bloki wyniesione między uskokami tworzą zręby (np. Szwarcwald i Wogezy), obniżone zaś rowy tektoniczne (rów Górnego Renu, rów Bajkału). Dostrzegasz prawidłowość w rozmieszczeniu zjawisk: czynne wulkany i ogniska trzęsień ziemi układają się w pasy wzdłuż granic płyt, przede wszystkim wokół Oceanu Spokojnego, na grzbietach śródoceanicznych i w pasie gór alpejskich. Wyjątkiem są wulkany nad plamami gorąca we wnętrzu płyt, np. na Hawajach (wymagania V.8 i V.9, zakres rozszerzony).

Typowe błędy

Pułapki, w które wpadają maturzyści

Typowe błędy w zadaniach z tego działu — i jak ich unikać.

✗ Błąd

Płyty litosfery pływają po ciekłej magmie, którą wypełniony jest płaszcz Ziemi

✓ Poprawnie

Płaszcz Ziemi jest w przeważającej części stały, a płyty przesuwają się po astenosferze, w której skały są plastyczne; ciekłe jest jądro zewnętrzne

Dlaczego: Poprzeczne fale sejsmiczne (fale S) nie rozchodzą się w cieczach. Przechodzą przez płaszcz, a nie przechodzą przez jądro zewnętrzne. Konwekcja w płaszczu to bardzo powolne płynięcie skał w stanie plastycznym, a magma tworzy się tylko lokalnie, np. nad strefami subdukcji i pod grzbietami śródoceanicznymi.

✗ Błąd

Himalaje, tak jak Andy, mają wiele czynnych wulkanów, bo oba łańcuchy leżą na granicy zbieżnej

✓ Poprawnie

W Himalajach praktycznie nie ma czynnych wulkanów; przy zderzeniu dwóch płyt kontynentalnych nie dochodzi do subdukcji płyty oceanicznej

Dlaczego: Magma zasilająca wulkany Andów powstaje nad płytą oceaniczną wciąganą w głąb płaszcza. Płyta indyjska i eurazjatycka mają skorupę kontynentalną, zbyt lekką, by zanurzyć się głęboko w płaszcz. Płyta indyjska podsuwa się pod eurazjatycką, skały ulegają fałdowaniu i nasuwaniu, a trzęsienia ziemi są tam częste.

✗ Błąd

Warstwa skalna leżąca niżej jest zawsze starsza od warstwy leżącej wyżej

✓ Poprawnie

Zasada superpozycji obowiązuje tylko w niezaburzonym układzie warstw

Dlaczego: W fałdach obalonych i w płaszczowinach starsze skały mogą leżeć na młodszych. Intruzja magmowa jest młodsza od skał, w które się wcisnęła, choć leży głębiej. Dlatego przed odczytaniem wieku z przekroju sprawdza się, czy warstwy nie zostały sfałdowane, nasunięte albo przecięte.

✗ Błąd

Granit i bazalt to ta sama skała, która zastygła na różnej głębokości

✓ Poprawnie

Granit i bazalt powstają z magmy o różnym składzie; wylewnym odpowiednikiem granitu jest ryolit, a głębinowym odpowiednikiem bazaltu jest gabro

Dlaczego: Skład magmy decyduje o składzie mineralnym skały: granit zawiera dużo kwarcu i skaleni, bazalt składa się głównie z ciemnych minerałów i skaleni, zwykle bez kwarcu. Głębokość krzepnięcia decyduje o wielkości kryształów: duże powstają przy powolnym stygnięciu w głębi, drobne przy szybkim na powierzchni.

Pokaż pozostałe 2
✗ Błąd

Ramiona wydmy parabolicznej wskazują kierunek, w którym wieje wiatr

✓ Poprawnie

Ramiona wydmy parabolicznej są skierowane pod wiatr (w stronę, z której wieje), a rogi barchanu wskazują kierunek, w którym wieje wiatr

Dlaczego: Ramiona wydmy parabolicznej utrwala roślinność, więc zostają w tyle, a środkowa, nieporośnięta część wędruje z wiatrem dalej. Barchan powstaje na podłożu bez roślin: jego boki mają mniej piasku i przesuwają się szybciej niż środek, dlatego rogi wysuwają się do przodu.

✗ Błąd

Magnituda i intensywność trzęsienia ziemi to dwie nazwy tej samej wielkości

✓ Poprawnie

Magnituda wyraża energię wyzwoloną w ognisku i ma jedną wartość dla danego trzęsienia; intensywność opisuje skutki w konkretnym miejscu

Dlaczego: To samo trzęsienie ziemi daje w różnych miejscach różną intensywność: zwykle maleje ona wraz z odległością od epicentrum, a zależy też od podłoża i jakości zabudowy. Magnitudę podaje się w skali Richtera lub skali magnitudy momentu, intensywność w skalach makrosejsmicznych, np. Mercallego.

Do zapamiętania

Definicje i pojęcia do powtórzenia

Litosfera
Sztywna, zewnętrzna powłoka Ziemi złożona ze skorupy ziemskiej i najwyższej części płaszcza górnego
Jest podzielona na płyty litosfery
Astenosfera
Strefa płaszcza górnego leżąca pod litosferą, w której skały są plastyczne
Po astenosferze przemieszczają się płyty litosfery
Subdukcja
Wsuwanie się jednej płyty litosfery pod drugą w strefie ich zbieżności
Pogrąża się płyta oceaniczna, bo jest gęstsza; przy strefie subdukcji powstają rów oceaniczny i wulkany, a ogniska trzęsień ziemi leżą w samej strefie kontaktu płyt (strefie Benioffa)
Spreading
Rozsuwanie się płyt litosfery wzdłuż grzbietu śródoceanicznego, połączone z tworzeniem nowej skorupy oceanicznej
Wiek skorupy oceanicznej rośnie wraz z odległością od osi grzbietu
Plama gorąca
Miejsce, w którym gorąca materia z głębi płaszcza stale podnosi się ku litosferze i zasila wulkany niezależnie od granic płyt
Płyta przesuwa się nad plamą, dlatego powstaje łańcuch wysp wulkanicznych tym starszych, im dalej od plamy leżą (Hawaje)
Hipocentrum i epicentrum
Hipocentrum to ognisko trzęsienia ziemi w głębi Ziemi, a epicentrum to punkt na powierzchni leżący bezpośrednio nad nim
Metamorfizm
Przeobrażenie skał w stanie stałym pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia
Przykłady: wapień przechodzi w marmur, piaskowiec kwarcowy w kwarcyt
Skamieniałość przewodnia
Skamieniałe szczątki organizmu, który żył krótko w dziejach Ziemi, a był szeroko rozprzestrzeniony, dzięki czemu wskazują wiek względny warstw
Rolę taką pełnią np. poszczególne gatunki graptolitów i amonitów
Transgresja morska
Wkraczanie morza na obszar lądu
Wycofywanie się morza to regresja; na przekroju transgresję zdradzają osady morskie leżące na lądowych
Krasowienie
Rozpuszczanie skał przez wodę, prowadzące do powstania form krasowych
Wapienie i dolomity rozpuszcza woda zawierająca dwutlenek węgla; krasowieją też gips i sól kamienna
Uskok
Pęknięcie w skałach, wzdłuż którego bloki skalne przemieściły się względem siebie
Blok wyniesiony między uskokami to zrąb, a obniżony to rów tektoniczny
Płaszczowina
Duży pakiet skał oderwany od podłoża i nasunięty na inne skały podczas ruchów górotwórczych
W płaszczowinie starsze skały mogą leżeć na młodszych

Jak się uczyć

Jak skutecznie uczyć się tego działu

  1. 1

    Wiązka zadań 13 w Informatorze CKE dotyczy strefy Benioffa. W zadaniu 13.1 (za 2 punkty) uzupełnia się zdania, a rozwiązanie brzmi: konwekcja zachodzi w płaszczu, orogen powstaje w miejscu zbieżności płyt, a wulkanizm w strefie Benioffa przebiega w warunkach subdukcji. W zadaniu 13.2 (za 2 punkty) zasady oceniania wymagają dwóch elementów wyjaśnienia: powstania naprężeń skał w strefie tarcia między płytami i ich rozładowania oraz uwolnienia energii w postaci fal sejsmicznych. Do tego trzeba podać przykład wybrzeża, np. zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej. Opisz w odpowiedzi cały łańcuch przyczyn, a nie samo słowo „subdukcja”. W zdaniu 1 mowa o „ruchach konwekcyjnych magmy”, ale wybiera się „płaszczu”. Płaszcz jest w przeważającej części stały, a konwekcja to bardzo powolne płynięcie jego skał, nie przepływ ciekłej magmy.

  2. 2

    W zadaniu 14.1 z Informatora CKE (za 1 punkt) uzupełnia się schemat wydarzeń z przekroju geologicznego od najstarszego do najmłodszego. Schemat ma sześć pól, a litery F (pierwsze pole) i G (czwarte pole) są już wpisane. Rozwiązanie to F-E-D-G-B-C. Na liście jest siedem wydarzeń, więc nie każde trzeba wykorzystać: litery A (powstanie płaszczowiny) w rozwiązaniu nie ma. Wydarzenia dopasuj do skał z legendy i uporządkuj według okresów, a intruzję i uskok ustaw po skałach, które przecinają.

  3. 3

    W zadaniu 14.2 z Informatora CKE (za 2 punkty) trzeba podać dwie skały osadowe z przekroju i wyjaśnić ich powstanie z uwzględnieniem procesu i jego uwarunkowań. Przykładowe rozwiązanie podaje wapień (sedymentacja w zbiornikach wodnych szczątków organizmów z wapiennymi skorupkami lub szkieletami) i glinę lodowcową (topnienie lodowca i osadzanie niesionego przez niego materiału skalnego o różnej wielkości). Sama nazwa skały bez procesu nie wystarcza.

  4. 4

    W zadaniu 2.1 z Informatora CKE (za 3 punkty, wymagania V.5 i V.6 z zakresu rozszerzonego oraz V.3 z podstawowego) na mapie okolic Kazimierza Dolnego wskazuje się formy rzeźby, np. wąwóz, starorzecze, skarpę. Zasady oceniania wymagają przy każdej formie nazwy, cechy przyrodniczej, procesu i czynnika rzeźbotwórczego, a za trzy nazwy bez opisów jest 1 punkt. Pisz więc pełny opis według tego schematu.

  5. 5

    Zadanie 1.3 z Informatora CKE łączy wymaganie V.7 z zakresu rozszerzonego z planowaniem przestrzennym: trzeba podać ograniczenia w zagospodarowaniu trzech obszarów i wyjaśnić każde. W przykładowych rozwiązaniach są m.in. terasa zalewowa z płytko zalegającymi wodami podziemnymi i duże nachylenie stoków z możliwością osuwisk. Przy każdym ograniczeniu napisz, na czym ono polega i jaki ma skutek dla zabudowy.

Typy zadań

Typy zadań w tym dziale

Każdy typ wymaga innej strategii rozwiązywania.

FAQ

FAQ — Litosfera i geologia

Ile punktów na maturze z geografii dają zadania z litosfery?
CKE nie podaje podziału punktów na działy. Informator CKE opisuje cały arkusz: egzamin trwa 180 minut, w arkuszu jest od 25 do 35 zadań, w tym wiązek, a za wszystkie zadania można uzyskać 60 punktów. Wiązka może zawierać od dwóch do czterech zadań występujących we wspólnym kontekście.
Czy trzeba znać daty er i okresów geologicznych?
Podstawa programowa wymaga, by uczeń rozumiał zasady ustalania wieku względnego i bezwzględnego skał (wymaganie V.1 z zakresu rozszerzonego) i charakteryzował najważniejsze wydarzenia w dziejach Ziemi, odtwarzając je z przekroju geologicznego (wymaganie V.2). Dat w milionach lat wymagania nie wymieniają. Potrzebna jest za to pewna znajomość kolejności er i okresów, bo w zadaniu 14.1 z Informatora CKE legenda przekroju podaje okresy powstania skał, a wydarzenia trzeba ułożyć od najstarszego do najmłodszego.
Co z litosfery jest w zakresie podstawowym, a co tylko w rozszerzonym?
Zakres podstawowy ma cztery wymagania: związek budowy wnętrza Ziemi z ruchem płyt litosfery, procesy wewnętrzne (ruchy górotwórcze, wulkanizm, plutonizm, trzęsienia ziemi), procesy zewnętrzne i skutki działalności rzek, wiatru, lodowców, lądolodu, mórz i wietrzenia oraz rozpoznawanie skał i ich zastosowanie. Zakres rozszerzony dodaje m.in. wiek względny i bezwzględny skał, dzieje Ziemi i przekrój geologiczny, minerały skałotwórcze i genezę skał, wietrzenie i kras, ruchy masowe, struktury tektoniczne i analizę odkrywki geologicznej. W Informatorze CKE wymagania z zakresu podstawowego przypisano m.in. zadaniom 13.1 i 13.2.
Jak rozpoznać skałę w terenie?
Obejrzyj barwę, wielkość i ułożenie kryształów lub ziaren, warstwowanie i ewentualne skamieniałości. Duże, widoczne gołym okiem kryształy kwarcu, skaleni i zwykle miki wskazują na granit, drobnoziarnista ciemna skała bez widocznych kryształów na bazalt. Kropla rozcieńczonego kwasu solnego na wapieniu i marmurze wywołuje burzenie, bo wydziela się dwutlenek węgla. Wapień od marmuru odróżnisz po budowie: marmur ma budowę wyraźnie krystaliczną (ziarnistą) i zwykle nie zawiera rozpoznawalnych skamieniałości. Rozpoznawanie skał podczas lekcji w terenie to wymaganie V.4 z zakresu rozszerzonego.
Jak zrobić powtórkę z litosfery i geologii przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Wiązka zadań 13 w Informatorze CKE dotyczy strefy Benioffa. 2) W zadaniu 14.1 z Informatora CKE (za 1 punkt) uzupełnia się schemat wydarzeń z przekroju geologicznego od najstarszego do najmłodszego. 3) W zadaniu 14.2 z Informatora CKE (za 2 punkty) trzeba podać dwie skały osadowe z przekroju i wyjaśnić ich powstanie z uwzględnieniem procesu i jego uwarunkowań. Na koniec sprawdź się w quizie z litosfery i geologii, a potem w pełnym sprawdzianie.

Powiązane działy

Naturalne kontynuacje tematu

← Wszystkie działy

Zacznij rozwiązywać zadania z litosfery i geologii

Pełen dostęp do 148 zadań z tego działu (PR), pracy z mapami, klimatogramami i przekrojami geologicznymi oraz oceny AI z punktacją CKE.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu