Strategia 🇬🇧 angielski 19 listopada 2026 11 min

Transformacje zdań i słowotwórstwo na maturze z angielskiego — jak nie tracić punktów w zadaniach ze środków językowych

Transformacje zdań angielski matura: jakie zadania ze środków językowych były w arkuszach 2023–2026, które odpowiedzi klucz odrzucał mimo dobrego sensu i jak pilnować limitu wyrazów w luce.

Transformacje zdań angielski matura — pod tym hasłem kryje się część arkusza, w której jedna litera decyduje o punkcie. W zadaniach otwartych sprawdzających znajomość środków językowych wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna, więc dobrze zrozumiane zdanie z literówką w luce nadal daje zero. Ten poradnik nie zgaduje, co „zwykle” bywa na egzaminie. Opiera się na Informatorze o egzaminie maturalnym z języka angielskiego oraz na arkuszach i zasadach oceniania z lat 2023–2026, które otworzyliśmy zadanie po zadaniu. Zobaczysz, ile ważą środki językowe na poziomie podstawowym i rozszerzonym, jakie typy zadań otwartych naprawdę się pojawiły, jak przejść przez pojedynczą transformację w pięciu krokach i które odpowiedzi klucz odrzucił, choć brzmiały prawie dobrze. Na końcu dostajesz plan ćwiczeń seriami po dziesięć luk.

Środki językowe na maturze z angielskiego — ile ważą na PP i PR

Część pisemna egzaminu z języka obcego ma na obu poziomach te same cztery części: rozumienie ze słuchu, rozumienie tekstów pisanych, znajomość środków językowych i wypowiedź pisemną. Zadania ze środków językowych (leksykalno-gramatycznych) są oparte na pojedynczych zdaniach lub krótkich tekstach zamieszczonych w arkuszu. Jeśli chcesz najpierw zobaczyć cały dzień egzaminu od wejścia na salę, przeczytaj, jak wygląda i przebiega matura.

Poziom podstawowyPoziom rozszerzony
Czas całej części pisemnej120 minut150 minut
Liczba zadań ze środków językowych13 zadań14 zadań
Punktacja1 punkt za każdą poprawną odpowiedź1 punkt za każdą poprawną odpowiedź
Udział w wyniku sumarycznym22%23%

„Zadanie” w tej tabeli oznacza pojedynczą lukę. W arkuszach są one zgrupowane w wiązki, a Informator zapowiada 3–4 wiązki, w tym przynajmniej jedną z zadaniami otwartymi. Na poziomie podstawowym w arkuszach z lat 2023–2026 środki językowe zajmowały zadania 8.–11. o wartości 3, 4, 3 i 3 punktów. Na poziomie rozszerzonym w latach 2023–2025 były to zadania 7.–9. za 6, 4 i 4 punkty. Suma: 3 + 4 + 3 + 3 = 13 na PP i 6 + 4 + 4 = 14 na PR, czyli dokładnie tyle, ile podaje Informator. Ile z tego potrzebujesz do zdania, a ile do dobrego wyniku na studia, sprawdzisz w tekście ile procent trzeba mieć na maturze.

Jakie zadania ze środków językowych były w arkuszach 2023–2026

Informator wymienia przykładowe typy zadań otwartych ze środków językowych, takie same dla obu poziomów: zadanie z lukami, transformacje, słowotwórstwo, tłumaczenie, gramatykalizacja i set leksykalny. To lista z „np.”, a nie zamknięty katalog. Dlatego zamiast zgadywać, sprawdziliśmy, co faktycznie stało w zadaniach otwartych w kolejnych sesjach (terminy główne; dla PR mamy arkusze 2023–2025).

SesjaPoziomZadanieCo trzeba było zrobićLimit w luce
2023PP10. (0–3)uzupełnić tekst, jeden wyraz w lukęjeden wyraz
2023PP11. (0–3)przetłumaczyć fragment z polskiegomaksymalnie trzy wyrazy
2024PP10. (0–3)wpisać wyraz z ramki w odpowiedniej formiejeden wyraz
2024PP11. (0–3)transformacja z wyrazem podanym drukowanymi literamimaksymalnie cztery wyrazy
2025PP10. (0–3)uzupełnić tekst, jeden wyraz w lukęjeden wyraz
2025PP11. (0–3)transformacja z wyrazem podanym WIELKIMI literamimaksymalnie pięć wyrazów
2026PP10. (0–3)wpisać wyraz z ramki w odpowiedniej formiejeden wyraz
2026PP11. (0–3)transformacja z wyrazem podanym WIELKIMI literamimaksymalnie cztery wyrazy
2023PR8. (0–4)słowotwórstwo: przekształcić wyraz podany w nawiasiejeden wyraz
2023PR9. (0–4)uzupełnić zdania wyrazami z nawiasu w odpowiedniej formiemaksymalnie pięć wyrazów
2024PR8. (0–4)słowotwórstwo: przekształcić wyraz podany w nawiasiejeden wyraz
2024PR9. (0–4)uzupełnić zdania wyrazami z nawiasu w odpowiedniej formiemaksymalnie cztery wyrazy
2025PR8. (0–4)słowotwórstwo: przekształcić wyraz z ramki, dwa wyrazy nadmiarowejeden wyraz
2025PR9. (0–4)uzupełnić zdania wyrazami z nawiasu w odpowiedniej formiemaksymalnie pięć wyrazów

Z tabeli wynikają dwa praktyczne wnioski. Na poziomie podstawowym transformacja z wyrazem kluczem zajmowała zadanie 11. w sesjach 2024, 2025 i 2026, a w 2023 w tym miejscu było tłumaczenie. Na poziomie rozszerzonym słowotwórstwo i uzupełnianie zdań wyrazami z nawiasu wystąpiły we wszystkich trzech sesjach 2023–2025. Drugi wniosek jest ważniejszy: limit wyrazów zmieniał się z sesji na sesję, więc nie da się go zapamiętać na zapas — trzeba go przeczytać w poleceniu.

Obok zadań otwartych na PP były zadania zamknięte: minidialogi w zadaniu 8. i wybór opcji, która najlepiej oddaje sens wyróżnionego fragmentu, w zadaniu 9. (tak w arkuszu z 2026 roku). Na PR zadanie 7. z 2025 roku to tekst z lukami i wyborem jednej z czterech odpowiedzi.

Transformacje zdań — algorytm 5 kroków dla jednej luki

Weźmy zadanie 11.2 z poziomu podstawowego z 2025 roku. Zdanie wyjściowe: “I will repair your bike at the weekend,” said John. Wyraz klucz: PROMISED. Do uzupełnienia: John … my bike at the weekend.

Wskazówka: zanim cokolwiek wpiszesz, zapisz ołówkiem nad luką liczbę dozwolonych wyrazów. To pięć sekund, które chronią przed najbardziej bolesnym zerem.

Proponujemy pięć kroków, zawsze w tej samej kolejności:

  1. Nazwij zmianę. Co różni zdanie wyjściowe od zdania z luką? Tutaj: mowa niezależna zamienia się na relację, kto co obiecał.
  2. Wstaw słowo klucz bez zmian. W poleceniu stoi: nie zmieniaj formy podanych wyrazów. PROMISED zostaje jako promised.
  3. Policz wyrazy. W tym zadaniu w każdą lukę można było wpisać maksymalnie pięć wyrazów, wliczając wyraz już podany.
  4. Sprawdź czas. Narracja jest w przeszłości (said), więc obietnica też. W kluczu odrzucono „had promised to repair” i „has promised to repair”.
  5. Przeczytaj całe zdanie z wpisanym fragmentem — od pierwszego do ostatniego słowa — i sprawdź pisownię każdego wyrazu.

W kluczu przyjęto między innymi „promised to repair / fix / mend”, „promised (that) he would repair” i „promised me that he’d repair”. Odrzucono natomiast „promised me that he would repair”. Policz: promised, me, that, he, would, repair — sześć słów. Jedyna różnica między tymi dwiema odpowiedziami to forma skrócona he’d — w wersji pełnej wychodzi sześć słów przy limicie pięciu. Wniosek dla ciebie: najkrótsza poprawna odpowiedź jest najbezpieczniejsza, a dokładanie zaimków „dla pewności” bywa kosztowne.

Konstrukcje w transformacjach — co obejmuje zakres środków gramatycznych

Nie mamy źródła, które mówiłoby, jakie konstrukcje są testowane „najczęściej”, więc nie będziemy tego dopowiadać. Informator podaje za to zakres środków gramatycznych dla obu poziomów — z przykładowymi zdaniami. To jest twoja mapa powtórek.

KonstrukcjaPrzykład z zakresu w Informatorze
Strona bierna (te przykłady tylko w zakresie PR)He is/was believed to have robbed a bank. I was made to give a speech.
Mowa zależnaThe neighbour asked me not to play music too loudly.
Zdania warunkowe (typ III tylko w zakresie PR)If I had known about your victory, I would have called to congratulate you.
Życzenia i preferencje (te przykłady tylko w zakresie PR)I wish we had left earlier. They would rather you didn’t smoke here.
Konstrukcje bezokolicznikowe i gerundialneI couldn’t help reading your message. I’m not used to getting up so early.
have/get something doneHe had his room painted yesterday.
Czasowniki modalne z bezokolicznikiem przeszłym (PR)You could have taken a taxi from the airport.

W arkuszach PR te konstrukcje pojawiały się w konkretnych lukach. W 2025 roku w zadaniu 9.1 poprawna była odpowiedź „weren’t informed of/about” (strona bierna), a w 9.4 „would deal with the problem” (zdanie warunkowe). W 2024 roku w zadaniu 9.1 przyjęto „was involved in organising/organizing”, a w 9.2 „have taken an umbrella” po should. W 2023 roku w zadaniu 9.3 poprawne było „should have mentioned”, a w 9.1 „finds it hard to get”.

A inwersja? Inwersja stylistyczna po wyrażeniach takich jak seldom, rarely czy hardly (Rarely do I see so much enthusiasm in her eyes) figuruje w Informatorze w zakresie dla poziomu dwujęzycznego. W zakresie dla poziomów podstawowego i rozszerzonego wymieniono natomiast dopowiedzenia typu So do I oraz Nor/Neither do I, które w części dla poziomu dwujęzycznego nazwano dopowiedzeniami z inwersją. Jeśli piszesz PR, warto rozumieć inwersję w tekście, ale powtórki zacznij od strony biernej, trybów warunkowych i konstrukcji z gerundem. Formalne konstrukcje przydadzą ci się też w wypowiedzi pisemnej — piszemy o tym w tekście o tym, jak różni się rejestr formalny i nieformalny po angielsku.

Słowotwórstwo na maturze z angielskiego — tabela z kluczy PR

Słowotwórstwo angielski matura to w praktyce jedna luka, jeden wyraz i pełna poprawność pisowni. Najlepszym materiałem są same klucze, bo pokazują nie tylko dobrą odpowiedź, ale też typowe pomyłki.

Wyraz wyjściowyOdpowiedź przyjętaPrzykłady odrzuconeSesja PR
SHORTshortageshortness, shortlist2023, 8.1
ACTactionactions, activity, acting2023, 8.2
COURAGEencourageincourage, discourage2023, 8.3
SUCCESSsuccessfulsucceeding, unsuccessful2023, 8.4
WIDEwidelywiderly, widly, widened2024, 8.1
ADDICTaddictionaddicted, addicts2024, 8.2
SUREensure / insure (AmE) / assuresure, assured, reassure2024, 8.3
PREFERpreferencepreferance, preferring2024, 8.4
concernconcerningconcerns, concerned2025, 8.1
clearclearlyclearing, clearest2025, 8.2
importantimportanceconcern(s)2025, 8.3
harmharmfulharmfull, harmless2025, 8.4

Z tej tabeli da się wyczytać kilka mechanizmów, które warto mieć w głowie podczas powtórek:

ZmianaCo się dzieje w przykładachPrzykłady z tabeli
-age, -ion, -ance / -encez przymiotnika lub czasownika powstaje rzeczownikshortage, action, addiction, importance, preference
-fulz rzeczownika powstaje przymiotniksuccessful, harmful
-lyz przymiotnika powstaje przysłówekwidely, clearly
en-powstaje czasownikencourage, ensure
un-, dis-, -lessznaczenie odwraca się — odrzucone, gdy kontekst tego nie wymagałunsuccessful, discourage, harmless

Zwróć uwagę na dwie pułapki. Pierwsza to liczba mnoga i końcówki dopisane „na wszelki wypadek”: actions zamiast action, preferring zamiast preference. Druga to przedrostek albo przyrostek przeczący — unsuccessful i harmless są poprawnymi słowami angielskimi, ale w tych lukach trafiły do odpowiedzi niepoprawnych. Słowotwórstwo zawsze rozwiązujesz w kontekście: najpierw ustal, jakiej części mowy wymaga miejsce w zdaniu i czy sens jest pozytywny, czy negatywny, dopiero potem dobieraj końcówkę.

Liczenie wyrazów i pułapki formalne w zadaniach otwartych

Najwięcej punktów ucieka nie przez gramatykę, tylko przez warunki zadania. Oto, co mówią same polecenia i zasady oceniania z przejrzanych sesji.

  • Limit wyrazów liczy wyraz podany. Na PR w 2025 roku: „w każdą lukę możesz wpisać maksymalnie pięć wyrazów, wliczając w to wyrazy już podane”.
  • Przekroczenie limitu to zero. W uwagach do zadań 8. i 9. z PR 2025 stoi, że odpowiedź jest poprawna tylko wtedy, gdy jest w pełni poprawna gramatycznie i ortograficznie, a w zadaniu 9. nie przekracza pięciu wyrazów.
  • Kolejność wyrazów z nawiasu jest stała. Polecenie do zadania 9. na PR: nie należy zmieniać kolejności podanych wyrazów, trzeba natomiast – jeżeli jest to konieczne – dodać inne wyrazy.
  • Forma wyrazu klucza jest stała. W transformacjach na PP: nie zmieniaj formy podanych wyrazów.
  • Wielkość liter. W zasadach z 2023 i 2024 roku akceptuje się wyraz zapisany wielką literą zamiast małą i odwrotnie, pod warunkiem że zdający nie naruszył innych zasad pisowni. Ale uwaga: na PP w 2025 roku w zadaniu 11.1 odpowiedź „i had to go” trafiła do odpowiedzi niepoprawnych, podobnie jak „had to go” bez podmiotu.
  • Powtórzenie wyrazu spoza luki nie szkodzi. Zasady z 2023 roku: nie bierze się pod uwagę powtórzenia wyrazu podanego przed luką / po luce.

Uwaga: jeśli masz opinię poradni o dysleksji, dysgrafii lub dysortografii, możesz dostać dostosowanie w postaci szczegółowych zasad oceniania zadań otwartych z języka obcego. W zasadach oceniania z 2025 roku oznaczało to, że w zadaniach otwartych ze środków językowych nie są brane pod uwagę błędy ortograficzne. Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu jest jednak traktowany jako błąd językowy.

Te same nawyki — liczenie, kontrola formy i pisowni — przydają się w wypowiedzi pisemnej, gdzie oceniana jest poprawność środków językowych. Więcej o tym w poradniku o rozprawce z angielskiego na maturze.

Błędy, które kosztują punkt mimo dobrego sensu

Zasada punktacji jest zerojedynkowa: 1 pkt za poprawną odpowiedź, 0 pkt za niepoprawną albo jej brak. Nie ma połowy punktu za „prawie”. Poniższe pary pochodzą z kluczy — lewa kolumna to odpowiedź odrzucona, prawa przyjęta.

Rodzaj błęduOdrzuconePrzyjęteSesja i zadanie
literówkaharmfullharmfulPR 2025, 8.4
literówkapreferancepreferencePR 2024, 8.4
zły czashadn’t been informed ofweren’t informed of/aboutPR 2025, 9.1
zły czasfound it hard to getfinds it hard to getPR 2023, 9.1
zła formais like to continueis likely to continuePR 2025, 9.2
brak przyimkawould deal the problemwould deal with the problemPR 2025, 9.4
zły przyimekwas involved into organisingwas involved in organisingPR 2024, 9.1
zbędny przyimekshould have mentioned aboutshould have mentionedPR 2023, 9.3
brak przedimkato find easierto find an easierPR 2024, 9.3
apostroftalking about Peters’ ideatalking about Peter’s ideaPR 2025, 9.3

Zauważ, że w każdym z tych przypadków sens odpowiedzi jest czytelny. Klucz nie nagradza jednak zrozumienia, tylko poprawną formę. Dlatego krok piąty z algorytmu — czytanie całego zdania z wpisanym fragmentem — nie jest formalnością.

Plan ćwiczeń: transformacje i słowotwórstwo seriami po 10

Środki językowe ćwiczy się najlepiej krótko i często. Proponujemy serie po dziesięć luk, zawsze z tym samym rytmem: rozwiązanie bez podglądania, sprawdzenie z kluczem, a potem pięć minut na zapisanie każdej pomyłki w zeszycie błędów z podpisem, jaki to rodzaj błędu (czas, przyimek, pisownia, limit).

TydzieńSeriaMateriał
1słowotwórstwo: rzeczowniki i przymiotnikizadania 8. z arkuszy PR, przykłady z Informatora
2transformacje: strona bierna i mowa zależnazadania 11. z PP, zadania 9. z PR
3tryby warunkowe, wish, would ratherzadania z Informatora, własne zdania z kluczem od nauczyciela
4gerund, bezokolicznik, przyimki po czasownikachzadania 9. z PR i lista błędów z tygodni 1–3

Najlepsze materiały masz za darmo. Oficjalne arkusze CKE do pobrania rozwiązuj razem z zasadami oceniania do danej sesji, bo przy zadaniach ze środków językowych są w nich tabele „Przykłady odpowiedzi niepoprawnych (0 pkt)”. Przykładowe zadania z rozwiązaniami są też w Informatorze. Kiedy przerobisz jedną sesję, nie wracaj do niej od razu, tylko po dwóch, trzech tygodniach, żeby sprawdzić, czy błąd naprawdę zniknął. Szerszy plan nauki całego przedmiotu znajdziesz w tekście jak przygotować się do matury z angielskiego.

Jeśli chcesz ćwiczyć codziennie bez szukania kolejnych PDF-ów, na matury-online.pl czeka ponad 2100 zadań z angielskiego. Zadania z angielskiego rozwiązujesz tematycznie i po każdej odpowiedzi dostajesz wyjaśnienie, a pełne arkusze rozwiążesz online, sprawdzając, czy w całym arkuszu nadal pilnujesz liczby wyrazów.

Najczęstsze pytania o transformacje zdań na maturze z angielskiego

Czy za prawie dobrą transformację można dostać część punktu?

Nie. Zasady oceniania podają: 1 pkt – poprawna odpowiedź, 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Czy odpowiedź spoza klucza może zostać uznana?

Tak, jeśli jest poprawna. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi nieujęte w zasadach oceniania, które są merytorycznie poprawne i spełniają wszystkie warunki zadania. Warunki zadania to także limit wyrazów i niezmieniona forma wyrazu klucza.

Czy inwersja będzie w transformacjach na poziomie rozszerzonym?

Informator wymienia inwersję stylistyczną w zakresie gramatyki poziomu dwujęzycznego. W zakresie PP i PR mowa o dopowiedzeniach typu So do I i Nor/Neither do I. Nie znaczy to, że zdanie z inwersją nie pojawi się w tekście, ale nie od niej zaczynaj powtórki.

Podsumowanie

Transformacje zdań na maturze z angielskiego i słowotwórstwo nie są loterią — to zadania z bardzo wąskimi warunkami. Czytasz polecenie, liczysz wyrazy łącznie z wyrazem podanym, nie zmieniasz formy ani kolejności tego, co dostałeś, sprawdzasz czas i przyimek, a na koniec czytasz całe zdanie, litera po literze. Klucze z lat 2023–2025 pokazują, że punkt można stracić przez literówkę, przekroczony limit albo brakujący przyimek, nawet gdy sens odpowiedzi jest czytelny. To dobra wiadomość: takich błędów da się oduczyć w kilka tygodni regularnych serii.

#matura-2027 #angielski #srodki-jezykowe #transformacje-zdan #slowotworstwo