Transformacje zdań i słowotwórstwo na maturze z angielskiego — jak nie tracić punktów w zadaniach ze środków językowych
Transformacje zdań angielski matura: jakie zadania ze środków językowych były w arkuszach 2023–2026, które odpowiedzi klucz odrzucał mimo dobrego sensu i jak pilnować limitu wyrazów w luce.
Transformacje zdań angielski matura — pod tym hasłem kryje się część arkusza, w której jedna litera decyduje o punkcie. W zadaniach otwartych sprawdzających znajomość środków językowych wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna, więc dobrze zrozumiane zdanie z literówką w luce nadal daje zero. Ten poradnik nie zgaduje, co „zwykle” bywa na egzaminie. Opiera się na Informatorze o egzaminie maturalnym z języka angielskiego oraz na arkuszach i zasadach oceniania z lat 2023–2026, które otworzyliśmy zadanie po zadaniu. Zobaczysz, ile ważą środki językowe na poziomie podstawowym i rozszerzonym, jakie typy zadań otwartych naprawdę się pojawiły, jak przejść przez pojedynczą transformację w pięciu krokach i które odpowiedzi klucz odrzucił, choć brzmiały prawie dobrze. Na końcu dostajesz plan ćwiczeń seriami po dziesięć luk.
Środki językowe na maturze z angielskiego — ile ważą na PP i PR
Część pisemna egzaminu z języka obcego ma na obu poziomach te same cztery części: rozumienie ze słuchu, rozumienie tekstów pisanych, znajomość środków językowych i wypowiedź pisemną. Zadania ze środków językowych (leksykalno-gramatycznych) są oparte na pojedynczych zdaniach lub krótkich tekstach zamieszczonych w arkuszu. Jeśli chcesz najpierw zobaczyć cały dzień egzaminu od wejścia na salę, przeczytaj, jak wygląda i przebiega matura.
| Poziom podstawowy | Poziom rozszerzony | |
|---|---|---|
| Czas całej części pisemnej | 120 minut | 150 minut |
| Liczba zadań ze środków językowych | 13 zadań | 14 zadań |
| Punktacja | 1 punkt za każdą poprawną odpowiedź | 1 punkt za każdą poprawną odpowiedź |
| Udział w wyniku sumarycznym | 22% | 23% |
„Zadanie” w tej tabeli oznacza pojedynczą lukę. W arkuszach są one zgrupowane w wiązki, a Informator zapowiada 3–4 wiązki, w tym przynajmniej jedną z zadaniami otwartymi. Na poziomie podstawowym w arkuszach z lat 2023–2026 środki językowe zajmowały zadania 8.–11. o wartości 3, 4, 3 i 3 punktów. Na poziomie rozszerzonym w latach 2023–2025 były to zadania 7.–9. za 6, 4 i 4 punkty. Suma: 3 + 4 + 3 + 3 = 13 na PP i 6 + 4 + 4 = 14 na PR, czyli dokładnie tyle, ile podaje Informator. Ile z tego potrzebujesz do zdania, a ile do dobrego wyniku na studia, sprawdzisz w tekście ile procent trzeba mieć na maturze.
Jakie zadania ze środków językowych były w arkuszach 2023–2026
Informator wymienia przykładowe typy zadań otwartych ze środków językowych, takie same dla obu poziomów: zadanie z lukami, transformacje, słowotwórstwo, tłumaczenie, gramatykalizacja i set leksykalny. To lista z „np.”, a nie zamknięty katalog. Dlatego zamiast zgadywać, sprawdziliśmy, co faktycznie stało w zadaniach otwartych w kolejnych sesjach (terminy główne; dla PR mamy arkusze 2023–2025).
| Sesja | Poziom | Zadanie | Co trzeba było zrobić | Limit w luce |
|---|---|---|---|---|
| 2023 | PP | 10. (0–3) | uzupełnić tekst, jeden wyraz w lukę | jeden wyraz |
| 2023 | PP | 11. (0–3) | przetłumaczyć fragment z polskiego | maksymalnie trzy wyrazy |
| 2024 | PP | 10. (0–3) | wpisać wyraz z ramki w odpowiedniej formie | jeden wyraz |
| 2024 | PP | 11. (0–3) | transformacja z wyrazem podanym drukowanymi literami | maksymalnie cztery wyrazy |
| 2025 | PP | 10. (0–3) | uzupełnić tekst, jeden wyraz w lukę | jeden wyraz |
| 2025 | PP | 11. (0–3) | transformacja z wyrazem podanym WIELKIMI literami | maksymalnie pięć wyrazów |
| 2026 | PP | 10. (0–3) | wpisać wyraz z ramki w odpowiedniej formie | jeden wyraz |
| 2026 | PP | 11. (0–3) | transformacja z wyrazem podanym WIELKIMI literami | maksymalnie cztery wyrazy |
| 2023 | PR | 8. (0–4) | słowotwórstwo: przekształcić wyraz podany w nawiasie | jeden wyraz |
| 2023 | PR | 9. (0–4) | uzupełnić zdania wyrazami z nawiasu w odpowiedniej formie | maksymalnie pięć wyrazów |
| 2024 | PR | 8. (0–4) | słowotwórstwo: przekształcić wyraz podany w nawiasie | jeden wyraz |
| 2024 | PR | 9. (0–4) | uzupełnić zdania wyrazami z nawiasu w odpowiedniej formie | maksymalnie cztery wyrazy |
| 2025 | PR | 8. (0–4) | słowotwórstwo: przekształcić wyraz z ramki, dwa wyrazy nadmiarowe | jeden wyraz |
| 2025 | PR | 9. (0–4) | uzupełnić zdania wyrazami z nawiasu w odpowiedniej formie | maksymalnie pięć wyrazów |
Z tabeli wynikają dwa praktyczne wnioski. Na poziomie podstawowym transformacja z wyrazem kluczem zajmowała zadanie 11. w sesjach 2024, 2025 i 2026, a w 2023 w tym miejscu było tłumaczenie. Na poziomie rozszerzonym słowotwórstwo i uzupełnianie zdań wyrazami z nawiasu wystąpiły we wszystkich trzech sesjach 2023–2025. Drugi wniosek jest ważniejszy: limit wyrazów zmieniał się z sesji na sesję, więc nie da się go zapamiętać na zapas — trzeba go przeczytać w poleceniu.
Obok zadań otwartych na PP były zadania zamknięte: minidialogi w zadaniu 8. i wybór opcji, która najlepiej oddaje sens wyróżnionego fragmentu, w zadaniu 9. (tak w arkuszu z 2026 roku). Na PR zadanie 7. z 2025 roku to tekst z lukami i wyborem jednej z czterech odpowiedzi.
Transformacje zdań — algorytm 5 kroków dla jednej luki
Weźmy zadanie 11.2 z poziomu podstawowego z 2025 roku. Zdanie wyjściowe: “I will repair your bike at the weekend,” said John. Wyraz klucz: PROMISED. Do uzupełnienia: John … my bike at the weekend.
Wskazówka: zanim cokolwiek wpiszesz, zapisz ołówkiem nad luką liczbę dozwolonych wyrazów. To pięć sekund, które chronią przed najbardziej bolesnym zerem.
Proponujemy pięć kroków, zawsze w tej samej kolejności:
- Nazwij zmianę. Co różni zdanie wyjściowe od zdania z luką? Tutaj: mowa niezależna zamienia się na relację, kto co obiecał.
- Wstaw słowo klucz bez zmian. W poleceniu stoi: nie zmieniaj formy podanych wyrazów. PROMISED zostaje jako promised.
- Policz wyrazy. W tym zadaniu w każdą lukę można było wpisać maksymalnie pięć wyrazów, wliczając wyraz już podany.
- Sprawdź czas. Narracja jest w przeszłości (said), więc obietnica też. W kluczu odrzucono „had promised to repair” i „has promised to repair”.
- Przeczytaj całe zdanie z wpisanym fragmentem — od pierwszego do ostatniego słowa — i sprawdź pisownię każdego wyrazu.
W kluczu przyjęto między innymi „promised to repair / fix / mend”, „promised (that) he would repair” i „promised me that he’d repair”. Odrzucono natomiast „promised me that he would repair”. Policz: promised, me, that, he, would, repair — sześć słów. Jedyna różnica między tymi dwiema odpowiedziami to forma skrócona he’d — w wersji pełnej wychodzi sześć słów przy limicie pięciu. Wniosek dla ciebie: najkrótsza poprawna odpowiedź jest najbezpieczniejsza, a dokładanie zaimków „dla pewności” bywa kosztowne.
Konstrukcje w transformacjach — co obejmuje zakres środków gramatycznych
Nie mamy źródła, które mówiłoby, jakie konstrukcje są testowane „najczęściej”, więc nie będziemy tego dopowiadać. Informator podaje za to zakres środków gramatycznych dla obu poziomów — z przykładowymi zdaniami. To jest twoja mapa powtórek.
| Konstrukcja | Przykład z zakresu w Informatorze |
|---|---|
| Strona bierna (te przykłady tylko w zakresie PR) | He is/was believed to have robbed a bank. I was made to give a speech. |
| Mowa zależna | The neighbour asked me not to play music too loudly. |
| Zdania warunkowe (typ III tylko w zakresie PR) | If I had known about your victory, I would have called to congratulate you. |
| Życzenia i preferencje (te przykłady tylko w zakresie PR) | I wish we had left earlier. They would rather you didn’t smoke here. |
| Konstrukcje bezokolicznikowe i gerundialne | I couldn’t help reading your message. I’m not used to getting up so early. |
| have/get something done | He had his room painted yesterday. |
| Czasowniki modalne z bezokolicznikiem przeszłym (PR) | You could have taken a taxi from the airport. |
W arkuszach PR te konstrukcje pojawiały się w konkretnych lukach. W 2025 roku w zadaniu 9.1 poprawna była odpowiedź „weren’t informed of/about” (strona bierna), a w 9.4 „would deal with the problem” (zdanie warunkowe). W 2024 roku w zadaniu 9.1 przyjęto „was involved in organising/organizing”, a w 9.2 „have taken an umbrella” po should. W 2023 roku w zadaniu 9.3 poprawne było „should have mentioned”, a w 9.1 „finds it hard to get”.
A inwersja? Inwersja stylistyczna po wyrażeniach takich jak seldom, rarely czy hardly (Rarely do I see so much enthusiasm in her eyes) figuruje w Informatorze w zakresie dla poziomu dwujęzycznego. W zakresie dla poziomów podstawowego i rozszerzonego wymieniono natomiast dopowiedzenia typu So do I oraz Nor/Neither do I, które w części dla poziomu dwujęzycznego nazwano dopowiedzeniami z inwersją. Jeśli piszesz PR, warto rozumieć inwersję w tekście, ale powtórki zacznij od strony biernej, trybów warunkowych i konstrukcji z gerundem. Formalne konstrukcje przydadzą ci się też w wypowiedzi pisemnej — piszemy o tym w tekście o tym, jak różni się rejestr formalny i nieformalny po angielsku.
Słowotwórstwo na maturze z angielskiego — tabela z kluczy PR
Słowotwórstwo angielski matura to w praktyce jedna luka, jeden wyraz i pełna poprawność pisowni. Najlepszym materiałem są same klucze, bo pokazują nie tylko dobrą odpowiedź, ale też typowe pomyłki.
| Wyraz wyjściowy | Odpowiedź przyjęta | Przykłady odrzucone | Sesja PR |
|---|---|---|---|
| SHORT | shortage | shortness, shortlist | 2023, 8.1 |
| ACT | action | actions, activity, acting | 2023, 8.2 |
| COURAGE | encourage | incourage, discourage | 2023, 8.3 |
| SUCCESS | successful | succeeding, unsuccessful | 2023, 8.4 |
| WIDE | widely | widerly, widly, widened | 2024, 8.1 |
| ADDICT | addiction | addicted, addicts | 2024, 8.2 |
| SURE | ensure / insure (AmE) / assure | sure, assured, reassure | 2024, 8.3 |
| PREFER | preference | preferance, preferring | 2024, 8.4 |
| concern | concerning | concerns, concerned | 2025, 8.1 |
| clear | clearly | clearing, clearest | 2025, 8.2 |
| important | importance | concern(s) | 2025, 8.3 |
| harm | harmful | harmfull, harmless | 2025, 8.4 |
Z tej tabeli da się wyczytać kilka mechanizmów, które warto mieć w głowie podczas powtórek:
| Zmiana | Co się dzieje w przykładach | Przykłady z tabeli |
|---|---|---|
| -age, -ion, -ance / -ence | z przymiotnika lub czasownika powstaje rzeczownik | shortage, action, addiction, importance, preference |
| -ful | z rzeczownika powstaje przymiotnik | successful, harmful |
| -ly | z przymiotnika powstaje przysłówek | widely, clearly |
| en- | powstaje czasownik | encourage, ensure |
| un-, dis-, -less | znaczenie odwraca się — odrzucone, gdy kontekst tego nie wymagał | unsuccessful, discourage, harmless |
Zwróć uwagę na dwie pułapki. Pierwsza to liczba mnoga i końcówki dopisane „na wszelki wypadek”: actions zamiast action, preferring zamiast preference. Druga to przedrostek albo przyrostek przeczący — unsuccessful i harmless są poprawnymi słowami angielskimi, ale w tych lukach trafiły do odpowiedzi niepoprawnych. Słowotwórstwo zawsze rozwiązujesz w kontekście: najpierw ustal, jakiej części mowy wymaga miejsce w zdaniu i czy sens jest pozytywny, czy negatywny, dopiero potem dobieraj końcówkę.
Liczenie wyrazów i pułapki formalne w zadaniach otwartych
Najwięcej punktów ucieka nie przez gramatykę, tylko przez warunki zadania. Oto, co mówią same polecenia i zasady oceniania z przejrzanych sesji.
- Limit wyrazów liczy wyraz podany. Na PR w 2025 roku: „w każdą lukę możesz wpisać maksymalnie pięć wyrazów, wliczając w to wyrazy już podane”.
- Przekroczenie limitu to zero. W uwagach do zadań 8. i 9. z PR 2025 stoi, że odpowiedź jest poprawna tylko wtedy, gdy jest w pełni poprawna gramatycznie i ortograficznie, a w zadaniu 9. nie przekracza pięciu wyrazów.
- Kolejność wyrazów z nawiasu jest stała. Polecenie do zadania 9. na PR: nie należy zmieniać kolejności podanych wyrazów, trzeba natomiast – jeżeli jest to konieczne – dodać inne wyrazy.
- Forma wyrazu klucza jest stała. W transformacjach na PP: nie zmieniaj formy podanych wyrazów.
- Wielkość liter. W zasadach z 2023 i 2024 roku akceptuje się wyraz zapisany wielką literą zamiast małą i odwrotnie, pod warunkiem że zdający nie naruszył innych zasad pisowni. Ale uwaga: na PP w 2025 roku w zadaniu 11.1 odpowiedź „i had to go” trafiła do odpowiedzi niepoprawnych, podobnie jak „had to go” bez podmiotu.
- Powtórzenie wyrazu spoza luki nie szkodzi. Zasady z 2023 roku: nie bierze się pod uwagę powtórzenia wyrazu podanego przed luką / po luce.
Uwaga: jeśli masz opinię poradni o dysleksji, dysgrafii lub dysortografii, możesz dostać dostosowanie w postaci szczegółowych zasad oceniania zadań otwartych z języka obcego. W zasadach oceniania z 2025 roku oznaczało to, że w zadaniach otwartych ze środków językowych nie są brane pod uwagę błędy ortograficzne. Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu jest jednak traktowany jako błąd językowy.
Te same nawyki — liczenie, kontrola formy i pisowni — przydają się w wypowiedzi pisemnej, gdzie oceniana jest poprawność środków językowych. Więcej o tym w poradniku o rozprawce z angielskiego na maturze.
Błędy, które kosztują punkt mimo dobrego sensu
Zasada punktacji jest zerojedynkowa: 1 pkt za poprawną odpowiedź, 0 pkt za niepoprawną albo jej brak. Nie ma połowy punktu za „prawie”. Poniższe pary pochodzą z kluczy — lewa kolumna to odpowiedź odrzucona, prawa przyjęta.
| Rodzaj błędu | Odrzucone | Przyjęte | Sesja i zadanie |
|---|---|---|---|
| literówka | harmfull | harmful | PR 2025, 8.4 |
| literówka | preferance | preference | PR 2024, 8.4 |
| zły czas | hadn’t been informed of | weren’t informed of/about | PR 2025, 9.1 |
| zły czas | found it hard to get | finds it hard to get | PR 2023, 9.1 |
| zła forma | is like to continue | is likely to continue | PR 2025, 9.2 |
| brak przyimka | would deal the problem | would deal with the problem | PR 2025, 9.4 |
| zły przyimek | was involved into organising | was involved in organising | PR 2024, 9.1 |
| zbędny przyimek | should have mentioned about | should have mentioned | PR 2023, 9.3 |
| brak przedimka | to find easier | to find an easier | PR 2024, 9.3 |
| apostrof | talking about Peters’ idea | talking about Peter’s idea | PR 2025, 9.3 |
Zauważ, że w każdym z tych przypadków sens odpowiedzi jest czytelny. Klucz nie nagradza jednak zrozumienia, tylko poprawną formę. Dlatego krok piąty z algorytmu — czytanie całego zdania z wpisanym fragmentem — nie jest formalnością.
Plan ćwiczeń: transformacje i słowotwórstwo seriami po 10
Środki językowe ćwiczy się najlepiej krótko i często. Proponujemy serie po dziesięć luk, zawsze z tym samym rytmem: rozwiązanie bez podglądania, sprawdzenie z kluczem, a potem pięć minut na zapisanie każdej pomyłki w zeszycie błędów z podpisem, jaki to rodzaj błędu (czas, przyimek, pisownia, limit).
| Tydzień | Seria | Materiał |
|---|---|---|
| 1 | słowotwórstwo: rzeczowniki i przymiotniki | zadania 8. z arkuszy PR, przykłady z Informatora |
| 2 | transformacje: strona bierna i mowa zależna | zadania 11. z PP, zadania 9. z PR |
| 3 | tryby warunkowe, wish, would rather | zadania z Informatora, własne zdania z kluczem od nauczyciela |
| 4 | gerund, bezokolicznik, przyimki po czasownikach | zadania 9. z PR i lista błędów z tygodni 1–3 |
Najlepsze materiały masz za darmo. Oficjalne arkusze CKE do pobrania rozwiązuj razem z zasadami oceniania do danej sesji, bo przy zadaniach ze środków językowych są w nich tabele „Przykłady odpowiedzi niepoprawnych (0 pkt)”. Przykładowe zadania z rozwiązaniami są też w Informatorze. Kiedy przerobisz jedną sesję, nie wracaj do niej od razu, tylko po dwóch, trzech tygodniach, żeby sprawdzić, czy błąd naprawdę zniknął. Szerszy plan nauki całego przedmiotu znajdziesz w tekście jak przygotować się do matury z angielskiego.
Jeśli chcesz ćwiczyć codziennie bez szukania kolejnych PDF-ów, na matury-online.pl czeka ponad 2100 zadań z angielskiego. Zadania z angielskiego rozwiązujesz tematycznie i po każdej odpowiedzi dostajesz wyjaśnienie, a pełne arkusze rozwiążesz online, sprawdzając, czy w całym arkuszu nadal pilnujesz liczby wyrazów.
Najczęstsze pytania o transformacje zdań na maturze z angielskiego
Czy za prawie dobrą transformację można dostać część punktu?
Nie. Zasady oceniania podają: 1 pkt – poprawna odpowiedź, 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Czy odpowiedź spoza klucza może zostać uznana?
Tak, jeśli jest poprawna. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi nieujęte w zasadach oceniania, które są merytorycznie poprawne i spełniają wszystkie warunki zadania. Warunki zadania to także limit wyrazów i niezmieniona forma wyrazu klucza.
Czy inwersja będzie w transformacjach na poziomie rozszerzonym?
Informator wymienia inwersję stylistyczną w zakresie gramatyki poziomu dwujęzycznego. W zakresie PP i PR mowa o dopowiedzeniach typu So do I i Nor/Neither do I. Nie znaczy to, że zdanie z inwersją nie pojawi się w tekście, ale nie od niej zaczynaj powtórki.
Podsumowanie
Transformacje zdań na maturze z angielskiego i słowotwórstwo nie są loterią — to zadania z bardzo wąskimi warunkami. Czytasz polecenie, liczysz wyrazy łącznie z wyrazem podanym, nie zmieniasz formy ani kolejności tego, co dostałeś, sprawdzasz czas i przyimek, a na koniec czytasz całe zdanie, litera po literze. Klucze z lat 2023–2025 pokazują, że punkt można stracić przez literówkę, przekroczony limit albo brakujący przyimek, nawet gdy sens odpowiedzi jest czytelny. To dobra wiadomość: takich błędów da się oduczyć w kilka tygodni regularnych serii.