Biologia · tylko poziom rozszerzony · Formuła 2023

Egzamin maturalny z biologii
poziom rozszerzony 2027

Przewodnik po egzaminie i pełny arkusz jak na sali: 180 minut, 60 punktów, wiązki z doświadczeniami, schematami, krzyżówkami i drzewami filogenetycznymi. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE.

Rozwiąż darmowy arkusz Zacznij naukę — 49 zł/mies.

Darmowy arkusz: jeden na konto, bez karty, bez limitu czasu

180 min

czas egzaminu

60 pkt

do zdobycia

bloki tematyczne

bez progu

przedmiot dodatkowy

Arkusz maturalny z biologii w Egzaminie Live — timer, lista 38 zadań i schemat budowy nefronu przy zadaniu 11

Arkusz z biologii w aplikacji Matury Online — timer i zadanie z materiałem

Egzamin z biologii rozszerzonej — co musisz wiedzieć

Struktura arkusza — 4 bloki tematyczne

Biologię zdaje się tylko na poziomie rozszerzonym, jako przedmiot dodatkowy — bez progu zdawalności. Arkusz ma 44–56 zadań ułożonych w wiązki po 2–5 we wspólnym kontekście: opisane doświadczenie, schemat, mikrofotografia, drzewo filogenetyczne. Informator CKE nie dzieli arkusza na bloki i nie przypisuje punktów działom. Podział na 4 bloki z punktami to układ próbnych arkuszy Matury Online.

180 min

czas pisania

60 pkt

maksymalny wynik

44–56

zadań w wiązkach

ok. 70%

punktów z zadań otwartych

Część arkusza	Co sprawdza	Punkty
1. Biologia komórki i metabolizm Chemizm życia, budowa komórki, transport, błony, energia, enzymy, podziały komórkowe	Chemizm życia, budowa komórki, transport, błony, energia, enzymy, podziały komórkowe	15 pkt
2. Różnorodność i funkcjonowanie organizmów Bakterie, grzyby, protisty, rośliny (tkanki, organy, rozmnażanie), zwierzęta (układy narządów, odporność)	Bakterie, grzyby, protisty, rośliny (tkanki, organy, rozmnażanie), zwierzęta (układy narządów, odporność)	22 pkt
3. Genetyka, ewolucja i biotechnologia Ekspresja genów, mutacje, krzyżówki i dziedziczenie, PCR, GMO, transgeneza, dobór, drzewa filogenetyczne, specjacja	Ekspresja genów, mutacje, krzyżówki i dziedziczenie, PCR, GMO, transgeneza, dobór, drzewa filogenetyczne, specjacja	15 pkt
4. Ekologia i ochrona środowiska Populacje, ekosystemy, zależności pokarmowe, tolerancja ekologiczna, bioindykacja, ochrona gatunków, CITES, restytucja	Populacje, ekosystemy, zależności pokarmowe, tolerancja ekologiczna, bioindykacja, ochrona gatunków, CITES, restytucja	8 pkt
Razem · 180 min		60 pkt

Zadania zamknięte i otwarte w arkuszu

Zamknięte: 10–16 zadań12–20 pkt, ok. 30%
Otwarte: 34–40 zadań40–48 pkt, ok. 70%

📐 Przybory

Kalkulator prosty (cztery działania, ewentualnie procenty i pierwiastki kwadratowe), linijka i „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki”.

🔬 Materiały w arkuszu

Fragmenty tekstów popularnonaukowych, mikrofotografie tkanek, schematy komórek i narządów, opisy doświadczeń, wykresy z odchyleniem standardowym, tabele danych, drzewa filogenetyczne, krzyżówki genetyczne, zdjęcia organizmów — także organizmów modelowych (Drosophila, Arabidopsis, Caenorhabditis).

✍️ Czasowniki operacyjne

Wyjaśnij — przyczyna i skutek z mechanizmem. Wykaż — udowodnienie związku. Uzasadnij — argumenty za tezą. Rozstrzygnij — wybór opcji i argument. Zaprojektuj doświadczenie — pełny plan: problem, hipoteza, próba kontrolna i badawcza.

Egzamin Live

Pełna symulacja matury z biologii

Rozwiązujesz cały arkusz w przeglądarce albo w aplikacji — z zegarem, schematami i wykresami przy zadaniach oraz oceną po oddaniu.

Egzamin Live z biologii — timer, lista zadań z typami i punktami oraz materiał „Schemat budowy nefronu” z literami A–E przy zadaniu 11

⏱️ Arkusz

180 minut, cztery bloki, jak na sali

✓Zegar liczy czas rzeczywisty — ostrzega 15 i 5 minut przed końcem, a po upływie czasu arkusz oddaje się sam
✓Lista wszystkich zadań z boku — z nazwą typu i punktami, w dowolnej kolejności
✓Materiały przy wiązce: teksty źródłowe, schematy (np. budowa nefronu, synapsa, wiązka przewodząca), wykresy doświadczeń, drzewa filogenetyczne — z przyciskiem „Powiększ”
✓Odpowiedzi zapisują się same co 30 sekund — po zamknięciu karty wracasz do tego samego zadania

Wynik zadania 8 z biologii (1/2 pkt) — odpowiedź ucznia o ścianie komórkowej, lista uznanych elementów, brakujące elementy i wskazówka, co dopisać

🤖 Ocena

Punkty i komentarz przy każdym zadaniu

Klikasz „Zakończ i sprawdź”. Zadania zamknięte są policzone od razu, otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE dla biologii.

✓Wyjaśnienia: czy jest przyczyna i skutek, a nie samo stwierdzenie faktu
✓Doświadczenia: problem badawczy jako pytanie, weryfikowalna hipoteza, wniosek z danych
✓Krzyżówki: osobno genotypy rodziców, krzyżówka, fenotypy i prawdopodobieństwo
✓Co było dobrze, czego zabrakło i jak uzupełnić odpowiedź; kilka arkuszy możesz mieć rozpoczętych naraz

Oryginalne arkusze CKE z biologii

Materiały źródłowe

Schematy z arkuszy z biologii

Tak wyglądają materiały w arkuszach Egzaminu Live — do nich odnoszą się zadania z genetyki, podziałów komórkowych i ewolucji.

Schemat z arkusza Egzaminu Live: tablica Punnetta 4×4 dla krzyżówki AaBb × AaBb, stosunek fenotypowy 9 : 3 : 3 : 1 — Krzyżówka dihybrydowa AaBb × AaBb

Schemat z arkusza Egzaminu Live: fazy G1, S, G2 i M cyklu komórkowego, faza G0 i punkty kontrolne G1/S i G2/M — Cykl komórkowy z punktami kontrolnymi

Schemat z arkusza Egzaminu Live: drzewo filogenetyczne kręgowców z zaznaczonym pojawieniem się owodni (klad Amniota) — Drzewo filogenetyczne kręgowców

Typy zadań

Zadania zamknięte i otwarte

10 typów zadań w arkuszach Egzaminu Live — te same nazwy widzisz na liście zadań. Punkty przy typach to układ naszych arkuszy.

Zamknięte — liczone od razu

1 pkt Wybierz odpowiedźJedna z czterech odpowiedzi albo wybór złożony: teza A/B i uzasadnienie 1/2/3 („dokończ zdanie i wskaż uzasadnienie”).
1–2 pkt Prawda/FałszOcena 2–3 stwierdzeń, często do materiału źródłowego.
1–2 pkt Uzupełnij zdaniaPodkreśl właściwe określenie w nawiasie (opcja 1 / opcja 2).
1 pkt UporządkujKolejność etapów: cykl Krebsa, transkrypcja, droga tlenu od pęcherzyków płucnych do mitochondrium.
1–2 pkt Wielokrotny wybórWybierz N poprawnych z listy 5–6 opcji, np. dwie cechy charakterystyczne dla ssaków.

Otwarte — ocena AI według zasad CKE

1 pkt Krótka odpowiedźPodaj, wymień, nazwij — jednym słowem lub zdaniem, poprawną terminologią.
1–2 pkt Wyjaśnij / UzasadnijWyjaśnij, uzasadnij, wykaż, rozstrzygnij. Wymaga przyczyny i skutku albo mechanizmu; przy „rozstrzygnij” — także argumentu.
2–3 pkt Rozbudowana odpowiedźKilka elementów naraz: „Porównaj A i B, uwzględniając trzy cechy”, „Zaplanuj ochronę gatunku”. Punktacja stopniowana.
1–3 pkt DoświadczenieProblem badawczy (pytanie), hipoteza (weryfikowalne stwierdzenie), próba kontrolna i badawcza, wniosek z danych.
2–3 pkt Krzyżówka genetycznaGenotypy rodziców, tablica Punnetta, fenotypy potomstwa i prawdopodobieństwo w F1. Każdy element oceniany osobno.

Zakres

Komórka, organizmy, genetyka, ekologia

Co musisz umieć w każdym bloku arkusza. Rozwiń blok, żeby zobaczyć zagadnienia z przykładami.

Blok 1 · 15 pkt Biologia komórki i metabolizm

Chemia organiczna (białka, lipidy, węglowodany, kwasy nukleinowe), ultrastruktura komórki, metabolizm i regulacja enzymatyczna. Materiały: mikrofotografie organelli, schematy szlaków metabolicznych, wykresy aktywności enzymów z odchyleniem standardowym.

Chemizm życia: Białka (rzędowość I–IV, denaturacja, renaturacja, mostki disiarczkowe między cysteinami), aminokwasy (egzogenne, czyli esencjalne; modyfikacje potranslacyjne), enzymy (V_max, K_m, inhibitory kompetencyjne i niekompetencyjne, wpływ pH i temperatury).
Błony biologiczne: Model płynnej mozaiki, dyfuzja prosta i wspomagana, transport aktywny, endocytoza (receptorowa, fagocytoza, pinocytoza), egzocytoza. Selektywność receptorów (np. FcRn dla IgG, GLUT4 dla glukozy).
Organelle eukariotyczne: Mitochondria (własne DNA, podwójna błona, grzebienie) i chloroplasty (tylakoidy, grana, stroma). ER szorstki i gładki, aparat Golgiego, lizosomy, peroksysomy. Plastydy: z proplastydów powstają m.in. chloroplasty, a z chloroplastów chromoplasty (np. przy dojrzewaniu owoców).
Metabolizm energetyczny: Glikoliza (cytozol, 2 ATP, 2 NADH), reakcja pomostowa, cykl Krebsa (macierz mitochondrium, 2 ATP, 6 NADH, 2 FADH₂), fosforylacja oksydacyjna. Oddychanie: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O, ok. 30–38 ATP z cząsteczki glukozy. Fermentacja alkoholowa (drożdże, beztlenowo: 2 pirogronian → 2 etanol + 2 CO₂) i mleczanowa. Efekt Crabtree u drożdży.
Fotosynteza: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ (energia świetlna, chlorofil a i b). Faza zależna od światła w tylakoidach: fotoliza H₂O, łańcuch transportu elektronów, ATP i NADPH. Faza niezależna od światła w stromie: cykl Calvina–Bensona. Rośliny C3, C4 i CAM (adaptacje do suszy).
Cykl komórkowy i podziały: G1, S (replikacja DNA), G2, M (mitoza); punkty kontrolne (p53). Mitoza i mejoza (rekombinacja, cztery komórki haploidalne). Apoptoza (drabinka DNA z fragmentów ok. 180 pz) i nekroza (losowa fragmentacja, „smuga” w żelu). Paklitaksel stabilizuje mikrotubule. Plazmoliza w środowisku hipertonicznym (odstawanie protoplastu), deplazmoliza — proces odwrotny. Kod genetyczny: trójkowy (3 nukleotydy = 1 aminokwas), zdegenerowany, jednoznaczny.

Blok 2 · 22 pkt Różnorodność i funkcjonowanie organizmów

Największy blok w naszych arkuszach: cechy diagnostyczne królestw — od bakterii i protistów, przez grzyby i rośliny, po zwierzęta (układ pokarmowy, oddechowy, krążenia, nerwowy, wydalniczy, rozrodczy). Anatomia porównawcza kręgowców i adaptacje do środowiska.

Bakterie i archeowce: Komórka prokariotyczna, ściana Gram+ (gruba warstwa peptydoglikanu) i Gram− (cienka + LPS), prątki gruźlicy (kwas mikolowy, oporność na β-laktamy). Obieg azotu i węgla. Szczepionka BCG.
Grzyby (drożdże, pleśnie): Oddychanie tlenowe i fermentacja alkoholowa u drożdży, efekt Crabtree. Doświadczenia z drożdżami: zestawy otwarte i zamknięte, intensywność fermentacji. Strzępki, mikoryza.
Protisty: Formy jedno- i kilkukomórkowe, kolonie. Pierwotniaki (zarodziec malarii, świdrowce), glony (Scenedesmus, Chlorella). Odpowiedź na presję drapieżnika — większe kolonie.
Rośliny: tkanki: Wiązka kolateralna (ksylem, floem, miazga). Barwienie: safranina (czerwone — lignina: drewno, sklerenchyma), zieleń świetlista (na niebieskozielono — celuloza: rurki sitowe, miękisz). Komórki przyrurkowe.
Rośliny: rozmnażanie: Przemiana pokoleń u okrytonasiennych. Podwójne zapłodnienie (zygota 2n + bielmo 3n). Owoce z zalążni słupka — mięsiste i suche. Aktinidia (kiwi) — roślina dwupienna. Zalążki, nasiona. Tropizmy, fotoperiodyzm.
Zwierzęta: oddychanie: Tchawki i tracheole u owadów, skrzela u ryb, płuca u kręgowców lądowych, oddychanie skórne u płazów. Hemoglobina i mioglobina — różne powinowactwo do O₂.
Krążenie u kręgowców: Ryby: serce dwudziałowe, jeden obieg krwi (1 krwiobieg). Płazy: trójdziałowe (mieszanie krwi, zastawka spiralna w stożku tętniczym). Gady: trójdziałowe (krokodyle — czterodziałowe). Ptaki i ssaki: czterodziałowe. Tendencje ewolucyjne.
Układ nerwowy: Synapsa chemiczna: pęcherzyki z neuroprzekaźnikiem, acetylocholinoesteraza w szczelinie. Toksyny: anatoksyna-a (naśladuje ACh), guanitoksyna (blokuje AChE). Osłonka mielinowa — przewodzenie skokowe.
Osmoregulacja i wydalanie: Ryby słodkowodne (środowisko hipotoniczne — pobieranie jonów przez skrzela, dużo rozcieńczonego moczu), ryby morskie (hipertoniczne — picie wody, wydalanie soli). Cukrzyca: glukoza w moczu, pragnienie. Wazopresyna i kanaliki zbiorcze nefronu.
Cechy diagnostyczne grup zwierząt: Owady: 3 pary odnóży, 1 para czułków, metameria heteronomiczna, tchawki, rozwój złożony. Skorupiaki: głowotułów i odwłok, 2 pary czułków, skrzela, pancerz chitynowy, otwarty układ krwionośny. Płazy: naga wilgotna skóra, zmiennocieplność, rozwój w wodzie, serce trójdziałowe, brak błon płodowych. Gady: łuski, owodniowce (błony płodowe). Ptaki: pióra, stałocieplność, kości pneumatyczne, worki powietrzne, jednokierunkowy przepływ powietrza w płucach. Ssaki: włosy, gruczoły mlekowe, przepona, zróżnicowane zęby, łożysko (większość).

Blok 3 · 15 pkt Genetyka, ewolucja i biotechnologia

Krzyżówki (mono- i dihybrydowe, kodominacja, sprzężenie z płcią, dziedziczenie pozajądrowe), inżynieria genetyczna, drzewa filogenetyczne i mechanizmy ewolucji.

Ekspresja informacji genetycznej: Transkrypcja (polimeraza RNA, nić matrycowa), obróbka mRNA (czapeczka 7-metyloguanozynowa, ogon poli(A), wycinanie intronów), alternatywne składanie eksonów (więcej białek niż genów). Translacja: rybosom, tRNA, kod genetyczny.
Mutacje genowe: Substytucja (cicha, zmiany sensu — missense, nonsensowna — nonsense), delecja i insercja — gdy liczba nukleotydów nie jest wielokrotnością 3, przesunięcie ramki odczytu zmienia wszystko za miejscem mutacji.
Krzyżówki monohybrydowe: Dominacja pełna: Aa × Aa → genotypy 1 : 2 : 1, fenotypy 3 : 1. Dominacja niepełna — fenotyp pośredni. Kodominacja — oba allele się ujawniają (np. grupa krwi AB: na erytrocytach są oba antygeny, A i B). Krzyżówka testowa z homozygotą recesywną.
Krzyżówki dihybrydowe: Geny niezależne: AaBb × AaBb → 9 : 3 : 3 : 1 (gamety AB, Ab, aB, ab, tablica 4×4). Geny sprzężone — rekombinanty rzadkie. Współdziałanie genów (np. umaszczenie świń rasy duroc).
Genetyka człowieka: Układ AB0: allele I^A, I^B, i — I^A i I^B kodominują, i jest recesywny. Grupa A = I^AI^A lub I^Ai, B = I^BI^B lub I^Bi, AB = I^AI^B, 0 = ii. Czynnik Rh. Daltonizm i hemofilia A — sprzężone z chromosomem X, recesywne.
Krzyżówka w 5 krokach: 1) Legenda alleli z fenotypami (A — czarny, a — biały). 2) Genotypy rodziców (P: Aa × Aa). 3) Gamety — haploidalne (AaBb → AB, Ab, aB, ab). 4) Tablica Punnetta. 5) Stosunek fenotypów i prawdopodobieństwo w % (3 : 1 = 75% : 25%). Zapisz całą krzyżówkę, nie sam wynik.
Biotechnologia: PCR (denaturacja → przyłączanie starterów, czyli annealing → wydłużanie, czyli elongacja przez polimerazę Taq), elektroforeza DNA w żelu agarozowym, enzymy restrykcyjne i ligaza, wektory plazmidowe, GMO, komórki iPS, koniugaty przeciwciało–lek (ADC).
Ewolucja i dobór: Dobór stabilizujący (masa urodzeniowa noworodków), kierunkowy (przesunięcie średniej), różnicujący (faworyzuje oba skrajne fenotypy kosztem pośrednich). Dryf genetyczny w małych populacjach.
Specjacja i drzewa filogenetyczne: Specjacja allopatryczna (izolacja geograficzna) i sympatryczna, grupy monofiletyczne. Walenie wywodzą się z parzystokopytnych — najbliżej hipopotamów; Indohyus indirae — kopalny ssak wodno-lądowy. Konwergencja: formy poduszkowe roślin górskich w wielu rodzinach.

Blok 4 · 8 pkt Ekologia i ochrona środowiska

Najmniejszy blok punktowo w naszych arkuszach: tolerancja ekologiczna, bioindykacja, zależności pokarmowe, ochrona gatunków i ekosystemów, w tym restytucja, reintrodukcja i introdukcja, konwencja CITES, ocena strategii ochrony.

Tolerancja ekologiczna: Stenobionty (wąski zakres tolerancji, np. rak szlachetny — tylko czysta woda, bioindykator) i eurybionty (np. rak pręgowaty). Optimum temperatury, pH, zasolenia; krzywa tolerancji.
Adaptacje do środowiska: Płaskogłów ciemnogłowy: spłaszczenie grzbietobrzuszne (kamuflaż w piasku), oczy na szczycie głowy (obserwacja spod piasku), zmiana ubarwienia. Goryczka tatrzańska: niski wzrost (ochrona pod śniegiem), duże barwne kwiaty (wabienie zapylaczy w górach).
Drapieżnictwo a koewolucja: Presja drapieżnika przyspiesza ewolucję ofiar. Gupiki: bez drapieżników samce barwne, z drapieżnikami niepozorne. Scenedesmus pod presją rozwielitek (Daphnia) tworzy kolonie 4–8 komórek.
Hotspoty bioróżnorodności: Najwięcej gatunków: lasy deszczowe (Amazonia, Indonezja, Madagaskar), rafy koralowe, region śródziemnomorski, Kaukaz. Najmniej: pustynie, tundra, tajga. Obszary Natura 2000.
Ochrona ginących gatunków: Restytucja — odtworzenie gatunku z hodowli (żubr, koń Przewalskiego). Reintrodukcja — powrót na obszar, gdzie wyginął (szpak balijski, sokół wędrowny). Introdukcja — wprowadzenie gatunku obcego. Potrzebna różnorodność genetyczna — unikanie chowu wsobnego.
Konwencja CITES: Konwencja waszyngtońska (1973) o handlu zagrożonymi gatunkami. Załącznik I — zakaz handlu międzynarodowego, II — handel ograniczony, III — ochrona na wniosek państwa.
Wpływ człowieka (antropopresja): Osuszanie terenów i spadek liczebności płazów, uprawy GMO (Bt) a różnorodność entomofauny, gatunki inwazyjne (rak pręgowaty wypiera szlachetnego), eutrofizacja i zakwity sinic, zmiany klimatu a rozmieszczenie gatunków.
Argumentacja w ochronie: Za ponoszeniem kosztów: bioróżnorodność jako wartość, potencjalne źródło leków, ogniwo sieci pokarmowej. Przeciw: ograniczone środki, zniszczone siedlisko. Zasady oceniania akceptują oba stanowiska z poprawną argumentacją.

Strategia

Strategia rozwiązywania w 5 krokach

Najpierw szybkie zadania zamknięte, potem doświadczenia i krzyżówki, na koniec wyjaśnienia i sprawdzenie.

1 0–5 min

Przegląd

Przejrzyj wszystkie bloki: ile zadań, jakie organizmy, czy są wiązki z doświadczeniem i krzyżówki. Rozplanuj czas.
2 5–40 min

Zamknięte

A–D, P/F, uzupełnij zdania, uporządkuj, wielokrotny wybór. Nie zostawiaj pustych pól.
3 40–80 min

Doświadczenia

Problem badawczy jako pytanie, hipoteza z kierunkiem zmian, wniosek z danych.
4 80–105 min

Krzyżówki

Pełna procedura 5 kroków: legenda, genotypy, gamety, tablica Punnetta, prawdopodobieństwo w %.
5 105–180 min

Wyjaśnienia

Przyczyna → mechanizm → skutek, z odwołaniem do materiału i poprawną terminologią. Ostatnie 15 minut na sprawdzenie.

6 pułapek, które kosztują punkty — i jak ich uniknąć

Brak przyczyny i skutku w wyjaśnieniu

„Wyjaśnij, dlaczego zachodzi osmoza” — odpowiedź „bo woda przepływa przez błonę” to samo stwierdzenie. Wymagane: „Stężenie substancji rozpuszczonych po stronie B jest większe niż po stronie A, dlatego woda przepływa z A do B, aż stężenia się wyrównają”.

Jak unikać: Przyczyna (gradient stężeń, mutacja, hormon) → mechanizm (krok po kroku) → skutek. Sprawdź, czy w odpowiedzi jest „dlatego”, „w wyniku”, „co powoduje”.

Problem badawczy, hipoteza i wniosek pomylone ze sobą

Problem badawczy to pytanie („Czy światło wpływa na fototropizm?”), hipoteza — weryfikowalne twierdzenie z kierunkiem zmian, wniosek — wynika z danych. Stwierdzenie zamiast pytania nie jest problemem badawczym.

Jak unikać: Problem zawsze ze znakiem zapytania. Hipoteza z „wpływa”, „powoduje”, „zwiększa”. Wniosek zaczynaj od „Na podstawie wyników…” i odwołaj się do liczb z tabeli lub wykresu.

Krzyżówka bez zapisu

Pominięta tablica Punnetta, zły zapis genotypów (Ii zamiast I^Ai), kodominacja pomylona z dominacją, krzyżówka jednogenowa zamiast dwugenowej (przy dwóch genach kombinacji jest 16, nie 4).

Jak unikać: Zapisz legendę, genotypy rodziców, gamety, tablicę, stosunek fenotypów i prawdopodobieństwo. Z dwóch heterozygot AaBb wychodzi 9 : 3 : 3 : 1.

Odpowiedź bez odwołania do materiału

„Na podstawie wykresu wyjaśnij…” — a w odpowiedzi ogólna wiedza. „Na podstawie mikrofotografii rozpoznaj tkankę” — bez cech widocznych na zdjęciu.

Jak unikać: Podkreśl w poleceniu „na podstawie”, „odnosząc się do”. W odpowiedzi cytuj dane: „Według wykresu aktywność wzrosła z 20 do 90 U/ml między 10 a 30 °C”.

Pomylona terminologia

Bakterie (prokarionty) i protisty (eukarionty); wirusy nie są organizmami. Apoptoza (programowana) i nekroza (niekontrolowana). Transkrypcja i translacja, mitoza i mejoza, endocytoza i egzocytoza. Restytucja, reintrodukcja, introdukcja.

Jak unikać: Ucz się terminów parami z cechą rozpoznawczą: apoptoza — drabinka DNA, brak stanu zapalnego; nekroza — losowa fragmentacja, stan zapalny.

Konwergencja pomylona z dywergencją

Konwergencja: podobne cechy u niespokrewnionych grup (opływowy kształt rekinów, delfinów i pingwinów). Dywergencja: rozejście się grup spokrewnionych w różne nisze (zięby Darwina).

Jak unikać: Zapytaj: czy gatunki są spokrewnione? Tak + różne cechy → dywergencja. Nie + podobne cechy → konwergencja.

Arkusze CKE z biologii Testy z biologii Zadania z biologii Matura z biologii

Jedna cena, pełen dostęp

Na start za darmo, bez karty: 5 pytań dziennie w Quizie, jeden pełny arkusz, 3 nagrania do słuchania i jedno wypracowanie z oceną. Potem jedna cena za dostęp do wszystkiego: bez ukrytych limitów i bez okrojonych wersji, wszystko odblokowane od pierwszej sekundy po zakupie.

🎁 OSZCZĘDZASZ 49 ZŁ

Pakiet Maturalny

Jedna wpłata. Spokój aż do matury.

321 zł 370 zł

Tyle co subskrypcja do matury — minus 30 dni.

🗓️ 227 dni dostępu − 🎁 30 gratis = płacisz za 197

Płacisz dziś: 321 zł — jednorazowo
Dostęp do: 31 maja 2027
Kolejna płatność: brak — bez odnowień

✓ Wszystko z Premium — do 31 maja 2027
✓ Zero odnowień, zero pilnowania — płacisz raz
✓ Cena liczona co do dnia — im wcześniej, tym więcej dni dostajesz

Biorę Pakiet — 321 zł

BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta

Premium

Subskrypcja miesięczna · Najlepszy wybór dla systematycznej nauki

49 zł/mies.

Płacisz dziś: 49 zł
Dostęp: od dziś, co miesiąc
Kolejna płatność: 49 zł — 17 listopada 2026

✓12 przedmiotów maturalnych
✓Nieograniczone pytania (23 400+ w bazie)
✓Egzamin Live — 400+ pełnych arkuszy
✓ Pytania otwarte, pisanie i słuchanie z natychmiastową oceną
✓ Adaptacyjna trudność
✓Szybka powtórka: wybierasz przedmiot i dział, quiz rusza od razu
✓ 600 kredytów AI co miesiąc
✓ Pełne statystyki i dashboard
✓ Aplikacja Android
✓ Anulujesz kiedy chcesz

Rozpocznij subskrypcję

Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta

Dostęp jednorazowy

30 dni pełnego dostępu, bez subskrypcji

59 zł / 30 dni

Płacisz dziś: 59 zł — jednorazowo
Dostęp do: 16 listopada 2026
Kolejna płatność: brak — bez odnowień

✓Identyczny dostęp jak Premium
✓ Bez automatycznego odnowienia
✓ Idealny na intensywną naukę bez zobowiązań
✓ 600 kredytów AI
✓ Zero zobowiązań

Kup dostęp 59 zł

BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta

Potrzebujesz więcej mocy AI? Dokup kredyty — 200 za 19 zł, 500 za 39 zł, 1200 za 79 zł. Dokupione kredyty trafiają na saldo od razu i nie wygasają; na początku każdego opłaconego miesiąca uzupełniamy saldo do 600, jeśli jest niższe.

Najczęstsze pytania o maturę z biologii

11 pytań i odpowiedzi o maturze z biologii na poziomie rozszerzonym.

Z czego dokładnie składa się egzamin maturalny z biologii?

Egzamin trwa 180 minut i składa się z 44–56 zadań (w tym wiązek po 2–5 zadań we wspólnym kontekście) za które można zdobyć łącznie 60 punktów. Zadania zamknięte: 10–16 (12–20 pkt, ok. 30% wyniku), otwarte: 34–40 (40–48 pkt, ok. 70% wyniku). Informator CKE nie dzieli arkusza na bloki tematyczne. W próbnych arkuszach Matury Online zadania są ułożone w 4 bloki: biologia komórki i metabolizm (15 pkt), różnorodność i funkcjonowanie organizmów (22 pkt), genetyka, ewolucja i biotechnologia (15 pkt), ekologia i ochrona środowiska (8 pkt). Biologia jest tylko przedmiotem dodatkowym, więc nie ma progu zdawalności.

Czy biologia ma poziom podstawowy?

Nie. Biologia jest przedmiotem dodatkowym i można ją zdawać tylko na poziomie rozszerzonym. Wybór biologii oznacza zdawanie rozszerzenia. Wynik może się liczyć w rekrutacji na studia. Które przedmioty bierze pod uwagę dany kierunek, ustala uczelnia.

Jakie przybory są dozwolone na egzaminie?

Według komunikatu dyrektora CKE o przyborach na 2027 r.: kalkulator prosty (obowiązkowo), linijka (fakultatywnie) oraz „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki”, które zapewnia szkoła. Kalkulator prosty wykonuje tylko dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie, ewentualnie procenty i pierwiastki kwadratowe. Kalkulator naukowy jest przewidziany tylko na fizykę i chemię. Do tego długopis lub pióro z czarnym tuszem.

Co to są „wiązki zadań” w arkuszu biologii?

Wiązka to 2–5 zadań we wspólnym kontekście — np. opisane doświadczenie, schemat budowy organizmu, mikrofotografia tkanki, drzewo filogenetyczne, wykres aktywności enzymu. Numeracja: 1.1, 1.2, 1.3 oznacza wiązkę. Każde podzadanie można rozwiązać niezależnie. Przykładowe wiązki: 1) doświadczenie z drożdżami → 4 zadania (problem badawczy, hipoteza, wniosek, obliczenia), 2) schemat budowy serc kręgowców → 3 zadania, 3) genealogia genetyczna → 3–4 zadania o krzyżówkach.

Co to są zadania doświadczalne i jak je rozwiązywać?

Zadania doświadczalne wymagają: 1) sformułowania PROBLEMU BADAWCZEGO (w naszej ocenie jako pytania), 2) HIPOTEZY (weryfikowalne stwierdzenie, np. z czasownikiem „wpływa”, „powoduje” i kierunkiem zmian), 3) określenia PRÓBY KONTROLNEJ (bez badanego czynnika) i BADAWCZEJ (z czynnikiem), 4) WNIOSKU (z odwołaniem do danych liczbowych z tabeli/wykresu).

Jak ocenia się zadania otwarte za 2 lub 3 pkt?

Według Informatora CKE zadanie otwarte z biologii jest warte 1, 2 albo 3 pkt. Za 2 pkt: 2 pkt = odpowiedź całkowicie poprawna, 1 pkt = odpowiedź częściowo poprawna lub niepełna, ale z pokonaną zasadniczą trudnością zadania, 0 pkt = odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Za 3 pkt: 3 pkt = odpowiedź całkowicie poprawna, 2 pkt = pokonana zasadnicza trudność, ale odpowiedź niedoprowadzona poprawnie do końca, 1 pkt = istotny postęp bez pokonania zasadniczej trudności. Szczegółowe zasady są opisane osobno dla każdego zadania.

Jakie krzyżówki genetyczne warto przećwiczyć?

Warto przećwiczyć: 1) MONOHYBRYDOWE z dominacją niepełną lub kodominacją (np. układ MN), 2) DIHYBRYDOWE niezależne (np. kolor + kształt nasion Mendla), 3) ABO z 3 allelami wielokrotnymi (IA, IB, i — kodominacja IA z IB, recesywność i), 4) SPRZĘŻONE Z PŁCIĄ (daltonizm, hemofilia A, dystrofia mięśniowa Duchenne’a — geny na chromosomie X), 5) DZIEDZICZENIE POZAJĄDROWE (mitochondrialne — tylko od matki, plastydowe — tylko od roślin matecznych), 6) EPISTAZA (gen H w układzie ABO — fenotyp bombajski). Krzyżówka z genealogią rodziny + wyliczenie prawdopodobieństwa.

Czy aplikacja generuje oryginalne arkusze biologii i schematy?

TAK. Arkusze Egzamin Live piszemy od zera z pomocą AI (Claude) według blueprintu zgodnego z informatorem CKE 2024/2025. Schematy biologiczne (np. budowa nefronu, synapsa, wiązka przewodząca) są grafikami SVG, wyniki doświadczeń (np. aktywność enzymu) pokazujemy na wykresach i w tabelach, a w części arkuszy są też drzewa filogenetyczne. Arkusze, które już rozwiązałeś, nie wracają na Twoją listę.

Czy ocena AI dla biologii jest miarodajna?

AI ocenia według zasad oceniania z Informatora CKE (Formuła 2023), z regułami dla biologii: WYMÓG przyczyny i skutku w wyjaśnieniach, WYMÓG odwołania do materiałów źródłowych przy zadaniach „na podstawie...”, KRYTERIA stopniowane dla zadań za 2/3 pkt, weryfikacja terminologii biologicznej (np. apoptoza ≠ nekroza, kodominacja ≠ dominacja niepełna). Dla krzyżówek genetycznych: osobna ocena dla każdego z 4 elementów (genotypy, krzyżówka, fenotypy, prawdopodobieństwo). Ocena AI to ocena próbna, nie wynik egzaminatora. Przy każdym zadaniu dostajesz komentarz po polsku.

Jakie błędy kosztują punkty na biologii rozszerzonej?

Sześć błędów, na które warto uważać: 1) BRAK PRZYCZYNY I SKUTKU w wyjaśnieniach, 2) Niepoprawne formułowanie PROBLEMU BADAWCZEGO (stwierdzenie zamiast pytania), 3) BŁĘDY W KRZYŻÓWKACH (pominięcie tablicy Punnetta, błędny zapis genotypów), 4) NIEWYKORZYSTANIE materiałów źródłowych (wykres, tabela, mikrofotografia), 5) Mylenie terminologii (apoptoza vs nekroza, konwergencja vs dywergencja, restytucja vs reintrodukcja), 6) Pominięcie odchylenia standardowego / słupków błędów w interpretacji doświadczeń.

Czy warto zdawać biologię na maturze rozszerzonej?

To zależy od kierunku, na który chcesz iść. Warunki rekrutacji określa senat każdej uczelni, więc sprawdź na stronie uczelni, czy wybrany kierunek bierze pod uwagę biologię na poziomie rozszerzonym i z jaką wagą. Do zdania matury trzeba przystąpić do części pisemnej jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym, a jego wynik nie ma progu zdawalności.

⏰ Matura z biologii — poniedziałek, 10 maja 2027: 205 dni

Zacznij ćwiczyć z pełnym arkuszem z biologii

Pierwszy arkusz rozwiązujesz za darmo, bez zegara. Pełny dostęp do wszystkich arkuszy i przedmiotów od 49 zł miesięcznie.

Rozwiąż darmowy arkusz Zacznij naukę — 49 zł/mies.

BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu · za darmo także 5 pytań dziennie z biologii w Quizie

Inne egzaminy w naszej bazie

⚗️

Quizy, pełne egzaminy z oceną AI i powiadomienia pilnujące Twojej serii — w kieszeni, także w autobusie.

Egzamin maturalny z biologii
poziom rozszerzony 2027