Chemia · tylko poziom rozszerzony · Formuła 2023

Egzamin maturalny z chemii
poziom rozszerzony 2027

Przewodnik po egzaminie i pełny arkusz jak na sali: 180 minut, 60 punktów, zadania w wiązkach wokół doświadczeń, ogniw i związków organicznych. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE — z bilansem, jednostkami i formą równania.

Rozwiąż darmowy arkusz Zacznij naukę — 49 zł/mies.

Darmowy arkusz: jeden na konto, bez karty, bez limitu czasu

180 min

czas egzaminu

60 pkt

do zdobycia

części próbnego arkusza

bez progu

przedmiot dodatkowy

Arkusz maturalny z chemii w Egzaminie Live — timer 3 godziny, lista 31 zadań w częściach i schemat ogniwa galwanicznego Cu | Cu²⁺ || Ag⁺ | Ag przy zadaniu 16

Arkusz z chemii w aplikacji Matury Online — timer, część Budowa materii i chemia fizyczna, informacja o manganie do zadań 1–3

Egzamin z chemii rozszerzonej — co musisz wiedzieć

Struktura arkusza — 4 części, 7 obszarów

Chemię zdaje się tylko na poziomie rozszerzonym, jako przedmiot dodatkowy — bez progu zdawalności. Według Informatora CKE arkusz zawiera około 45 zadań (poleceń), pojedynczych albo w wiązkach tematycznych: wokół pierwiastka, reakcji, doświadczenia albo substancji organicznej. Informator nie dzieli arkusza na części. Podział na 4 części i 7 obszarów z punktami to układ próbnych arkuszy Matury Online.

180 min

czas pisania

60 pkt

maksymalny wynik

ok. 45

zadań (poleceń)

bez progu

przedmiot dodatkowy

Część arkusza	Co sprawdza	Punkty
1. Budowa materii i chemia fizyczna Konfiguracje elektronowe, liczby kwantowe, wiązania, VSEPR, kryształy, kinetyka, równowaga chemiczna, termochemia	Konfiguracje elektronowe, liczby kwantowe, wiązania, VSEPR, kryształy, kinetyka, równowaga chemiczna, termochemia	18 pkt
2. Chemia nieorganiczna, równowagi w roztworach i elektrochemia Tlenki, wodorotlenki amfoteryczne, hydroksykompleksy, pH, Ka, Kb, Ks, bufory, hydroliza, ogniwa, SEM, elektroliza	Tlenki, wodorotlenki amfoteryczne, hydroksykompleksy, pH, Ka, Kb, Ks, bufory, hydroliza, ogniwa, SEM, elektroliza	20 pkt
3. Chemia organiczna Nomenklatura IUPAC, izomeria, addycja, eliminacja, substytucja, estry, tłuszcze, aminokwasy, białka, cukry	Nomenklatura IUPAC, izomeria, addycja, eliminacja, substytucja, estry, tłuszcze, aminokwasy, białka, cukry	18 pkt
4. Chemia praktyczna i zadania problemowe BHP i piktogramy, analiza jakościowa i ilościowa, miareczkowanie, termograwimetria, obliczenia w laboratorium	BHP i piktogramy, analiza jakościowa i ilościowa, miareczkowanie, termograwimetria, obliczenia w laboratorium	4 pkt
Razem · 180 min		60 pkt

7 obszarów w każdym próbnym arkuszu Matury Online

Budowa materii~8–10 pkt
Chemia fizyczna~10–12 pkt
Chemia nieorganiczna~8–10 pkt
Równowagi w roztworach~6–8 pkt
Elektrochemia~5–7 pkt
Chemia organiczna~14–18 pkt
Chemia praktyczna~3–5 pkt

📐 Przybory

Linijka, kalkulator naukowy i „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki” — z układem okresowym i stałymi fizykochemicznymi.

🧪 Materiały w arkuszu

Schematy doświadczeń i probówek (osady: biały Ca(OH)₂, zielony Cr(OH)₃, niebieski Cu(OH)₂, rudobrunatny Fe(OH)₃; próba Tollensa — lustro srebrne), krzywe miareczkowania, wykresy kinetyczne i termogramy, schematy ogniw, modele VSEPR, mechanizmy reakcji, wzory Hawortha i projekcje Fischera. Zadania otwarte to równania, obliczenia, wyjaśnienia, doświadczenia.

Egzamin Live

Pełna symulacja matury z chemii

Rozwiązujesz cały arkusz z chemii w przeglądarce albo w aplikacji — z zegarem, materiałami źródłowymi i oceną po oddaniu.

Egzamin Live z chemii — timer, pasek postępu, lista zadań z nazwami typów i punktami oraz materiał „Schemat ogniwa galwanicznego Cu | Cu²⁺ || Ag⁺ | Ag”

⏱️ Arkusz

180 minut, cztery części, jak na sali

✓Zegar liczy czas rzeczywisty — ostrzega 15 i 5 minut przed końcem, a po upływie czasu arkusz oddaje się sam
✓Lista wszystkich zadań z boku — skaczesz między nimi w dowolnej kolejności
✓Materiały źródłowe przy zadaniu: schematy, wykresy, tabele; wzory i równania w notacji mhchem — z indeksami i ładunkami (H₂SO₄, Fe³⁺, SO₄²⁻)
✓Odpowiedzi zapisują się same co 30 sekund — po zamknięciu karty wracasz do tego samego zadania

Zadanie „Równanie reakcji” w arkuszu z chemii — pole odpowiedzi z wstawianiem wzorów i symboli, podpowiedź o strzałkach → i ⇄ oraz ładunkach jonów, oznaczenie „Ocena AI”

🤖 Ocena

Wynik za każde zadanie, z uzasadnieniem

Klikasz „Zakończ i sprawdź”. Zadania zamknięte są policzone od razu, otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE dla chemii.

✓Równania: bilans masy i ładunku, forma zgodna z poleceniem, właściwa strzałka
✓Obliczenia: metoda, rachunki i wynik z jednostką — przy poprawnej metodzie i błędzie rachunkowym zostaje 1 pkt z 2, jak w zasadach CKE
✓Przy każdym zadaniu: co było dobrze, czego zabrakło i wzorcowa odpowiedź
✓Kilka arkuszy możesz mieć rozpoczętych naraz; darmowy arkusz rozwiązujesz bez zegara, na raty

Oryginalne arkusze CKE z chemii

Materiały źródłowe

Schematy z arkuszy z chemii

Tak wyglądają schematy w arkuszach Egzaminu Live — do nich odnoszą się zadania o kształcie cząsteczek, polarności, izomerii i cukrach.

Schemat z arkusza Egzaminu Live: NH₃ — piramida trygonalna (kąt ok. 107°) i H₂O — kształt kątowy (kąt ok. 104,5°) z wolnymi parami elektronowymi — Kształty cząsteczek wg VSEPR

Schemat z arkusza Egzaminu Live: CO₂ liniowa i niepolarna (kąt 180°), SO₂ kątowa i polarna (kąt ok. 119°) — Budowa przestrzenna CO₂ i SO₂

Schemat z arkusza Egzaminu Live: izomer Z (cis) i E (trans) but-2-enu — Izomeria geometryczna but-2-enu

Schemat z arkusza Egzaminu Live: α-D-glukopiranoza (OH przy C1 w dół) i β-D-glukopiranoza (OH przy C1 w górę) — Anomery D-glukopiranozy — wzory Hawortha

Typy zadań

Zadania zamknięte i otwarte

15 typów zadań z arkusza chemii — te same nazwy widzisz na liście zadań w Egzaminie Live.

Zamknięte — liczone od razu

1 pkt Wybierz odpowiedźJedna z czterech odpowiedzi A–D: typ kryształu, wzór Hawortha, rodzaj reakcji.
1 pkt Odpowiedź + uzasadnienieTeza A–D i uzasadnienie 1–4 (np. C4). Punkt tylko za poprawną parę.
1–2 pkt Prawda/FałszDwa lub trzy stwierdzenia o równowadze, kinetyce, elektrochemii, polimerach.
1–2 pkt Uzupełnij zdaniaWybór z nawiasów: (egzo- / endoenergetyczna), (kątowa / liniowa), (wzrost / spadek).
1 pkt Zaznacz poprawneKilka poprawnych spośród 4–6 opcji, np. roztwory barwiące oranż metylowy na czerwono.

Otwarte — ocena AI według zasad CKE

1 pkt Krótka odpowiedźWzór, nazwa systematyczna, symbol, kolejność. Np. konfiguracja Mn²⁺ → [Ar] 3d⁵.
1–2 pkt Wyjaśnij / UzasadnijZwiązek przyczynowo-skutkowy: dlaczego CO₂ jest niepolarny, a SO₂ polarny (budowa liniowa i kątowa, momenty dipolowe).
1–2 pkt Rozstrzygnij + uzasadnijRozstrzygnięcie i uzasadnienie z konkretną zasadą: potencjały standardowe, rzędowość alkoholu, budowa cząsteczki.
1–2 pkt Równanie reakcjiForma cząsteczkowa, jonowa albo jonowa skrócona — zgodnie z poleceniem, z bilansem masy i ładunku. Np. Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu.
2 pkt ObliczeniaMetoda, obliczenia i wynik z jednostką. Poprawna metoda z błędem rachunkowym albo błędną jednostką to 1 pkt.
4–5 pkt Zadanie problemoweRozwiązanie wieloetapowe z punktacją za postęp i pokonanie zasadniczych trudności. Za pokonanie zasadniczych trudności dostaje się co najmniej połowę punktów za zadanie.
1–2 pkt DoświadczenieOdczynniki, spostrzeżenia, wnioski i równania. Zły wybór odczynników zabiera punkty za dalszą część.
1–2 pkt Uzupełnij tabelęPola tabeli, np. blok konfiguracyjny i liczba niesparowanych elektronów. Każde pole oceniane osobno.
1–2 pkt Uzupełnij schematSubstraty, produkty i warunki w schemacie przemian albo opis elektrod ogniwa.
1 pkt Wzór elektronowyWzór Lewisa z wiązaniami i wolnymi parami oraz kształt cząsteczki wg VSEPR.

Zakres

Budowa materii, nieorganiczna, organiczna, praktyczna

Co musisz umieć w każdej części arkusza. Rozwiń część, żeby zobaczyć zagadnienia z przykładami.

Część 1 · 18 pkt Budowa materii i chemia fizyczna

Konfiguracje elektronowe, modele wiązań, geometria cząsteczek (VSEPR), kinetyka i równowaga chemiczna. Materiały: modele cząsteczek, wykresy energetyczne reakcji, tabele danych kinetycznych.

Konfiguracje elektronowe: Pełne (1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁵ 4s² dla Mn), skrócone z rdzeniem gazu szlachetnego ([Ar] 3d⁵ 4s²), klatkowe. Pułapka: jony metali przejściowych tracą elektrony najpierw z 4s, dopiero potem z 3d. Mn²⁺ = [Ar] 3d⁵ (nie 3d³ 4s²).
Liczby kwantowe: n (główna: 1, 2, 3…), l (poboczna: 0 = s, 1 = p, 2 = d, 3 = f), m_l (magnetyczna, od −l do +l), m_s (spinowa, ±½). Każdy elektron ma unikalny zestaw czterech liczb (zakaz Pauliego). Niesparowane elektrony — reguła Hunda.
Wiązania chemiczne: Jonowe (różnica elektroujemności > 1,7 — np. NaCl), kowalencyjne spolaryzowane (0,4–1,7 — HCl, H₂O), kowalencyjne niespolaryzowane (< 0,4 — O₂, N₂), koordynacyjne (donor wolnej pary + akceptor pustego orbitalu — NH₃ → BF₃, [Mn(NH₃)₆]²⁺), metaliczne (chmura elektronów zdelokalizowanych).
VSEPR i geometria: Lp = wiązania σ + wolne pary na atomie centralnym. Lp = 2: liniowy (CO₂). Lp = 3: trygonalny (BF₃). Lp = 4: tetraedryczny (CH₄), piramidalny (NH₃ — 1 wolna para), kątowy (H₂O — 2 wolne pary). Lp = 5: bipiramida trygonalna (PCl₅). Lp = 6: oktaedryczny (SF₆).
Typy kryształów: Jonowe (NaCl — twarde, kruche, wysoka temperatura topnienia, przewodzą po stopieniu i w roztworze). Kowalencyjne (diament, SiO₂ — bardzo twarde, bardzo wysoka t.t., izolatory). Metaliczne (Fe, Cu — kowalne, przewodzą prąd). Molekularne (lód, jod — miękkie, niska t.t., izolatory).
Reakcje jądrowe: α (⁴₂He): A maleje o 4, Z o 2. β⁻ (n → p + e⁻ + ν̄): A bez zmian, Z rośnie o 1. β⁺ (p → n + e⁺ + ν): A bez zmian, Z maleje o 1. γ: bez zmian. Zachowana liczba nukleonów A i ładunek Z, np. ²⁷₁₃Al + ⁴₂He → ³⁰₁₅P + ¹₀n (27 + 4 = 30 + 1, 13 + 2 = 15 + 0).
Kinetyka reakcji: Równanie kinetyczne: v = k·c_A^a·c_B^b, rząd reakcji = a + b. Wykładniki wyznaczasz z porównania doświadczeń: zmiana c_A → zmiana v → potęga. Czynniki: stężenie, temperatura (reguła van ’t Hoffa), katalizator (obniża E_a, nie zmienia K_c ani wydajności), rozdrobnienie.
Równowaga chemiczna: K_c = [produkty] / [substraty], potęgi = współczynniki stechiometryczne. Reguła Le Chateliera: wzrost T → przesunięcie w stronę endoenergetyczną, wzrost p → w stronę mniejszej liczby moli gazów, dodanie reagenta → w stronę przeciwną. Katalizator nie przesuwa równowagi, tylko przyspiesza jej ustalenie.

Część 2 · 20 pkt Chemia nieorganiczna, równowagi w roztworach i elektrochemia

Reakcje i właściwości metali i niemetali, hydroksykompleksy; pH, Ka, Kb, Ks, bufory, hydroliza; ogniwa, SEM, potencjały, szereg napięciowy.

Tlenki kwasowe, zasadowe, amfoteryczne: Kwasowe (z wodą → kwasy): CO₂, SO₂, SO₃, P₄O₁₀, CrO₃. Zasadowe (z wodą → zasady): Na₂O, CaO, MgO. Amfoteryczne (reagują z mocnymi kwasami i mocnymi zasadami): Al₂O₃, Cr₂O₃, ZnO, BeO, PbO.
Wodorotlenki amfoteryczne: Roztwarzają się w nadmiarze NaOH z utworzeniem hydroksykompleksów: Al(OH)₃ + OH⁻ → [Al(OH)₄]⁻ (jon tetrahydroksoglinianowy). Podobnie [Cr(OH)₄]⁻, [Zn(OH)₄]²⁻, [Pb(OH)₄]²⁻, [Be(OH)₄]²⁻. Fe(OH)₃ i Cu(OH)₂ nie są amfoteryczne — nie roztwarzają się w NaOH.
pH, Kw, mocne i słabe elektrolity: K_w = [H⁺][OH⁻] = 10⁻¹⁴ (25 °C). pH = −log[H⁺], pOH = −log[OH⁻], pH + pOH = 14. Mocne kwasy (HCl, HBr, HI, H₂SO₄, HNO₃, HClO₄) dysocjują całkowicie: [H⁺] = c_kwasu. Słabe kwasy (CH₃COOH, HF, HCN): [H⁺] = √(K_a·c). Wskaźniki: oranż metylowy, fenoloftaleina, lakmus.
Bufory i równanie Hendersona: Bufor = słaby kwas HA + jego sól A⁻ (albo słaba zasada B + sól BH⁺). pH = pK_a + log([sól]/[kwas]). Bufor octanowy (CH₃COOH + CH₃COONa, pH ≈ 4,7), amonowy (NH₃ + NH₄Cl, pH ≈ 9,3). Stabilizuje pH po dodaniu małych ilości kwasu lub zasady.
Iloczyn rozpuszczalności Ks: K_s = [Mⁿ⁺]^a·[A^m−]^b dla soli M_aA_b. Np. K_s(Ca(OH)₂) = [Ca²⁺][OH⁻]². Im mniejsze K_s, tym mniej rozpuszczalna sól. Wpływ pH (CaCO₃ roztwarza się w kwasie, bo CO₃²⁻ + 2H⁺ → CO₂ + H₂O) i efekt wspólnego jonu.
Hydroliza soli (Brønsted): Sól mocnego kwasu i mocnej zasady (NaCl, KNO₃): pH = 7. Sól mocnego kwasu i słabej zasady (NH₄Cl): pH < 7 (NH₄⁺ ⇄ NH₃ + H⁺). Sól słabego kwasu i mocnej zasady (CH₃COONa): pH > 7 (CH₃COO⁻ + H₂O ⇄ CH₃COOH + OH⁻). K_a(NH₄⁺) = K_w/K_b.
Ogniwa galwaniczne: Schemat: anoda | roztwór || roztwór | katoda. Anoda — utlenianie (−), katoda — redukcja (+). Ogniwo Daniella: Zn | ZnSO₄(aq) || CuSO₄(aq) | Cu; anoda Zn → Zn²⁺ + 2e⁻, katoda Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu. Mostek solny (KCl, KNO₃): kationy do katody, aniony do anody; elektrony płyną obwodem zewnętrznym od anody do katody.
SEM i szereg napięciowy: SEM = E°_katody − E°_anody (musi być > 0). E°(Zn²⁺/Zn) = −0,76 V, E°(Cu²⁺/Cu) = +0,34 V → SEM = 0,34 − (−0,76) = 1,10 V. Metal o niższym E° jest anodą (utlenia się); wyższy E° — silniejszy utleniacz.
Korozja i ochrona metali: Korozja = utlenianie metalu (Fe → Fe²⁺ + 2e⁻, dalej do związków żelaza(III) w rdzy). Ochrona: powłoka z metalu szlachetniejszego (po uszkodzeniu korozja przyspiesza), protektor z metalu aktywniejszego (Zn, Mg utlenia się zamiast Fe — ochrona katodowa), malowanie, smarowanie, pasywacja.
Reakcje redoks: Stopnie utlenienia: H = +I (w wodorkach metali −I), O = −II (w nadtlenkach −I). Bilans elektronowy: liczba elektronów oddanych = przyjętych. Półreakcja utleniania (oddanie e⁻, wzrost stopnia utlenienia) i redukcji (przyjęcie e⁻). Na koniec sprawdzasz atomy i ładunek po obu stronach.

Część 3 · 18 pkt Chemia organiczna

Nomenklatura IUPAC, cztery podstawowe typy reakcji (addycja, eliminacja, substytucja, kondensacja), izomeria konstytucyjna, geometryczna i optyczna oraz biomolekuły: cukry, aminokwasy, lipidy.

Nomenklatura IUPAC: Alkany, alkeny, alkiny, alkohole, fenole, aldehydy, ketony, kwasy karboksylowe, estry, aminy, amidy. Najdłuższy łańcuch zawierający grupę funkcyjną, numeracja od końca dającego jej najniższy lokant, przedrostki alkilowe alfabetycznie. Końcówki: -an, -en, -yn, -ol, -al, -on, kwas -owy, -amid.
Izomeria konstytucyjna: Szkieletowa (n-butan i izobutan, czyli 2-metylopropan), położenia (propan-1-ol i propan-2-ol), grup funkcyjnych (etanol C₂H₆O i eter dimetylowy CH₃–O–CH₃).
Izomeria geometryczna (cis/trans): Alkeny z różnymi podstawnikami przy każdym atomie C wiązania podwójnego. cis (Z): grupy po tej samej stronie, trans (E): po przeciwnych. cis-but-2-en ma niższą temperaturę topnienia niż trans (trans jest bardziej symetryczny i lepiej się upakowuje).
Izomeria optyczna: Atom C z czterema różnymi podstawnikami = centrum stereogeniczne. Enancjomery: lustrzane odbicia, różnią się tylko kierunkiem skręcania płaszczyzny światła spolaryzowanego. Diastereoizomery: stereoizomery niebędące odbiciami (różne t.t., rozpuszczalność). Forma mezo: centra stereogeniczne + płaszczyzna symetrii → optycznie nieczynna (kwas mezo-winowy).
Addycja do alkenów (reguła Markownikowa): HBr, HCl, H₂O do alkenu niesymetrycznego: H przyłącza się do atomu C bogatszego w wodór (powstaje trwalszy karbokation). Propen + HBr → 2-bromopropan, bo karbokation II-rzędowy CH₃–CH⁺–CH₃ jest trwalszy od I-rzędowego.
Eliminacja z alkoholi (reguła Zajcewa): Dehydratacja w stężonym H₂SO₄ lub H₃PO₄ → alken. Powstaje głównie alken najbardziej podstawiony: z butan-2-olu but-2-en (produkt główny), but-1-en (uboczny).
Substytucja w pierścieniu i w grupie metylowej: Toluen + Br₂ w świetle (hν) → bromek benzylu (substytucja rodnikowa w –CH₃). Toluen + Br₂ z FeBr₃ → bromotolueny (substytucja elektrofilowa w pierścieniu, grupa metylowa kieruje w orto i para). O miejscu reakcji decydują warunki.
Utlenianie alkoholi (rzędowość): I-rzędowe (R–CH₂OH): KMnO₄ utlenia do aldehydu, potem kwasu — roztwór się odbarwia. II-rzędowe: do ketonu — odbarwienie. III-rzędowe: nie utleniają się (brak H przy C z grupą OH), roztwór pozostaje fioletowy.
Estry — estryfikacja i hydroliza: Estryfikacja: kwas + alkohol ⇄ ester + H₂O (katalizator H₂SO₄, równowaga). Hydroliza kwasowa — reakcja odwrotna. Hydroliza zasadowa (zmydlanie, saponifikacja — nieodwracalna): ester + NaOH → sól kwasu (–COO⁻Na⁺) + alkohol. Tłuszcze + NaOH → mydła + glicerol.
Aminokwasy i białka: Grupy –COOH i –NH₂ przy tym samym atomie C (α). W roztworze obojętnym jon obojnaczy (zwitterjon) –COO⁻ / –NH₃⁺; punkt izoelektryczny = pH, w którym ładunek wypadkowy wynosi 0. Wiązanie peptydowe –CO–NH– powstaje z wydzieleniem H₂O. Struktury I (sekwencja), II (α-helisa, β-kartka), III, IV.
Cukry — aldozy, ketozy, anomery: Aldozy mają grupę –CHO (glukoza, galaktoza), ketozy grupę C=O w łańcuchu (fruktoza). Piranozy (pierścień 6-członowy), furanozy (5-członowy). Anomer α: –OH przy węglu anomerycznym (C1 aldoz, C2 ketoz) skierowana w dół we wzorze Hawortha, β — w górę. Wiązania O-glikozydowe: α-1,4 (skrobia, glikogen), β-1,4 (celuloza), α-1,β-2 (sacharoza), β-1,4 galaktoza–glukoza (laktoza).
Polimery — polimeryzacja i polikondensacja: Polimeryzacja: monomery z wiązaniem podwójnym (CH₂=CH₂, CH₂=CHCl) → łańcuch bez produktów ubocznych (polietylen, PVC, polipropylen, polistyren). Polikondensacja: monomery z grupami funkcyjnymi (–COOH + –OH, –COOH + –NH₂) → łańcuch + H₂O (PET, nylon, poli(kwas mlekowy), białka).

Część 4 · 4 pkt Chemia praktyczna i zadania problemowe

BHP, projektowanie doświadczeń, analiza jakościowa i ilościowa.

BHP i piktogramy: Substancja żrąca, utleniająca, wybuchowa, toksyczna, łatwopalna — rozpoznanie piktogramu i dobranie środków ostrożności.
Projektowanie doświadczeń: Wybór odczynników, spostrzeżenia przed i po reakcji, wnioski, równania reakcji.
Analiza jakościowa: Próby z FeCl₃, AgNO₃, Br₂, KMnO₄, próba Trommera i Tollensa.
Analiza ilościowa i obliczenia: Miareczkowanie alkacymetryczne i redoks, termograwimetria, obliczenia stechiometryczne w kontekście laboratoryjnym (masa próbki, stężenie, wydajność). Biodegradacja polimerów — wiązania estrowe podatne na hydrolizę enzymatyczną.

Wzory, które warto mieć opanowane

Liczba moli: n = m/M
Stężenie molowe: c = n/V
Równanie Clapeyrona: pV = nRT
Stała równowagi (aA + bB ⇄ cC + dD): K_c = [C]^c[D]^d / [A]^a[B]^b
Równanie kinetyczne (rząd = a + b): v = k · c_A^a · c_B^b
Siła elektromotoryczna: SEM = E°_katody − E°_anody

Dwie kluczowe reguły organiczne — Markownikow i Zajcew — oraz ogniwo Zn–Cu

Reguła Markownikowa (addycja)

CH₃–CH=CH₂ + HBr → CH₃–CHBr–CH₃

H przyłącza się do atomu C bogatszego w wodór (C1 w propenie). Powstaje trwalszy karbokation II-rzędowy, produkt główny to 2-bromopropan.

Reguła Zajcewa (eliminacja)

CH₃–CHOH–CH₂–CH₃ → CH₃–CH=CH–CH₃ + H₂O

Z butan-2-olu powstaje głównie but-2-en — alken najbardziej podstawiony. But-1-en jest produktem ubocznym.

Ogniwo Zn–Cu

Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu

Anoda (−): Zn → Zn²⁺ + 2e⁻, elektroda cynkowa traci masę. Katoda (+): Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu, miedź się osadza, roztwór jaśnieje. SEM = 0,34 − (−0,76) = 1,10 V.

Strategia

Strategia rozwiązywania w 5 krokach

Najpierw szybkie zadania zamknięte, potem równania i obliczenia, na końcu czas na sprawdzenie.

1 0–10 min

Przegląd

Przejrzyj wszystkie części: wokół jakich pierwiastków i reakcji są wiązki, czy są hydraty, doświadczenia. Rozplanuj czas.
2 10–35 min

Zamknięte

A–D, odpowiedź + uzasadnienie, P/F, uzupełnij zdania, zaznacz poprawne. Nie zostawiaj pustych pól.
3 35–85 min

Równania

Trzy formy zapisu, bilans masy i ładunku, właściwe strzałki (→ albo ⇄), stany skupienia.
4 85–150 min

Obliczenia i organiczna

Stechiometria, pH, Kc, SEM, hydraty — pełny tok rozumowania, jednostki, 3 cyfry znaczące. Potem nomenklatura, izomeria, reakcje.
5 150–180 min

Sprawdzenie

Bilans we wszystkich równaniach, jednostki w obliczeniach, pominięte zadania, wiązalność we wzorach organicznych.

6 pułapek, które kosztują punkty — i jak ich uniknąć

Brak bilansu w równaniu jonowym skróconym

Cu²⁺ + OH⁻ → Cu(OH)₂ jest niezbilansowane (ładunek +1 po lewej, 0 po prawej). Poprawnie: Cu²⁺ + 2OH⁻ → Cu(OH)₂↓. Równanie ma uwzględniać bilans masy i ładunku.

Jak unikać: Po zapisaniu sprawdź atomy każdego pierwiastka i sumę ładunków po obu stronach. ↓ oznacza osad, ↑ gaz.

Wynik bez jednostki

„SEM = 1,10” zamiast „SEM = 1,10 V”. Wynik mianowany bez jednostki jest traktowany jak błędny.

Jak unikać: Dopisz jednostkę do każdego wyniku (mol/dm³, g, V). Przy wielkościach bezwymiarowych (pH, α w %) zaznacz to wprost.

Zła masa molowa

M(CuSO₄) = 160 g/mol zamiast M(CuSO₄·5H₂O) = 250 g/mol to błąd metody, nie rachunkowy, chyba że pokażesz sposób obliczenia masy molowej zgodny ze wzorem i widać w nim zwykłą pomyłkę w rachunkach.

Jak unikać: Wypisz wzór i licz M krok po kroku: M(CuSO₄·5H₂O) = 160 + 5·18 = 250 g/mol. Tablice wzorów masz na egzaminie.

Strzałka ⇄ w reakcji ukierunkowanej

NaOH + HCl ⇄ NaCl + H₂O — zobojętnianie przebiega do końca. Gdy w równaniu trzeba określić kierunek przemiany (np. w reakcji redoks), ⇄ zamiast → powoduje utratę punktów.

Jak unikać: ⇄ tylko przy rzeczywistych równowagach (synteza NH₃, dysocjacja słabych kwasów, estryfikacja).

Forma równania niezgodna z poleceniem

Polecenie „w formie jonowej skróconej”, a w odpowiedzi pełne równanie cząsteczkowe z jonami obserwatorami.

Jak unikać: Równanie cząsteczkowe → rozpisanie mocnych elektrolitów na jony → skreślenie jonów obserwatorów. HCl + NaOH: H⁺ + OH⁻ → H₂O.

Liczba przestrzenna a kształt cząsteczki

NH₃: Lp = 4 (3 wiązania + 1 wolna para), kształt — piramida trygonalna, nie tetraedr. H₂O: Lp = 4, kształt kątowy.

Jak unikać: Policz Lp, wybierz rozmieszczenie par (2 liniowe, 3 trygonalne, 4 tetraedryczne…), a kształt nazwij według położenia samych atomów.

Arkusze CKE z chemii Testy z chemii Zadania z chemii Matura z chemii

Jedna cena, pełen dostęp

Na start za darmo, bez karty: 5 pytań dziennie w Quizie, jeden pełny arkusz, 3 nagrania do słuchania i jedno wypracowanie z oceną. Potem jedna cena za dostęp do wszystkiego: bez ukrytych limitów i bez okrojonych wersji, wszystko odblokowane od pierwszej sekundy po zakupie.

🎁 OSZCZĘDZASZ 49 ZŁ

Pakiet Maturalny

Jedna wpłata. Spokój aż do matury.

321 zł 370 zł

Tyle co subskrypcja do matury — minus 30 dni.

🗓️ 227 dni dostępu − 🎁 30 gratis = płacisz za 197

Płacisz dziś: 321 zł — jednorazowo
Dostęp do: 31 maja 2027
Kolejna płatność: brak — bez odnowień

✓ Wszystko z Premium — do 31 maja 2027
✓ Zero odnowień, zero pilnowania — płacisz raz
✓ Cena liczona co do dnia — im wcześniej, tym więcej dni dostajesz

Biorę Pakiet — 321 zł

BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta

Premium

Subskrypcja miesięczna · Najlepszy wybór dla systematycznej nauki

49 zł/mies.

Płacisz dziś: 49 zł
Dostęp: od dziś, co miesiąc
Kolejna płatność: 49 zł — 17 listopada 2026

✓12 przedmiotów maturalnych
✓Nieograniczone pytania (23 400+ w bazie)
✓Egzamin Live — 400+ pełnych arkuszy
✓ Pytania otwarte, pisanie i słuchanie z natychmiastową oceną
✓ Adaptacyjna trudność
✓Szybka powtórka: wybierasz przedmiot i dział, quiz rusza od razu
✓ 600 kredytów AI co miesiąc
✓ Pełne statystyki i dashboard
✓ Aplikacja Android
✓ Anulujesz kiedy chcesz

Rozpocznij subskrypcję

Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta

Dostęp jednorazowy

30 dni pełnego dostępu, bez subskrypcji

59 zł / 30 dni

Płacisz dziś: 59 zł — jednorazowo
Dostęp do: 16 listopada 2026
Kolejna płatność: brak — bez odnowień

✓Identyczny dostęp jak Premium
✓ Bez automatycznego odnowienia
✓ Idealny na intensywną naukę bez zobowiązań
✓ 600 kredytów AI
✓ Zero zobowiązań

Kup dostęp 59 zł

BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta

Potrzebujesz więcej mocy AI? Dokup kredyty — 200 za 19 zł, 500 za 39 zł, 1200 za 79 zł. Dokupione kredyty trafiają na saldo od razu i nie wygasają; na początku każdego opłaconego miesiąca uzupełniamy saldo do 600, jeśli jest niższe.

Najczęstsze pytania o maturę z chemii

13 pytań i odpowiedzi o maturze z chemii na poziomie rozszerzonym.

Z czego dokładnie składa się egzamin maturalny z chemii?

Egzamin trwa 180 minut. Według Informatora CKE arkusz zawiera około 45 zadań (poleceń), pojedynczych albo w wiązkach tematycznych, a przy każdym zadaniu jest podana maksymalna liczba punktów. Informator nie podaje podziału na części ani liczby zadań zamkniętych i otwartych. Próbne arkusze Matury Online mają 28–35 zadań w 4 częściach i 60 pkt: budowa materii i chemia fizyczna (18 pkt), chemia nieorganiczna, równowagi w roztworach i elektrochemia (20 pkt), chemia organiczna (18 pkt), chemia praktyczna (4 pkt). Chemia jest tylko przedmiotem dodatkowym, więc nie ma progu zdawalności.

Czy chemia ma poziom podstawowy?

Nie. Chemia jest przedmiotem dodatkowym i można ją zdawać tylko na poziomie rozszerzonym. Wybór chemii oznacza zdawanie rozszerzenia. Wynik może się liczyć w rekrutacji na studia. Które przedmioty bierze pod uwagę dany kierunek, ustala uczelnia.

Jakie przybory są dozwolone na egzaminie?

Według komunikatu dyrektora CKE o przyborach na 2027 r.: kalkulator naukowy (obowiązkowo), linijka (fakultatywnie) oraz „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki”, które zapewnia szkoła. Kalkulator naukowy musi liczyć logarytmy, funkcje trygonometryczne i potęgi o dowolnym wykładniku. Nie może mieć funkcji programowania, łączności z innymi urządzeniami ani zapisanych wzorów i zadań. Do tego długopis lub pióro z czarnym tuszem.

Co to są „wiązki zadań” w arkuszu chemii?

Wiązka to 2–4 zadania we wspólnym kontekście chemicznym — np. wokół jednego pierwiastka (mangan, chrom, wanad), wokół jednej reakcji (kinetyka, równowaga), wokół doświadczenia (wodorotlenki, próba Tollensa), wokół substancji organicznej (cukier, aminokwas, polimer). Numeracja: 1.1, 1.2, 1.3 oznacza wiązkę. Każde podzadanie można rozwiązać niezależnie. Przykładowe wiązki z naszych arkuszy: 1) wokół Mn(VII): konfiguracja Mn → konfiguracja Mn²⁺ → jon kompleksowy → reakcja z NH₃, 2) wokół syntezy SO₃: Kc → reguła Le Chateliera → entalpia, 3) wokół kondensacji aldolowej: produkt → izomeria → reakcja z KMnO₄.

Jak ocenia się zadania obliczeniowe za 2 pkt?

Według Informatora CKE za 2 pkt: 2 = poprawna metoda + poprawne obliczenia + wynik z JEDNOSTKĄ. 1 = poprawna metoda + błędy rachunkowe LUB wynik z błędną jednostką albo błędną dokładnością. 0 = błędna metoda albo brak rozwiązania. KLUCZOWE: poprawność obliczeń oceniana TYLKO jeśli metoda poprawna. Brak toku rozumowania → utrata punktów NAWET przy poprawnym wyniku. Wynik mianowany BEZ jednostki = WYNIK BŁĘDNY. Błędna masa molowa = BŁĄD METODY, chyba że zapisany sposób jej obliczenia pokazuje zwykłą pomyłkę rachunkową. Wynik końcowy: 3 cyfry znaczące (chyba że zadanie mówi inaczej).

Co to znaczy „forma jonowa skrócona” — i kiedy stosować?

Forma jonowa skrócona zawiera TYLKO drobiny rzeczywiście biorące udział w reakcji (bez jonów widzów). Przykład: strącanie Cu(OH)₂ z CuSO₄ + 2NaOH. Forma cząsteczkowa: CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄. Forma jonowa pełna: Cu²⁺ + SO₄²⁻ + 2Na⁺ + 2OH⁻ → Cu(OH)₂↓ + 2Na⁺ + SO₄²⁻. Forma jonowa skrócona (po skreśleniu widzów Na⁺ i SO₄²⁻): Cu²⁺ + 2OH⁻ → Cu(OH)₂↓. Zapisz formę zgodną z poleceniem.

Jakie reakcje organiczne warto znać przed maturą?

Osiem typów reakcji z zakresu chemii organicznej: 1) ADDYCJA HBr / H₂O do alkenu wg reguły Markownikowa (powstaje stabilniejszy karbokation), 2) ELIMINACJA wody z alkoholu w obecności H₂SO₄/H₃PO₄ wg reguły Zajcewa, 3) SUBSTYTUCJA RODNIKOWA halogenu pod światłem (np. bromowanie toluenu — w grupie metylowej, nie w pierścieniu!), 4) SUBSTYTUCJA ELEKTROFILOWA w pierścieniu aromatycznym (Fe lub AlCl₃ jako katalizator), 5) UTLENIANIE alkoholi (I°→aldehyd→kwas KMnO₄, II°→keton, III°→brak), 6) ESTRYFIKACJA Fischera (kwas + alkohol → ester + H₂O, katalizator H₂SO₄), 7) HYDROLIZA zasadowa estru (ester + NaOH → sól kwasu karboksylowego + alkohol), 8) KONDENSACJA ALDOLOWA dwóch związków karbonylowych w środowisku zasadowym — wykracza poza podstawę programową; w Informatorze CKE jest opisana w materiale źródłowym do zadania, więc wystarczy umieć z takiego opisu skorzystać.

Czym różni się anomer α od β w cukrach?

Cukry tworzą cykliczne formy (piranozowe — 6-członowe, furanozowe — 5-członowe). Anomer to konfiguracja przy ANOMERYCZNYM ATOMIE WĘGLA (C1 we wszystkich aldozach, C2 we fruktozie). Anomer α: grupa –OH przy C anomerycznym SKIEROWANA W DÓŁ (pod płaszczyznę pierścienia Hawortha). Anomer β: grupa –OH SKIEROWANA W GÓRĘ (nad płaszczyznę). Przykład glukozy: α-D-glukopiranoza (OH przy C1 w dół), β-D-glukopiranoza (OH w górę). Anomery są DIASTEREOIZOMERAMI (różnią się jedną konfiguracją), nie enancjomerami. β-anomer jest często stabilniejszy (np. ~64% w roztworze glukozy).

Jak narysować wzór elektronowy cząsteczki?

Schemat: 1) Określ atom centralny (zazwyczaj najmniej elektroujemny, oprócz H), 2) Połącz atomy wiązaniami σ (jedna kreska = 2 elektrony wspólne), 3) Uzupełnij każdy atom wolnymi parami elektronowymi do reguły OKTETU (8 elektronów wokół, oprócz H — duet, czyli 2), 4) Jeśli brakuje elektronów do oktetu na centralnym → twórz WIĄZANIA WIELOKROTNE (podwójne lub potrójne), 5) Sprawdź sumę elektronów walencyjnych = suma wszystkich pokazanych elektronów (wiązań + wolnych par). Przykład OF₂: O centralny, 2 wiązania σ z F, 2 wolne pary na O, 3 wolne pary na każdym F. Kształt: kątowy (Lp = 4, 2 wolne pary).

Czy aplikacja generuje oryginalne arkusze chemii i schematy SVG?

TAK. Arkusze Egzamin Live piszemy od zera z pomocą AI (Claude) według blueprintu zgodnego z informatorem CKE. Schematy chemiczne (np. modele VSEPR, ogniwa galwaniczne, mechanizmy reakcji, wzory Hawortha cukrów, aparatura laboratoryjna) są grafikami SVG, a część zadań ma wykresy, np. krzywe miareczkowania albo kinetykę reakcji. Arkusze, które już rozwiązałeś, nie wracają na Twoją listę.

Czy ocena AI dla chemii jest miarodajna?

AI ocenia według zasad oceniania z Informatora CKE, z regułami dla chemii: WYMÓG bilansu masy I ładunku w równaniach, WYMÓG jednostek w wynikach obliczeń, WYMÓG zgodności formy (cząsteczkowa/jonowa/jonowa skrócona) z poleceniem, WYMÓG związku przyczynowo-skutkowego w wyjaśnieniach. Dla doświadczeń — sprawdzenie wyboru odczynników, spostrzeżeń i wniosków. Dla zadań „rozstrzygnij” — wymóg uzasadnienia z konkretnymi danymi (potencjałami standardowymi, Ka, rzędowością). Ocena AI to ocena próbna, nie wynik egzaminatora. Przy każdym zadaniu dostajesz komentarz po polsku.

Jakie błędy kosztują punkty na chemii rozszerzonej?

Sześć błędów, na które warto uważać: 1) BRAK BILANSU MASY/ŁADUNKU w równaniach jonowych, 2) BRAK JEDNOSTEK w wynikach obliczeń (pH, stężenia, masy), 3) BŁĘDNA MASA MOLOWA (np. zapomnienie o wodzie krystalicznej w hydratach), 4) STRZAŁKA ⇄ zamiast → tam, gdzie trzeba określić kierunek przemiany, 5) NIEZGODNA FORMA równania (pełna cząsteczkowa zamiast jonowej skróconej), 6) Mylenie LICZBY PRZESTRZENNEJ z kształtem (NH₃: Lp = 4, ale kształt = piramida trygonalna, NIE tetraedr).

Czy warto zdawać chemię na maturze rozszerzonej?

To zależy od kierunku, na który chcesz iść. Warunki rekrutacji określa senat każdej uczelni, więc sprawdź na stronie uczelni, czy wybrany kierunek bierze pod uwagę chemię na poziomie rozszerzonym i z jaką wagą. Do zdania matury trzeba przystąpić do części pisemnej jednego przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym, a jego wynik nie ma progu zdawalności.

⏰ Matura z chemii — czwartek, 13 maja 2027: 208 dni

Zacznij ćwiczyć z pełnym arkuszem z chemii

Pierwszy arkusz rozwiązujesz za darmo, bez zegara. Pełny dostęp do wszystkich arkuszy i przedmiotów od 49 zł miesięcznie.