Sprawdzian z dobra wspólnego

Poprawna odpowiedź: (1) obywateli

Art. 1 Konstytucji z 1997 r. brzmi: Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. To pierwsza z zasad ustrojowych i punkt wyjścia całego działu: państwo nie należy do partii ani do władzy, tylko do ogółu obywateli.

Poprawna odpowiedź: F, F, P

Konstytucja nakłada obowiązki właśnie w imię dobra wspólnego, np. płacenie podatków (art. 84). W demokracji dobro wspólne ustala się w debacie, wyborach i procedurach, a nie dekretem rządu. Bezpieczeństwo i czyste środowisko służą wszystkim, więc należą do dobra wspólnego.

Poprawna odpowiedź: C

Pomocniczość działa od dołu: najpierw człowiek, rodzina, gmina, a wyższy szczebel pomaga dopiero, gdy niższy sobie nie radzi. Dlatego większość spraw lokalnych należy w Polsce do gmin. Pozostałe odpowiedzi opisują centralizację, czyli odwrotność tej zasady.

Poprawna odpowiedź: 1–D, 2–A, 3–B, 4–C

• 1. Dobro prywatne → D. Bochenek chleba kupiony w sklepie
• 2. Dobro publiczne → A. Obrona narodowa
• 3. Dobro wspólnej puli → B. Ławica ryb na wodach międzynarodowych
• 4. Dobro klubowe → C. Płatna telewizja kablowa

Chleb kupuje i zjada jedna osoba. Z obrony narodowej korzystają wszyscy naraz i nikogo nie da się z niej wyłączyć. Ryb na otwartym morzu nikt nie pilnuje, ale każda złowiona to jedna mniej dla innych. Telewizję kablową ogląda tylko abonent, choć jego oglądanie nie odbiera sygnału sąsiadowi.

Poprawna odpowiedź: A

Pasterz, który wypuści na wspólną łąkę jedną krowę więcej, cały zysk zabiera sam, a koszt zniszczonej trawy dzieli ze wszystkimi. Skoro nikogo nie można wykluczyć, każdy liczy tak samo i pastwisko się wyczerpuje. Hardin wskazywał jako wyjście regulację albo podział własności.