autor nieznany
„Lament świętokrzyski” to średniowieczny monolog Maryi stojącej pod krzyżem. Zadania maturalne z tej lektury dotyczą osoby mówiącej, adresatów jej skargi, obrazu cierpiącej matki i języka utworu.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Obowiązkowa we fragmentach.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
O temacie
„Lament świętokrzyski”, znany też od pierwszych słów jako „Posłuchajcie, bracia miła”, jest na liście lektur obowiązkowych w zakresie podstawowym. To krótki utwór: kilka strof, w których Maryja opowiada o cierpieniu, jakie przeżywa w Wielki Piątek, patrząc na mękę Syna. Mówi w pierwszej osobie i zwraca się kolejno do ludzi, do Syna, do anioła Gabriela i do innych matek.
Zadania sprawdzają przede wszystkim, czy rozumiesz tę konstrukcję: kto mówi, do kogo i w jakiej sytuacji, oraz czym obraz Maryi różni się tu od obrazu z „Bogurodzicy”. Wracają też pytania o język: zdrobnienia, kontrast między zapowiedzią radości a doświadczeniem bólu, staropolskie formy wyrazów. Tekst jest krótki, więc opłaca się znać go dokładnie, strofa po strofie.
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 75 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Forma „Gabryjele” to mianownik imienia archanioła.
Forma „wisa” w wersie o głowie Syna to dawny odpowiednik współczesnego „wisi”.
Forma „rzekęcy” to dawny imiesłów przysłówkowy od czasownika „rzec” (dziś: mówiąc).
Oceń kilka stwierdzeń. Każde osobno punktowane.
Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.
Zakres testu
7 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Mówi Maryja, w pierwszej osobie. Stoi pod krzyżem w Wielki Piątek („Jen mi się zstał w Wielki Piątek”) i patrzy na mękę Syna. To monolog postaci, czyli liryka roli.
Maryja zwraca się kolejno do słuchaczy („Posłuchajcie, bracia miła”, „Pożałuj mię, stary, młody”), do Syna („Synku miły i wybrany”), do anioła Gabriela („O anjele Gabryjele”) i do matek („Proścież Boga, wy miłe i żądne maciory”).
Maryja wylicza, co chciałaby zrobić: podeprzeć głowę Syna, otrzeć krew, podać mu pić. Nie może, bo nie dosięga krzyża („Ale nie lza dosiąc twego świętego ciała”).
W strofie do Gabriela Maryja przypomina obietnicę radości („Panno, pełna jeś miłości!”) i zestawia ją z tym, co przeżywa („A ja pełna smutku i żałości”).
Utwór pokazuje Maryję po ludzku: jako matkę, która traci jedyne dziecko („Jednegociem Syna miała”). To inny obraz niż w „Bogurodzicy”, gdzie jest pośredniczką między ludźmi a Bogiem.
Utwór jest skargą, żalem wypowiadanym przez osobę cierpiącą. Cechy gatunku widoczne w tekście to bezpośrednie zwroty do adresatów, wyliczanie cierpień i prośba o współczucie.
Zdrobnienia i czułe określenia („Synku”, „główka”, „moja nadzieja miła”), apostrofy, powtórzenia oraz formy staropolskie, np. „kcęć”, „zamętek”, „ninie”.
📖 Do zapamiętania
Postacie, motywy, cytaty i konteksty z „Lamentu świętokrzyskiego”, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
O cierpieniu Maryi opowiada narrator
Maryja mówi sama, w pierwszej osobie, od pierwszej do ostatniej strofy
Dlaczego: Od tego zaczyna się każde pytanie o podmiot liryczny i sytuację liryczną. Utwór jest monologiem postaci, a nie opowieścią o niej.
Maryja zwraca się tylko do Syna
Adresatów jest czterech: słuchacze, Syn, anioł Gabriel i matki
Dlaczego: Zmiana adresata wyznacza budowę utworu. W zadaniach trzeba wskazać, do kogo skierowana jest dana strofa i w jakim celu.
„Lament świętokrzyski” to pieśń pochwalna, podobnie jak „Bogurodzica”
To skarga cierpiącej matki; „Bogurodzica” jest pieśnią błagalną, w której Maryja występuje jako pośredniczka
Dlaczego: Zestawienie obu utworów służy pokazaniu dwóch różnych obrazów Maryi w literaturze średniowiecza.
„Maciory” to określenie obraźliwe
W języku utworu „maciory” znaczy „matki”; Maryja zwraca się do nich z czułością („miłe i żądne”)
Dlaczego: Znaczenia dawnych wyrazów trzeba odczytywać z kontekstu utworu, a nie ze współczesnej polszczyzny.
Maryja buntuje się przeciw Bogu
Maryja skarży się i pyta anioła o obiecaną radość, ale matki prosi o modlitwę („Proścież Boga”)
Dlaczego: Utwór wyraża żal i ból, a nie odrzucenie wiary. Na tym rozróżnieniu opierają się pytania o postawę bohaterki.
Maryja opisuje mękę Syna z dystansu, jak obserwator
Maryja chce działać: podeprzeć głowę, otrzeć krew, podać pić; cierpi, bo nie może
Dlaczego: Wyliczenie tych trzech czynności i przeszkody, która je uniemożliwia, jest częstym pytaniem do tej lektury.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Egzamin ustny
Zadanie z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: „Lament świętokrzyski” (fragmenty). Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.
Motyw cierpiącej matki. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Lamentu świętokrzyskiego”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyŹródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.
Te pytania są realnymi pytaniami z bazy dla tematu „Lament świętokrzyski” – tak wyglądają w aplikacji, te same komponenty co w quizie.
Wybierz wszystkie poprawne
Do wyboru:
To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Lament świętokrzyski”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Lament świętokrzyski” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Możesz też wybrać całą epokę Średniowiecze — wtedy quiz losuje z epoki i wszystkich jej lektur. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: 📚 Średniowiecze · 🎶 Bogurodzica · 💀 Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do lekturę „Lament świętokrzyski” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Lament świętokrzyski”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z „Lamentu świętokrzyskiego” — pierwsze pytanie w minutę.
Tak. Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019) wymienia go w zakresie podstawowym wśród wybranych utworów polskiego średniowiecza, poznawanych we fragmentach, razem z „Rozmową Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”.
Maryja, matka Jezusa. Mówi w pierwszej osobie, stojąc pod krzyżem w Wielki Piątek. Zwraca się do słuchaczy, do Syna, do anioła Gabriela i do matek.
W „Lamencie” Maryja jest cierpiącą matką, która skarży się na swój los i prosi o współczucie. W „Bogurodzicy” jest pośredniczką, do której wierni kierują prośby. Pierwszy utwór jest skargą, drugi pieśnią błagalną.
Do tematów o cierpieniu, macierzyństwie, bezradności wobec losu bliskiej osoby i o sposobach wyrażania żalu. Sprawdza się w zestawieniu z „Trenami” Jana Kochanowskiego, gdzie cierpi ojciec po stracie dziecka.
Te działy łączą się z tematem „Lament świętokrzyski” – przećwicz je w Quizie.
75 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
