📖 Lektura📚 Średniowiecze

Lament świętokrzyski — zadania maturalne

autor nieznany

„Lament świętokrzyski” to średniowieczny monolog Maryi stojącej pod krzyżem. Zadania maturalne z tej lektury dotyczą osoby mówiącej, adresatów jej skargi, obrazu cierpiącej matki i języka utworu.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Obowiązkowa we fragmentach.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.

Zacznij ćwiczyć: Lament świętokrzyski → Jak działa quiz ↓

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

zadań w katalogu
75
zadań w katalogu

Quiz · Lament świętokrzyski

„Lament świętokrzyski” w Quizie — jak ćwiczysz

75 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj”: Język polski, wybór tematu, typu zadania i trudności 1–5 z liczbą pytań przy każdej opcji
Quiz w aplikacji Matury Online — Język polski: pytanie i wyjaśnienie po odpowiedzi

  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Quiz w Matury Online — Język polski: zaznaczona odpowiedź, poprawna odpowiedź na zielono i wyjaśnienie pod pytaniem

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Lament świętokrzyski” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Ćwicz lekturę „Lament świętokrzyski” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Lament świętokrzyski na maturze

„Lament świętokrzyski”, znany też od pierwszych słów jako „Posłuchajcie, bracia miła”, jest na liście lektur obowiązkowych w zakresie podstawowym. To krótki utwór: kilka strof, w których Maryja opowiada o cierpieniu, jakie przeżywa w Wielki Piątek, patrząc na mękę Syna. Mówi w pierwszej osobie i zwraca się kolejno do ludzi, do Syna, do anioła Gabriela i do innych matek.

Zadania sprawdzają przede wszystkim, czy rozumiesz tę konstrukcję: kto mówi, do kogo i w jakiej sytuacji, oraz czym obraz Maryi różni się tu od obrazu z „Bogurodzicy”. Wracają też pytania o język: zdrobnienia, kontrast między zapowiedzią radości a doświadczeniem bólu, staropolskie formy wyrazów. Tekst jest krótki, więc opłaca się znać go dokładnie, strofa po strofie.

Przed maturą

Powtórka z „Lamentu świętokrzyskiego” krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Lament (plankt), Liryka roli, Monolog i 5 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    7 umiejętności do odhaczenia, od „Osoba mówiąca i sytuacja” po „Język utworu”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    6 pułapek, np. „O cierpieniu Maryi opowiada narrator”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Krótki quiz pokaże, co jeszcze wymaga pracy.

    Quiz z „Lamentu świętokrzyskiego” Rozwiąż zadania z bazy

Zakres materiału

Lament świętokrzyski — co musisz umieć

Lektura obowiązkowa w zakresie podstawowym, poznawana we fragmentach (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019). Treść sprawdzona z tekstem utworu.

  1. 1

    Osoba mówiąca i sytuacja

    Mówi Maryja, w pierwszej osobie. Stoi pod krzyżem w Wielki Piątek („Jen mi się zstał w Wielki Piątek”) i patrzy na mękę Syna. To monolog postaci, czyli liryka roli.

  2. 2

    Czterech adresatów

    Maryja zwraca się kolejno do słuchaczy („Posłuchajcie, bracia miła”, „Pożałuj mię, stary, młody”), do Syna („Synku miły i wybrany”), do anioła Gabriela („O anjele Gabryjele”) i do matek („Proścież Boga, wy miłe i żądne maciory”).

  3. 3

    Bezradność matki

    Maryja wylicza, co chciałaby zrobić: podeprzeć głowę Syna, otrzeć krew, podać mu pić. Nie może, bo nie dosięga krzyża („Ale nie lza dosiąc twego świętego ciała”).

  4. 4

    Kontrast zwiastowania i męki

    W strofie do Gabriela Maryja przypomina obietnicę radości („Panno, pełna jeś miłości!”) i zestawia ją z tym, co przeżywa („A ja pełna smutku i żałości”).

  5. 5

    Maryja jako cierpiąca matka

    Utwór pokazuje Maryję po ludzku: jako matkę, która traci jedyne dziecko („Jednegociem Syna miała”). To inny obraz niż w „Bogurodzicy”, gdzie jest pośredniczką między ludźmi a Bogiem.

  6. 6

    Gatunek: lament (plankt)

    Utwór jest skargą, żalem wypowiadanym przez osobę cierpiącą. Cechy gatunku widoczne w tekście to bezpośrednie zwroty do adresatów, wyliczanie cierpień i prośba o współczucie.

Pokaż pozostałe 1
  1. 7

    Język utworu

    Zdrobnienia i czułe określenia („Synku”, „główka”, „moja nadzieja miła”), apostrofy, powtórzenia oraz formy staropolskie, np. „kcęć”, „zamętek”, „ninie”.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

O cierpieniu Maryi opowiada narrator

✓ Poprawnie

Maryja mówi sama, w pierwszej osobie, od pierwszej do ostatniej strofy

Dlaczego: Od tego zaczyna się każde pytanie o podmiot liryczny i sytuację liryczną. Utwór jest monologiem postaci, a nie opowieścią o niej.

✗ Błąd

Maryja zwraca się tylko do Syna

✓ Poprawnie

Adresatów jest czterech: słuchacze, Syn, anioł Gabriel i matki

Dlaczego: Zmiana adresata wyznacza budowę utworu. W zadaniach trzeba wskazać, do kogo skierowana jest dana strofa i w jakim celu.

✗ Błąd

„Lament świętokrzyski” to pieśń pochwalna, podobnie jak „Bogurodzica”

✓ Poprawnie

To skarga cierpiącej matki; „Bogurodzica” jest pieśnią błagalną, w której Maryja występuje jako pośredniczka

Dlaczego: Zestawienie obu utworów służy pokazaniu dwóch różnych obrazów Maryi w literaturze średniowiecza.

✗ Błąd

„Maciory” to określenie obraźliwe

✓ Poprawnie

W języku utworu „maciory” znaczy „matki”; Maryja zwraca się do nich z czułością („miłe i żądne”)

Dlaczego: Znaczenia dawnych wyrazów trzeba odczytywać z kontekstu utworu, a nie ze współczesnej polszczyzny.

Pokaż pozostałe 2
✗ Błąd

Maryja buntuje się przeciw Bogu

✓ Poprawnie

Maryja skarży się i pyta anioła o obiecaną radość, ale matki prosi o modlitwę („Proścież Boga”)

Dlaczego: Utwór wyraża żal i ból, a nie odrzucenie wiary. Na tym rozróżnieniu opierają się pytania o postawę bohaterki.

✗ Błąd

Maryja opisuje mękę Syna z dystansu, jak obserwator

✓ Poprawnie

Maryja chce działać: podeprzeć głowę, otrzeć krew, podać pić; cierpi, bo nie może

Dlaczego: Wyliczenie tych trzech czynności i przeszkody, która je uniemożliwia, jest częstym pytaniem do tej lektury.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Lament (plankt)
Utwór wyrażający żal i skargę osoby cierpiącej
Liryka roli
Wypowiedź w pierwszej osobie postaci innej niż autor
Monolog
Dłuższa wypowiedź jednej postaci
Apostrofa
Bezpośredni zwrot do adresata
Kontrast
Zestawienie przeciwstawnych treści, tu radości zwiastowania i bólu męki
Zdrobnienie
Forma wyrażająca czułość, np. „Synku”, „główka”
Archaizm
Wyraz lub forma, która wyszła z użycia
Incipit
Pierwsze słowa utworu używane jako tytuł: „Posłuchajcie, bracia miła”

Egzamin ustny

Zadania jawne CKE: Lament świętokrzyski

Zadanie z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: „Lament świętokrzyski” (fragmenty). Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.

  1. 1

    Motyw cierpiącej matki. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Lamentu świętokrzyskiego”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy

Źródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Lament świętokrzyski”

Pełen zbiór zadań tego działu dostępny na platformie po założeniu konta.

Baza zadań z działu „Lament świętokrzyski” jest aktywnie rozbudowywana. Zaloguj się, aby przeglądać aktualną kolekcję.

Przejdź do platformy →

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Przeczytaj cały utwór na głos i przy każdej strofie zapisz, do kogo zwraca się Maryja.

  2. 2

    Wypisz trzy czynności, które Maryja chciałaby wykonać dla Syna, i zdanie, które mówi, dlaczego nie może.

  3. 3

    Porównaj obraz Maryi z „Lamentu” i z „Bogurodzicy” w dwóch kolumnach: rola, uczucia, sposób mówienia.

  4. 4

    Przetłumacz na współczesną polszczyznę wyrazy, które sprawiają trudność, i sprawdź je w przypisach do tekstu.

  5. 5

    Rozwiąż zadania z bazy i wróć do tych, w których pomyliłeś adresata albo środek stylistyczny.

FAQ

FAQ — Lament świętokrzyski

Czy „Lament świętokrzyski” jest lekturą obowiązkową na maturze?
Tak. Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019) wymienia go w zakresie podstawowym wśród wybranych utworów polskiego średniowiecza, poznawanych we fragmentach, razem z „Rozmową Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”.
Kto mówi w „Lamencie świętokrzyskim”?
Maryja, matka Jezusa. Mówi w pierwszej osobie, stojąc pod krzyżem w Wielki Piątek. Zwraca się do słuchaczy, do Syna, do anioła Gabriela i do matek.
Czym „Lament świętokrzyski” różni się od „Bogurodzicy”?
W „Lamencie” Maryja jest cierpiącą matką, która skarży się na swój los i prosi o współczucie. W „Bogurodzicy” jest pośredniczką, do której wierni kierują prośby. Pierwszy utwór jest skargą, drugi pieśnią błagalną.
Do jakich tematów wypracowania pasuje ten utwór?
Do tematów o cierpieniu, macierzyństwie, bezradności wobec losu bliskiej osoby i o sposobach wyrażania żalu. Sprawdza się w zestawieniu z „Trenami” Jana Kochanowskiego, gdzie cierpi ojciec po stracie dziecka.
Jak zrobić powtórkę z „Lamentu świętokrzyskiego” przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Przeczytaj cały utwór na głos i przy każdej strofie zapisz, do kogo zwraca się Maryja. 2) Wypisz trzy czynności, które Maryja chciałaby wykonać dla Syna, i zdanie, które mówi, dlaczego nie może. 3) Porównaj obraz Maryi z „Lamentu” i z „Bogurodzicy” w dwóch kolumnach: rola, uczucia, sposób mówienia. Na koniec sprawdź się w quizie z „Lamentu świętokrzyskiego”.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Lament świętokrzyski” przyda Ci się też tutaj:

ŚredniowieczeBogurodzicaRozmowa Mistrza Polikarpa ze ŚmierciąTreny

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Lament świętokrzyski do matury 2027

75 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Lament świętokrzyski — zacznij ćwiczyć

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu