Dobór naturalny i jego rodzaje, dryf genetyczny, prawo Hardy’ego–Weinberga, specjacja, konwergencja i dywergencja, drzewa filogenetyczne, ewolucja człowieka.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Quiz · Ewolucja
99 pytań z tego działu w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.
Wybierasz dział, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z działu „Ewolucja” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Dział XVI podstawy programowej, „Ewolucja”, ma szesnaście wymagań. Otwierają go źródła wiedzy o ewolucji i analiza drzew filogenetycznych. Dalej są mechanizmy: zmienność genetyczna, dobór naturalny stabilizujący, kierunkowy i różnicujący, cechy adaptacyjne, dryf genetyczny i przyczyny zmian częstości alleli.
Część rachunkowa to prawo Hardy’ego–Weinberga, którego równanie trzeba umieć zastosować do obliczenia częstości alleli, genotypów i fenotypów. Kolejne wymagania dotyczą gatunku jako izolowanej puli genowej, specjacji allopatrycznej i sympatrycznej, radiacji adaptacyjnej, ewolucji zbieżnej, konwergencji i dywergencji. Dział zamyka antropogeneza.
Z ewolucją łączy się dział V o klasyfikacji: kladogramy oraz grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne. W Informatorze CKE przykładami są zadania o pokrewieństwie waleni (zadanie 14), o genomach człowieka rozumnego i neandertalczyka (zadanie 15) oraz o gupikach z Trynidadu (zadanie 16).
Przed maturą
Zacznij od: Dobór stabilizujący, Dobór kierunkowy, Dobór różnicujący i 9 kolejnych pozycji.
Pełna lista8 umiejętności do odhaczenia, od „Źródła wiedzy i drzewa filogenetyczne” po „Ewolucja człowieka”.
Lista umiejętności6 pułapek, np. „Osobniki ewoluują, przystosowując się do środowiska w ciągu życia”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyZakres materiału
Wymagania szczegółowe podstawy programowej, zakres rozszerzony: dział XVI „Ewolucja” oraz dział V „Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów” (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Podstawowe źródła wiedzy o mechanizmach i przebiegu ewolucji; określanie pokrewieństwa gatunków na podstawie drzewa filogenetycznego (XVI.1–2).
Wnioskowanie o pokrewieństwie z kladogramów; grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne; hierarchia rang taksonomicznych (V.1–3).
Znaczenie zmienności genetycznej w ewolucji; mechanizm działania doboru naturalnego i jego rodzaje: stabilizujący, kierunkowy, różnicujący; powstawanie cech adaptacyjnych (XVI.3–5).
Warunki, w jakich zachodzi dryf genetyczny; przyczyny zmian częstości alleli w populacji (XVI.6–7).
Założenia prawa oraz stosowanie równania do obliczania częstości alleli, genotypów i fenotypów w populacji (XVI.8–9).
Gatunek jako izolowana pula genowa; powstawanie gatunków wskutek specjacji allopatrycznej i sympatrycznej (XVI.10–11).
Warunki radiacji adaptacyjnej i ewolucji zbieżnej; rozpoznawanie konwergencji i dywergencji na podstawie opisu, schematu lub rysunku (XVI.12–13).
Chronologia form kopalnych człowiekowatych i ich cechy, pokrewieństwo człowieka z innymi zwierzętami na drzewie rodowym, podobieństwa do innych naczelnych i cechy odróżniające człowieka od małp człekokształtnych (XVI.14–16).
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Osobniki ewoluują, przystosowując się do środowiska w ciągu życia
Dobór naturalny działa na osobniki, ale ewoluuje populacja: z pokolenia na pokolenie zmienia się w niej częstość alleli
Dlaczego: Wymagania opisują ewolucję przez zmiany częstości alleli w populacji. Cechy nabyte w ciągu życia osobnika nie są dziedziczone.
Mutacje pojawiają się w odpowiedzi na potrzeby organizmu
Mutacje powstają losowo; dobór naturalny utrwala te, które w danych warunkach zwiększają szanse przeżycia i rozrodu
Dlaczego: Wykazując, że dzięki doborowi organizmy zyskują cechy adaptacyjne, trzeba oddzielić źródło zmienności od mechanizmu, który ją selekcjonuje.
Dryf genetyczny to rodzaj doboru naturalnego
Dryf genetyczny to losowe zmiany częstości alleli, niezależne od wartości przystosowawczej; ma największe znaczenie w małych populacjach
Dlaczego: Podstawa programowa wymaga określenia warunków, w jakich zachodzi dryf, czyli właśnie wskazania małej liczebności populacji.
Podobna budowa narządów zawsze świadczy o bliskim pokrewieństwie
Podobieństwo może wynikać z konwergencji, czyli niezależnego powstania podobnych cech u niespokrewnionych grup w podobnych warunkach
Dlaczego: Wymaganie dotyczy rozpoznawania konwergencji i dywergencji na rysunku lub schemacie. O pokrewieństwie świadczy wspólne pochodzenie cechy.
W równaniu Hardy’ego–Weinberga q to częstość osobników o fenotypie recesywnym
q to częstość allelu recesywnego; częstość homozygot recesywnych wynosi q², a heterozygot 2pq
Dlaczego: Obliczenia zaczyna się zwykle od q², bo homozygoty recesywne można policzyć na podstawie fenotypu. Pomylenie q z q² zmienia wszystkie dalsze wyniki.
Człowiek pochodzi od współczesnych małp człekokształtnych
Człowiek i współczesne małpy człekokształtne mają wspólnego przodka; żadna z żyjących dziś grup nie jest przodkiem drugiej
Dlaczego: Pokrewieństwo człowieka z innymi zwierzętami określa się na podstawie drzewa rodowego, na którym współczesne gatunki są końcami gałęzi.
Do zapamiętania
Jak się uczyć
Zacznij od czytania drzew filogenetycznych: znajdź wspólnego przodka, a potem oceń, czy wskazana grupa jest monofiletyczna.
Trzy rodzaje doboru naturalnego ucz się z wykresów rozkładu cechy przed selekcją i po niej.
Zadania z prawa Hardy’ego–Weinberga rozwiązuj zawsze w tej samej kolejności: q², q, p, 2pq.
Do każdej pary pojęć (allopatryczna i sympatryczna, konwergencja i dywergencja, dobór i dryf) zapisz jeden przykład.
Formy kopalne człowiekowatych ułóż na osi czasu i dopisz po jednej cesze charakterystycznej.
Typy zadań
Każdy typ wymaga innej strategii rozwiązywania.
FAQ
Pełen dostęp do 99 zadań z tego działu i oceny AI z punktacją CKE — w quizie z wyjaśnieniami i powtórkami. Anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
