Transkrypcja, kod genetyczny i translacja, krzyżówki genetyczne, dziedziczenie jedno- i dwugenowe, geny sprzężone, cechy sprzężone z płcią, rodowody, mutacje i choroby genetyczne.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Quiz · Genetyka
98 pytań z tego działu w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.
Wybierasz dział, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z działu „Genetyka” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Genetyka na maturze to dwa działy podstawy programowej. Dział XIII, „Ekspresja informacji genetycznej”, obejmuje strukturę genu u prokariontów i eukariontów, transkrypcję, obróbkę potranskrypcyjną, cechy kodu genetycznego, translację i regulację ekspresji genów.
Dział XIV, „Genetyka klasyczna”, ma dwie części: dziedziczenie cech (krzyżówki, w tym testowe, prawdopodobieństwo genotypów i fenotypów, allele wielokrotne, dominacja pełna i niepełna, kodominacja, współdziałanie genów, teoria Morgana, geny sprzężone i odległość między nimi, dziedziczenie pozajądrowe, determinacja płci, cechy sprzężone z płcią, rodowody) oraz zmienność organizmów (mutacje genowe, aberracje chromosomowe, choroby genetyczne człowieka, czynniki mutagenne, transformacja nowotworowa).
Zadania rachunkowe ocenia się za metodę, obliczenia i wynik. W Informatorze CKE przykładem jest wiązka o dziedziczeniu umaszczenia świń rasy duroc (zadanie 11).
Przed maturą
Zacznij od: Transkrypcja, Obróbka potranskrypcyjna, Translacja i 9 kolejnych pozycji.
Pełna lista8 umiejętności do odhaczenia, od „Gen i transkrypcja” po „Choroby genetyczne człowieka”.
Lista umiejętności6 pułapek, np. „Kod genetyczny jest zdegenerowany, czyli jeden kodon może oznaczać kilka aminokwasów”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyZakres materiału
Wymagania szczegółowe podstawy programowej, zakres rozszerzony: dział XIII „Ekspresja informacji genetycznej” i dział XIV „Genetyka klasyczna” (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Porównanie struktury genu organizmu prokariotycznego i eukariotycznego; transkrypcja z uwzględnieniem roli polimerazy RNA; obróbka potranskrypcyjna u eukariontów (XIII.1–3).
Cechy kodu genetycznego, przebieg translacji, znaczenie modyfikacji potranslacyjnej białek, porównanie ekspresji u prokariontów i eukariontów, regulacja ekspresji genów u eukariontów (XIII.4–7).
Zapisywanie i analiza krzyżówek, w tym testowych; prawdopodobieństwo genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w potomstwie, także dla alleli wielokrotnych (XIV.1.1).
Dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe: dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów (XIV.1.2).
Założenia chromosomowej teorii dziedziczności Morgana; dziedziczenie cech sprzężonych, obliczanie odległości między genami i ustalanie kolejności genów na chromosomie (XIV.1.3–4).
Dziedziczenie pozajądrowe, determinacja i dziedziczenie płci, cechy sprzężone z płcią, analiza rodowodów i ustalanie sposobu dziedziczenia cechy (XIV.1.5–8).
Zmienność rekombinacyjna i mutacyjna, zmienność ciągła i nieciągła, rodzaje mutacji genowych i aberracji chromosomowych oraz ich skutki, czynniki mutagenne (XIV.2.1–6, 8).
Podłoże genetyczne ustalane na podstawie rodowodu lub kariotypu: mukowiscydoza, fenyloketonuria, pląsawica Huntingtona, hemofilia, daltonizm, zespół Klinefeltera, zespół Turnera, zespół Downa; transformacja nowotworowa jako następstwo mutacji (XIV.2.7, 9).
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Kod genetyczny jest zdegenerowany, czyli jeden kodon może oznaczać kilka aminokwasów
Zdegenerowany oznacza, że jeden aminokwas może być kodowany przez kilka kodonów; każdy kodon oznacza tylko jeden aminokwas, bo kod jest jednoznaczny
Dlaczego: Cechy kodu genetycznego trzeba umieć przedstawić. Degeneracja i jednoznaczność opisują zależność w przeciwnych kierunkach.
Krzyżówka testowa to dowolna krzyżówka sprawdzająca wynik
Krzyżówka testowa to skrzyżowanie osobnika o fenotypie dominującym z homozygotą recesywną w celu ustalenia jego genotypu
Dlaczego: Podstawa programowa wymienia krzyżówki testowe z nazwy. Rozkład fenotypów w potomstwie pokazuje, czy badany osobnik jest homo-, czy heterozygotą.
Dominacja niepełna i kodominacja to to samo
Przy dominacji niepełnej heterozygota ma fenotyp pośredni; przy kodominacji u heterozygoty ujawniają się oba allele
Dlaczego: Wymaganie wymienia oba typy osobno. Od typu zależy liczba klas fenotypowych i zapis stosunku fenotypowego.
Ojciec może przekazać synowi allel cechy sprzężonej z chromosomem X
Syn dostaje od ojca chromosom Y, a chromosom X od matki; allel z chromosomu X ojciec przekazuje tylko córkom
Dlaczego: To rozstrzyga większość zadań z rodowodami hemofilii i daltonizmu, czyli chorób wymienionych w podstawie programowej.
Geny leżące na jednym chromosomie zawsze dziedziczą się razem
Geny sprzężone mogą zostać rozdzielone w wyniku crossing-over; częstość rekombinacji pozwala obliczyć odległość między nimi
Dlaczego: Wymaganie obejmuje obliczanie odległości między genami i ustalanie ich kolejności na chromosomie, a to opiera się na udziale rekombinantów w potomstwie.
Zespół Downa jest skutkiem mutacji genowej
Zespół Downa, zespół Turnera i zespół Klinefeltera to skutki liczbowych aberracji chromosomowych; mutacje genowe zmieniają sekwencję pojedynczego genu
Dlaczego: Podłoże tych zespołów ustala się na podstawie kariotypu, a chorób jednogenowych na podstawie rodowodu.
Do zapamiętania
Jak się uczyć
Ekspresję genów powtarzaj jako ciąg: gen, transkrypcja, obróbka potranskrypcyjna, translacja, modyfikacje potranslacyjne. Zaznacz, które etapy różnią prokarionty od eukariontów.
W każdej krzyżówce zapisuj kolejno: oznaczenia alleli, genotypy rodziców, gamety, szachownicę, stosunek genotypów i fenotypów.
Zadania o genach sprzężonych zaczynaj od ustalenia, które klasy potomstwa są rekombinantami.
Rodowody analizuj metodą wykluczania: sprawdź po kolei, czy cecha może być dominująca, recesywna, autosomalna, sprzężona z płcią.
Listę chorób z podstawy programowej opracuj w tabeli: rodzaj zmiany genetycznej i sposób dziedziczenia.
Typy zadań
Każdy typ wymaga innej strategii rozwiązywania.
FAQ
Naturalne kontynuacje tematu
Pełen dostęp do 98 zadań z tego działu i oceny AI z punktacją CKE — w quizie z wyjaśnieniami i powtórkami. Anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
