Ekspresja genów (replikacja, transkrypcja, translacja), genetyka klasyczna (krzyżówki Mendla, dziedziczenie), mutacje, biotechnologia, dobór naturalny, gatunek, ewolucja człowieka.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z genetyki i ewolucji z odpowiedziami →
Quiz · Genetyka i ewolucja
193 pytania z tego działu w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.
Wybierasz dział, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z działu „Genetyka i ewolucja” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
„Genetyka i ewolucja” to trzecia część przykładowych zadań w Informatorze CKE. Obejmuje cztery działy podstawy programowej. Dział XIII, „Ekspresja informacji genetycznej”, prowadzi od struktury genu przez transkrypcję i obróbkę potranskrypcyjną do translacji i regulacji ekspresji genów.
Dział XIV, „Genetyka klasyczna”, to dziedziczenie cech (krzyżówki, geny sprzężone, cechy sprzężone z płcią, rodowody) i zmienność organizmów (mutacje, aberracje chromosomowe, choroby genetyczne). Dział XV to biotechnologia i podstawy inżynierii genetycznej, a dział XVI to ewolucja: dobór naturalny, dryf genetyczny, prawo Hardy’ego–Weinberga, specjacja i antropogeneza.
Te działy łączą się w zadaniach: w Informatorze wiązka o wykrywaniu zakażeń HIV (zadanie 12) odwołuje się jednocześnie do ekspresji informacji genetycznej i biotechnologii, a wiązka o genomach człowieka rozumnego i neandertalczyka (zadanie 15) do pojęcia gatunku. Genetyka, biotechnologia i ewolucja mają osobne, bardziej szczegółowe strony.
Przed maturą
Zacznij od: Gen, Kod genetyczny, Modyfikacja potranslacyjna i 9 kolejnych pozycji.
Pełna lista6 umiejętności do odhaczenia, od „Ekspresja informacji genetycznej” po „Gatunek, specjacja, antropogeneza”.
Lista umiejętności6 pułapek, np. „Zmienność rekombinacyjna tworzy nowe allele”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyNajpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.
Zakres materiału
Wymagania szczegółowe podstawy programowej, zakres rozszerzony: działy XIII–XVI, od ekspresji informacji genetycznej po ewolucję (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Struktura genu u prokariontów i eukariontów, transkrypcja, obróbka potranskrypcyjna, cechy kodu genetycznego, translacja i modyfikacje potranslacyjne, regulacja ekspresji genów u eukariontów (XIII).
Krzyżówki i prawdopodobieństwo genotypów i fenotypów, typy dziedziczenia, teoria Morgana, geny sprzężone, dziedziczenie pozajądrowe, determinacja płci, cechy sprzężone z płcią, analiza rodowodów (XIV.1).
Zmienność rekombinacyjna i mutacyjna, ciągła i nieciągła; mutacje genowe i aberracje chromosomowe; podłoże chorób genetycznych człowieka; czynniki mutagenne; transformacja nowotworowa (XIV.2).
Biotechnologia tradycyjna i molekularna, enzymy i techniki inżynierii genetycznej, organizmy transgeniczne i GMO, klonowanie, komórki macierzyste, terapia genowa, zagadnienia etyczne (XV).
Źródła wiedzy o ewolucji, drzewa filogenetyczne, zmienność genetyczna, rodzaje doboru naturalnego, dryf genetyczny, zmiany częstości alleli, prawo Hardy’ego–Weinberga (XVI.1–9).
Gatunek jako izolowana pula genowa, specjacja allopatryczna i sympatryczna, radiacja adaptacyjna, konwergencja i dywergencja, formy kopalne człowiekowatych, pokrewieństwo człowieka z innymi naczelnymi (XVI.10–16).
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Zmienność rekombinacyjna tworzy nowe allele
Nowe allele powstają w wyniku mutacji; rekombinacja tworzy nowe kombinacje alleli już istniejących
Dlaczego: Podstawa programowa rozdziela dwa typy zmienności genetycznej, rekombinacyjną i mutacyjną, i osobno wymaga przedstawienia źródeł tej pierwszej.
Każda mutacja genowa zmienia budowę białka
Skutki mutacji genowych są różne; ponieważ kod genetyczny jest zdegenerowany, zamiana nukleotydu może nie zmienić aminokwasu
Dlaczego: Wymaganie każe przedstawić rodzaje mutacji genowych i określić ich skutki, a to wymaga odwołania się do cech kodu genetycznego.
Cechy o zmienności ciągłej warunkuje jeden gen
Zmienność ciągła jest typowa dla cech warunkowanych przez wiele genów, a zmienność nieciągła dla cech jednogenowych
Dlaczego: Podstawa programowa wymaga rozróżnienia zmienności ciągłej i nieciągłej oraz wyjaśnienia ich genetycznego podłoża.
U eukariontów translacja zachodzi w jądrze komórkowym, razem z transkrypcją
U eukariontów transkrypcja i obróbka potranskrypcyjna zachodzą w jądrze, a translacja na rybosomach w cytoplazmie
Dlaczego: Na tym polega główna różnica w przebiegu ekspresji informacji genetycznej między komórką prokariotyczną i eukariotyczną.
O przynależności do jednego gatunku decyduje podobieństwo wyglądu
Gatunek biologiczny to izolowana pula genowa: tworzą go osobniki, które mogą się krzyżować i wydawać płodne potomstwo
Dlaczego: Na tym kryterium opiera się zadanie 15 z Informatora CKE, w którym trzeba podać argumenty za uznaniem człowieka rozumnego i neandertalczyka za osobne gatunki albo za jeden.
Nowotwór jest zawsze skutkiem zakażenia
Transformacja nowotworowa to następstwo mutacji w genach kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialnych za naprawę DNA
Dlaczego: Tak opisuje ją podstawa programowa. Czynniki mutagenne, w tym biologiczne, zwiększają ryzyko, bo zwiększają częstość mutacji.
Do zapamiętania
Jak się uczyć
Zacznij od ekspresji informacji genetycznej, bo mutacje, biotechnologia i zmienność odwołują się do transkrypcji i translacji.
Krzyżówki rozwiązuj zawsze tym samym zapisem: oznaczenia alleli, genotypy rodziców, gamety, potomstwo, stosunek fenotypów.
Choroby genetyczne z podstawy programowej przypisz do rodzaju zmiany: mutacja genowa albo aberracja chromosomowa.
Techniki inżynierii genetycznej opisuj przez cel i wynik, a potem dopasuj je do zastosowań wymienionych w podstawie programowej.
Ewolucję powtarzaj od mechanizmów do skutków: zmienność, dobór i dryf, zmiany częstości alleli, specjacja.
Po przeglądzie całości przejdź do stron szczegółowych: genetyka, biotechnologia, ewolucja.
Typy zadań
Każdy typ wymaga innej strategii rozwiązywania.
FAQ
Naturalne kontynuacje tematu
Pełen dostęp do 193 zadań z tego działu i oceny AI z punktacją CKE — w quizie z wyjaśnieniami i powtórkami. Anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
