Szewcy — zadania maturalne

Stanisław Ignacy Witkiewicz

„Szewcy” Witkacego to dramat o kolejnych przewrotach: szewcy obalają władzę prokuratora Scurvy'ego, a potem sami tracą znaczenie na rzecz technokratów. Zadania sprawdzają przebieg trzech aktów, postacie, język, motywy pracy i nudy oraz nawiązania do „Wesela”.

Lektura obowiązkowa tylko na poziomie rozszerzonym

Egzamin ustny i test historycznoliteracki na poziomie podstawowym nie sprawdzają jej znajomości, ale w wypracowaniu na poziomie podstawowym możesz się na nią powołać jako na lekturę obowiązkową.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40; Informator CKE (PP), s. 9–11.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z „Szewców” z odpowiedziami →

zadań w katalogu
49
zadań w katalogu
typów zadań
8
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Szewcy” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Szewcy

„Szewcy” w Quizie — jak ćwiczysz

49 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Szewcy”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

8 typów zadań — Szewcy

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Zamknięte (A–D) 16
  • Otwarte 14
  • Prawda/Fałsz 6
  • Dopasuj 5
  • Uzupełnij 3
  • Wielokrotny wybór 2
  • Luki w tekście 2
  • Wypracowanie 1

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Szewcy” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Szewcy” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Szewcy na maturze

Podtytuł utworu brzmi „Naukowa sztuka ze «śpiewkami» w trzech aktach”, a tekst kończy data 6 III 1934. W arkuszu rozszerzonym „Szewcy” są na liście lektur obowiązkowych (Informator PR, s. 9), więc mogą być lekturą, na której opierasz wypracowanie.

Ponieważ dramat czyta się w całości, obowiązuje przy nim zasada błędu kardynalnego: praca z błędem kardynalnym, czyli całkowicie nieuprawnioną interpretacją wynikającą z nieznajomości głównych wątków lub losów głównych bohaterów, dostaje 0 punktów w kryterium formalnym, a wtedy także w pozostałych (s. 18). Trudność tej lektury leży w języku.

Postacie mówią długimi tyradami pełnymi nazwisk filozofów, obcych wtrętów, neologizmów i przekleństw, a fabułę trzeba wydobyć spod tych rozmów. Na poziomie podstawowym „Szewców” nie ma w teście ani na egzaminie ustnym (Informator PP, s. 9–10), ale w wypracowaniu na tym poziomie mogą być lekturą obowiązkową (s. 10).

Zadania w naszej bazie dotyczą miejsc akcji w trzech aktach, postaci (Sajetan Tempe, czeladnicy, Księżna, Scurvy, Puczymorda, Hiper-Robociarz), kary przymusowej bezczynności, przewrotu szewców i zakończenia.

Przed maturą

Powtórka z „Szewców” krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Groteska, Katastrofizm, Czysta Forma i 6 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    8 umiejętności do odhaczenia, od „Spis osób i ich role” po „Nawiązania do „Wesela””.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    5 pułapek, np. „„Szewcy” to komedia obyczajowa o życiu rzemieślników”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Zadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.

Zakres materiału

Szewcy — co musisz umieć

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 40) wymienia „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza wśród lektur obowiązkowych zakresu rozszerzonego, do przeczytania w całości. Cytaty sprawdzone z tekstem w wydaniu Wolnych Lektur.

  1. 1

    Spis osób i ich role

    Sajetan Tempe to majster szewski, około sześćdziesięcioletni, a jego czeladnicy to Józek (I) i Jędrek (II). Józef Tempe, syn Sajetana, jest inną postacią: należy do Dziarskich Chłopców Gnębona Puczymordy. Po stronie władzy stoją prokurator Robert Scurvy i Księżna Irina Wsiewołodowna Zbereźnicka-Podberezka z lokajem Fierdusieńką. W akcie III pojawiają się Hiper-Robociarz, dwaj dygnitarze (Towarzysz X i Towarzysz Abramowski), chłopi i Chochoł, którego spis osób opisuje jako postać „z Wesela Wyspiańskiego”.

  2. 2

    Akt I: warsztat i aresztowanie

    Warsztat stoi wysoko ponad doliną, „jakby na górach wysokich”. Szewcy kują podeszwy do bucików Księżnej i narzekają na wyzysk, a Sajetan przerywa rozmowy okrzykiem „Hej!”. Scurvy, zakochany bez wzajemności w Księżnej, wykłada swoje zasady, np. że mordować „zawsze trzeba”. Księżna drażni obu mężczyzn i mówi szewcom, że chciałaby „uwznioślić” ich nienawiść. Akt kończy wejście Dziarskich Chłopców, z synem Sajetana wśród nich, i rozkaz Scurvy'ego, żeby aresztować szewców razem z Księżną.

  3. 3

    Akt II: kara bezczynności

    Szewcy trafiają do więzienia, do „sali przymusowej bezrobotności”, nad którą wisi witraż przedstawiający „błogosławieństwo pracy zarobkowej”. Kara polega na tym, że nie wolno im pracować, a obok stoi wspaniale urządzony warsztat. Scurvy na katedrze pije piwo i prowadzi z Sajetanem spór o władzę i nacjonalizm. W końcu szewcy rozwalają balaski i rzucają się do pracy, a pachołkowie Puczymordy, którzy mają ich powstrzymać, sami zaczynają pracować. Sajetan pracuje razem z synem.

  4. 4

    Akt III: szewcy u władzy

    Sajetan nosi kolorowy szlafrok, czeladnicy kwieciste piżamy, a Scurvy w psiej czy kociej skórze śpi przykuty łańcuchem jak pies. Zwycięstwo nie przynosi szczęścia: Sajetan mówi o pracy dla społeczeństwa „To nudne jak cholera!”. Czeladnicy uznają starego majstra za przeszkodę i Czeladnik I uderza go siekierą, a Sajetan, umierając, mówi jeszcze długo. Hiper-Robociarz ogłasza, że szewcy będą władzą „reprezentatywną, dekoracyjną”, czyli pozorną.

  5. 5

    Zakończenie: kto naprawdę rządzi

    Scurvy, który ma w zakładzie uszyć but w kwadrans, nie daje rady i umiera na łańcuchu, wołając, że pękła mu aorta. Księżnę zamyka opuszczona z góry klatka. Na końcu wchodzą dwaj panowie w angielskich garniturach, Towarzysz X i Towarzysz Abramowski, za nimi Hiper-Robociarz. Rozmawiają o upaństwowieniu przemysłu rolnego i obojętnie przekraczają leżących. Kurtyna spada nagle, a sens tej sceny opisuje się jako nadejście władzy urzędników i techników, dla których jednostka nie ma znaczenia.

  6. 6

    Praca i nuda

    Dla szewców praca jest najpierw krzywdą (robią buty dla bogatych), potem pragnieniem (w więzieniu brak pracy pali ich jak głód), a na końcu obowiązkiem, który nudzi. W didaskaliach aktu III pojawia się tablica z napisem „NUDA”, a później „Nuda coraz gorsza”. Ten motyw łączy się z przekonaniem Witkacego, które opisuje się jako katastrofizm: zmechanizowane społeczeństwo przestaje odczuwać tajemnicę istnienia.

Pokaż pozostałe 2
  1. 7

    Język: neologizmy, wtręty, wulgaryzmy

    Postacie mieszają gwarę szewską („bede”), słownictwo naukowe i nazwiska filozofów (Leibniz, Kant), wtręty niemieckie („ausgerechnet”, „Arbeit an sich”), francuskie i rosyjskie, przekleństwa i słowa wymyślone. Śpiewki, czyli wierszowane wstawki postaci, łamią tok rozmów. Zadania o języku wymagają podania cechy i przykładu oraz określenia, czemu służy: groteskowemu obrazowi świata, w którym wielkie idee brzmią jak bełkot.

  2. 8

    Nawiązania do „Wesela”

    W akcie III chłopi w krakowskich strojach przyprowadzają Chochoła. Sajetan obraca się ku Księżnej „jak Wernyhora jaki”, a już w akcie II Scurvy wyśmiewa epigonów Wyspiańskiego i jego „dziwkę bosą”. Puczymorda pyta, co znaczy wstanie chochoła „w wymiarach wieszczych, powyspiańskich”, i wspomina o „napięciu dynamicznym dla Czystej Formy”. Symbole z „Wesela” wracają jako rekwizyty, z których nikt nie umie już odczytać sensu.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

„Szewcy” to komedia obyczajowa o życiu rzemieślników

✓ Poprawnie

Utwór bywa odczytywany jako groteskowy dramat polityczny i filozoficzny o kolejnych przewrotach i o losie jednostki w społeczeństwie masowym

Dlaczego: Sam podtytuł mówi o „naukowej sztuce”. Rzemiosło szewskie jest tu punktem wyjścia do sporu o władzę, pracę i sens istnienia.

✗ Błąd

Rewolucja szewców kończy się ich zwycięstwem i szczęściem

✓ Poprawnie

Szewcy zdobywają władzę, ale nudzą się, Czeladnik I rani siekierą Sajetana, a rzeczywiste rządy przejmują Hiper-Robociarz i dygnitarze

Dlaczego: Hiper-Robociarz mówi wprost o władzy „dekoracyjnej”. Pytania o finał sprawdzają, czy rozumiesz, że przewrót szewców nie jest ostatni.

✗ Błąd

Czeladnik I (Józek) jest synem Sajetana

✓ Poprawnie

To dwie postacie: Czeladnik I ma na imię Józek, a syn majstra, Józef Tempe, należy do Dziarskich Chłopców

Dlaczego: Spis osób wymienia ich osobno, choć Scurvy nazywa syna Sajetana „Józkiem Tempe”. Łączenie biografii różnych bohaterów Informator PR podaje jako przykład błędu kardynalnego (s. 18).

✗ Błąd

Scurvy'ego zabijają szewcy

✓ Poprawnie

Scurvy umiera sam, na łańcuchu, po nieudanej próbie uszycia buta; siekierą zostaje uderzony Sajetan

Dlaczego: Ostatnie słowa Scurvy'ego mówią o pękniętej aorcie. Przypisanie zabójstwa niewłaściwej postaci to błąd dotyczący losów głównych bohaterów.

Pokaż pozostałe 1
✗ Błąd

Chochoł to postać wymyślona przez Witkacego

✓ Poprawnie

Chochoł pochodzi z „Wesela” Wyspiańskiego, co zaznacza spis osób

Dlaczego: Nawiązanie do „Wesela” jest jednym z tematów zadań otwartych i dobrym materiałem do wypracowania o aluzji literackiej.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Groteska
Połączenie tragizmu i komizmu, powagi i absurdu w jednym obrazie świata
Katastrofizm
Przekonanie o nieuchronnym upadku cywilizacji, wiązane z twórczością Witkacego
Czysta Forma
Teoria Witkacego, według której sztuka ma działać formą i budzić uczucia metafizyczne
Śpiewka
Wierszowana wstawka postaci; podtytuł zapowiada „sztukę ze «śpiewkami»”
Neologizm
Nowo utworzone słowo; postacie „Szewców” często tworzą własne wyrazy
Sala przymusowej bezrobotności
Miejsce kary w akcie II: szewcy nie mogą pracować
Dziarscy Chłopcy
Bojówka Gnębona Puczymordy, do której należy syn Sajetana
Hiper-Robociarz
Postać z aktu III, która mówi czeladnikom, że będą „władzą reprezentatywną, dekoracyjną”; finał odczytuje się jako zapowiedź rządów techników i urzędników
Aluzja literacka
Nawiązanie do innego utworu; tu Chochoł i Wernyhora z „Wesela”

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Szewcy”

Poniżej 6 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

🥾 Szewcy ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Puczymorda zastanawia się w akcie III, co znaczy wstanie chochoła, i mówi o napięciu dynamicznym w teatrze. Do jakiej teorii samego Witkacego nawiązuje ta wypowiedź?

A do teatru okrucieństwa
B do teatru absurdu
C do Czystej Formy
D do teatru ubogiego
🥾 Szewcy ⚖ Prawda/Fałsz ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 2 pkt

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących Księżnej w akcie I.

Księżna porównuje siebie do samicy modliszki, zjadającej partnera.

P F

Księżna przemawia do szewców tonem wykładu, siedząc na zydlu.

P F

Księżna gardzi szewcami i unika z nimi wszelkiego kontaktu.

P F
🥾 Szewcy ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 2 pkt

Dopasuj akt dramatu do miejsca akcji.

akt I
→
akt II
→
akt III
→
Do wyboru: scena z aktu I z dywanem i pniemwięzienna sala przymusowej bezrobotnościwarsztat szewski wysoko ponad doliną
🥾 Szewcy ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt
Na początku aktu III I Czeladnik chce zabić śpiącego Scurvy'ego złotą (1), ale Sajetan powstrzymuje go, grożąc mu ogromnym (2) wyjętym ze szlafroka.
🥾 Szewcy ✎ Otwarte ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Wskaż dwie cechy języka postaci „Szewców” i podaj do każdej przykład z dramatu.

🥾 Szewcy 📄 Wypracowanie ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 10 pkt

Praca — przekleństwo czy sens ludzkiego życia? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do „Szewców” Stanisława Ignacego Witkiewicza, innej lektury obowiązkowej oraz wybranego kontekstu. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Zanim przeczytasz cały tekst, zapisz miejsce akcji każdego aktu: warsztat, sala więzienna, dawny warsztat urządzony na nowo. Łatwiej wtedy śledzić przewroty.

  2. 2

    Przy lekturze notuj tylko zdarzenia (kto przejmuje władzę, kto ginie, kto zostaje uwięziony), a rozważania postaci pomijaj przy pierwszym czytaniu.

  3. 3

    Wypisz po jednym przykładzie każdej cechy języka: neologizm, wtręt obcy, wulgaryzm, śpiewka. Takie zadania pojawiają się w bazie.

  4. 4

    Przygotuj akapit o nawiązaniach do „Wesela” do tematu o aluzji, np. takiego jak temat 1 w Informatorze PR (s. 35).

  5. 5

    Rozwiąż zadania z bazy i sprawdź, czy nie mylisz Józka z Józefem Tempe ani Scurvy'ego z Puczymordą.

Lektury do porównania

Z czym porównać tę lekturę

W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.

FAQ

FAQ — Szewcy

Czy „Szewcy” są lekturą obowiązkową?
Tak, w zakresie rozszerzonym i w całości (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 40). W wypracowaniu na poziomie podstawowym również możesz się na nich powołać jako na lekturę obowiązkową (Informator CKE, PP, s. 10), choć egzamin ustny i test na tym poziomie ich nie sprawdzają.
Czy trzeba rozumieć wszystkie słowa Witkacego?
Nie, i nikt tego nie oczekuje. Wystarczy znać przebieg trzech aktów, losy głównych postaci i najważniejsze spory: o władzę, pracę i sens istnienia. Neologizmy i obce wtręty warto umieć nazwać i opisać ich funkcję, a nie tłumaczyć każdy z osobna.
Do jakich tematów wypracowania pasują „Szewcy”?
Do tematów o rewolucji i władzy, o pracy, o grotesce, o kryzysie wartości i o nawiązaniach literackich. Przy temacie o aluzji, takim jak temat 1 z Informatora PR (s. 35), można omówić Chochoła i inne odwołania do „Wesela”.
Czy „Szewców” można przywołać na maturze ustnej?
Jako kontekst tak, choć pytań o „Szewców” na liście jawnej nie ma. Pasują do zagadnień „Bunt przeciwko porządkowi społecznemu” (do „Tanga”), „Groteskowy obraz świata” (do „Ferdydurke”), „Praca jako pasja człowieka” (do „Lalki”) i „Symboliczne znaczenie widm i zjaw” (do „Wesela”).
Jak zrobić powtórkę z „Szewców” przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Zanim przeczytasz cały tekst, zapisz miejsce akcji każdego aktu: warsztat, sala więzienna, dawny warsztat urządzony na nowo. 2) Przy lekturze notuj tylko zdarzenia (kto przejmuje władzę, kto ginie, kto zostaje uwięziony), a rozważania postaci pomijaj przy pierwszym czytaniu. 3) Wypisz po jednym przykładzie każdej cechy języka: neologizm, wtręt obcy, wulgaryzm, śpiewka. Na koniec rozwiąż pełny sprawdzian z „Szewców”.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Szewcy” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Szewcy do matury 2027

49 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu