Adam Mickiewicz
Test z „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza (Wilno 1822). Pytania dotyczą treści i problematyki utworów cyklu: „Romantyczności” (Karusia, Starzec, narrator, „czucie i wiara”), „Świtezianki” (przysięga strzelca i kara), „Lilij” (zabójstwo męża, pustelnik, upiór), „Świtezi” (miasto Tuhana, kwiaty zwane carami), „Powrotu taty” (modlitwa dzieci), „Pani Twardowskiej” (karczma „Rzym”), „Rybki” (Krysia i jej dziecko), a także „Dudarza”, „Kurhanka Maryli”, „Pierwiosnka”, „Do przyjaciół”, „To lubię”, „Rękawiczki” i „Tukaja”. Typy zadań: zamknięte, otwarte, dopasowanie, wielokrotny wybór i luki w tekście.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Obowiązkowe są wybrane ballady, w tym „Romantyczność”, a nie cały tom.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Ballad i romansów” w wersji szkolnej →
O temacie
Test sprawdza, czy znasz treść ballad i potrafisz ją wykorzystać w interpretacji. „Ballady i romanse” ukazały się w Wilnie w 1822 r. w pierwszym tomie „Poezyj” Adama Mickiewicza, poprzedzone przedmową „O poezji romantycznej”; wydanie tomu uznaje się za umowny początek polskiego romantyzmu. Cykl liczy 14 utworów. Przed testem upewnij się, że umiesz odpowiedzieć na kilka pytań.
Druga grupa pytań dotyczy problematyki: winy i kary, świata ducha i świata rozumu, ludowości, fantastyki oraz ballady jako gatunku łączącego epikę, lirykę i dramat.
Na liście zadań jawnych CKE do egzaminu ustnego są dwa zagadnienia związane z cyklem: „Świat ducha a świat rozumu” (na podstawie „Romantyczności”) oraz „Na czym polega ludowa sprawiedliwość?” (na podstawie znanych ballad Mickiewicza). Odpowiadaj na podstawie tekstu.
W balladach wiele zależy od szczegółów: kto wypowiada dane słowa, w jakiej kolejności następują zdarzenia, czego narrator nie mówi wprost.
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 80 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Wybierz wszystkie poprawne
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.
Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.
Zakres testu
16 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Sprawdź, czy pamiętasz: akcja toczy się w dzień, w miasteczku („To dzień biały! to miasteczko!”); dziewczyna ma na imię Karusia, jej zmarły ukochany — Jasieńko (Jasio); umarł dwa lata wcześniej („Umarłeś, tak, dwa lata!”); Karusia wspomina macochę. Przypisz słowa postaciom: „Mówcie pacierze!” — prostota; „Ufajcie memu oku i szkiełku” — Starzec; „I ja to słyszę, i ja tak wierzę” oraz „Miej serce i patrzaj w serce!” — narrator. Motto pochodzi z Szekspira: „Zdaje mi się, że widzę… Gdzie? / Przed oczyma duszy mojej”. Typowy błąd: przypisanie Starcowi słów „To dzień biały!” albo uznanie, że narrator widzi ducha — on mówi tylko: słyszę i wierzę.
Umiej połączyć winę z karą. „Świtezianka”: złamana przysięga — śmierć w jeziorze i tysiąc lat pokuty duszy przy modrzewiu. „Lilije”: zabójstwo męża — upiór zabiera żonę i braci, cerkiew zapada się pod ziemię. „Rybka”: porzucenie Krysi z dzieckiem — po panu i jego żonie zostaje głaz, który „Dwa ludzkie ciała udawał”. „To lubię”: okrucieństwo wobec zakochanego Józia — pokuta w czyśćcu, dopóki ktoś nie powie „lubię”. „Świteź”: napaść na bezbronne miasto — śmierć od zerwanych kwiatów. Zasadę wypowiada pustelnik w „Lilijach”: „Nie masz zbrodni bez kary”. Pamiętaj, że w „Rybce” tekst nie wskazuje, kto ukarał pana.
Kolejność zdarzeń: nocne spotkania pod modrzewiem — prośba strzelca — przysięga („przyklęknął, chwycił w dłoń piasku, / Piekielne wzywał potęgi”) — ostrzeżenie („biada jemu, za życia biada!”) — piękność wynurzona z jeziora — strzelec „Przysięgą pogardził świętą” — rozpoznanie („Ach, to dziewczyna spod lasku!”) — wyrok — otchłań pochłania oboje. Początek brzmi: „Jakiż to chłopiec piękny i młody? / Jaka to obok dziewica?”, a zakończenie: „Któż jest młodzieniec? Strzelcem był w borze. / A kto dziewczyna? Ja nie wiem”. Typowy błąd: uznanie kusicielki za inną kobietę.
Fakty do zapamiętania: mąż „z królem Bolesławem / Poszedł na Kijowiany” (tekst nie podaje przydomka króla); pani wyznaje „Nie dochowałam wiary” i boi się królewskich kar; grzebie męża w gaju, „Na łączce przy ruczaju”; u pustelnika jest dwa razy; pustelnik mieszka w chatce przy starym buku; bracia męża przyjeżdżają po wojnie i zostają na długo; o ręce pani mają rozstrzygnąć wianki złożone na ołtarzu; kwiaty do wieńca zerwano na grobie; do kościoła wchodzi „osoba w bieli” i woła: „Mój wieniec i ty moja!”; cerkiew zapada się, rosną na niej lilie. Typowe błędy: że motyw zbrodni jest nieznany, że pani żyje potem wesoło (w tekście: „Nigdy na ustach śmiechu”), że pustelnik kazał przynieść najpiękniejszy kwiat.
Fakty do zapamiętania: dedykacja „Do Michała Wereszczaki”; wyprawę z niewodem urządza „Pan na Płużynach”, a pracę święci ksiądz z Cyryna; w sieci jest żywa kobieta („Twarz miała jasną, usta jak korale”) — córka Tuhana; miasto Świteź było „od książąt Tuhanów rządzona”; Tuhan ruszył na pomoc Mendogowi, którego obległ „car z Rusi”; miasto zostało bez obrońców; kobiety chciały się pozabijać, by uniknąć hańby; po modlitwie córki Tuhana ziemia się zapadła; żony i córki Bóg „przemienił w zioła”; najeźdźcy, którzy rwali kwiaty, umierali; lud nazywa te kwiaty carami. Typowe błędy: że opowiada staruszka, że miasto zatopiono za karę, że narrator sam wyławia kobietę.
Fakty do zapamiętania: dzieci modlą się „Za miasto, pod słup, na wzgórek”, przed cudownym obrazem; litanię śpiewa starszy brat; ojciec jest kupcem i wraca wozami; zbójców jest dwunastu; kupiec oddaje majątek i prosi o życie; bandę zatrzymuje starszy zbójca; wyjaśnia: „Pierwszybym pałkę strzaskał na twej głowie, / Gdyby nie dziatek pacierze”; wspomina żonę i synka — „Buława upadła z ręki”; prosi dzieci o pacierz za swoją duszę. Typowe błędy: że nawracają się wszyscy zbójcy, że zbójca puszcza kupca, zanim dojdzie do napadu, że w balladzie dzieje się cud nadprzyrodzony.
Fakty do zapamiętania: akcja toczy się w karczmie, która „Rzym się nazywa”; diabeł wyskakuje z kielicha i przedstawia się: „Jestem Mefistofelesem”; cyrograf spisano na Łysej Górze, „na byczej skórze”; Twardowski miał pojechać do Rzymu po dwóch latach, minęło siedem; kontrakt pozwala mu trzy razy „Zaprząc ciebie do roboty”. Żądania: 1) koń z godła karczmy, bicz z piasku i gmach z ziarnek orzecha; 2) kąpiel w wodzie święconej; 3) rok życia z panią Twardowską. Dwa pierwsze diabeł spełnia, przed trzecim ucieka „dziurką od klucza”. Typowy błąd: że to jedyny żartobliwy utwór cyklu — humor mają też „To lubię” i „Tukaj”.
Maryla Wereszczakówna (1799–1863) to młodzieńcza miłość poety; w 1821 r. wyszła za Wawrzyńca Puttkamera. Jej bratu Michałowi dedykowana jest „Świteź”. Imię Maryla występuje w „Pierwiosnku” („Powiedz, niebieska Marylko!”), w „Do przyjaciół” („O strachach i o Maryli”), w „To lubię” (adresatka opowieści i widmo „Marylą zwana przed laty”) oraz w „Kurhanku Maryli” (zmarła wiejska dziewczyna). Młodzieniec z „To lubię” ma na imię Józio, kochanek z „Kurhanka” — Janek. Typowy błąd: utożsamianie wszystkich tych postaci z jedną osobą.
Do odpowiedzi potrzebujesz: dwóch postaw (Starzec — „szkiełko i oko”; Karusia, lud i narrator — „czucie i wiara”), cytatów obu stron, zakończenia („Martwe znasz prawdy (…) Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu!”) i kontekstu, np. innej ballady, w której świat nadprzyrodzony działa naprawdę. Zwróć uwagę na ton: Starzec woła i wymaga zaufania, narrator odpowiada „skromnie”. Typowy błąd: twierdzenie, że narrator uważa wiedzę Starca za fałszywą — nazywa ją martwą.
Umiej podać przykłady: miłość trwająca po śmierci — Karusia („Ach! i po śmierci kocha!”), Krysia, która wypływa, „Żeby dać piersi dzieciątku”; śmierć z miłości — pasterz z „Dudarza”, Józio z „To lubię”; miłość zdradzona — strzelec, pan z „Rybki”, pani z „Lilij”; miłość wystawiona na próbę — „Rękawiczka” („Pani, twych dzięków nie trzeba mi wcale”); żałoba — kochanek, matka i przyjaciółka w „Kurhanku Maryli”; miłość rodzinna — dzieci modlące się za ojca w „Powrocie taty”.
Przykłady do wykorzystania: jezioro, które pochłania wiarołomcę („Roztwiera paszczę otchłań podwodna”); modrzew — świadek przysięgi i miejsce pokuty; lilie, które rosną na grobie i zdradzają zbrodnię; kwiaty na Świtezi, o których mowa: „Śmiertelne nie tkną ich dłonie”; rzeka w „Rybce”, która znika, zostawiając „suchy piasek i rowy”. Pamiętaj o wyjątku: „Romantyczność” rozgrywa się w dzień, w miasteczku, nie w nocnym pejzażu.
Połącz postać z utworem: duch zmarłego kochanka — „Romantyczność”; upiór w zbroi — „Lilije”; kobieta-rybka — „Rybka”; dziewczyna wynurzająca się z jeziora — „Świtezianka”; kobiety przemienione w kwiaty — „Świteź”; dusza czyśćcowa — „To lubię”; diabeł — „Pani Twardowska” i „Tukaj”. W „Powrocie taty” i w „Rękawiczce” zjawisk nadprzyrodzonych nie ma. Umiej wskazać środki budujące grozę: porę nocną, powtórzenia („To ja, twój mąż, twój mąż!”), wyrazy dźwiękonaśladowcze („Stuk stuk, stuk stuk!”).
Znaj podtytuły wskazujące źródła: „z pieśni gminnej” („Lilije”), „ze śpiewu gminnego” („Rybka”), „myśl z pieśni gminnej” („Dudarz”), „myśl ze śpiewu litewskiego” („Kurhanek Maryli”). W „Romantyczności” lud wierzy dziewczynie, a narrator staje po jego stronie; słowa „gawiedź” i „gmin” w ustach Starca są pogardliwe. W „Świtezi” pamięć o dawnych dziejach przechowuje „prostota” w baśniach. Ludowa zasada moralna: „Nie masz zbrodni bez kary”.
Ballada łączy epikę (narrator, fabuła), lirykę (nastrój, emocje, budowa stroficzna) i dramat (dialogi, sceny). Umiej pokazać to na przykładzie: w „Lilijach” narrator opowiada, postaci rozmawiają, a powtórzenia tworzą nastrój grozy. „Kurhanek Maryli” składa się niemal z samych wypowiedzi postaci, „Pierwiosnek” jest rozmową „Ja” z Kwiatkiem. Zapamiętaj też określenia z podtytułów: „Dudarz” to „Romans”, „Tukaj” — „Ballada”, „Rękawiczka” jest „z Schillera”.
Połącz bohaterkę z utworem i rolą: Karusia („Romantyczność”) — kocha zmarłego; dziewczyna znad jeziora („Świtezianka”) — wystawia strzelca na próbę i ogłasza wyrok; Krysia („Rybka”) — porzucona matka; pani („Lilije”) — zabójczyni męża; córka Tuhana („Świteź”) — opowiada dzieje miasta; Maryla („To lubię”) — dusza pokutująca za okrucieństwo; Maryla („Kurhanek Maryli”) — opłakiwana zmarła; Marta („Rękawiczka”) — dama, która naraża rycerza; pani Twardowska — przed nią ucieka diabeł; pasterka („Dudarz”) — słucha piosnki zmarłego pasterza.
Daty: 1822 — pierwszy tom „Poezyj” (Wilno) z „Balladami i romansami” i przedmową „O poezji romantycznej”; 1823 — drugi tom z „Grażyną” oraz II i IV częścią „Dziadów”. Wcześniejsze głosy w sporze klasyków z romantykami: Kazimierz Brodziński, „O klasyczności i romantyczności” (1818); Jan Śniadecki, „O pismach klasycznych i romantycznych” (1819). Mickiewicz pracował wtedy jako nauczyciel w Kownie (1819–1823). Typowy błąd: mylenie roku 1822 z 1832.
📖 Do zapamiętania
Postacie, motywy, cytaty i konteksty z „Ballad i romansów”, o które pytają zadania w quizie.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
„Romantyczność” rozgrywa się nocą
Akcja toczy się w dzień, w miasteczku: „To dzień biały! to miasteczko!”.
Dlaczego: Nocna sceneria innych ballad bywa przenoszona na ten utwór.
Słowa „Czucie i wiara silniej mówi do mnie” wypowiada Karusia
Wypowiada je narrator, odpowiadając Starcowi: „Dziewczyna czuje, — odpowiadam skromnie —”.
Dlaczego: Karusia mówi tylko do Jasieńka; spór ze Starcem prowadzi narrator.
„Świtezianka” zaczyna się słowami „Któryż to chłopiec”
Pierwszy wers brzmi: „Jakiż to chłopiec piękny i młody?”.
Dlaczego: W zadaniach z lukami liczy się dokładne brzmienie.
Strzelec zdradził dziewczynę z inną
Kusicielka okazuje się tą samą dziewczyną: „Ach, to dziewczyna spod lasku!”.
Dlaczego: Kto tak odpowiada, nie pamięta, że strzelec w końcu rozpoznaje kusicielkę.
W „Lilijach” bracia mają przynieść najpiękniejszy kwiat
Każdy ma uwić wianek, oznaczyć go i złożyć na ołtarzu: „Czyj pierwszy weźmiesz wianek, / Ten mąż twój, ten kochanek”.
Dlaczego: Rada pustelnika bywa streszczana z pamięci, niedokładnie.
Upiór w „Lilijach” zabiera tylko żonę
Zabiera także braci: „To ja, twój mąż, wasz brat, / Wy moi, wieniec mój, / Daléj na tamten świat!”.
Dlaczego: Wina braci — zapomnienie o bracie i kłótnia o jego żonę — łatwo umyka.
W „Świtezi” legendę opowiada staruszka
Opowiada córka Tuhana: „Twarz miała jasną, usta jak korale, / Włos biały skąpany w wodzie”.
Dlaczego: Biały włos bywa odczytywany jako oznaka starości; w tekście jest: „Żywa kobieta w niewodzie”.
W „Świtezi” miasto atakują Tatarzy
Tekst mówi, że napadł „car z Rusi”: „Tuż, tuż, za nami Ruś wali”.
Dlaczego: Najeźdźców dopowiada się z pamięci o innych utworach.
W „Powrocie taty” zbójców jest kilku i wszyscy się nawracają
„A zbójców było dwunastu”; bandę zatrzymuje tylko starszy zbójca.
Dlaczego: Szczegóły liczbowe zapamiętuje się słabo.
Diabeł w „Pani Twardowskiej” ucieka przed wodą święconą
W wodzie święconej „Skąpał się biedak po szyję”; ucieka przed rokiem życia z panią Twardowską.
Dlaczego: Miesza się drugie żądanie z trzecim.
Krysia w „Rybce” tonie i ballada na tym się kończy
Krysia wypływa jako rybka i karmi dziecko „co wieczora, co ranka”; ballada kończy się zniknięciem pana i jego żony.
Dlaczego: Zapamiętuje się skok do wody, a nie dalszy ciąg.
Młodzieniec z „To lubię” ma na imię Jasio
Ma na imię Józio: „Przybył i Józio; dwudziestą miał wiosnę”. Jasieńko to zmarły z „Romantyczności”, Janek — kochanek z „Kurhanka Maryli”.
Dlaczego: W cyklu jest kilka podobnych imion.
„Rękawiczka” to oryginalny utwór Mickiewicza
To przekład — podtytuł brzmi „z Schillera”.
Dlaczego: Myli to, że przekład wydano razem z balladami Mickiewicza.
„Ballady i romanse” wydano w 1832 r.
Ukazały się w Wilnie w 1822 r., w pierwszym tomie „Poezyj”.
Dlaczego: Różnią się jedną cyfrą, ale między nimi jest dziesięć lat.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Egzamin ustny
Zadania z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: Adam Mickiewicz, „Romantyczność” oraz wybrane ballady. Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.
Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie „Romantyczności” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyNa czym polega ludowa sprawiedliwość? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci ballad Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędyŹródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.
Te pytania są realnymi pytaniami z bazy dla tematu „Ballady i romanse” – tak wyglądają w aplikacji, te same komponenty co w quizie.
Wybierz wszystkie poprawne
Do wyboru:
To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Ballady i romanse”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Ballady i romanse” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Możesz też wybrać całą epokę Romantyzm — wtedy quiz losuje z epoki i wszystkich jej lektur. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: ⛓️ Dziady cz. III · 🗡️ Konrad Wallenrod · 🦅 Pan Tadeusz
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do lekturę „Ballady i romanse” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Ballady i romanse”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z „Ballad i romansów” — pierwsze pytanie w minutę.
Znajomość treści utworu, postaci, problematyki i pojęć potrzebnych do interpretacji. „Ballady i romanse” jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym, poznawaną we fragmentach lub w wyborze (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte: wybór odpowiedzi, wielokrotny wybór, dopasowanie, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte i wypracowania ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło. W wypracowaniu maturalnym odwołanie do lektury musi być poprawne rzeczowo, dlatego warto znać utwór dokładnie.
Test obejmuje jedną lekturę i podaje wyjaśnienie po każdej odpowiedzi. Arkusz na poziomie podstawowym to 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Ballady i romanse” – przećwicz je w Quizie.
80 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
