Test sprawdza, czy odróżniasz hasła pozytywistów i wiesz, skąd się wzięły, czy znasz „Lalkę” i „Zbrodnię i karę” na poziomie scen i postaci oraz czy przypiszesz utwory właściwym autorom i właściwej epoce.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp do wszystkich przedmiotów od 49 zł/mies.
Sprawdzian z pozytywizmu w wersji szkolnej →
O temacie
Test obejmuje pięć obszarów.
Według podstawy programowej (Dz.U. 2024 poz. 1019) lekturami obowiązkowymi z tej epoki są „Lalka” i „Zbrodnia i kara” (w całości) oraz „Potop” (fragmenty); „Nad Niemnem” i „Gloria victis” to lektury uzupełniające.
Pytania z bazy dla tego tematu
Prawdziwe pytania z bazy — kliknij odpowiedź i sprawdź. Po jednym z każdego dostępnego typu (do 6 zakładek). Tak samo wyglądają pytania w Quizie w aplikacji, gdzie odpowiedzi otwarte ocenia AI.
Jak działa quiz
W tym quizie
Quiz losuje spośród 429 pytań w bazie. Każdy typ pokazujemy tak, jak wygląda w Quizie.
Wybierz jedną z 4 odpowiedzi A/B/C/D.
Odpowiedz pełnym zdaniem. AI ocenia w 30 s z komentarzem CKE.
Wybierz wszystkie poprawne
Zaznacz wszystkie poprawne odpowiedzi. Częściowe punkty za hity, kary za false-positive.
Połącz elementy w pary: termin → definicja, autor → dzieło, wzór → nazwa.
Zakres testu
10 kluczowych umiejętności – każdą przećwiczysz na pytaniach w Quizie.
Test sprawdza, czy przy każdym haśle umiesz podać jego sens i źródło. Uważaj zwłaszcza na dwa hasła o pracy. Organiczna pochodzi od Spencera: społeczeństwo jest jak organizm i wszystkie jego grupy mają rozwijać się równo. U podstaw to oświata, dobrobyt i świadomość narodowa ludu – wsi i miasta; jej źródłem jest cykl artykułów w „Przeglądzie Tygodniowym” z 1873 r. Do tego musisz znać emancypację kobiet, asymilację Żydów, scjentyzm (tylko metoda naukowa daje wiedzę) i utylitaryzm (liczy się użyteczność).
Pozytywizm był w Polsce w dużej mierze reakcją na klęskę powstania styczniowego. Artykuł Aleksandra Świętochowskiego „My i wy” (1871, „Przegląd Tygodniowy”), nazywany manifestem programowym pozytywizmu, przeciwstawia „starych”, wiernych romantycznej i szlacheckiej spuściźnie, „młodym” pozytywistom; autor pisze, że między obozami są „popalone mosty”. Program młodych: zamiast walki zbrojnej — oświata ludu, rozwój gospodarczy, nauka; niepodległość polityczna dopiero w dalszej kolejności.
W teście musisz połączyć nazwisko z ideą. Comte – sześciotomowy „Kurs filozofii pozytywnej”. Spencer – ewolucja przeniesiona na społeczeństwo i stąd praca organiczna. Mill – empiryzm i utylitaryzm (za Benthamem). Darwin – teoria ewolucji przeciw kreacjonizmowi. Taine – determinizm. Jeśli mylisz Spencera z Darwinem, zapamiętaj: teoria ewolucji jest Darwina, a Spencer odnosi ją do społeczeństwa.
Stanisław Wokulski pochodzi ze szlachty. Droga: subiekt u Hopfera → nauka i uniwersytet → powstanie i Syberia, skąd wrócił „prawie uczonym” → praca w sklepie Minclowej i ślub z wdową (sam mówi: „Nie dla majątku, ale dlatego, ażeby mieć pracę i nie umrzeć z głodu”) → po jej śmierci wojna w Bułgarii i majątek z dostaw → miłość do Izabeli Łęckiej. Doktor Szuman: „Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego”. Dla Izabeli każe licytować kamienicę Łęckich do dziewięćdziesięciu tysięcy rubli, choć baronowa Krzeszowska dałaby sześćdziesiąt tysięcy. W Paryżu spotyka Geista; do kraju ściąga go list prezesowej Zasławskiej.
Akcja zaczyna się „w początkach roku 1878”. Dwa głosy narracji: narrator trzecioosobowy i „Pamiętnik starego subiekta” Ignacego Rzeckiego, którego nazywają „bonapartystą i romantykiem”. Sceny, które warto umieć umiejscowić: Wokulski nad Wisłą wśród nędzy („Oto miniatura kraju”); Paryż — lot „balonem captif” i rozmowa z Geistem, który szuka metalu lżejszego od powietrza; Rzecki nakręcający zabawki („Marionetki!… Wszystko marionetki!…”) — na początku powieści i ponownie pod jej koniec. Postaci: Julian Ochocki (myśli o machinach latających), Henryk Szlangbaum (subiekt „mojżeszowego wyznania”; Rzecki: „do starozakonnych rośnie niechęć”).
Rodion Raskolnikow zabija lichwiarkę i jej siostrę Lizawietę już w części pierwszej — czytelnik od początku wie, kto zabił, a kolejne części pokazują losy bohatera po zbrodni. W artykule, o który wypytuje go śledczy Porfiry, Raskolnikow dzieli ludzi „na zwyczajnych i nadzwyczajnych”. Sonia Marmieładowa każe mu ucałować ziemię i wyznać: „jestem zabójcą!” — robi to na placu przed przyznaniem się do winy, jeszcze przed epilogiem. Epilog: Syberia, wyrok ośmiu lat ciężkich robót, Ewangelia Soni pod poduszką. W przekładzie z 1928 r. imiona brzmią: Zosia, Elżbieta, Porfirjusz.
Test sprawdza, czy rozpoznajesz obraz miasta i jego znaczenie. Zapamiętaj trzy rzeczy: lipcowy upał i duszność ulic; ciasną izdebkę bohatera, która według matki jest „podobna do trumny”; kolor żółty – na tapetach Raskolnikowa i w mieszkaniu lichwiarki; Sonia musiała wziąć „bilet żółty”.
Test sprawdza, czy przypiszesz utwór autorowi. Orzeszkowa: „Marta”, „Nad Niemnem” (Justyna Orzelska i Jan Bohatyrowicz), „Gloria victis”, w której drzewa opowiadają o oddziale Traugutta. Sienkiewicz: Trylogia pisana „dla pokrzepienia serc”, „Quo vadis”, „Janko Muzykant”, Nobel w 1905 r. Konopnicka: „Mendel Gdański”. Uważaj na Żeromskiego: Judym i Bozowska prowadzą pracę u podstaw, ale „Siłaczka” i „Ludzie bezdomni” należą do Młodej Polski.
Test sprawdza, czy odróżniasz te dwa prądy. Jeśli tekst pokazuje sytuacje typowe i stara się o obiektywny obraz społeczeństwa – to realizm (Prus, Orzeszkowa, za granicą m.in. Balzac i Flaubert). Jeśli akcentuje fizjologię i determinizm – to naturalizm; nazwę wymyślił Zola, a w Polsce reprezentują go Dygasiński i Sygietyński. W zakresie rozszerzonym obowiązuje jedna europejska powieść realistyczna lub naturalistyczna do wyboru (Balzac, Dickens, Gogol albo Flaubert).
W teście możesz dostać pytanie o cechy gatunku albo o przykład. Powieść tendencyjna ma udowodnić tezę programu – tak jest w „Marcie”. Nowelę poznasz po jednym wątku, codziennych realiach i wyraźnej kulminacji; przykłady to „Kamizelka” i „Antek” Prusa, „Janko Muzykant” Sienkiewicza, „Mendel Gdański” Konopnickiej.
📚 Do zapamiętania
Pojęcia teoretycznoliterackie i historycznoliterackie z działu „Pozytywizm” – test sprawdza ich rozumienie w kontekście, nie samą definicję.
Na czym potykają się maturzyści
Sprawdź, czy nie wpadasz w te pułapki – przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
„«Wesele» jest powieścią pozytywistyczną.”
„Wesele” Wyspiańskiego to dramat Młodej Polski. Do Młodej Polski należą też „Chłopi” Reymonta (1904–1909).
Dlaczego: Podwójny błąd: zły gatunek i zła epoka. Sam realizm albo naturalizm nie czyni utworu pozytywistycznym, jeśli powstał po początku lat 90. XIX w.
„«Sztuka dla sztuki» to hasło pozytywizmu.”
Pozytywiści oceniali literaturę według jej użyteczności dla społeczeństwa (utylitaryzm).
Dlaczego: To hasło przeczy programowi epoki, który żądał od literatury pożytku – pisał o tym Piotr Chmielowski. Hasło „sztuka dla sztuki” należy dopiero do Młodej Polski.
„Wokulski to arystokrata.”
Wokulski to kupiec szlacheckiego pochodzenia. Majątek zdobył na dostawach podczas wojny w Bułgarii.
Dlaczego: Arystokratką jest Izabela, nie Wokulski. On zaczynał u Hopfera jako subiekt, a fortunę zrobił na wojnie bułgarskiej.
„Pozytywizm głosił walkę zbrojną.”
Po klęsce powstania styczniowego pozytywiści stawiali na pracę organiczną i pracę u podstaw.
Dlaczego: Epoka zaczyna się od klęski zbrojnej. Dlatego „młodzi” odłożyli niepodległość na później, a na pierwszym miejscu postawili gospodarkę, naukę i oświatę ludu.
„«Faraona» napisał Sienkiewicz.”
„Faraon” to powieść historyczna Bolesława Prusa o starożytnym Egipcie (druk 1895–1896, wydanie książkowe 1897).
Dlaczego: Sienkiewicz napisał Trylogię i „Quo vadis” (1896).
„Wokulski poślubił Minclową z miłości.”
Wokulski mówi o tym ślubie: „Nie dla majątku, ale dlatego, ażeby mieć pracę i nie umrzeć z głodu”.
Dlaczego: Ani z miłości, ani – jak twierdzili znajomi – dla pieniędzy. Chodziło o pracę i przetrwanie; sklep i majątek przypadły mu dopiero po śmierci żony.
„Wokulski kupił kamienicę Łęckich za rynkową cenę.”
Kazał licytować do dziewięćdziesięciu tysięcy rubli; baronowa Krzeszowska dałaby sześćdziesiąt tysięcy.
Dlaczego: Przepłacenie było celowe. Gdyby kamienica poszła za sześćdziesiąt tysięcy, Izabela straciłaby resztkę posagu, czyli trzydzieści tysięcy rubli.
„Tytuł «Lalka» to po prostu przezwisko Izabeli Łęckiej.”
Prus utrzymywał, że tytuł jest przypadkowy i wziął się z notatki prasowej o procesie o kradzież lalki.
Dlaczego: Łączenie tytułu z Izabelą to odczytanie czytelników, nie słowa autora. W fabule tytułowi odpowiada sprawa sądowa o lalkę między Krzeszowską a Stawską.
„«Zbrodnia i kara» to powieść polska.”
„Zbrodnia i kara” to powieść Fiodora Dostojewskiego (Rosja, 1866). Akcja toczy się w Petersburgu.
Dlaczego: Pomyłka bierze się stąd, że to lektura obowiązkowa obok „Lalki”. Należy jednak do literatury obcej – podstawa każe czytać ją w całości w zakresie podstawowym.
„W «Zbrodni i karze» zbrodnia jest punktem kulminacyjnym.”
Zabójstwo następuje już w części pierwszej; dalsze części pokazują losy Raskolnikowa po zbrodni.
Dlaczego: Czytelnik od początku wie, kto zabił. Powieść prowadzi do przyznania się do winy i do epilogu na Syberii.
„Raskolnikow całuje ziemię w epilogu, na katordze.”
Robi to na placu w Petersburgu, tuż przed przyznaniem się do winy, wspominając słowa Soni.
Dlaczego: Słowa te brzmią w przekładzie z 1928 r.: „Idź na rozdroże, pokłoń się ludziom, ucałuj ziemię, boś zgrzeszył i względem niej”. Epilog rozgrywa się już na Syberii.
„Praca organiczna to to samo co praca u podstaw.”
Praca organiczna: równomierny rozwój wszystkich grup społeczeństwa. Praca u podstaw: oświata i dobrobyt ludu.
Dlaczego: Mają inne źródła i inny zasięg. Organiczna dotyczy całego społeczeństwa (za Spencerem), u podstaw – ludu; tę drugą opisali w 1873 r. Świętochowski i Mikulski.
„Henryk Sienkiewicz napisał «Lalkę».”
„Lalka” to powieść Bolesława Prusa (odcinki 1887–1889, wydanie książkowe 1890).
Dlaczego: Obaj to prozaicy tej samej epoki, stąd zamiana. Sienkiewiczowi przypisz Trylogię i „Quo vadis”, a „Lalkę” zostaw Prusowi.
Strategia
Kolejność kroków przy rozwiązywaniu – w quizie i na maturze.
Te pytania są realnymi pytaniami z bazy dla tematu „Pozytywizm” – tak wyglądają w aplikacji, te same komponenty co w quizie.
Wybierz wszystkie poprawne
Do wyboru:
📊 Kryteria oceny (CKE)
To dokładnie te same komponenty co w quizie, pokazane przed udzieleniem odpowiedzi. W aplikacji pytania pojawiają się jedno po drugim, a poprawną odpowiedź z wyjaśnieniem widzisz zaraz po wysłaniu swojej.
Jak zacząć
Po założeniu konta wchodzisz w Quiz i w kreatorze sesji wskazujesz „Pozytywizm”. Cztery kroki:
Po zalogowaniu w górnym menu klikasz Quiz. Trafiasz na ekran konfiguracji sesji.
Wybierasz 📚 Język polski — kreator pokazuje wtedy epoki, lektury i działy z polskiego.
Wskazujesz „Pozytywizm” – od tej chwili losowane są tylko pytania z tego tematu. Wybór epoki obejmuje też wszystkie jej lektury. Pominięcie tego kroku = pytania z całego polskiego.
Obok w kreatorze: 🌹 Romantyzm · 🌸 Młoda Polska · 🎩 Lalka
Wybierasz poziom matury (podstawowa / rozszerzona / oba), kategorię pytań (np. testy i quizy, pisanie, praca z tekstem) i liczbę pytań (5–30). Klikasz „Rozpocznij” – quiz dobiera pytania do dział „Pozytywizm” adaptacyjnie.
Już rozwiązujesz quiz, ale chcesz tylko pytań z „Pozytywizm”? Otwierasz panel Filtruj nad pytaniem – wybierasz temat, ewentualnie typ i trudność. Kolejne pytanie losuje się już z zawężonej puli. Twój postęp i streak są zachowane – nie zaczynasz od zera.
Najszybsza droga
Załóż konto i uruchom quiz z pozytywizmu — pierwsze pytanie w minutę.
Znajomość epoki lub działu: pojęć, twórców, utworów i umiejętności potrzebnych do pracy z tekstem. Zakres odpowiada wymaganiom podstawy programowej z języka polskiego (Dz.U. 2024 poz. 1019).
Zamknięte i otwarte: wybór odpowiedzi, wielokrotny wybór, dopasowanie, luki w tekście, pytania otwarte i tematy wypracowań. Rozkład typów w tym teście widać wyżej na stronie i pochodzi z bazy pytań.
Odpowiedzi otwarte i wypracowania ocenia AI, a po ocenie widzisz komentarz z tym, czego w odpowiedzi zabrakło.
Ten test dotyczy wyłącznie pozytywizmu, a po każdej odpowiedzi pokazuje wyjaśnienie. Matura sprawdza więcej: w arkuszu podstawowym obok testu historycznoliterackiego są test „Język polski w użyciu” i wypracowanie (Informator CKE).
Te działy łączą się z tematem „Pozytywizm” – przećwicz je w Quizie.
429 pytań w bazie, wyjaśnienie po każdej odpowiedzi, ocena AI odpowiedzi otwartych, trudność dopasowana do Ciebie i powtórki tego, co sprawiło Ci kłopot. Pełny dostęp do wszystkich przedmiotów — 49 zł/mies.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
