Umownie 1890–1918. Dekadentyzm, symbolizm, impresjonizm, hasło „sztuki dla sztuki”. Schopenhauer, Nietzsche, Bergson. Wyspiański („Wesele”), Reymont („Chłopi”), Żeromski („Ludzie bezdomni”), Przybyszewski („Confiteor”), Tetmajer, Kasprowicz, Staff.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z Młodej Polski z odpowiedziami →
Quiz · Młoda Polska
25 pytań z tej epoki w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.
Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z epoki „Młoda Polska” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Wprowadzenie
Młodą Polskę datuje się umownie na lata 1890–1918; część opracowań za początek przyjmuje rok 1891, w którym ukazał się pierwszy tom „Poezji” Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
Nazwę epoki spopularyzował cykl artykułów Artura Górskiego „Młoda Polska”, ogłoszony w 1898 r. w krakowskim „Życiu”; Górski postulował powrót do tradycji romantycznych i przeciwstawiał się pozytywistycznemu utylitaryzmowi. Epokę nazywa się także modernizmem.
Dział obejmuje:
Status w podstawie programowej (Dz.U. 2024 poz. 1019): „Wesele” jest lekturą obowiązkową w całości, „Chłopi” – we fragmentach, wybrane wiersze Tetmajera, Staffa i Leśmiana należą do zakresu podstawowego; „Ludzie bezdomni” są na liście lektur uzupełniających.
Przed maturą
Zacznij od: Młoda Polska / modernizm, Fin de siècle, Sztuka dla sztuki i 26 kolejnych pozycji.
Pełna lista11 umiejętności do odhaczenia, od „Ramy epoki i nazwa” po „„Wesele””.
Lista umiejętności9 pułapek, np. „Manifestem Młodej Polski jest „Romantyczność” Mickiewicza”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyNajpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.
Zakres materiału
11 kluczowych umiejętności — do przećwiczenia na zadaniach z bazy.
Młoda Polska: umownie 1890–1918 (w części opracowań od 1891 r. – pierwszy tom „Poezji” Tetmajera). Nazwę spopularyzował cykl artykułów Artura Górskiego „Młoda Polska”, ogłoszony w 1898 r. w krakowskim „Życiu”. Epoka bywa też nazywana modernizmem; z twórczością tego czasu łączy się określenia: dekadentyzm, „sztuka dla sztuki”, neoromantyzm. Kraków był ówczesnym centrum polskiej kultury i sztuki.
Stanisław Przybyszewski (1868–1927) przyjechał do Krakowa w 1898 r., objął redakcję „Życia” i przewodził krakowskiej cyganerii. W manifeście „Confiteor” („Życie”, 1899) głosił hasło „sztuki dla sztuki” i odrzucał jej cele pozaartystyczne: „Sztuka nie ma żadnego celu, jest celem sama w sobie, jest absolutem, bo jest odbiciem absolutu – duszy”. Sztukę tendencyjną, pouczającą, patriotyczną uznawał za poniżenie sztuki. Artysta miał być kapłanem: „Tak pojęta sztuka staje się najwyższą religią, a kapłanem jej jest artysta”.
Arthur Schopenhauer (1788–1860), „Świat jako wola i wyobrażenie” (1819) – filozofia naznaczona pesymizmem: życiu nieustannie towarzyszą cierpienie i niepokój; ukojenie przynoszą współczucie, kontemplacja sztuki i nirwana, czyli wyzbycie się woli życia. Friedrich Nietzsche (1844–1900), „Tako rzecze Zaratustra” (1883–1884), „Poza dobrem i złem” (1886) – wola mocy jako istota życia, nadczłowiek, „śmierć Boga”, krytyka dotychczasowej moralności. Henri Bergson (1859–1941), „Ewolucja twórcza” (1907) – intuicja jako najlepszy środek poznania, pęd życiowy (élan vital). W poezji polskiej: Schopenhauer – Tetmajer, Nietzsche – wczesny Staff, Bergson – Leśmian.
Symbolizm – kierunek w literaturze i sztuce przełomu XIX i XX w.; jego twórcy wychodzili z założenia, że świat realny jest tylko ułudą i można go poznać wyłącznie za pośrednictwem symboli. Impresjonizm – kierunek skupiony na próbach utrwalenia ulotnych chwil. Przykład liryki symbolistyczno-impresjonistycznej: cykl sonetów Jana Kasprowicza „Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach” (1898), oparty na kontraście krzaku dzikiej róży i powalonej, spróchniałej limby.
Dekadentyzm (fr. décadence – chylenie się ku upadkowi) – postawa ukształtowana pod koniec XIX w.: pesymistyczne podejście do rzeczywistości, przekonanie o zmierzchu kultury, poszukiwanie sposobów na zapełnienie odczuwanej pustki. Wiersz Tetmajera „Koniec wieku XIX” rozważa kolejne postawy (przekleństwo, ironia, wzgarda, rozpacz, walka, rezygnacja, byt przyszły, użycie) i każdą odrzuca; kończy się pytaniem: „Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza, człowiecze z końca wieku?” i obrazem: „Głowę zwiesił niemy”. Pragnienie niebytu wyraża „Hymn do Nirwany”.
Stanisław Wyspiański (1869–1907) – dramaturg, poeta, malarz, grafik; twórca polichromii i witraży w kościele Franciszkanów w Krakowie. „Wesele” (1901) nawiązuje do wesela poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną w podkrakowskich Bronowicach. Obok gości weselnych występują w nim „osoby dramatu”: Chochoł, Widmo, Stańczyk, Hetman, Rycerz Czarny, Upiór i Wernyhora. „Warszawianka” (podtytuł „Pieśń z roku 1831”) rozgrywa się 25 lutego 1831 r., w trzecim dniu bitwy pod Grochowem – dotyczy więc powstania listopadowego. Inne dramaty: „Wyzwolenie”, „Noc listopadowa”, „Akropolis”, „Klątwa”, „Sędziowie”.
Złoty róg – Wernyhora daje go Gospodarzowi („Daję Waści złoty róg”) i każe rozesłać wici; Gospodarz wręcza róg Jaśkowi z przestrogą: „Nie chylaj się nigdzie po nic”. Jasiek schyla się po czapkę z pawich piór i gubi róg: „kajsim zabył złoty róg, ostał mi sie ino sznur”. Chochoł – „słomiane straszydło”, zaproszone na wesele za namową Racheli; w finale przygrywa do tańca i śpiewa: „Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór”. Wernyhora – legendarny Kozak-wróżbita. Stańczyk – nadworny błazen Jagiellonów, ukazuje się Dziennikarzowi. Hetman (Branicki) ukazuje się Panu Młodemu, Rycerz Czarny – Poecie, Upiór (Jakub Szela) – Dziadowi, Widmo – Marysi.
Stefan Żeromski (1864–1925) – prozaik, publicysta i dramatopisarz; w dwudziestoleciu międzywojennym nazywany „sumieniem narodu”. „Ludzie bezdomni” (1899): doktor Tomasz Judym, syn szewca z ulicy Ciepłej w Warszawie, pracuje w Warszawie, w zakładzie leczniczym w Cisach i wśród kopalń. W zakończeniu wyrzeka się szczęścia z Joasią Podborską: „Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory”. Inne utwory: „Rozdziobią nas kruki, wrony”, „Siłaczka”, „Syzyfowe prace” (1897), „Popioły” (1904), „Przedwiośnie” (1924).
Kazimierz Przerwa-Tetmajer (1865–1940) – wiersze oddające ducha dekadentyzmu, erotyki, liryka tatrzańska: „Koniec wieku XIX”, „Hymn do Nirwany”, „Evviva l'arte”, „Lubię, kiedy kobieta”, „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej”, „Melodia mgieł nocnych”. Jan Kasprowicz (1860–1926) – „Krzak dzikiej róży” (1898), hymny z cyklu „Ginącemu światu” (1902), m.in. „Dies irae”, później „Księga ubogich” (1916) i postawa franciszkańska. Leopold Staff (1878–1957) – debiutancki tom „Sny o potędze” (1901) z sonetem „Kowal”; z czasem inspiracje franciszkańskie i tendencje klasycyzujące. Bolesław Leśmian – jego wybrane wiersze są w zakresie podstawowym.
Naturalizm – w „Chłopach” Reymonta człowiek jest ukazany jako zależny od natury i środowiska, a rytm pracy wyznaczają pory roku; prozę Reymonta cechuje realizm z elementami naturalizmu. Ekspresjonizm – kontrasty, wyolbrzymienia, ekstatyczne, emocjonalne obrazy i wyraziste kolory; nazwę kierunku ustalono później, ale jego przejawy widać już w hymnach Kasprowicza. Secesja – kierunek w sztuce końca XIX i początku XX w.: ozdobność, faliste linie, asymetryczne ujęcia, motywy z przyrody; w tej stylistyce tworzył głównie Wyspiański.
W akcie III Gospodarz nie pamięta poleceń Wernyhory, a zgromadzeni z kosami chłopi czekają na znak. Jasiek wraca bez rogu. Chochoł każe mu odebrać ludziom kosy i sam zaczyna przygrywać; pary ruszają „w tan powolny, poważny, spokojny, pogodny, półcichy”. Jasiek woła: „chyćcie broni, chyćcie koni”, ale nikt nie reaguje: „Nic nie słysom, nic nie słysom, ino granie, ino granie, jakieś ich chyciło spanie…?!”. Dramat kończy pianie koguta i słowa Chochoła: „Miałeś, chamie, złoty róg…”.
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Manifestem Młodej Polski jest „Romantyczność” Mickiewicza
Manifesty Młodej Polski to m.in. cykl Artura Górskiego „Młoda Polska” (1898) i „Confiteor” Stanisława Przybyszewskiego (1899). „Romantyczność” należy do romantyzmu
Dlaczego: „Confiteor” ukazał się w krakowskim „Życiu” i głosił hasło „sztuki dla sztuki”. „Romantyczność” to ballada Mickiewicza – w podstawie programowej wymieniona wśród jego ballad.
„Warszawianka” Wyspiańskiego nawiązuje do powstania krakowskiego
„Warszawianka” Wyspiańskiego dotyczy powstania listopadowego – jej podtytuł to „Pieśń z roku 1831”
Dlaczego: Autor zaznacza na początku: „Rzecz dzieje się w roku 1831, 25-ego lutego, w dniu trzecim bitwy pod Grochowem”. Wśród osób jest generał Chłopicki.
Hasłem Młodej Polski była praca organiczna
Z Młodą Polską wiąże się hasło „sztuki dla sztuki”. Kult pracy i działania społecznikowskie to pozytywizm
Dlaczego: Górski w cyklu „Młoda Polska” przeciwstawiał się pozytywistycznemu utylitaryzmowi, a Przybyszewski w „Confiteor” odrzucał wszelkie pozaartystyczne cele sztuki.
Wyspiański był pozytywistą
Wyspiański (1869–1907) to dramaturg, poeta i malarz okresu Młodej Polski, autor dramatów symbolicznych
Dlaczego: „Wesele” ukazało się w 1901 r. W dramatach Wyspiańskiego refleksji nad historią i sprawami narodowymi towarzyszy dyskusja z romantyzmem.
Chochoł w „Weselu” symbolizuje zwycięstwo
Chochoł przygrywa do tańca, w którym goście nie słyszą wezwania do broni
Dlaczego: Finał: pary wodzą się „w tan powolny, poważny, spokojny, pogodny, półcichy”, Jasiek woła na próżno („jakieś ich chyciło spanie…?!”), a Chochoł powtarza: „Miałeś, chamie, złoty róg”.
Złoty róg dostaje od Wernyhory Jasiek
Wernyhora daje złoty róg Gospodarzowi, a dopiero Gospodarz wręcza go Jaśkowi
Dlaczego: Wernyhora mówi do Gospodarza: „Daję Waści złoty róg”. Didaskalia: Gospodarz „wręcza Jaśkowi złoty róg, który otrzymał był od Wernyhory”. Jasiek gubi go, schylając się po czapkę.
Przybyszewski głosił, że sztuka ma budzić patriotyzm
Przybyszewski głosił „sztukę dla sztuki” i odrzucał sztukę tendencyjną, także patriotyczną
Dlaczego: „Confiteor”: „Sztuka tendencyjna, sztuka pouczająca, sztuka-rozrywka, sztuka-patriotyzm, sztuka mająca jakiś cel moralny lub społeczny przestaje być sztuką”.
Filozoficznym zapleczem Młodej Polski był pozytywizm
Na literaturę Młodej Polski wpłynęli przede wszystkim Schopenhauer, Nietzsche i Bergson
Dlaczego: Schopenhauer – pesymizm, wola życia, nirwana; Nietzsche – wola mocy, nadczłowiek; Bergson – intuicja, pęd życiowy. Młoda Polska odrzucała ideały pozytywistyczne na rzecz wiary i intuicji.
„Ludzie bezdomni” to lektura obowiązkowa
W podstawie programowej (Dz.U. 2024 poz. 1019) „Ludzie bezdomni” są na liście lektur uzupełniających; obowiązkowe jest „Wesele”, a „Chłopi” we fragmentach
Dlaczego: Z utworów Żeromskiego lekturą obowiązkową jest „Przedwiośnie”. Wybrane wiersze Tetmajera, Staffa i Leśmiana należą do zakresu podstawowego.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Lektury z epoki
Każda lektura ma własną podstronę z zadaniami, strategią i pojęciami.
Przykłady z bazy
Pełen zbiór zadań tego działu dostępny na platformie po założeniu konta.
Baza zadań z działu „Młoda Polska” jest aktywnie rozbudowywana. Zaloguj się, aby przeglądać aktualną kolekcję.
Przejdź do platformy →Jak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
Ramy epoki: umownie 1890–1918. Zapamiętaj trzy daty z literatury: 1898 – cykl Górskiego „Młoda Polska”, 1899 – „Confiteor” Przybyszewskiego, 1901 – „Wesele” Wyspiańskiego.
Zestaw Młodą Polskę z pozytywizmem: Górski i Przybyszewski odrzucają utylitaryzm, czyli ocenianie dzieł według ich przydatności dla społeczeństwa; w jego miejsce stawiają szczerość artysty i „sztukę dla sztuki”.
Kierunki: dekadentyzm (pesymizm, zmierzch kultury), symbolizm (poznanie przez symbole), impresjonizm (ulotne chwile), ekspresjonizm (kontrasty i wyolbrzymienia w hymnach Kasprowicza), secesja w sztukach plastycznych.
Filozofia: Schopenhauer (pesymizm, nirwana – Tetmajer), Nietzsche (wola mocy, nadczłowiek – wczesny Staff), Bergson (intuicja, élan vital – Leśmian).
„Wesele”: ucz się z tekstu, kto komu się ukazuje (Stańczyk – Dziennikarzowi, Hetman – Panu Młodemu, Rycerz Czarny – Poecie, Upiór – Dziadowi, Widmo – Marysi, Wernyhora – Gospodarzowi) i jaką drogę przebywa złoty róg.
Manifesty cytuj dokładnie: z „Confiteor” – „Sztuka nie ma żadnego celu, jest celem sama w sobie”; z „Końca wieku XIX” – „Cóż więc jest? Co zostało nam, co wszystko wiemy, dla których żadna z dawnych wiar już nie wystarcza?”.
Poeci: Tetmajer („Koniec wieku XIX”, „Hymn do Nirwany”), Kasprowicz („Krzak dzikiej róży”, „Dies irae”), Staff („Kowal” – serce „hartowne, mężne, serce dumne, silne”).
Status lektur sprawdzaj w podstawie programowej: „Wesele” – obowiązkowe w całości, „Chłopi” – fragmenty, „Ludzie bezdomni” – lektura uzupełniająca.
FAQ
Wiedza z działu „Młoda Polska” przyda Ci się też tutaj:
25 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
