📖 Lektura📚 Romantyzm

Wiersze Norwida — zadania maturalne

Cyprian Kamil Norwid

Wiersze Cypriana Kamila Norwida na maturze: „Moja piosnka [II]”, „Bema pamięci żałobny-rapsod” i „Fortepian Szopena”. Zadania sprawdzają obraz ojczyzny, symbolikę, nawiązania do tradycji i język poety.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Obowiązkowe są wybrane wiersze Norwida; na poziomie rozszerzonym dodatkowo „Fortepian Szopena”.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z wierszy Norwida z odpowiedziami →

zadań w katalogu
51
zadań w katalogu
typów zadań
7
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Wiersze Norwida” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Wiersze Norwida

„Wiersze Norwida” w Quizie — jak ćwiczysz

51 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Wiersze Norwida”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

7 typów zadań — Wiersze Norwida

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Zamknięte (A–D) 17
  • Otwarte 15
  • Prawda/Fałsz 8
  • Dopasuj 5
  • Uzupełnij 4
  • Luki w tekście 1
  • Wypracowanie 1

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Wiersze Norwida” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Wiersze Norwida” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Wiersze Norwida na maturze

Norwid wyjechał z kraju w 1842 r. i większość życia spędził na emigracji. Za jego życia drukiem ukazała się tylko część utworów, a szersze uznanie przyszło po śmierci poety; o spóźnionej sławie wielkich ludzi mówi zresztą jego wiersz „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie”.

W naszym zestawie są dwa wiersze z zakresu podstawowego: „Moja piosnka [II]”, czyli wyznanie tęsknoty za krajem, w którym szanuje się chleb i mówi prawdę, oraz „Bema pamięci żałobny-rapsod”, wizja pogrzebu generała, który zamienia się w pochód budzący narody. „Fortepian Szopena” podstawa wymienia osobno, w zakresie rozszerzonym.

Test historycznoliteracki nie sprawdza znajomości treści wierszy Norwida (Informator CKE, s. 14), może natomiast zawierać jego utwór jako tekst do analizy. W wypracowaniu na obu poziomach wiersz może być drugim utworem albo kontekstem (Informator PP, s. 14; Informator PR, s. 12).

Zadania w naszej bazie dotyczą obrazu ojczyzny, motta i scen rapsodu, neologizmów i efektów brzmieniowych.

Przed maturą

Powtórka z wierszy Norwida krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Anafora, Refren, Neologizm i 6 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    8 umiejętności do odhaczenia, od „„Moja piosnka [II]”: kraj szacunku” po „„Fortepian Szopena” (zakres rozszerzony)”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    5 pułapek, np. „Refren „Tęskno mi, Panie” jest zwrotem do jakiegoś pana”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Zadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.

Zakres materiału

Wiersze Norwida — co musisz umieć

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) wymienia w zakresie podstawowym „wybrane wiersze” Cypriana Kamila Norwida, a w rozszerzonym dodatkowo „Fortepian Szopena”. Cytaty sprawdzone z tekstem w wydaniu Wolnych Lektur.

  1. 1

    „Moja piosnka [II]”: kraj szacunku

    Trzy pierwsze strofy zaczynają się tak samo: „Do kraju tego, gdzie…”. Ta anafora prowadzi przez trzy obyczaje: podnoszenie z ziemi kruszyny chleba „przez uszanowanie / Dla darów nieba”, szacunek dla bocianiego gniazda na gruszy i powitanie „Bądź pochwalony!”. Każdy z nich wyraża szacunek dla Boga, przyrody i drugiego człowieka.

  2. 2

    Refren i adresat

    Każda strofa kończy się wersem „Tęskno mi, Panie.”. Adresatem jest Bóg, więc wiersz ma charakter modlitwy. Refren powtarza się niezmiennie, ale przedmiot tęsknoty w kolejnych strofach się zmienia.

  3. 3

    Od obyczajów do prawdy i przyjaźni

    W drugiej połowie wiersza podmiot tęskni do rzeczy, o której nie wie, gdzie mieszka, do ludzi, którzy mają „tak za tak, nie za nie”, czyli mówią prawdę bez niedomówień (nawiązanie do Ewangelii), i do miejsca, gdzie ktoś stoi po jego stronie (ostatnia strofa kończy się słowami „Przyjaźni mojej!”). Wyrazy „beztęsknoty” i „bezmyślenia”, utworzone z przedrostkiem bez-, uchodzą za neologizmy Norwida i tworzą paradoks: podmiot tęskni do stanu, w którym nie musiałby tęsknić (jedno z możliwych odczytań).

  4. 4

    Rapsod: motto i bohater

    Utwór poprzedza łacińskie motto z Hannibala, który mówi, że dochował przysięgi danej ojcu. Motto bywa czytane jako wskazówka do postaci Józefa Bema: wierność raz złożonej przysiędze, jak u Hannibala, odnosi się do jego wierności sprawie wolności. Pierwszy wers zwraca się do zmarłego słowem „cieniu” i pyta, czemu odjeżdża z rękami skrzyżowanymi na pancerzu.

  5. 5

    Pogrzeb z wielu tradycji

    W kondukcie idą panny żałobne, które zbierają łzy w konchy i tłuką gliniane naczynia, chłopcy biją w topory i tarcze, nad orszakiem wieją proporce i wielka chorągiew, obok koń i sokół. Norwid stylizuje pogrzeb Bema na uroczystość rycerską z elementami dawnych obrzędów (m.in. konchy, gliniane naczynia, topory, proporce), przez co staje się on wizją ponadczasową; wskazanie konkretnych tradycji (antycznej, słowiańskiej) to odczytanie interpretatora.

  6. 6

    Finał rapsodu

    Od strofy V orszak przestaje być konduktem żałobnym. Gdy dojdzie do grobu, którego „ludzkość nie znajdzie sposobu” przekroczyć, spina konia włócznią i rusza dalej, budząc uśpione miasta, „Aż się mury Jerycha porozwalają jak kłody”. Utwór kończy się rzędem kropek i powtórzonym słowem „Dalej”. Zakończenie zostaje otwarte, a pamięć o zmarłym zamienia się w wezwanie do czynu.

Pokaż pozostałe 2
  1. 7

    Brzmienie rapsodu

    Norwid buduje nastrój dźwiękiem: powtórzenie „Wieją, wieją proporce”, „klekot” pękających naczyń, gwizd w „szczerby toporów”, trąby „we łkaniu”. Długie wersy nadają tekstowi rytm powolnego pochodu. W zadaniach trzeba podać przykłady takich efektów i określić ich funkcję.

  2. 8

    „Fortepian Szopena” (zakres rozszerzony)

    Podmiot wspomina wizytę u umierającego kompozytora, a jego muzykę nazywa doskonałością, w której była Polska „przemienionych kołodziejów”. Druga część przenosi się do Warszawy: ulicami pędzą „Kaukaskie” konie, gmach płonie, kolby pchają wdowy pod ścianę, a fortepian Szopena spada na bruk. Wiersz kończy się wołaniem „Ciesz się, późny wnuku!” i wersem o ideale, który „sięgnął bruku”; ten finał czyta się dwojako: jako gorzkie wołanie do potomnych, że ideał został poniżony i zniszczony („sięgnął bruku”), albo jako zapowiedź, że zniszczenie fortepianu nie unicestwia wartości, które symbolizuje, bo ideał wchodzi w codzienność. Badacze spierają się, czy wołanie „Ciesz się, późny wnuku!” jest ironiczne.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

Refren „Tęskno mi, Panie” jest zwrotem do jakiegoś pana

✓ Poprawnie

Adresatem jest Bóg; wiersz ma charakter modlitwy

Dlaczego: Od rozpoznania adresata zależy odczytanie całego utworu, a pytanie o niego pojawia się w bazie osobno.

✗ Błąd

„Moja piosnka [II]” to tęsknota za krajobrazem

✓ Poprawnie

Podmiot tęskni do obyczajów i wartości: szacunku, prawdomówności, przyjaźni

Dlaczego: W wierszu nie ma opisu przyrody dla niej samej; nawet bocianie gniazdo pojawia się jako przykład obyczaju.

✗ Błąd

Norwid napisał jedną „Moją piosnkę”

✓ Poprawnie

Są dwa wiersze o tym tytule: [I] zaczyna się od słów „Źle, źle zawsze i wszędzie”, [II] od „Do kraju tego…”

Dlaczego: Pomylenie wierszy prowadzi do odpowiedzi o zupełnie innym temacie.

✗ Błąd

Rapsod opisuje prawdziwy pogrzeb Bema

✓ Poprawnie

To wizja poetycka, stylizowana na obrzęd z wielu epok

Dlaczego: Pytania o tradycje, z których czerpie Norwid, zakładają, że opis jest literacką kreacją, a nie relacją.

Pokaż pozostałe 1
✗ Błąd

„Fortepian Szopena” obowiązuje na poziomie podstawowym

✓ Poprawnie

Podstawa wymienia go w zakresie rozszerzonym

Dlaczego: Na poziomie podstawowym obowiązują „wybrane wiersze” Norwida bez tytułów.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Anafora
Powtórzenie tych samych słów na początku wersów lub strof: „Do kraju tego…”
Refren
Wers powtarzany na końcu strof: „Tęskno mi, Panie.”
Neologizm
Nowo utworzony wyraz, np. „beztęsknoty” i „bezmyślenia” w „Mojej piosnce [II]”
Rapsod
Utwór o podniosłym tonie, opiewający bohatera lub wydarzenie
Motto
Cytat przed utworem, wskazujący jego sens: słowa Hannibala w rapsodzie
Symbol
Obraz o wielu znaczeniach, np. fortepian wyrzucony na bruk
Paradoks
Pozorna sprzeczność, np. tęsknota do beztęsknoty
Aluzja biblijna
Nawiązanie do Biblii, np. mury Jerycha, „tak za tak, nie za nie”
Przemilczenie
Niedopowiedzenie zaznaczone wielokropkiem lub urwaniem zdania

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Wiersze Norwida”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

🎹 Wiersze Norwida ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Co ilustruje w wierszu Cypriana Kamila Norwida „Przeszłość” obraz dziecka jadącego wozem, któremu wydaje się, że dąb ucieka w głąb lasu?

A radość dzieciństwa przeżywanego blisko natury
B lęk człowieka przed nieznanym lasem i ciemnością
C przemijanie przyrody zmieniającej się z porą roku
D złudzenie, że to przeszłość odchodzi, nie człowiek
🎹 Wiersze Norwida ⚖ Prawda/Fałsz ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących wiersza Cypriana Kamila Norwida „Przeszłość”.

Według podmiotu przeszłość to dzień dzisiejszy, tylko położony nieco dalej.

P F

Podmiot przedstawia przeszłość jako krainę, w której ludzie nigdy nie bywali.

P F

Przeszłość zostaje porównana do wsi, którą zostawia się za kołami wozu.

P F
🎹 Wiersze Norwida ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Dopasuj fragment do wiersza Cypriana Kamila Norwida, z którego pochodzi.

Sługa mu ją wnosił pokojowy
→
Gdy dąb stoi, wóz z sobą unosi dzieci
→
Maszt się niesie wzwyż, most mu poprzeczny
→
Jako wieża nad płaskie domy stercząca, w chmury
→
Bruki placów głuche i szare
→
Do wyboru: PrzeszłośćCiemnośćKrzyż i dzieckoPielgrzymFortepian Szopena
🎹 Wiersze Norwida ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt
Józef Bem walczył jako artylerzysta w powstaniu (1) 1830–1831, a w czasie Wiosny Ludów dowodził wojskami w rewolucji (2) 1848–1849. Motto utworu to słowa kartagińskiego wodza (3).
🎹 Wiersze Norwida ✎ Otwarte ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Wyjaśnij, jak w wierszu Cypriana Kamila Norwida „Krzyż i dziecko” zmienia się znaczenie krzyża w rozmowie syna z ojcem. Określ, jaką postawę wobec cierpienia i trudności wyraża ojciec.

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Przeczytaj „Moją piosnkę [II]” i wypisz trzy obyczaje z pierwszych strof, a przy każdym wartość, którą wyraża.

  2. 2

    Ustal, jak zmienia się przedmiot tęsknoty od pierwszej do ostatniej strofy, i zapisz to w czterech krótkich punktach.

  3. 3

    W rapsodzie zaznacz elementy z różnych tradycji pogrzebowych i miejsce, w którym kondukt zamienia się w pochód.

  4. 4

    Przygotuj wyjaśnienie motta z Hannibala w dwóch zdaniach: co mówi i co mówi o Bemie.

  5. 5

    Rozwiąż zadania z bazy; jeśli piszesz poziom rozszerzony, dołóż analizę finału „Fortepianu Szopena”.

Lektury do porównania

Z czym porównać tę lekturę

W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.

FAQ

FAQ — Wiersze Norwida

Które wiersze Norwida są obowiązkowe?
W zakresie podstawowym podstawa programowa wymienia „wybrane wiersze” Norwida bez tytułów, a w rozszerzonym dodatkowo „Fortepian Szopena”. Na teście historycznoliterackim wiersz Norwida może się pojawić tylko jako tekst wydrukowany w arkuszu.
Kim był Bem i dlaczego rapsod zaczyna się słowami Hannibala?
Józef Bem był generałem, który walczył w powstaniu listopadowym, a potem w powstaniu węgierskim. Hannibal przysiągł ojcu wierność sprawie walki z Rzymem i dochował tej przysięgi. Motto bywa czytane jako wskazanie, że Bem do końca pozostał wierny sprawie wolności, tak jak Hannibal przysiędze danej ojcu.
Do jakich zagadnień ustnych wiersze Norwida mogą być kontekstem?
„Moja piosnka [II]” pasuje do zagadnienia „Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa” (do „Chłopów”) i do zagadnienia „Miejsca ważne w życiu człowieka” (do opowiadania Stasiuka). Rapsod może wesprzeć odpowiedź o postawach wobec walki o wolność, np. przy zagadnieniach do „Dziadów” cz. III.
Dlaczego język Norwida jest trudny?
Poeta tworzył nowe słowa, dzielił wyrazy łącznikiem (np. „żałobny-rapsod”), wyróżniał je kursywą i często urywał zdania wielokropkiem. Wymaga to uważnego czytania, ale te same cechy są dobrym materiałem do zadań o środkach językowych.
Jak zrobić powtórkę z wierszy Norwida przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Przeczytaj „Moją piosnkę [II]” i wypisz trzy obyczaje z pierwszych strof, a przy każdym wartość, którą wyraża. 2) Ustal, jak zmienia się przedmiot tęsknoty od pierwszej do ostatniej strofy, i zapisz to w czterech krótkich punktach. 3) W rapsodzie zaznacz elementy z różnych tradycji pogrzebowych i miejsce, w którym kondukt zamienia się w pochód. Na koniec rozwiąż pełny sprawdzian z wierszy Norwida.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Wiersze Norwida” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Wiersze Norwida do matury 2027

51 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu