Poezja Różewicza — zadania maturalne

Tadeusz Różewicz

Wiersze Tadeusza Różewicza na maturze: „Ocalony”, ironia „Listu do ludożerców” i późne utwory o słowie, starości i milczeniu. Zadania sprawdzają czytanie wiersza wolnego, środki językowe i nawiązania do tradycji.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Obowiązkowe są wybrane wiersze Różewicza, bez wskazanych tytułów. „Kartoteka” jest lekturą uzupełniającą.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41, 43.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z poezji Różewicza z odpowiedziami →

zadań w katalogu
48
zadań w katalogu
typów zadań
7
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Poezja Różewicza” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Poezja Różewicza

„Poezja Różewicza” w Quizie — jak ćwiczysz

48 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Poezja Różewicza”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

7 typów zadań — Poezja Różewicza

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Otwarte 17
  • Zamknięte (A–D) 12
  • Prawda/Fałsz 6
  • Dopasuj 5
  • Luki w tekście 4
  • Wypracowanie 2
  • Uzupełnij 2

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Poezja Różewicza” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Poezja Różewicza” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Poezja Różewicza na maturze

Różewicz pojawia się w Informatorze CKE o maturze z polskiego kilka razy (m.in. w przykładowej odpowiedzi ustnej na s. 69, gdzie „Ocalony” służy za kontekst do Baczyńskiego), a dwa miejsca szczególnie dobrze pokazują, czego egzamin wymaga przy jego wierszach.

Wśród przykładowych zadań jest polecenie do fragmentu „Listu do ludożerców” (Informator podaje przy wierszu datę 1957): trzeba podać dwa środki językowe, które nadają tekstowi ironiczny charakter, i wyjaśnić znaczenie każdego z nich (zadanie 41, s. 184).

W zasadach oceniania wypracowania CKE podaje z kolei jako przykład błędu rzeczowego zdanie, że wiersz „Ocalony” „opowiada”, bo to pojęcie z epiki zastosowane do liryki (s. 42). Test historycznoliteracki nie sprawdza znajomości treści wierszy Różewicza, bo podstawa nie wymienia ich tytułów (Informator, s. 14), ale jego utwór może być wydrukowanym w arkuszu tekstem do analizy.

W wypracowaniu wiersz może być drugim utworem albo kontekstem. Zadania w naszej bazie dotyczą „Ocalonego” i ogólnych cech tej poezji, a przede wszystkim późnych wierszy z tomów „zawsze fragment” (1996), „szara strefa” (2002) i „Wyjście” (2004): o zużytych słowach, starości, rozmowach z filozofami i z Mickiewiczem.

Przed maturą

Powtórka z poezji Różewicza krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Wiersz wolny, Poezja naga, Klamra kompozycyjna i 6 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    8 umiejętności do odhaczenia, od „„Ocalony”: świadectwo ocalałego” po „Motywy biblijne w codziennej scenie”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    5 pułapek, np. „„Ocalony” opowiada o wojnie”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Zadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.

Zakres materiału

Poezja Różewicza — co musisz umieć

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) wymienia w zakresie podstawowym „wybrane wiersze” Tadeusza Różewicza, bez tytułów; „Kartoteka” jest wśród przykładowych lektur uzupełniających (s. 43). Wiersze są chronione prawem autorskim, dlatego cytaty są krótkie i sprawdzone z tekstem.

  1. 1

    „Ocalony”: świadectwo ocalałego

    Podmiot ma dwadzieścia cztery lata i mówi o sobie: „ocalałem / prowadzony na rzeź”. Wylicza pary przeciwstawnych pojęć (człowiek i zwierzę, cnota i występek), które po wojnie stały się dla niego pustymi nazwami. W ostatniej części prosi: „Szukam nauczyciela i mistrza”, który przywróci mu wzrok, słuch i mowę. Pierwsze wersy wracają na końcu jako klamra kompozycyjna.

  2. 2

    Biblijna prośba w „Ocalonym”

    Mistrz ma na nowo nazwać rzeczy i oddzielić światło od ciemności. To nawiązanie do opisu stworzenia świata w Księdze Rodzaju: ocalały potrzebuje porządku od samego początku, bo wojna odebrała słowom znaczenie. Na tym motywie opierają się pytania o sens zakończenia.

  3. 3

    Wiersz wolny i oszczędna interpunkcja

    W wielu wierszach Różewicza (np. w tych cytowanych tu) nie ma regularnego rymu ani stałej liczby sylab, wersy bywają bardzo krótkie, a znaków interpunkcyjnych jest mało. Mówiący w wierszu „na obrzeżach poezji” sam przyznaje: „oszczędzam na kropkach”. Nie jest to reguła bez wyjątków: w „klocku” pojawiają się rymy, a „Ocalony” używa dwukropków i kropek.

  4. 4

    Ironia w „Liście do ludożerców”

    Wiersz ma formę listu z serdecznym zwrotem „Kochani ludożercy”. Według wzorcowej odpowiedzi w Informatorze (s. 185) ironiczna jest apostrofa „Kochani ludożercy” (czułość wobec ludzi nacechowanych negatywnie) oraz wtrącenie „Dobrze” w „Nie zjadajmy się / Dobrze”, które ma dwa znaczenia. Wyliczenie zakupów i powtarzane zaimki dzierżawcze możesz opisać jako dodatkowe obrazy egoizmu, ale to już interpretacja, a nie wzorzec CKE. Zadanie z Informatora wymaga nazwania takiego środka i wyjaśnienia jego ironicznego znaczenia.

  5. 5

    Słowo, które straciło moc

    W wierszu „słowa” wyrazy są zużyte jak guma do żucia, a w zakończeniu ukryte słowa „wybuchają / zabijają”. W wierszu „na obrzeżach poezji” wnętrze poezji jest „nieruchome puste”: wejście jest otwarte dla wszystkich, a wyjścia nie ma, a ostatnie wersy mówią, że słowa „stają się bezdomne”. Oba utwory pozwalają rozwinąć temat nieufności wobec języka.

  6. 6

    Starość, milczenie i śmierć

    Późne wiersze często mówią o odchodzeniu. W „ostatniej rozmowie” mówiący kładzie palec na ustach, a w myślach odpowiada, że „życie ma sens tylko dlatego / że musimy umierać”; życie wieczne nazywa byciem bez sensu. W „budziku” poeta skarży się, że żywi wciąż proszą go o wiersze o zmarłych, i odwołuje się do ewangelicznego „niech umarli grzebią swoich umarłych”.

Pokaż pozostałe 2
  1. 7

    Rozmowa z tradycją

    Różewicz przywołuje innych pisarzy i myślicieli, często z ironią. W „klocku” trzyma w dłoni kawałek dębu Mickiewicza i wspomina Baublisa, a w „budziku” nakręca zegar „jak Gerwazy”, czyli sięga po postacie z „Pana Tadeusza”. Nietzschego pokazuje przy gotowaniu i w rozmowach z matką („wieczny powrót…”), a Wittgensteina przez jego dzienniki („Tajemnica filozofa”).

  2. 8

    Motywy biblijne w codziennej scenie

    W wierszu „Widziałem Go” mówiący widzi w śpiącym na ławce w parku mężczyźnie kogoś, kto może być Namiestnikiem Jezusa na ziemi, „a może sam Syn Człowieczy”. Chce go zapytać, „co to jest prawda”, a po powrocie do domu myje ręce. Oba szczegóły odsyłają do Piłata z Ewangelii, dlatego zakończenie czyta się jako wyznanie winy i ucieczki.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

„Ocalony” opowiada o wojnie

✓ Poprawnie

W „Ocalonym” mówi podmiot liryczny: wyznaje, wylicza, prosi; to liryka, a nie opowieść

Dlaczego: CKE podaje sformułowanie „wiersz »Ocalony« Różewicza opowiada” jako przykład błędu rzeczowego w wypracowaniu (Informator, s. 42). Według tego samego miejsca błędem nie są np. sformułowania „utwór pokazuje”, „wiersz ukazuje”.

✗ Błąd

Wiersze Różewicza nigdy nie mają rymów ani znaków interpunkcyjnych

✓ Poprawnie

Przeważa wiersz wolny z oszczędną interpunkcją, ale zdarzają się rymy i znaki, także w późnych utworach

Dlaczego: Pytania o cechy stylu wymagają ostrożnego sformułowania. Bezwzględna reguła łatwo daje się obalić przykładem z tekstu.

✗ Błąd

Serdeczne zwroty w „Liście do ludożerców” wyrażają sympatię mówiącego

✓ Poprawnie

Zwrot „Kochani ludożercy” jest ironiczny: łączy czułość z określeniem ludzi bezwzględnych wobec innych

Dlaczego: Ironię rozpoznaje się po rozdźwięku między dosłownym znaczeniem słów a sensem całej wypowiedzi. Tego dotyczy zadanie z Informatora.

✗ Błąd

Na teście historycznoliterackim trzeba rozpoznać wiersz Różewicza po tytule

✓ Poprawnie

Test nie sprawdza znajomości treści jego wierszy; utwór może się pojawić wyłącznie jako tekst wydrukowany w arkuszu

Dlaczego: Informator CKE (s. 14) ogranicza sprawdzanie treści do wierszy, których tytuły wymienia podstawa. Wiersze Różewicza do nich nie należą.

Pokaż pozostałe 1
✗ Błąd

„Kartoteka” jest lekturą obowiązkową

✓ Poprawnie

Obowiązkowe są wybrane wiersze Różewicza; „Kartoteka” jest lekturą uzupełniającą

Dlaczego: Tak dzieli je podstawa programowa (s. 41 i 43). W wypracowaniu lektura uzupełniająca może być tylko drugim utworem.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Wiersz wolny
Wiersz bez stałej liczby sylab i regularnego rymu
Poezja naga
Określenie stylu Różewicza w opracowaniach: krótki wers, proste słowa, brak ozdobnych metafor
Klamra kompozycyjna
Powtórzenie początku utworu w zakończeniu, jak w „Ocalonym”
Antyteza
Zestawienie przeciwieństw, np. „cnota i występek”
Ironia
Wypowiedź, której właściwy sens jest inny niż dosłowny, często przeciwny
Apostrofa
Bezpośredni zwrot do adresata: „Kochani ludożercy”
Aluzja literacka
Nawiązanie do innego utworu, np. do „Pana Tadeusza” w „klocku”
Motyw biblijny
Obraz lub słowa z Biblii użyte w nowym kontekście, np. mycie rąk w „Widziałem Go”
Podmiot liryczny
Osoba mówiąca w wierszu; w liryce nie ma narratora

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Poezja Różewicza”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

✒️ Poezja Różewicza ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Dlaczego – według wiersza Tadeusza Różewicza „wieczny powrót…” – Nietzsche rozstaje się z ideą wiecznego powrotu?

A bo odrzucili ją mieszkańcy Genui i włoscy filozofowie
B bo zabroniła mu tego siostra, strażniczka jego spuścizny
C bo przekonał go do tego Platon, którego czytał w Bazylei
D bo zrozumiał, że wieczne powroty do Naumburga to nic ciekawego
✒️ Poezja Różewicza ⚖ Prawda/Fałsz ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących wierszy Tadeusza Różewicza „Zwierciadło” i „luksus”.

W „luksusie” mówiący w dzień wolny czyta wiersze Staffa i Tuwima.

P F

W „Zwierciadle” cisza jest zwierciadłem wierszy mówiącego.

P F

W „luksusie” mówiący zazdrości możnym tego świata ich pozycji.

P F
✒️ Poezja Różewicza ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 2 pkt

Dopasuj postać do wiersza Tadeusza Różewicza, w którym jest wspomniana.

Jarosław Iwaszkiewicz
→
Wielki Sternik
→
Pani Konstancya
→
Ezra Pound
→
Jerzy
→
Do wyboru: budzikSzkodaostatnia rozmowatempus fugitklocek
✒️ Poezja Różewicza ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt
Ochotnik Wittgenstein służył na stateczku (1), który jeszcze po drugiej wojnie światowej pływał między Krakowem a (2).
✒️ Poezja Różewicza ✎ Otwarte ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Na podstawie wiersza Tadeusza Różewicza „ostatnia rozmowa” wyjaśnij, dlaczego według mówiącego życie wieczne byłoby pozbawione sensu.

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Przeczytaj „Ocalonego” i rozpisz go na trzy części: wyznanie, wyliczenie pustych pojęć, prośbę o mistrza. Do każdej dopisz jedno zdanie interpretacji.

  2. 2

    Przećwicz zadanie 41 z Informatora CKE (s. 184): wskaż dwa środki nadające „Listowi do ludożerców” ironiczny charakter i napisz, co znaczą.

  3. 3

    Wybierz dwa późne wiersze o różnych tematach, np. „słowa” i „ostatnią rozmowę”, i zapisz dla każdego temat, obraz i zakończenie.

  4. 4

    Sprawdź swoje sformułowania o liryce: zamień „wiersz opowiada” i „narrator” na „podmiot mówi” i „podmiot liryczny”.

  5. 5

    Rozwiąż zadania z bazy i wróć do pytań o nawiązania, bo w nich trzeba wiedzieć, z kim poeta rozmawia.

Lektury do porównania

Z czym porównać tę lekturę

W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.

FAQ

FAQ — Poezja Różewicza

Które wiersze Różewicza przydadzą się na maturze?
Podstawa programowa nie wskazuje tytułów, więc wybór zależy od nauczyciela. Na teście historycznoliterackim wiersz i tak będzie wydrukowany, dlatego ważniejsza jest umiejętność analizy. Do wypracowania i odpowiedzi ustnej przydaje się „Ocalony”, który pasuje do tematów o wojnie i kryzysie wartości, oraz jeden lub dwa wiersze o innej tematyce, np. o słowie albo o starości.
Jak Różewicz pojawia się w Informatorze CKE?
Między innymi w dwóch miejscach (jest też przykład w odpowiedzi ustnej, s. 69). Zadanie 41 (s. 184) dotyczy fragmentu „Listu do ludożerców” i wymaga wskazania dwóch środków językowych nadających tekstowi ironiczny charakter. W zasadach oceniania (s. 42) sformułowanie „wiersz »Ocalony« Różewicza opowiada” służy za przykład błędu rzeczowego, czyli użycia pojęcia z epiki w odniesieniu do liryki.
Do jakich zagadnień ustnych Różewicz może być kontekstem?
Na liście zadań jawnych na lata 2026–2028 nie ma pytań o jego wiersze, ale mogą one uzupełnić odpowiedź o innej lekturze. „Ocalony” pasuje np. do zagadnienia „Człowiek wobec cierpienia i śmierci” (do „Dżumy”) i do zagadnienia „»Człowiek zlagrowany« jako ofiara zbrodniczego systemu” (do „Proszę państwa do gazu”), bo mówi o tym, jak wojna niszczy w człowieku system wartości.
Czym późne wiersze różnią się od „Ocalonego”?
„Ocalony” mówi głosem młodego człowieka tuż po wojnie i dotyczy zniszczenia wartości. Późne wiersze pisał poeta po siedemdziesiątce: w cytowanych tu późnych wierszach pojawiają się autoironia, rozmowy z filozofami i pisarzami oraz tematy starości i milczenia. Jak w „Ocalonym”, mówiący nie ufa słowom („słowa”, „na obrzeżach poezji”), a język pozostaje prosty.
Jak zrobić powtórkę z poezji Różewicza przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Przeczytaj „Ocalonego” i rozpisz go na trzy części: wyznanie, wyliczenie pustych pojęć, prośbę o mistrza. 2) Przećwicz zadanie 41 z Informatora CKE (s. 184): wskaż dwa środki nadające „Listowi do ludożerców” ironiczny charakter i napisz, co znaczą. 3) Wybierz dwa późne wiersze o różnych tematach, np. Na koniec rozwiąż pełny sprawdzian z poezji Różewicza.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Poezja Różewicza” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Poezja Różewicza do matury 2027

48 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu