📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY
Sprawdzian z lektury „Odyseja”: co musisz mieć w głowie
Na sprawdzianie z „Odysei” nauczyciel pyta konkretnie: gdzie jest Odys, gdy zaczyna się akcja, dlaczego ściga go Posejdon, jak przedstawił się Kyklopowi i jak wydostał się z jaskini, co było w miechu Ajola, co chroniło go przed czarami Kirki, kogo spotkał w Hadesie, jak przepłynął obok Syren i dlaczego nie powiedział załodze o Skylli, po czym poznała go Eurykleja, ile toporów przestrzelił z łuku i jaką próbą sprawdziła go Penelopa. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do numeru pieśni, cytaty sprawdzone w przekładzie Siemieńskiego i pytania z naszego banku, którymi możesz się przetestować.
Jak zbudowana jest „Odyseja”
- 24 pieśni, a w szkole fragmenty
- Wydanie Wolnych Lektur ma całość: 24 pieśni w przekładzie Lucjana Siemieńskiego, każda z własnym tytułem (np. p. XI „U zmarłych (Nekyja)”, p. XXI „Próba łuku”). Na lekcjach i na maturze „Odyseję” czyta się we fragmentach. Najczęściej wracają: Odys u Kalypso (p. V), przygoda z Kyklopem (IX), Kirka (X), Hades (XI), Syreny, Skylla i Charybda (XII), pies Argos (XVII), Eurykleja i blizna (XIX), rzeź zalotników (XXII) i rozpoznanie przez Penelopę (XXIII).
- Cztery części
- Pieśni I–IV: Telemach szuka wieści o ojcu na Itace, w Pylos i w Sparcie. V–VIII: Odys opuszcza wyspę Kalypso i trafia do Feaków. IX–XII: Odys sam opowiada Feakom o przygodach od upadku Troi. XIII–XXIV: powrót na Itakę, zemsta na zalotnikach i pojednanie. Tytuły części są umowne; w tekście są tylko tytuły pieśni.
- Inwokacja i początek w środku zdarzeń
- Epos otwiera prośba do Muzy: „Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi Zburzywszy, długo błądził”. Akcja nie zaczyna się od wyjazdu spod Troi, tylko od chwili, gdy Odys od lat siedzi u nimfy Kalypso, a bogowie postanawiają go uwolnić. Wcześniejsze przygody poznajemy z opowieści samego Odysa w pieśniach IX–XII.
- Narracja
- Narrator mówi w trzeciej osobie i od początku ocenia: towarzysze Odysa zginęli „Sam, głupstwem własnym” (każdy z osobna), bo zjedli stada Heliosa. W pieśniach IX–XII mówi sam Odys w pierwszej osobie, przy stole Alkinoosa. To opowieść w opowieści: słyszymy wersję bohatera, z jego ocenami towarzyszy i samego siebie.
- Czas i miejsce
- Odys był pod Troją dziesięć lat; do domu wraca po dwudziestu (sam mówi o sobie: „Dwudziestoletni tułacz pomiędzy obcemi!”). Sama akcja obejmuje kilka tygodni: od narady bogów do pojednania na Itace. Miejsca: Itaka, Pylos, Sparta, wyspa Kalypso (Ogygia), Scheria Feaków, a we wspomnieniach kraj Kyklopów, wyspa Kirki, Hades, cieśnina Skylli i Charybdy, Trinakia.
- Bogowie i styl
- Posejdon ściga Odysa za oślepienie syna, Polyfema. Atena wspiera Odysa i Telemacha, często w cudzej postaci (Mentes, Mentor). Zeus rozstrzyga: posyła Hermesa do Kalypso, rozbija okręt piorunem za bydło Heliosa, na końcu przerywa walkę na Itace. Przekład Siemieńskiego jest pisany wierszem rymowanym parami; porównania homeryckie są i tu, np. wiercenie oka Kyklopa jak świdrem w okrętowej belce.
- Gatunek (częściowo spoza tekstu)
- Epos, jak „Iliada”, przypisywany Homerowi, w oryginale pisany heksametrem. Różnica: „Iliada” opowiada o wojnie i gniewie, „Odyseja” o powrocie do domu, podróży i przywróceniu porządku w rodzinie i państwie. Od imienia bohatera pochodzi słowo „odyseja” (długa, pełna przygód wędrówka).
Chronologia: 21 kroków po pieśniach
Numer pieśni I–XXIV wg wydania Wolnych Lektur w przekładzie Lucjana Siemieńskiego; w wydaniu pieśni mają nazwy słowne i własne tytuły. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
- 1
p. I
Posejdon ucztuje u Etiopów, a bogowie na naradzie litują się nad Odysem, którego od lat trzyma nimfa Kalypso. Atena proponuje wysłać Hermesa do nimfy, a sama idzie na Itakę. W postaci Mentesa, księcia Tafijczyków, radzi Telemachowi zwołać zgromadzenie i szukać wieści o ojcu w Pylos i Sparcie.
- 2
p. II
Na zgromadzeniu Telemach skarży się, że zalotnicy matki pustoszą dom, a on sam nie ma sił ich przepędzić. Antinoos zrzuca winę na Penelopę i opowiada o jej podstępie z tkaniną dla Laertesa, który wydała jedna ze służących. Nocą Telemach potajemnie wypływa; towarzyszy mu Atena w postaci Mentora.
- 3
p. III–IV
W Pylos Nestor opowiada o powrotach spod Troi i o zabójstwie Agamemnona przez Ajgistosa, pomszczonym przez Orestesa. W Sparcie Menelaj i Helena przyjmują Telemacha; Menelaj przekazuje słowa morskiego boga Proteusza: Odys żyje na wyspie u Kalypso. Zalotnicy zasadzają się na Telemacha w drodze powrotnej.
- 4
p. V
Hermes przynosi Kalypso rozkaz Zeusa. Nimfa proponuje Odysowi nieśmiertelność, ale ten woli wrócić do Penelopy. Buduje tratwę w cztery dni, piątego odpływa. Po siedemnastu dniach widzi góry Feaków; Posejdon rozbija tratwę burzą. Ino (Leukotea) daje mu przepaskę, dzięki której dopływa do lądu.
- 5
p. VI
Atena we śnie każe królewnie Nausykai jechać nad rzekę prać szaty. Piłka dziewcząt wpada do rzeki, ich krzyk budzi Odysa. Nagi rozbitek prosi Nausykę o pomoc; ona daje mu szaty i wskazuje drogę do pałacu ojca.
- 6
p. VII–VIII
Alkinoos i Arete przyjmują obcego, nie znając jego imienia. Odys opowiada o siedmiu latach u Kalypso. Na igrzyskach Feaków pokazuje siłę. Ślepy pieśniarz Demodok śpiewa na prośbę Odysa o drewnianym koniu; Odys płacze, a Alkinoos pyta go, kim jest.
- 7
p. IX
Odys się przedstawia i zaczyna opowieść. Zdobywa Ismar Kikonów, ale towarzysze nie słuchają rady, by uciekać, i giną w kontrataku. Lotofagowie częstują ludzi lotosem, po którym zapominają o powrocie. W kraju Kyklopów Polyfem zamyka Odysa i dwunastu towarzyszy w jaskini i zjada ich po dwóch.
- 8
p. IX
Odys upija Kyklopa winem, mówi, że nazywa się Nikt, i z czterema towarzyszami wbija mu w oko rozżarzony pal. Rano wszyscy wychodzą z jaskini pod brzuchami baranów. Z okrętu Odys wykrzykuje swoje imię; Polyfem modli się do Posejdona o zemstę i ciska skałę.
- 9
p. X
Ajol, władca wiatrów, daje Odysowi miech z zamkniętymi wiatrami. Gdy widać już Itakę, a Odys śpi, towarzysze rozwiązują miech w nadziei na złoto; wichry odpędzają okręty. Lajstrygoni niszczą wszystkie statki oprócz statku Odysa.
- 10
p. X
Na wyspie Kirki czarodziejka zamienia część załogi w świnie. Hermes daje Odysowi ziele moly, które chroni przed czarami. Kirka przywraca ludziom postać; Odys zostaje u niej rok. Na odjezdnym Kirka każe mu zejść do Hadesu i zapytać o drogę wieszcza Tejresjasza.
- 11
p. XI
Odys składa ofiarę; dusze mogą mówić dopiero po napiciu się krwi. Pierwszy przychodzi Elpenor, prosi o pogrzeb. Tejresjasz przepowiada gniew Posejdona, niebezpieczeństwo przy bydle Heliosa i zemstę na zalotnikach. Odys rozmawia z matką, Agamemnonem i Achillesem; Ajas nie odzywa się do niego.
- 12
p. XII
Po pogrzebie Elpenora Kirka udziela rad. Odys zalepia towarzyszom uszy woskiem i każe przywiązać się do masztu, by usłyszeć Syreny. W cieśninie płynie bliżej Skylli, która porywa sześciu ludzi. Na Trinakii wiatr przez miesiąc nie pozwala odpłynąć; gdy Odys śpi, towarzysze za namową Eurylocha zabijają woły Heliosa.
- 13
p. XII
Zeus rozbija okręt piorunem; giną wszyscy prócz Odysa. Wir Charybdy wciąga szczątki, Odys wisi na figowcu, aż morze wyrzuci belki. Po dziewięciu dniach dopływa do Ogygii, wyspy Kalypso. Tu kończy się opowieść u Feaków.
- 14
p. XIII
Feakowie odwożą śpiącego Odysa na Itakę i zostawiają go na brzegu z darami. Posejdon zamienia ich okręt w skałę. Atena zmienia Odysa w starego żebraka w łachmanach i posyła go do pastucha Eumajosa.
- 15
p. XIV–XVI
Eumajos gości żebraka, nie wiedząc, kim jest. Telemach wraca ze Sparty, omijając zasadzkę, i przychodzi do chaty Eumajosa. Atena przywraca Odysowi postać, a ojciec wyjawia się synowi. Umawiają się, że Telemach wyniesie broń z sali.
- 16
p. XVII–XVIII
Odys idzie do miasta jako żebrak. Koziarz Melantios kopie go po drodze. Pies Argos poznaje pana i zdycha. Antinoos rzuca w żebraka podnóżkiem. Odys pokonuje na pięści żebraka Irosa.
- 17
p. XIX
Odys rozmawia z Penelopą jako obcy i opowiada zmyśloną historię. Eurykleja, myjąc mu nogi, poznaje bliznę po kle dzika z polowania na Parnasie. Odys chwyta ją za gardło i każe milczeć. Penelopa zapowiada próbę łuku.
- 18
p. XX–XXI
Penelopa przynosi łuk Odysa: kto go napnie i przestrzeli dwanaście toporów, dostanie jej rękę. Żaden zalotnik nie daje rady. Odys wyjawia się Eumajosowi i Filojtiosowi, bierze łuk, napina go bez wysiłku i przestrzela topory.
- 19
p. XXII
Pierwsza strzała trafia Antinoosa w gardło. Eurymach zrzuca winę na Antinoosa i proponuje odszkodowanie; Odys odmawia. Z Telemachem, Eumajosem i Filojtiosem zabija zalotników. Oszczędza pieśniarza Femiosa i keryksa Medona. Niewierne służące zostają powieszone.
- 20
p. XXIII
Penelopa nie wierzy, że obcy to jej mąż. Każe Eurykleji wynieść łoże z sypialni. Odys wybucha: łoże zbudował sam na pniu oliwki, więc nie da się go ruszyć. Ta tajemnica przekonuje Penelopę.
- 21
p. XXIV
Hermes prowadzi dusze zalotników do Hadesu. Odys znajduje ojca Laertesa w sadzie i przekonuje go blizną i drzewami, które dostał od niego w dzieciństwie. Krewni zalotników pod wodzą Eupejtesa ruszają do walki; Laertes zabija Eupejtesa. Atena przerywa bój, Zeus ciska piorun, a król godzi się z ludem.
Kto jest kim
| Odys (Odysej, Odyseusz) | Król Itaki, syn Laertesa, zdobywca Troi. Wraca do domu dwadzieścia lat, tracąc wszystkich towarzyszy. Przebiegły: w jaskini Kyklopa podaje się za Nikt, na Itace udaje żebraka. Bywa lekkomyślny, jak wtedy, gdy wykrzykuje Polyfemowi swoje imię. |
| Penelopa | Żona Odysa, córka Ikariosa. Przez trzy lata zwodzi zalotników, tkając w dzień i prując nocą całun dla Laertesa. Ogłasza próbę łuku, a męża sprawdza podstępem z łożem. |
| Telemach | Syn Odysa i Penelopy. Na początku bezradny wobec zalotników; za radą Ateny jedzie do Nestora i Menelaja. Po powrocie spiskuje z ojcem i walczy u jego boku. |
| Laertes | Ojciec Odysa. Żyje na wsi w nędzy, w zimie sypia w popiele przy ognisku. W p. XXIV rozpoznaje syna i zabija oszczepem Eupejtesa. |
| Antiklea | Matka Odysa, córka Autolyka. W Hadesie mówi, że zmarła z tęsknoty za synem. |
| Eurykleja | Stara piastunka Odysa. Poznaje go po bliźnie podczas mycia nóg; dochowuje tajemnicy. |
| Eumajos | Wierny pastuch świń. Przyjmuje przebranego Odysa w swojej chacie i walczy z nim przeciw zalotnikom. |
| Filojtios | Pastuch bydła, drugi wierny sługa. Płacze na widok łuku pana; w czasie rzezi pilnuje wrót i walczy. |
| Argos | Pies, którego Odys wychował przed wyjazdem pod Troję. Leży zaniedbany na gnoju przy bramie; poznaje pana i umiera. |
| Antinoos (Antinoj) | Syn Eupejtesa, najbardziej zuchwały z zalotników. Rzuca w żebraka podnóżkiem. Ginie pierwszy, od strzały w gardło. |
| Eurymach | Syn Polyba, drugi przywódca zalotników. Po śmierci Antinoosa zrzuca na niego winę i proponuje odszkodowanie; ginie od strzały. |
| Melantios | Koziarz, sługa niewierny Odysowi. Kopie żebraka na drodze do miasta, trzyma z zalotnikami. |
| Kalypso | Nimfa z wyspy Ogygii, córka Atlasa. Trzyma Odysa siedem lat i obiecuje mu nieśmiertelność. Na rozkaz Zeusa pomaga mu zbudować tratwę. |
| Kirka (Kirke) | Czarodziejka z wyspy Ajai. Zamienia towarzyszy Odysa w świnie, potem przywraca im postać. Odys spędza u niej rok; Kirka radzi mu, jak minąć Syreny, Skyllę i Charybdę. |
| Polyfem | Kyklop, syn Posejdona. Pożera towarzyszy Odysa, zostaje oślepiony i prosi ojca o zemstę na Odysie. |
| Ajol | Władca wiatrów, u którego Odys gości miesiąc. Daje mu miech z uwięzionymi wiatrami. |
| Tejresjasz | Ślepy wieszcz, którego duszę Odys pyta w Hadesie o drogę. Przepowiada mu zemstę Posejdona, niebezpieczeństwo na Trinakii i powrót w nędzy. |
| Elpenor | Najmłodszy z towarzyszy. Pijany spada z dachu u Kirki i ginie; w Hadesie prosi o pogrzeb z wiosłem na mogile. |
| Euryloch | Towarzysz Odysa. Na Trinakii namawia załogę do zabicia wołów Heliosa. |
| Alkinoos, Arete i Nausykaa | Król i królowa Feaków na Scherii oraz ich córka. Nausykaa wskazuje Odysowi drogę do pałacu; Alkinoos słucha jego opowieści i każe odwieźć go na Itakę. |
| Demodok | Ślepy pieśniarz Feaków. Jego pieśń o drewnianym koniu doprowadza Odysa do łez. |
| Nestor i Menelaj | Królowie Pylos i Sparty, dawni towarzysze Odysa spod Troi. Przyjmują Telemacha; Menelaj wie od Proteusza, że Odys jest u Kalypso. |
| Atena (Pallas, Atene) | Opiekunka Odysa i Telemacha. Przychodzi w postaci Mentesa i Mentora, zmienia Odysa w żebraka i z powrotem, na końcu przerywa walkę na Itace. |
| Posejdon | Bóg morza, ojciec Polyfema. Ściga Odysa gniewem przez całą tułaczkę; rozbija jego tratwę i zamienia w skałę okręt Feaków. |
| Hermes | Posłaniec Zeusa. Przynosi Kalypso rozkaz uwolnienia Odysa, daje mu ziele moly przeciw Kirce, prowadzi dusze zalotników do Hadesu. |
Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu
Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur, przekład Lucjana Siemieńskiego). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.
p. V
Odys odrzuca nieśmiertelność
Hermes przynosi Kalypso rozkaz Zeusa. Nimfa jeszcze raz pyta Odysa, czy nie wolałby zostać u niej i przyjąć nieśmiertelności, skoro Penelopa nie dorównuje jej urodą. Odys przyznaje jej rację, ale mówi, że tęskni za żoną i zniesie każdą burzę, byle wrócić.
Prosta to śmiertelniczka, a tyś wiecznie młodą! Mimo to tęsknię do niej; tęsknię coraz więcej,
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „dlaczego Odys odrzuca propozycję Kalypso” jest w banku dosłownie; to też argument do rozprawki o domu i nieśmiertelności.
p. IX
Nikt w jaskini Kyklopa
Polyfem zawala wejście głazem, którego nie ruszyłoby dwadzieścia dwa wozy, i zjada towarzyszy. Odys nie zabija go we śnie, bo nikt nie odsunąłby kamienia. Upija go winem od kapłana Marona i podaje fałszywe imię. Kyklopi z sąsiednich jaskiń słyszą, że „Nikt” go morduje, i odchodzą.
Nikt — to moje nazwisko; Niktem woła matka, Woła rodzony ojciec i woła czeladka.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Imię Nikt, pal z oliwnika i ucieczka pod baranami to stałe pytania zamknięte i prawda/fałsz.
p. IX
Imię wykrzyczane z okrętu
Już bezpieczny na statku, Odys drwi z Kyklopa. Towarzysze błagają go, by przestał, bo skała omal nie rozbiła okrętu. Odys mimo to podaje swoje imię i ojczyznę. Polyfem modli się do Posejdona, by Odys wrócił późno, bez druhów, na cudzym okręcie i zastał w domu nieszczęście.
Powiedz mu: Odyseusz, grodoburca sławny, Co mieszka na Itace, oka mnie pozbawił!
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank każe ocenić tę decyzję: to przyczyna gniewu Posejdona, a modlitwa Kyklopa spełnia się co do słowa.
p. X
Miech Ajola
Dziewiątego dnia żeglugi widać już ogniska Itaki. Odys, który sam trzymał ster, zasypia. Towarzysze uznają, że w miechu od Ajola wiezie złoto, i rozwiązują go. Wichry odpędzają okręty z powrotem do wyspy Ajola, a ten nie chce już pomóc.
Tak prawili, i zgubna zwyciężyła rada: Skoro miech rozwiązali, srogi wichr wypada,
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pierwszy z dwóch epizodów, którymi uzasadnia się słowa prologu o druhach zgubionych „głupstwem własnym”.
p. XI
Achilles w Hadesie
Odys mówi duchowi Achillesa, że był czczony jak bóg za życia, a teraz panuje nad zmarłymi, więc nie powinien narzekać. Achilles odpowiada, że wolałby być parobkiem u biednego rolnika niż królem cieni. Pyta o syna i ojca; cieszy się, słysząc o męstwie Neoptolemosa.
Wolałbym do dzierżawcy iść pod biedną strzechę Na parobka, i w roli grzebać z ciężkim znojem, Niż tu panować nad tym cieniów marnych rojem!
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank każe porównać te słowa z wyborem Achillesa w „Iliadzie”: tam sława ponad życie, tu życie ponad sławę.
p. XII
Syreny
Odys zalepia towarzyszom uszy woskiem i każe przywiązać się do masztu. Syreny wołają go po imieniu i obiecują wiedzę o wszystkim, co działo się pod Troją i na ziemi. Odys daje znak, by go rozwiązali; Euryloch i Perimedes wiążą go jeszcze mocniej.
Wiemy, co niegdyś Grecy, Trojanie doznali Nieszczęść, z bogów naprawy, na Ilionu polach, Wiemy o wszystkich ziemskich dolach i niedolach.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania dotyczą sposobu przepłynięcia i treści pokusy: Syreny kuszą wiedzą, a Odys chce słuchać, ale się zabezpiecza.
p. XII
Między Skyllą a Charybdą
Kirka radziła płynąć bliżej Skylli, bo lepiej stracić sześciu ludzi niż wszystkich w wirze Charybdy. Odys każe sternikowi trzymać się skały, ale o Skylli milczy. Sam wkłada zbroję, choć Kirka mówiła, że walka nic nie da. Skylla porywa sześciu wioślarzy; Odys porównuje ich do ryb wyciąganych wędką.
Lecz o nieuniknionej nie rzekłem nic Skylli, Aby drużyna moja, gdyby śmierć spostrzegła, Zbiwszy się w trwożną kupę, wioseł nie odbiegła.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Z tej sceny pochodzi frazeologizm; bank każe go objaśnić i ocenić, czy Odys słusznie przemilczał Skyllę.
p. XVII
Pies Argos
Odys przebrany za żebraka idzie z Eumajosem do pałacu. Przy bramie na kupie gnoju leży stary Argos, zaniedbany i zjadany przez robactwo. Poznaje pana, kiwa ogonem, ale nie ma siły podejść. Odys ukradkiem ociera łzę i nic nie mówi. Pies umiera, zobaczywszy pana po dwudziestu latach.
Uważał to Odysej i łzę uczuł w oku; Otarł ją, by nie widział pastuch, co stał z boku.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o funkcję epizodu: wierność zwierzęcia, obraz upadku domu bez pana i panowanie Odysa nad uczuciami.
p. XIX
Blizna i Eurykleja
Penelopa każe staruszce umyć nogi gościowi. Odys siada w cieniu, bo boi się, że blizna go zdradzi. Eurykleja wyczuwa pod ręką ślad po kle dzika z polowania na Parnasie, upuszcza nogę do miednicy i chce dać znak Penelopie. Odys chwyta ją za gardło i każe milczeć.
Synu! Tyś Odys!… Jam ciebie, mój panie, Nie mogła pierwej poznać, aż ot, po tej ranie
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „po czym Eurykleja poznała Odysa” to klasyk; drugie dotyczy tego, dlaczego Odys grozi własnej piastunce.
p. XXIII
Tajemnica łoża
Penelopa siedzi naprzeciw męża i długo milczy; Telemach mówi, że ma serce z głazu. Każe Eurykleji wynieść łoże z sypialni i posłać je obcemu. Odys wybucha gniewem i opowiada, jak zbudował sypialnię wokół oliwki i z jej pnia zrobił nogę łoża. Penelopa rzuca mu się w objęcia i tłumaczy, że bała się oszusta.
W dziedzińcu stało wielkie tam drzewo oliwne, Grube jak filar jaki, rozłogie i ciemne; Jam wkoło oliwnika wzniósł ściany kamienne,
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Znak rozpoznania z banku (oliwka, nie łuk ani całun) i dowód, że Penelopa dorównuje mężowi sprytem.
Liczby, które trzeba pamiętać
20 lat
Dziesięć lat wojny pod Troją i dziesięć tułaczki. Na Itace Odys mówi o sobie: „Dwudziestoletni tułacz pomiędzy obcemi!” (p. XIX); Argos umiera, widząc pana po dwudziestu latach (p. XVII).
7 lat, rok, miesiąc
Siedem lat u Kalypso („Siedem lat mnie trzymała”, p. VII), rok u Kirki (p. X), miesiąc u Ajola (p. X). Na Trinakii przeciwny wiatr wieje przez miesiąc (p. XII).
12 okrętów → 1
Odys miał dwanaście okrętów (p. IX). Lajstrygoni niszczą wszystkie oprócz jego statku (p. X), a ten rozbija piorun Zeusa po uczcie na bydle Heliosa (p. XII).
12 do jaskini, 6 zjedzonych
Odys bierze do Kyklopa dwunastu towarzyszy. Polyfem zjada ich po dwóch: na wieczerzę, na śniadanie i następnego wieczoru (p. IX).
6 porwanych, 3 razy dziennie
Skylla ma sześć szyj i porywa sześciu wioślarzy. Charybda trzy razy dziennie wciąga i wyrzuca morze (p. XII). Helios ma na Trinakii siedem stad wołów i siedem owiec po pięćdziesiąt sztuk.
3 lata tkania
Penelopa zwodziła zalotników przez trzy lata; w czwartym roku zdradziła ją jedna ze służących (p. II i XXIV).
12 toporów
Próba łuku: kto napnie łuk Odysa i przestrzeli strzałą dwanaście toporów ustawionych w rzędzie, poślubi Penelopę (p. XIX–XXI).
13 grusz, 10 jabłoni, 40 fig
Drzewa, które Laertes podarował synowi w dzieciństwie, i pięćdziesiąt rzędów winorośli. Tym i blizną Odys przekonuje ojca (p. XXIV).
Jak wyglądają pytania: 50 zadań z „Odysei” w banku
16 zamkniętych, 16 otwartych, 6 typu prawda/fałsz, 5 dopasowań, 4 teksty z lukami, 2 zadania z brakującym słowem i 2 rozprawki. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.
Fakty
Krótkie, zamknięte: gdzie, kto, czym. Na sprawdzianach klasowych to zwykle pierwsza część.
- •Gdzie przebywa Odys w chwili, gdy zaczyna się akcja „Odysei”?
- •Który bóg przez całą tułaczkę ściga Odysa swoim gniewem?
- •Co się stało z miechem, w którym Ajol zamknął wiatry?
- •Co chroni Odysa przed czarami Kirke?
- •Jak Odys przepływa obok wyspy Syren?
Kto jest kim
Bogowie w cudzej postaci, dusze w Hadesie, słudzy na Itace i to, kto wypowiada które słowa.
- •Pod jaką postacią Atena przychodzi do Telemacha w pieśni I, by dodać mu odwagi?
- •Czyja dusza jako pierwsza podchodzi do Odysa w Hadesie i prosi go o pogrzeb z wiosłem zatkniętym na mogile?
- •Dopasuj postać do jej roli w „Odysei”.
- •Dopasuj wypowiedź do postaci, która ją wygłasza.
- •Dopasuj istotę lub miejsce do niebezpieczeństwa, jakie zagraża żeglarzom.
Sceny i ich przyczyny
Pytania „jak” i „dlaczego”: rozpoznania, podstępy i decyzje bohaterów.
- •Jak zalotnicy dowiedzieli się, że Penelopa ich oszukuje, nocą prując tkaninę utkaną w dzień?
- •Po czym piastunka Eurykleja poznaje Odysa podczas mycia mu nóg?
- •Na czym polega znak, po którym Penelopa ostatecznie rozpoznaje Odysa w pieśni XXIII?
- •Dlaczego Odys odrzuca propozycję Kalypso, choć ta obiecuje mu nieśmiertelność? Odwołaj się do jego odpowiedzi.
- •Dlaczego Odys, rozpoznany przez Eurykleję, chwyta ją za gardło i grozi jej? Co ta scena mówi o bohaterze?
Interpretacja
Kompozycja, ocena bohatera, porównanie z „Iliadą”. Tu traci się najwięcej punktów, bo trzeba odwołać się do dwóch konkretnych epizodów.
- •Najsłynniejsze przygody Odysa (Kyklop, Kirke, Hades, Syreny) nie są opowiedziane przez narratora eposu, lecz przez samego bohatera na dworze Alkinoosa. Wyjaśnij, jakie skutki ma taki zabieg kompozycyjny.
- •W prologu narrator mówi, że towarzysze Odysa zginęli „głupstwem własnym”. Wykaż, odwołując się do dwóch epizodów, że tułaczka potwierdza tę ocenę.
- •Oceń decyzję Odysa, który odpływając od wyspy Kyklopów, wykrzykuje Polyfemowi swoje prawdziwe imię. Jakie skutki ma to zachowanie?
- •Porównaj słowa ducha Achillesa w Hadesie z ideałem bohatera przedstawionym w „Iliadzie”. Co się zmienia w ocenie sławy i życia?
- •Wyjaśnij znaczenie frazeologizmu „między Scyllą a Charybdą” i odnieś je do sytuacji Odysa w pieśni XII. Oceń, czy słusznie nie powiedział załodze o Skylli.
Rozpocznij sesję z „Odysei” → 10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Tematy rozprawek z „Odysei”
- Czy dom i najbliżsi mogą być ważniejsi niż nieśmiertelność, sława i przygoda? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do „Odysei” Homera, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów.
- Spryt czy siła — co bardziej decyduje o losie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do „Odysei” Homera, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów.