Adam Mickiewicz
„Sonety krymskie” Adama Mickiewicza to cykl osiemnastu sonetów z podróży po Krymie. Zadania maturalne sprawdzają analizę sonetu: sytuację liryczną, obrazy, środki stylistyczne, tęsknotę za Litwą i budowę utworu.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Obowiązkowe są wybrane sonety z cyklu, bez wskazanych tytułów.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Sonetów krymskich” z odpowiedziami →

Quiz · Sonety krymskie
48 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z lektury „Sonety krymskie” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Wprowadzenie
Wiersze trafiają na maturę inną drogą niż powieści i dramaty z listy lektur. Informator CKE o egzaminie z języka polskiego (s. 14) zastrzega, że test historycznoliteracki sprawdza znajomość treści tylko tych utworów poetyckich, których tytuły podaje podstawa programowa.
Sonety Mickiewicza są w niej wymienione jako „wybrane sonety”, więc jeśli któryś z nich znajdzie się w arkuszu, dostaniesz jego tekst, a zadania sprawdzą, czy umiesz go przeczytać: kto mówi, gdzie się znajduje, z czego zbudowany jest obraz i jaki wniosek pada w tercynach. W wypracowaniu sonet może być drugim utworem literackim albo kontekstem (Informator, s. 14 i 31).
Nie zastąpi lektury obowiązkowej, bo tę wybiera się spośród utworów epickich i dramatycznych z listy w arkuszu. Na liście zadań jawnych do części ustnej (2026–2028) nie ma pytań o ten cykl, za to kilka sonetów nadaje się na kontekst do zagadnień o podróży, samotności i przemijaniu.
Cykl, poprzedzony dedykacją „Towarzyszom podróży krymskiej” i mottem z Goethego, ukazał się w 1826 r. w Moskwie, po wyprawie poety na Krym w 1825 r. Zadania w naszej bazie dotyczą poszczególnych sonetów, rozmów Pielgrzyma z Mirzą, motywu tęsknoty i miejsc, w których Mickiewicz odchodzi od klasycznej budowy sonetu.
Przed maturą
Zacznij od: Sonet, Cykl poetycki, Metafora rozwinięta i 6 kolejnych pozycji.
Pełna lista8 umiejętności do odhaczenia, od „Kto mówi w sonecie” po „Budowa sonetu i odstępstwa od niej”.
Lista umiejętności5 pułapek, np. „We wszystkich sonetach mówi Pielgrzym”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyZadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.
Zakres materiału
Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) wymienia w zakresie podstawowym „wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie”, bez tytułów. Cytaty sprawdzone z tekstem cyklu w wydaniu Wolnych Lektur.
W większości utworów słyszymy przybysza z Litwy, który jedzie przez step, płynie statkiem albo przemierza góry. Głos Mirzy wypełnia „Mogiły haremu”, „Czatyrdah” i „Górę Kikineis”, a w sonetach „Widok gór ze stepów Kozłowa” i „Droga nad przepaścią w Czufut-Kale” obaj rozmawiają. Analizę każdego sonetu zacznij od ustalenia osoby mówiącej i jej położenia.
Cały pierwszy czterowiersz opisuje step słowami, które pasują do morza: wóz „jak łódka brodzi”, podróżny jedzie „Śród fali łąk szumiących”, a kępy burzanu nazywa „koralowe ostrowy”. Ten obraz rozwija już otwierający wers „Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu”, w którym połączenie suchości z oceanem jest zarazem oksymoronem.
W tercynach „Stepów akermańskich” podróżny zatrzymuje wóz, zachwyca się ciszą („Jak cicho!”) i wylicza odgłosy, których w zwykłych warunkach nie da się usłyszeć: żurawie, motyla na trawie, węża dotykającego zioła. Ta hiperbola przygotowuje zakończenie, w którym podróżny mówi, że słyszałby głos z Litwy, a ostatnie słowa „nikt nie woła!” zamykają ten obraz (można to czytać jako przypomnienie tęsknoty i oddalenia).
W sonecie „Pielgrzym” bogactwo Krymu („U stóp moich kraina dostatków i krasy”) nie wystarcza, bo serce ucieka w okolice dalekie i w „jeszcze dalsze czasy”. Litewskie lasy i trzęsawiska są mu milsze niż „rubinowe morwy, złote ananasy”. Sonet zamyka pytanie o kobietę, którą bohater kochał w młodości: „czyż o mnie pamięta?”.
„Żegluga” i „Burza” pokazują dwie reakcje na morze. W pierwszej podmiot cieszy się pędem okrętu i czuje się jak ptak. W drugiej, gdy burza zrywa żagle i liny, jedni leżą „na pół martwi”, inni żegnają się i modlą, a jeden podróżny siedzi z boku i zazdrości tym, którzy „modlić się umié, lub ma z kim się żegnać”. Zakończenie mówi o samotności bohatera, a nie o jego odwadze.
„Bakczysaraj” opisuje opuszczony pałac dawnych władców Krymu, w którym roślinność zajmuje „dzieło ludzi w imię przyrodzenia”. Fontanna haremu wciąż płynie i pyta o miłość, potęgę i chwałę, a pointa odwraca porządek trwania: ludzkie dzieła przeminęły, „a źródło zostało”. Podobny temat ma sonet „Ruiny zamku w Bałakławie”.
Mickiewicz nasyca opisy słownictwem Wschodu: Allah, minaret, padyszach, turban, namaz, odaliska. Motto z Goethego zapowiada tę perspektywę, bo mówi, że poetę zrozumie ten, kto pojedzie do jego kraju. W zadaniach trzeba umieć wskazać takie słowa i nazwać ich funkcję: budują egzotyczny, obcy przybyszowi świat.
Sonet ma czternaście wersów: dwa czterowiersze i dwie tercyny. W części sonetów Mickiewicza czterowiersze opisują, a tercyny przynoszą refleksję, np. w „Ciszy morskiej” polip śpiący na dnie morza zapowiada obraz ludzkiej myśli, w której głębi „jest hydra pamiątek”. Odstępstwa też są znaczące: „Widok gór ze stepów Kozłowa” wychodzi poza czternaście wersów, a w „Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale” Pielgrzym mówi, że na to, co zobaczył, „w żyjących języku nie ma na to głosu”.
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
We wszystkich sonetach mówi Pielgrzym
W kilku sonetach mówi Mirza, a w dwóch obie postacie prowadzą rozmowę
Dlaczego: Pomylenie osoby mówiącej zmienia sens całej odpowiedzi, np. pochwała Czatyrdahu („O minarecie świata!”) jest wypowiedzią Mirzy, muzułmanina, a nie przybysza.
„Stepy akermańskie” opisują rejs po morzu
Podróżny jedzie wozem przez step, a morze jest tylko obrazem, z którego zbudowano opis
Dlaczego: Pytanie o metaforę rozwiniętą wymaga wskazania, co jest opisywane (step), a czym się to opisuje (ocean, łódka, fale, korale).
Pointa „Burzy” wyraża podziw dla spokoju podróżnego
Podróżny uważa za szczęśliwych tych, którzy tracą przytomność, umieją się modlić albo mają się z kim pożegnać; jego milczenie i dystans można czytać jako skutek samotności
Dlaczego: To wniosek z ostatniego wersu, a pytania o zakończenie sonetu sprawdzają właśnie, czy umiesz go odczytać dosłownie.
Na teście historycznoliterackim trzeba pamiętać treść wybranych sonetów
Test nie sprawdza znajomości treści tych sonetów; jeśli sonet trafi do arkusza, jego tekst będzie wydrukowany
Dlaczego: Tak stanowi Informator CKE (s. 14): znajomość treści dotyczy tylko wierszy wymienionych w podstawie z tytułu. Liczy się więc umiejętność analizy.
Sonet może być lekturą obowiązkową w wypracowaniu
Lekturą obowiązkową w wypracowaniu jest utwór epicki albo dramatyczny z listy w arkuszu; sonet może być drugim utworem albo kontekstem
Dlaczego: Zasady doboru utworów podaje TABELA 8 w Informatorze (s. 31). Oparcie pracy wyłącznie na wierszu oznacza brak lektury obowiązkowej.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Przykłady z bazy
Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.
W „Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale” Pielgrzym jest przewodnikiem Mirzy.
P FSonet „Czatyrdah” kończy się rozbudowaną, kilkuzdaniową wypowiedzią Pielgrzyma.
P FW sonecie „Bajdary” podmiot liryczny opisuje spokojny, powolny spacer po lesie.
P FFragment: „Tu z winnicy miłości niedojrzałe grona, / Wzięto na stół Allaha; tu perełki Wschodu,…”
Jak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
Przeczytaj na głos „Stepy akermańskie”, „Ciszę morską”, „Burzę”, „Bakczysaraj”, „Pielgrzyma” i „Drogę nad przepaścią w Czufut-Kale”; przy każdym zapisz, kto mówi i gdzie jest.
W każdym z tych sonetów oddziel czterowiersze od tercyn i jednym zdaniem napisz, co zmienia się po ósmym wersie.
Z trzech sonetów wypisz po dwa środki stylistyczne razem z ich funkcją. Ćwicz na tekście, bo na egzaminie sonet będzie wydrukowany.
Przygotuj dwa konteksty do wypracowania i odpowiedzi ustnej: samotność wędrowca („Burza”, „Stepy akermańskie”) i nietrwałość ludzkiego dzieła („Bakczysaraj”).
Po rozwiązaniu zadań z bazy przejrzyj błędne odpowiedzi: czy pomyliłeś sonety o podobnych tytułach, czy osobę mówiącą.
Lektury do porównania
W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.
FAQ
Wiedza z działu „Sonety krymskie” przyda Ci się też tutaj:
48 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).