📖 Lektura📚 Romantyzm

Sonety krymskie — zadania maturalne

Adam Mickiewicz

„Sonety krymskie” Adama Mickiewicza to cykl osiemnastu sonetów z podróży po Krymie. Zadania maturalne sprawdzają analizę sonetu: sytuację liryczną, obrazy, środki stylistyczne, tęsknotę za Litwą i budowę utworu.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Obowiązkowe są wybrane sonety z cyklu, bez wskazanych tytułów.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z „Sonetów krymskich” z odpowiedziami →

zadań w katalogu
48
zadań w katalogu
typów zadań
7
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Sonety krymskie” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Sonety krymskie

„Sonety krymskie” w Quizie — jak ćwiczysz

48 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Sonety krymskie”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

7 typów zadań — Sonety krymskie

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Otwarte 20
  • Zamknięte (A–D) 12
  • Dopasuj 4
  • Prawda/Fałsz 4
  • Luki w tekście 4
  • Wypracowanie 2
  • Uzupełnij 2

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Sonety krymskie” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Sonety krymskie” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Sonety krymskie na maturze

Wiersze trafiają na maturę inną drogą niż powieści i dramaty z listy lektur. Informator CKE o egzaminie z języka polskiego (s. 14) zastrzega, że test historycznoliteracki sprawdza znajomość treści tylko tych utworów poetyckich, których tytuły podaje podstawa programowa.

Sonety Mickiewicza są w niej wymienione jako „wybrane sonety”, więc jeśli któryś z nich znajdzie się w arkuszu, dostaniesz jego tekst, a zadania sprawdzą, czy umiesz go przeczytać: kto mówi, gdzie się znajduje, z czego zbudowany jest obraz i jaki wniosek pada w tercynach. W wypracowaniu sonet może być drugim utworem literackim albo kontekstem (Informator, s. 14 i 31).

Nie zastąpi lektury obowiązkowej, bo tę wybiera się spośród utworów epickich i dramatycznych z listy w arkuszu. Na liście zadań jawnych do części ustnej (2026–2028) nie ma pytań o ten cykl, za to kilka sonetów nadaje się na kontekst do zagadnień o podróży, samotności i przemijaniu.

Cykl, poprzedzony dedykacją „Towarzyszom podróży krymskiej” i mottem z Goethego, ukazał się w 1826 r. w Moskwie, po wyprawie poety na Krym w 1825 r. Zadania w naszej bazie dotyczą poszczególnych sonetów, rozmów Pielgrzyma z Mirzą, motywu tęsknoty i miejsc, w których Mickiewicz odchodzi od klasycznej budowy sonetu.

Przed maturą

Powtórka z „Sonetów krymskich” krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Sonet, Cykl poetycki, Metafora rozwinięta i 6 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    8 umiejętności do odhaczenia, od „Kto mówi w sonecie” po „Budowa sonetu i odstępstwa od niej”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    5 pułapek, np. „We wszystkich sonetach mówi Pielgrzym”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Zadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.

Zakres materiału

Sonety krymskie — co musisz umieć

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) wymienia w zakresie podstawowym „wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie”, bez tytułów. Cytaty sprawdzone z tekstem cyklu w wydaniu Wolnych Lektur.

  1. 1

    Kto mówi w sonecie

    W większości utworów słyszymy przybysza z Litwy, który jedzie przez step, płynie statkiem albo przemierza góry. Głos Mirzy wypełnia „Mogiły haremu”, „Czatyrdah” i „Górę Kikineis”, a w sonetach „Widok gór ze stepów Kozłowa” i „Droga nad przepaścią w Czufut-Kale” obaj rozmawiają. Analizę każdego sonetu zacznij od ustalenia osoby mówiącej i jej położenia.

  2. 2

    Metafora rozwinięta w „Stepach akermańskich”

    Cały pierwszy czterowiersz opisuje step słowami, które pasują do morza: wóz „jak łódka brodzi”, podróżny jedzie „Śród fali łąk szumiących”, a kępy burzanu nazywa „koralowe ostrowy”. Ten obraz rozwija już otwierający wers „Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu”, w którym połączenie suchości z oceanem jest zarazem oksymoronem.

  3. 3

    Cisza, która wyostrza słuch

    W tercynach „Stepów akermańskich” podróżny zatrzymuje wóz, zachwyca się ciszą („Jak cicho!”) i wylicza odgłosy, których w zwykłych warunkach nie da się usłyszeć: żurawie, motyla na trawie, węża dotykającego zioła. Ta hiperbola przygotowuje zakończenie, w którym podróżny mówi, że słyszałby głos z Litwy, a ostatnie słowa „nikt nie woła!” zamykają ten obraz (można to czytać jako przypomnienie tęsknoty i oddalenia).

  4. 4

    Tęsknota za krajem i za ukochaną

    W sonecie „Pielgrzym” bogactwo Krymu („U stóp moich kraina dostatków i krasy”) nie wystarcza, bo serce ucieka w okolice dalekie i w „jeszcze dalsze czasy”. Litewskie lasy i trzęsawiska są mu milsze niż „rubinowe morwy, złote ananasy”. Sonet zamyka pytanie o kobietę, którą bohater kochał w młodości: „czyż o mnie pamięta?”.

  5. 5

    Człowiek wobec żywiołu

    „Żegluga” i „Burza” pokazują dwie reakcje na morze. W pierwszej podmiot cieszy się pędem okrętu i czuje się jak ptak. W drugiej, gdy burza zrywa żagle i liny, jedni leżą „na pół martwi”, inni żegnają się i modlą, a jeden podróżny siedzi z boku i zazdrości tym, którzy „modlić się umié, lub ma z kim się żegnać”. Zakończenie mówi o samotności bohatera, a nie o jego odwadze.

  6. 6

    Przemijanie i ruiny

    „Bakczysaraj” opisuje opuszczony pałac dawnych władców Krymu, w którym roślinność zajmuje „dzieło ludzi w imię przyrodzenia”. Fontanna haremu wciąż płynie i pyta o miłość, potęgę i chwałę, a pointa odwraca porządek trwania: ludzkie dzieła przeminęły, „a źródło zostało”. Podobny temat ma sonet „Ruiny zamku w Bałakławie”.

Pokaż pozostałe 2
  1. 7

    Orientalizm

    Mickiewicz nasyca opisy słownictwem Wschodu: Allah, minaret, padyszach, turban, namaz, odaliska. Motto z Goethego zapowiada tę perspektywę, bo mówi, że poetę zrozumie ten, kto pojedzie do jego kraju. W zadaniach trzeba umieć wskazać takie słowa i nazwać ich funkcję: budują egzotyczny, obcy przybyszowi świat.

  2. 8

    Budowa sonetu i odstępstwa od niej

    Sonet ma czternaście wersów: dwa czterowiersze i dwie tercyny. W części sonetów Mickiewicza czterowiersze opisują, a tercyny przynoszą refleksję, np. w „Ciszy morskiej” polip śpiący na dnie morza zapowiada obraz ludzkiej myśli, w której głębi „jest hydra pamiątek”. Odstępstwa też są znaczące: „Widok gór ze stepów Kozłowa” wychodzi poza czternaście wersów, a w „Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale” Pielgrzym mówi, że na to, co zobaczył, „w żyjących języku nie ma na to głosu”.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

We wszystkich sonetach mówi Pielgrzym

✓ Poprawnie

W kilku sonetach mówi Mirza, a w dwóch obie postacie prowadzą rozmowę

Dlaczego: Pomylenie osoby mówiącej zmienia sens całej odpowiedzi, np. pochwała Czatyrdahu („O minarecie świata!”) jest wypowiedzią Mirzy, muzułmanina, a nie przybysza.

✗ Błąd

„Stepy akermańskie” opisują rejs po morzu

✓ Poprawnie

Podróżny jedzie wozem przez step, a morze jest tylko obrazem, z którego zbudowano opis

Dlaczego: Pytanie o metaforę rozwiniętą wymaga wskazania, co jest opisywane (step), a czym się to opisuje (ocean, łódka, fale, korale).

✗ Błąd

Pointa „Burzy” wyraża podziw dla spokoju podróżnego

✓ Poprawnie

Podróżny uważa za szczęśliwych tych, którzy tracą przytomność, umieją się modlić albo mają się z kim pożegnać; jego milczenie i dystans można czytać jako skutek samotności

Dlaczego: To wniosek z ostatniego wersu, a pytania o zakończenie sonetu sprawdzają właśnie, czy umiesz go odczytać dosłownie.

✗ Błąd

Na teście historycznoliterackim trzeba pamiętać treść wybranych sonetów

✓ Poprawnie

Test nie sprawdza znajomości treści tych sonetów; jeśli sonet trafi do arkusza, jego tekst będzie wydrukowany

Dlaczego: Tak stanowi Informator CKE (s. 14): znajomość treści dotyczy tylko wierszy wymienionych w podstawie z tytułu. Liczy się więc umiejętność analizy.

Pokaż pozostałe 1
✗ Błąd

Sonet może być lekturą obowiązkową w wypracowaniu

✓ Poprawnie

Lekturą obowiązkową w wypracowaniu jest utwór epicki albo dramatyczny z listy w arkuszu; sonet może być drugim utworem albo kontekstem

Dlaczego: Zasady doboru utworów podaje TABELA 8 w Informatorze (s. 31). Oparcie pracy wyłącznie na wierszu oznacza brak lektury obowiązkowej.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Sonet
Wiersz z czternastu wersów: dwa czterowiersze i dwie tercyny, zwykle z podziałem na opis i refleksję
Cykl poetycki
Zbiór wierszy połączonych tematem, bohaterem i kolejnością, tu podróżą przez Krym
Metafora rozwinięta
Obraz poprowadzony przez kilka wersów, np. step opisany jako ocean
Oksymoron
Połączenie wyrazów o sprzecznym znaczeniu, np. „suchego przestwór oceanu”
Apostrofa
Bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś: „Litwo!”, „O minarecie świata!”
Orientalizm
Zainteresowanie kulturą Wschodu widoczne w słownictwie i obrazach
Liryka roli
Wiersz, w którym mówi postać inna niż autor, np. Mirza
Pointa
Zaskakujące lub podsumowujące zakończenie utworu
Kontekst
Na maturze: wiedza spoza omawianego utworu, która pogłębia odpowiedź, np. inny tekst kultury

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Sonety krymskie”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

🏔️ Sonety krymskie ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Akcja większości sonetów cyklu „Sonety krymskie” rozgrywa się:

A na Litwie, we wspomnieniach podmiotu
B w Rzymie, podczas pobytu poety we Włoszech
C w Petersburgu, w czasie zesłania
D na Krymie — wśród stepów, gór i zabytków tatarskich
🏔️ Sonety krymskie ⚖ Prawda/Fałsz ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących wybranych sonetów cyklu:

W „Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale” Pielgrzym jest przewodnikiem Mirzy.

P F

Sonet „Czatyrdah” kończy się rozbudowaną, kilkuzdaniową wypowiedzią Pielgrzyma.

P F

W sonecie „Bajdary” podmiot liryczny opisuje spokojny, powolny spacer po lesie.

P F
🏔️ Sonety krymskie ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Dopasuj motyw do sonetu, w którym się pojawia.

modlitwa przed niebezpieczną górską drogą
→
groby kobiet z haremu
→
pęd konia zagłuszający myśli
→
ruiny dawnej warowni nad morzem
→
Do wyboru: Ruiny zamku w BałakławieDroga nad przepaścią w Czufut-KaleBajdaryMogiły Haremu
🏔️ Sonety krymskie ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 1 pkt
Najwyższy szczyt Krymu, opiewany w osobnym sonecie jako „padyszach gór”, to (1); dawna stolica chanów krymskich, w której zachowały się ruiny pałacu, to (2); nadmorska miejscowość, której poświęcono dwa sonety — „w dzień” i „w nocy” — to (3).
🏔️ Sonety krymskie ✎ Otwarte ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 3 pkt

Fragment: „Tu z winnicy miłości niedojrzałe grona, / Wzięto na stół Allaha; tu perełki Wschodu,…”

Jaką refleksję nad przemijaniem przynosi sonet „Mogiły Haremu”?

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Przeczytaj na głos „Stepy akermańskie”, „Ciszę morską”, „Burzę”, „Bakczysaraj”, „Pielgrzyma” i „Drogę nad przepaścią w Czufut-Kale”; przy każdym zapisz, kto mówi i gdzie jest.

  2. 2

    W każdym z tych sonetów oddziel czterowiersze od tercyn i jednym zdaniem napisz, co zmienia się po ósmym wersie.

  3. 3

    Z trzech sonetów wypisz po dwa środki stylistyczne razem z ich funkcją. Ćwicz na tekście, bo na egzaminie sonet będzie wydrukowany.

  4. 4

    Przygotuj dwa konteksty do wypracowania i odpowiedzi ustnej: samotność wędrowca („Burza”, „Stepy akermańskie”) i nietrwałość ludzkiego dzieła („Bakczysaraj”).

  5. 5

    Po rozwiązaniu zadań z bazy przejrzyj błędne odpowiedzi: czy pomyliłeś sonety o podobnych tytułach, czy osobę mówiącą.

Lektury do porównania

Z czym porównać tę lekturę

W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.

FAQ

FAQ — Sonety krymskie

Czy „Sonety krymskie” są lekturą obowiązkową na maturze?
Tak, w zakresie podstawowym, choć nie w całości. W wykazie lektur (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) mowa o „wybranych sonetach” z cyklu i nie podaje tytułów, więc to nauczyciel decyduje, które sonety omówicie na lekcjach.
Czy na maturze trzeba znać te sonety na pamięć?
Na teście historycznoliterackim nie: jeśli zadanie dotyczy sonetu, jego tekst będzie w arkuszu (Informator CKE, s. 14). Inaczej jest w wypracowaniu i na egzaminie ustnym, gdzie przywołujesz utwór z pamięci. Wtedy warto dobrze znać kilka sonetów (to nasza rada, nie wymóg CKE): sytuację, najważniejszy obraz i zakończenie.
Jak wykorzystać sonety na egzaminie ustnym?
Pierwsze zadanie w zestawie pochodzi z listy jawnej i dotyczy lektury z tej listy, a sonetów krymskich na niej nie ma. Mogą jednak być kontekstem. Przy zagadnieniu „Czym dla człowieka może być podróżowanie?” (do „Podróży z Herodotem”) pokażą podróż, która zamiast ukojenia przynosi tęsknotę, a przy zagadnieniu „Miejsca ważne w życiu człowieka” (do opowiadania Stasiuka) pomoże obraz Litwy w sonecie „Pielgrzym”. Drugie zadanie w zestawie opiera się na materiale dołączonym do polecenia, którym może być również tekst literacki.
Które sonety dają najwięcej materiału do wypracowania?
To zależy od tematu. Do rozważań o samotności i obcości pasują „Burza” i „Stepy akermańskie”, do tematów o pamięci i miłości „Pielgrzym” i „Grób Potockiej”, do przemijania „Bakczysaraj”, a do tematów o granicach języka i poznania „Droga nad przepaścią w Czufut-Kale”.
Jak zrobić powtórkę z „Sonetów krymskich” przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Przeczytaj na głos „Stepy akermańskie”, „Ciszę morską”, „Burzę”, „Bakczysaraj”, „Pielgrzyma” i „Drogę nad przepaścią w Czufut-Kale”; przy każdym zapisz, kto mówi i gdzie jest. 2) W każdym z tych sonetów oddziel czterowiersze od tercyn i jednym zdaniem napisz, co zmienia się po ósmym wersie. 3) Z trzech sonetów wypisz po dwa środki stylistyczne razem z ich funkcją. Na koniec rozwiąż pełny sprawdzian z „Sonetów krymskich”.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Sonety krymskie” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Sonety krymskie do matury 2027

48 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu