🏺
📖 Lektura 📚 Starożytność PP+PR 49 zadań w katalogu 🎯 1–6 pkt na maturze

Mitologia — zadania maturalne

Jan Parandowski

„Mitologia” — Jan Parandowski, starożytność. Zadania maturalne z tej lektury: pytania zamknięte, otwarte, dopasowania i tematy wypracowań.

Zadania sprawdzają znajomość treści „Mitologia”: przebieg wydarzeń, postacie, najważniejsze sceny i problematykę utworu, a także umiejętność odwołania się do lektury w wypracowaniu.

LIVE — pytania z bazy dla tego tematu

Wypróbuj pytania z tematu „Mitologia"

Trzy losowe pytania z naszej bazy dla tego tematu — kliknij i sprawdź.

📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY

Sprawdzian z lektury „Mitologia”: co musisz mieć w głowie

Na sprawdzianie z „Mitologii” nauczyciel pyta konkretnie: jak powstał róg obfitości, co było w posagu Pandory, czym Tantal sprawdzał bogów, za co ukarano Syzyfa, dlaczego Orfeusz stracił Eurydykę, przed czym Dedal ostrzegał Ikara, jak zginął Ajgeus, kto ostrzegał Trojan przed drewnianym koniem i jak Penelopa zwodziła zalotników. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do rozdziału książki, krótkie cytaty sprawdzone w tekście Parandowskiego i pytania z naszego banku.

Jak zbudowana jest „Mitologia” Parandowskiego

Dwie części
Część pierwsza to Grecja, część druga Rzym (bogowie rzymscy, wędrówki Eneasza, powstanie Rzymu). Pytania jawne CKE mówią o „Mitologii” (cz. I Grecja), więc na maturę potrzebna jest część pierwsza. Na klasowym sprawdzianie nauczyciel może zapytać i o Rzym.
Rozdziały części I
Wiadomości wstępne, Narodziny świata, Bogowie olimpijscy (od Dzeusa do Aresa), Bogowie światła i powietrza, Bogowie ziemscy, Królestwo morza, Królestwo piekieł, Bóstwa doli i spraw ludzkich, Bohaterowie (Herakles, legendy ateńskie z dziejami Tezeusza, argolidzkie, ród Tantalosa, legendy tebańskie, korynckie, lakońskie, kreteńskie, polowanie na dzika kalidońskiego, wyprawa Argonautów) i Historia wojny trojańskiej (oblężenie Troi, powrót bohaterów, tułaczka Odyseusza).
Forma i narrator
To nie powieść, tylko zbiór opowieści ułożony jak przewodnik: najpierw bogowie, potem herosi. Narrator opowiada mity własnymi słowami, dodaje, jak czczono bogów, jakie były święta i posągi, i przytacza polskich poetów, którzy o nich pisali: Kochanowskiego, Mickiewicza, Słowackiego, Wyspiańskiego, Leśmiana. Często żartuje, np. mały Herakles wybiera w bibliotece książkę kucharską.
Czym jest mitologia
Już pierwsze zdanie wstępu podaje definicję: „Mitologia jest zbiorem baśni o bogach i bohaterach”. Religia opiera się na kulcie i obrzędach, które są trwałe, a mity są płynne i każdy kraj opowiadał je inaczej; Parandowski wybiera wersje najbardziej rozpowszechnione.
Bogowie a ludzie
Bogowie mają ludzkie ciała i namiętności, kłócą się i ucztują. Różnią się od ludzi nieśmiertelnością: „Bogowie byli nieśmiertelni, ale nie wieczni”, bo każdy się kiedyś urodził. Nie są wszechobecni, ograniczają ich prawa i Mojra; za krzywoprzysięstwo na wody Styksu bóg leży rok bez tchnienia, a potem idzie na dziewięć lat wygnania.
Imiona w tym wydaniu
Parandowski pisze Dzeus (nie Zeus), Tantalos, Ajgeus, Polinejkes, Kerberos, Ojdipus obok Edyp. Przy bogach podaje w nawiasie imię rzymskie, które przyjęło się w polszczyźnie: Dzeus (Jowisz), Hera (Junona), Atena (Minerwa).
Kontekst (spoza tekstu)
Jan Parandowski (1895–1978), pisarz i tłumacz, autor „Dysku olimpijskiego” i przekładu „Odysei”. „Mitologia” ukazała się po raz pierwszy w 1924 roku i od dziesięcioleci jest szkolnym wprowadzeniem do mitów greckich.

Chronologia: 20 kroków po rozdziałach części I

Kolejność rozdziałów części pierwszej (Grecja), od wiadomości wstępnych do tułaczki Odyseusza. Mity nie układają się w jedną fabułę: to porządek książki, a w nim kolejność wydarzeń wewnątrz każdej opowieści. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

  1. 1
    Narodziny świata

    Na początku był Chaos. Z niego wyłonili się Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia), rodzice tytanów, cyklopów i sturękich. Uranos strącił dzieci do Tartaru; Kronos, namówiony przez matkę, okaleczył go sierpem, a z krwi Uranosa narodziły się Erynie.

  2. 2
    Narodziny świata

    Kronos połyka swoje dzieci. Reja podaje mu kamień w pieluszkach, a Dzeusa ukrywa na Krecie; karmi go koza Amalteja. Z jej złamanego rogu Dzeus robi róg obfitości, z jej skóry egidę. Dzeus zmusza ojca do zwrócenia rodzeństwa i po dziesięciu latach wojny, z pomocą cyklopów i sturękich, pokonuje tytanów.

  3. 3
    Narodziny świata

    Bogowie odpierają gigantów (z pomocą Heraklesa i ryczących osłów Dionizosa) i Tyfona, którego Dzeus przywala Sycylią. Cztery wieki ludzkości: złoty, srebrny, brązowy, żelazny.

  4. 4
    Narodziny świata

    Prometeusz lepi człowieka z gliny pomieszanej ze łzami, kradnie ogień i uczy ludzi rzemiosł. Dzeus zsyła Pandorę z zamkniętą beczką w posagu; Epimeteusz żeni się z nią i beczka zostaje otwarta. Prometeusz oszukuje Dzeusa przy podziale wołu i zostaje przykuty do skały Kaukazu. Potop: ocaleją Deukalion i Pyrra, z rzucanych przez nich kamieni rodzą się nowi ludzie.

  5. 5
    Bogowie olimpijscy

    Dzeus, Posejdon i Hades ciągną losy: Dzeusowi przypada niebo i ziemia, Posejdonowi morze, Hadesowi podziemie. Spór o Ateny wygrywa Atena, bo drzewo oliwne okazuje się cenniejsze niż koń (albo słone źródło) Posejdona. Helios, o którym zapomniano, dostaje wyspę Rodos. Życie bogów na Olimpie: ambrozja, nektar, uczty.

  6. 6
    Bogowie olimpijscy

    Kolejni bogowie i ich mity: Dzeus (Filemon i Baucis, Dodona, Olimpia), Hera, Atena (narodziny z głowy Dzeusa, Arachne), Apollo (zawody z Marsjasem i ośle uszy Midasa, Dafne, Hiakintos, muzy), Artemida (Akteon), Hermes (kradzież krów, cytra z żółwia, kaduceusz), Hefajstos, Afrodyta (Adonis, Pigmalion), Eros (Psyche), charyty i Ares.

  7. 7
    Bogowie światła i powietrza

    Helios i jego syn Faeton, który nie zapanował nad wozem słońca; Eos, która wyprosiła dla Titonosa nieśmiertelność, ale nie młodość; Selene i śpiący Endymion; Iris; gwiazdozbiory (Kallisto jako Wielka Niedźwiedzica, wieniec Ariadny, Orion); wiatry i Eol.

  8. 8
    Bogowie ziemscy

    Hestia, opiekunka ogniska. Demeter szuka porwanej przez Hadesa Persefony; ta zjada kilka ziarenek granatu i odtąd co roku na trzy miesiące wraca do męża. Dionizos (Penteus rozszarpany przez bachantki), Pan i fujarka z trzciny, Sylen i złoty dotyk Midasa, satyrowie, nimfy i Narcyz, Asklepios.

  9. 9
    Królestwo morza

    Posejdon zdobywa Amfitrytę dzięki namowom delfina, pomaga Amymone znaleźć źródło. Proteusz, który zmienia postaci, i rybak Glaukos, przez którego Kirke zamienia Skyllę w potwora.

  10. 10
    Królestwo piekieł

    Droga duszy: Charon przewozi za obola, na drugim brzegu czeka trzygłowy Kerberos; rzeki Acheront, Styks, Kokytos i Lete. Sędziowie Minos, Ajakos i Radamantys, Tartar strzeżony przez Erynie, Wyspa Błogosławionych. Tu Parandowski opowiada historię Orfeusza i Eurydyki.

  11. 11
    Bóstwa doli i spraw ludzkich

    Eirene, Hymen, Hypnos, trzy Mojry przędące nić życia, Nemezis karząca pychę, Nike, Tanatos (i historia Alkestis, którą Herakles odbiera bogowi śmierci), Temida z mieczem i wagą, Tyche ze sterem.

  12. 12
    Bohaterowie: Herakles

    Hera odtrąca małego Heraklesa (z jej mleka powstaje Mleczna Droga) i zsyła węże, które niemowlę dusi. W szale zabija żonę i dzieci; za pokutę wykonuje dwanaście prac u Eurysteusa. Potem służba u Omfali, ślub z Dejanirą, zatruta krwią Nessosa koszula, stos na górze i wzięcie do nieba.

  13. 13
    Legendy ateńskie

    Prokne i Filomela, Kefalos i Prokris. Dzieje Tezeusza: głaz z mieczem i sandałami, zbójcy Skiron, Sinnis i Prokrustes, Minotaur zabity dzięki kłębkowi Ariadny, Ariadna porzucona na Naksos, czarny żagiel i śmierć Ajgeusa, Fedra i Hipolit, porwanie małej Heleny, śmierć na Skyros.

  14. 14
    Legendy argolidzkie, Ród Tantalosa

    Io zamieniona w krowę; Danaidy zabijają mężów i w Tartarze noszą wodę sitami. Perseusz ścina Meduzę, ratuje Andromedę i przypadkiem zabija dyskiem dziadka Akrizjosa. Tantalos podaje bogom ciało syna, Pelops zdobywa żonę podstępem, Atreus częstuje brata ciałami jego dzieci.

  15. 15
    Legendy tebańskie

    Europa i byk, Kadmos zakłada Teby. Amfion buduje mury muzyką, jego żona Niobe traci czternaścioro dzieci i zmienia się w kamień. Edyp zabija ojca w wąwozie, rozwiązuje zagadkę Sfinksa, żeni się z matką; Tejrezjasz odkrywa prawdę. Bracia giną w wojnie, Antygona grzebie Polinejkesa i zostaje zamurowana żywcem.

  16. 16
    Legendy korynckie, lakońskie, kreteńskie

    Syzyf więzi Tanatosa i oszukuje Plutona, a w Hadesie wtacza głaz. Jego wnuk Bellerofon na Pegazie zabija Chimajrę, a potem spada, gdy chce wzlecieć na Olimp. Dioskurowie i Helena. Minos, Minotaur w labiryncie, Dedal i Ikar.

  17. 17
    Polowanie na dzika kalidońskiego, Wyprawa Argonautów

    Meleager zabija dzika i daje jego łeb Atalancie; zabija wujów, a matka pali głownię, od której zależy jego życie. Jazon płynie na Argo po złote runo (baran, z którego Helle spadła do Hellespontu); pomaga mu Medea. Potem Medea zabija Kreuzę i własne dzieci.

  18. 18
    Oblężenie Troi

    Eris rzuca na weselu Peleusa i Tetydy jabłko „Dla najpiękniejszej”; Parys przyznaje je Afrodycie i porywa Helenę. Odyseusz demaskuje Achillesa, Artemida zabiera Ifigenię sprzed ołtarza. W dziesiątym roku wojny gniew Achillesa, śmierć Patroklosa i Hektora, nocna wizyta Priama. Achilles ginie od strzały Parysa. Drewniany koń, Laokoon i Kasandra, upadek miasta.

  19. 19
    Powrót bohaterów

    Agamemnon zostaje zarąbany w kąpieli przez Klitajmestrę i Ajgistosa. Orestes zabija ich oboje, ścigają go Erynie, a sąd w Atenach przy równej liczbie głosów rozstrzyga Atena na jego korzyść. W Taurydzie odnajduje Ifigenię. Menelaos wraca z Heleną po siedmiu latach błądzenia.

  20. 20
    Tułaczka Odyseusza

    Lotofagowie, cyklop Polifem, Eol i miech z wiatrami, Lajstrygonowie, Kirke, podziemie i wróżba Tejrezjasza, syreny, Skylla i Charybda, woły Heliosa i rozbicie okrętu. Osiem lat u Kalipso, Nauzykaa i Feakowie. Na Itace w przebraniu żebraka: umiera pies Argos, Odyseusz napina swój łuk, zabija zalotników i wraca do Penelopy po dwudziestu latach.

Kto jest kim

Dzeus Syn Kronosa i Rei, uratowany przed połknięciem i wychowany na Krecie. Władca nieba, rzuca piorunami, opiekuje się gośćmi i przysięgą (Filemon i Baucis). Porywczy, ma wiele romansów, ale w sporach bogów ma ostatnie słowo.
Prometeusz Tytan, który ulepił człowieka, wykradł dla niego ogień i nauczył go liczb, pisma, żeglugi i leczenia. Za oszustwo przy ofierze i za pomoc ludziom Dzeus przykuł go do skały Kaukazu, gdzie orzeł wyjada mu odrastającą wątrobę.
Epimeteusz i Pandora Pandora, dar wszystkich bogów, dostaje w posagu glinianą beczkę. Epimeteusz, „wstecz myślący” brat Prometeusza, żeni się z nią mimo ostrzeżeń, a ona namawia go do otwarcia beczki.
Deukalion i Pyrra Pobożni staruszkowie, syn Prometeusza i córka Epimeteusza. W czółnie przetrwali potop i osiedli na Parnasie; odnowili ludzkość, rzucając za siebie kamienie, czyli kości matki ziemi.
Demeter i Persefona Bogini urodzaju szuka porwanej córki po całej ziemi i w żałobie wstrzymuje plony. Persefona, żona Hadesa, spędza z nim co roku trzy miesiące; jej powrót to wiosna.
Hades Władca podziemia, rzadko pojawia się na ziemi, ma czapkę czyniącą niewidzialnym. Porywa Persefonę, oddaje Orfeuszowi Eurydykę pod warunkiem, że ten się nie obejrzy. Później nazywany Plutonem, rozdawcą bogactw.
Orfeusz i Eurydyka Śpiewak z Tracji i jego żona, nimfa, która ginie od ukąszenia żmii, uciekając przed Aristajosem. Orfeusz schodzi po nią do podziemia, ogląda się tuż przed wyjściem i traci ją na zawsze. Zabijają go menady; jego głowa powtarza imię Eurydyki.
Alkestis Żona tesalskiego króla Admetosa. Jako jedyna zgadza się umrzeć za męża, gdy odmawiają jego starzy rodzice. Herakles wyrywa ją Tanatosowi przy grobie i przyprowadza do domu.
Syzyf Król i założyciel Koryntu, ulubieniec bogów, który wygadał ludziom sekret Dzeusa. Uwięził Tanatosa, a potem wymknął się z Hadesu. W końcu musi w podziemiu wtaczać głaz, który zawsze spada spod szczytu.
Tantalos Król, którego bogowie zapraszali na Olimp. Kradł nektar i ambrozję, a w końcu podał bogom pieczeń z syna Pelopsa, by sprawdzić, czy są bogami. W Tartarze stoi w wodzie pod drzewem z owocami, które mu umykają; nad nim wisi skała.
Niobe Córka Tantalosa, żona Amfiona, matka siedmiu synów i siedmiu córek. Uważała, że ludzie powinni czcić ją, a nie Latonę, matkę dwojga. Apollo i Artemida zabili jej dzieci, a ona zamieniła się w płaczący kamień.
Herakles Syn Dzeusa i Alkmeny, siłacz prześladowany przez Herę. Za zabicie w szale żony i dzieci wykonał dwanaście prac u tchórzliwego Eurysteusa. Zginął od koszuli nasączonej krwią Nessosa; z płonącego stosu wzięto go na Olimp, gdzie dostał za żonę Hebę.
Tezeusz Syn Ajgeusa, najsłynniejszy bohater ateński. Pokonał zbójców w drodze do Aten i Minotaura na Krecie, porzucił Ariadnę na Naksos i zapomniał zmienić żagiel, przez co ojciec rzucił się do morza. Zjednoczył Attykę.
Ariadna Córka Minosa. Dała Tezeuszowi kłębek nici, dzięki któremu wyszedł z labiryntu, i odpłynęła z nim. Porzucona na Naksos, została żoną Dionizosa; jej wieniec świeci jako gwiazdozbiór.
Dedal i Ikar Dedal, ateński artysta i wynalazca, zbudował labirynt i nie mógł wyjechać z Krety. Zrobił skrzydła z piór sklejonych woskiem. Ikar wzbił się za wysoko, wosk stopniał i chłopiec spadł do morza nazwanego Ikaryjskim.
Edyp Syn Lajosa i Jokasty, porzucony z przekłutymi stopami, stąd imię: „człowiek o spuchniętych nogach”. Nieświadomie zabija ojca i żeni się z matką. Gdy Tejrezjasz ujawnia prawdę, wykłuwa sobie oczy i umiera w Kolonos pod Atenami.
Antygona Córka Edypa; razem z siostrą prowadziła niewidomego ojca. Wbrew rozkazowi Kreona sama pochowała brata Polinejkesa i za karę została zamurowana żywcem.
Midas Król, któremu Apollo dał ośle uszy za to, że w zawodach głosował za Marsjasem. Za gościnę okazaną Sylenowi dostał od Dionizosa złoty dotyk; od daru uwolniła go kąpiel w rzece Paktolos.
Narcyz i Faeton Narcyz, obojętny na nimfy, zakochał się we własnym odbiciu i umarł z tęsknoty; na grobie wyrósł kwiat. Faeton, syn Heliosa, wymógł na ojcu przysięgę i powoził wozem słońca, aż Dzeus strącił go piorunem.
Parys i Helena Parys, syn Priama, porzucony w górach i wykarmiony przez niedźwiedzicę, w sądzie na górze Ida daje jabłko Afrodycie i porywa Helenę, żonę Menelaosa. Helena po upadku Troi godzi się z mężem.
Achilles i Hektor Achilles, syn Peleusa i Tetydy, odporny na broń poza piętą; ukrywany wśród córek Likomedesa, wydany przez Odyseusza. Zabija Hektora, najdzielniejszego z Trojan, i wlecze jego ciało, a potem oddaje je Priamowi. Ginie od strzały Parysa.
Odyseusz i Penelopa Król Itaki, autor podstępu z koniem, wraca do domu po dwudziestu latach. Penelopa przez około dwa lata zwodzi zalotników, prując nocą szatę pośmiertną dla teścia, którą szyje w dzień.

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (Jan Parandowski, „Mitologia”, wydanie Puls Publications, Londyn 1992). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.

Narodziny świata

Prometeusz i dar ognia

Ludzie Prometeusza byli słabi i bezradni wobec przyrody. Tytan przynosi im ogień, uczy liczb, pisma, oswajania koni, żeglugi, leczenia i wróżenia. Za to i za oszustwo przy podziale wołu Dzeus każe przykuć go do skały Kaukazu. Narrator nazywa go bogiem, „który cierpiał przez miłość dla ludzi”.

Prometeusz w człowieku rozbudził ducha i dał mu moc panowania nad światem.
narrator

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o dary Prometeusza i o sens jego kary; to główny przykład do pytania jawnego o poświęcenie w imię wyższych wartości.

Narodziny świata

Deukalion i Pyrra

Za zbrodnię Lykaona bogowie zsyłają potop. Po dziewięciu dniach czółno staruszków osiada na Parnasie. Wyrocznia każe im rzucać za siebie kości matki. Pyrra się oburza, Deukalion rozumie, że chodzi o kamienie, kości ziemi. Z kamieni Deukaliona powstają mężczyźni, z kamieni Pyrry kobiety.

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciel pyta, jak odczytano wyrocznię, a w bankach często pada porównanie z biblijnym potopem Noego.

Bogowie ziemscy

Demeter szuka córki

Persefona zrywa cudowny kwiat i porywa ją Hades. Demeter przez dziewięć dni szuka jej z pochodnią, służy w Eleuzis jako stara niania, w żałobie wstrzymuje urodzaje. Dzeus każe oddać córkę, ale Persefona zjadła ziarenka granatu i co roku na trzy miesiące wraca do podziemia.

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o to, jak Grecy tłumaczyli pory roku, i o obraz matczynej rozpaczy.

Królestwo piekieł

Orfeusz w podziemiu

Po śmierci Eurydyki Orfeusz schodzi do Hadesu z samą lutnią. Charon przewozi go za darmo, Kerberos nie szczeka, a władca podziemia wysłuchuje jego pieśni. Hades oddaje Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie obejrzy się za siebie. Tuż przed wyjściem ogląda się i Hermes zatrzymuje ją na zawsze.

Erynie, nieubłagane, okrutne, bezlitosne Erynie płakały!
narrator

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Główny przykład do pytania jawnego „Miłość silniejsza niż śmierć” i do pytań o potęgę sztuki.

Bóstwa doli i spraw ludzkich

Alkestis

Apollo uzyskuje od bogów podziemnych obietnicę, że Admetos nie umrze, jeśli ktoś umrze za niego. Rodzice króla odmawiają, służba też. Zgadza się młoda żona, Alkestis; ona gaśnie, on zdrowieje. Herakles, ugoszczony w domu żałoby, dowiaduje się prawdy, dopada Tanatosa przy grobie i odbiera mu zmarłą.

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pasuje do dwóch pytań jawnych naraz: poświęcenie za kogoś i miłość silniejsza niż śmierć.

Legendy korynckie

Kara Syzyfa

Syzyf wygadał ludziom sekret Dzeusa. Gdy przyszedł po niego Tanatos, król go uwięził i ludzie przestali umierać. Potem kazał żonie nie grzebać swego ciała, wyprosił u Plutona powrót na ziemię i nie wrócił. W końcu Tanatos zabrał go do podziemi, gdzie musi wtaczać głaz na stromą górę.

Już jest Syzyf bliski celu i zawsze coś mu kamień z rąk wyrywa
narrator

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o winę Syzyfa (gadatliwość, podstępy) i o znaczenie „pracy syzyfowej”.

Legendy tebańskie

Niobe

Matka czternaściorga dzieci pyszni się, że ludzie powinni czcić ją, a nie Latonę. Apollo i Artemida strzałami zabijają wszystkie jej dzieci. Niobe wraca do rodzinnego Sipylos i siedzi na górze, aż bogowie zamieniają ją w kamień, z którego płyną łzy. Zasadę, za którą została ukarana, Parandowski podaje w rozdziale o Nemezis.

Kto się wynosi ponad innych, dufny w swe siły i powodzenie
narrator (rozdział o Nemezis)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie jawne o winę i karę: Niobe, Tantalos i Syzyf to trzy najczęstsze przykłady; to zdanie tłumaczy, czym jest greckie przekroczenie miary.

Legendy kreteńskie

Dedal i Ikar

Minos nie pozwala Dedalowi opuścić Krety, bo ten zna tajemnice państwa. Dedal robi skrzydła z piór sklejonych woskiem i przed lotem uczy syna, żeby nie leciał ani za wysoko, ani za nisko. Ikar, zachwycony, wzbija się coraz wyżej, wosk topnieje i chłopiec spada.

Pamiętaj, synu, żebyś zawsze latał środkiem, między morzem a niebem.
Dedal

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o przestrogę ojca i o umiar; z tego mitu pochodzi nazwa Morza Ikaryjskiego.

Legendy tebańskie

Edyp i Antygona

Edyp, uciekając przed przepowiednią, zabija w wąwozie Lajosa i żeni się z Jokastą. Tejrezjasz długo milczy, zanim wyjawi prawdę. Jokasta się wiesza, Edyp oślepia się i odchodzi z córkami. Po wojnie braci Kreon zakazuje pogrzebu Polinejkesa, a Antygona grzebie go własnymi rękami.

biały kwiat lilii wyrosły ze skrwawionej ziemi tebańskiej
narrator o Antygonie

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o los Edypa i o metaforę, którą Parandowski określa Antygonę; to też przykład do pytania o poświęcenie.

Tułaczka Odyseusza

Polifem i powrót na Itakę

Odyseusz mówi cyklopowi, że nazywa się Nikt, upija go, wypala mu oko i ucieka pod brzuchami baranów. Odpływając, chwali się prawdziwym imieniem, a Polifem prosi ojca, Posejdona, o zemstę: Odyseusz ma wrócić późno, sam i w nędzy. Tak się dzieje. Po dwudziestu latach, w przebraniu żebraka, napina łuk i zabija zalotników.

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania o podstęp, o błąd bohatera i o wierność Penelopy; dzieje Odyseusza zamykają część grecką.

Liczby, które trzeba pamiętać

12 prac Heraklesa

Lew nemejski, hydra lernejska, łania ceryntyjska, dzik erymantejski, stajnia Augiasza, ptaki stymfalijskie, byk kreteński, klacze Diomedesa, pas Hipolity, woły Gerionesa, jabłka Hesperyd, Kerberos. Wszystkie na rozkaz Eurysteusa, jako pokuta za zabicie żony i dzieci.

7 + 7 dzieci Niobe

Siedmiu synów i siedem córek, wobec dwojga dzieci Latony (Apollina i Artemidy). Wszyscy zginęli od ich strzał.

3 miesiące

Tyle co roku Persefona spędza u Hadesa, bo zjadła kilka ziarenek granatu. Demeter szukała jej wcześniej dziewięć dni i dziewięć nocy.

7 dziewcząt i 7 chłopców

Doroczny haracz Aten dla Minotaura. Tezeusz płynie z nim na Kretę; ojciec daje mu czerwony żagiel na znak szczęśliwego powrotu, a Tezeusz wraca pod czarnym.

50 córek Danaosa

Danaidy w noc poślubną zabiły mężów, synów Ajgiptosa. W Tartarze nabierają sitami wodę do beczki bez dna.

10 lat wojny

Tyle trwała wojna Dzeusa z tytanami, i tyle wojna trojańska: wróżba Kalchasa z węża i dziewięciu wróbli zapowiedziała zwycięstwo w dziesiątym roku.

20 lat bez Itaki

Tyle Odyseusz był z dala od Penelopy. Z tego rok u Kirke i osiem lat u Kalipso. Na turnieju łuczniczym grot musi przejść przez dwanaście toporów.

1 + 9 lat kary

Bóg, który złamał przysięgę na wody Styksu, leży rok bez tchnienia, a potem przez dziewięć lat jest na wygnaniu.

Jak wyglądają pytania: 49 zadań z „Mitologii” Parandowskiego w banku

17 otwartych, 12 zamkniętych, 6 typu prawda/fałsz, 5 dopasowań, 4 teksty z lukami, 3 zadania do uzupełnienia i 2 rozprawki. Kilka pytań dotyczy części II (Rzym: Janus, westalki, Romulus i Remus), której matura nie obejmuje. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.

Bogowie i początki świata

Krótkie pytania o szczegóły z pierwszych rozdziałów. Uczniowie tracą tu punkty, bo pamiętają wersję z innych książek, nie Parandowskiego.

  • •Jak według „Mitologii” Parandowskiego powstał róg obfitości, zwany rogiem Amaltei?
  • •Który dar sprawił, że według Parandowskiego Ateny przypadły Atenie, a nie Posejdonowi?
  • •Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących bogów olimpijskich w ujęciu Parandowskiego.
  • •Wyjaśnij, skąd według Parandowskiego wzięło się imię Pandory i co oznacza dziś związek frazeologiczny puszka Pandory. Napisz też, w czym u Parandowskiego zamknięte były nieszczęścia.
  • •Porównaj postawy Prometeusza i jego brata Epimeteusza wobec Pandory. Co o Epimeteuszu mówi znaczenie jego imienia podane przez Parandowskiego?

Wina i kara

Kto, za co i jak został ukarany. Ta grupa pokrywa się z pytaniem jawnym o winę i karę.

  • •Czym Tantal według Parandowskiego chciał sprawdzić, czy bogowie są naprawdę bogami?
  • •Za jaką przywarę Dzeus według Parandowskiego postanowił zgładzić Syzyfa, posyłając po niego Tanatosa?
  • •Dopasuj postać do kary, jaką poniosła według „Mitologii”.
  • •Na podstawie historii Niobe wyjaśnij, na czym polegała jej wina, jak została ukarana i dlaczego stała się symbolem matczynej rozpaczy. Odwołaj się do przytoczonej zasady.
  • •Parandowski opowiada o królu Midasie dwie historie. Przedstaw krótko obie i wyjaśnij, czego uczy opowieść o złotym dotyku.

Bohaterowie

Herakles, Tezeusz, Dedal, Edyp, Antygona: przebieg zdarzeń i sens.

  • •W jaki sposób Herakles pokonał hydrę lernejską?
  • •Dlaczego według Parandowskiego zginął Ajgeus (Egeusz), ojciec Tezeusza?
  • •Wyjaśnij, przed czym Dedal przestrzegał syna, i zinterpretuj jego radę jako przesłanie wykraczające poza technikę lotu.
  • •Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących dziejów Edypa w ujęciu Parandowskiego.
  • •Przedstaw konflikt, w który weszła Antygona, i wyjaśnij sens metafory, którą określa ją Parandowski.

Troja i Odyseusz

Ostatnie rozdziały części greckiej. Pytania o podstępy i o to, kto co zrobił.

  • •Jak Odyseusz zdemaskował Achillesa, ukrytego przez matkę wśród córek króla Likomedesa?
  • •Kto według Parandowskiego próbował powstrzymać Trojan przed wprowadzeniem drewnianego konia do miasta?
  • •Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących wojny trojańskiej w ujęciu Parandowskiego.
  • •Wyjaśnij, na czym polegał podstęp Odyseusza w jaskini Polifema, jaki błąd popełnił bohater, odpływając od wyspy cyklopów, i jakie były skutki tego błędu.
  • •Wyjaśnij, na czym polegał podstęp Penelopy wobec zalotników i jaką postawę bohaterki on pokazuje.
Rozpocznij sesję z „Mitologii” Parandowskiego →

10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.

Tematy rozprawek z „Mitologii” Parandowskiego

  • Czy człowiek może uciec przed swoim przeznaczeniem? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do „Mitologii” Jana Parandowskiego, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
  • Bunt przeciw bogom — szlachetny czyn czy zgubna pycha? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do „Mitologii” Jana Parandowskiego, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Pytania jawne CKE z „Mitologii” Parandowskiego (matura ustna)

Zagadnienia z listy pytań jawnych (3); każde wymaga też wybranego kontekstu.

  1. Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  2. Problematyka winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  3. Miłość silniejsza niż śmierć. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
📋 PRZYKŁADY Z BAZY

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Mitologia"

Poniżej 3 prawdziwych zadań z bazy — różne typy, różne poziomy trudności. Każde ma rozwiązanie i wyjaśnienie.

🏺 Mitologia ◉ Zamknięte A–D ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Kto według Parandowskiego próbował powstrzymać Trojan przed wprowadzeniem drewnianego konia do miasta?

A kapłan Laokoon i jasnowidząca Kasandra
B Hektor i jego matka Hekabe
C Helena i jej mąż Deifobos
D mądry Antenor i król Priam
🏺 Mitologia ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Wyjaśnij, na czym polegał podstęp Penelopy wobec zalotników i jaką postawę bohaterki on pokazuje.

🏺 Mitologia ⇄ Dopasuj pary ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 5 pkt

Dopasuj związek frazeologiczny do jego znaczenia.

koń trojański
→
jabłko niezgody
→
znaleźć się między Scyllą a Charybdą
→
syreni śpiew
→
odyseja
→

Rozkład 49 zadań w dziale „Mitologia" po typach

✎ OPEN 17
◉ CLOSED 12
⚖ TRUE_FALSE 6
MATCHING 5
CLOZE 4
⎵ FILL_IN 3
ESSAY 2

FAQ — Mitologia

Najczęściej zadawane pytania o ten zakres

Które mity wybrać do pytań jawnych z „Mitologii”?
Poświęcenie w imię wyższych wartości: Prometeusz (ogień i wiedza dla ludzi, kara na Kaukazie), Alkestis (umiera za męża), Antygona (pogrzeb brata wbrew Kreonowi). Wina i kara: Tantalos, Syzyf, Niobe, Danaidy. Miłość silniejsza niż śmierć: Orfeusz i Eurydyka, Alkestis, Filemon i Baucis, którzy prosili, by umrzeć razem.
Co było w „puszce Pandory” według Parandowskiego?
U Parandowskiego to gliniana, szczelnie zamknięta beczka, którą Pandora dostała w posagu. Po podniesieniu wieka wyleciały z niej na świat smutki, troski, nędze i choroby. Beczkę otwiera Epimeteusz namówiony przez żonę, choć Prometeusz go ostrzegał.
Dlaczego w książce jest „Dzeus”, a nie „Zeus”?
Parandowski używa formy bliższej greckiemu brzmieniu: Dzeus, Tantalos, Ajgeus, Polinejkes. Imię rzymskie podaje w nawiasie przy nagłówku (Dzeus — Jowisz, Hera — Junona). Na sprawdzianie z tej książki możesz spotkać obie formy.
Czy na maturę trzeba znać część o Rzymie?
Pytania jawne CKE dotyczą części I, Grecji. Część II (bogowie rzymscy, Eneasz, Romulus i Remus) bywa na sprawdzianach klasowych, a kilka zadań z niej jest też w naszym banku.
Jak przećwiczyć „Mitologię” przed sprawdzianem?
Zacznij sesję z samej „Mitologii”: 10 pytań losowanych z 49 w banku, od zamkniętych o róg Amaltei czy śmierć Ajgeusa po otwarte o Prometeusza, Orfeusza i ród Tantalosa. Otwarte sprawdza AI i pokazuje, czego zabrakło w odpowiedzi. Dwie, trzy sesje wystarczą, żeby wiedzieć, których mitów nie pamiętasz.

Powiązane działy

Wiedza z „Mitologia" przyda Ci się też tutaj:

🏺

Mitologia do matury 2027

49 zadań z tego działu + AI ocena krok po kroku. Wszystko od 49 zł / miesiąc.

Subskrypcja odblokowuje cały katalog + 10 innych przedmiotów. Anulujesz kiedy chcesz.

Mitologia - zacznij ćwiczyć