📖 Lektura📚 Pozytywizm

Potop — zadania maturalne

Henryk Sienkiewicz

„Potop” Henryka Sienkiewicza to powieść historyczna o najeździe szwedzkim i przemianie Andrzeja Kmicica. Zadania maturalne dotyczą losów bohatera, postaw wobec ojczyzny, obrony Jasnej Góry i obrazu szlachty.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Obowiązkowa we fragmentach.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.

Zacznij ćwiczyć: Potop → Jak działa quiz ↓

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

zadań w katalogu
48
zadań w katalogu
typów zadań
7
typów zadań

Quiz · Potop

„Potop” w Quizie — jak ćwiczysz

48 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj”: Język polski, wybór tematu, typu zadania i trudności 1–5 z liczbą pytań przy każdej opcji
Quiz w aplikacji Matury Online — Język polski: pytanie i wyjaśnienie po odpowiedzi

  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

7 typów zadań — Potop

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Otwarte 16
  • Zamknięte (A–D) 12
  • Dopasuj 5
  • Prawda/Fałsz 5
  • Luki w tekście 4
  • Wypracowanie 3
  • Uzupełnij 3

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Quiz w Matury Online — Język polski: zaznaczona odpowiedź, poprawna odpowiedź na zielono i wyjaśnienie pod pytaniem

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Potop” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Ćwicz lekturę „Potop” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Potop na maturze

„Potop” jest na liście lektur obowiązkowych w zakresie podstawowym, we fragmentach. To druga część Trylogii Henryka Sienkiewicza, rozgrywająca się w czasie najazdu szwedzkiego na Rzeczpospolitą.

Oś powieści stanowią losy Andrzeja Kmicica: od awanturnika, który mści się na Butrymach, przez służbę u Janusza Radziwiłła w Kiejdanach, po walkę pod przybranym nazwiskiem Babinicz, obronę Jasnej Góry u boku księdza Kordeckiego i rehabilitację. Drugi plan to postawy wobec najazdu: zdrada magnatów, kapitulacja pod Ujściem, wierność królowi Janowi Kazimierzowi.

Zadania sprawdzają znajomość tych wydarzeń i postaci, a pytania otwarte najczęściej dotyczą przemiany Kmicica oraz różnicy między lojalnością wobec możnego pana a lojalnością wobec ojczyzny.

Przed maturą

Powtórka z „Potopu” krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Powieść historyczna, Trylogia, Potop szwedzki i 6 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    8 umiejętności do odhaczenia, od „Tło historyczne i miejsce w Trylogii” po „Kmicic jako bohater dynamiczny”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    6 pułapek, np. „Kmicic świadomie zdradza ojczyznę”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Krótki quiz pokaże, co jeszcze wymaga pracy.

    Quiz z „Potopu” Rozwiąż zadania z bazy

Zakres materiału

Potop — co musisz umieć

Lektura obowiązkowa w zakresie podstawowym, poznawana we fragmentach (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019). Treść sprawdzona z tekstem utworu.

  1. 1

    Tło historyczne i miejsce w Trylogii

    Akcja toczy się podczas najazdu szwedzkiego w połowie XVII wieku. „Potop” jest drugą częścią Trylogii, po „Ogniem i mieczem”, a przed „Panem Wołodyjowskim”.

  2. 2

    Kmicic na początku powieści

    Odważny żołnierz i zarazem awanturnik. Z Oleńką Billewiczówną wiąże go testament jej dziadka. Po zabiciu jego kompanów mści się na Butrymach i pali Wołmontowicze, przez co traci zaufanie Oleńki.

  3. 3

    Kiejdany i służba u Radziwiłła

    Kmicic zostaje przy hetmanie Januszu Radziwille, gdy ten przechodzi na stronę Szwedów. Wierzy mu i jest związany przysięgą. W oczach szlachty i Oleńki staje się zdrajcą.

  4. 4

    Przełom i nazwisko Babinicz

    Rozmowa z księciem Bogusławem odsłania Kmicicowi prawdziwe zamiary Radziwiłłów. Bohater zrywa z nimi i walczy dalej pod przybranym nazwiskiem Babinicz, żeby zasłużyć na nowe imię czynami.

  5. 5

    Obrona Jasnej Góry

    Kmicic ostrzega zakonników i bierze udział w obronie klasztoru, którą kieruje ksiądz Kordecki. Wysadza szwedzką kolubrynę. Obrona staje się w powieści przełomem moralnym wojny.

  6. 6

    Służba królowi i rehabilitacja

    Kmicic ratuje króla Jana Kazimierza, bierze udział w pojmaniu Bogusława Radziwiłła pod Prostkami, a na końcu zostaje publicznie oczyszczony z zarzutu zdrady i poślubia Oleńkę.

Pokaż pozostałe 2
  1. 7

    Postawy wobec najazdu

    Janusz Radziwiłł wybiera własną wielkość kosztem ojczyzny, Bogusław kieruje się wyłącznie interesem, a po drugiej stronie stoją m.in. Wołodyjowski, Zagłoba i Kordecki. Na tym zestawieniu opierają się pytania o prywatę i patriotyzm.

  2. 8

    Kmicic jako bohater dynamiczny

    Bohater zmienia się pod wpływem własnych błędów i ich skutków: od samowoli do odpowiedzialności, od wierności panu do wierności ojczyźnie. Motorem przemiany jest też miłość do Oleńki.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

Kmicic świadomie zdradza ojczyznę

✓ Poprawnie

Kmicic zostaje przy Radziwille, bo mu wierzy i jest związany przysięgą; zdradę rozpoznaje dopiero później

Dlaczego: Różnica między winą z zaślepienia a zdradą z wyrachowania jest podstawą pytań o ocenę bohatera i o jego przemianę.

✗ Błąd

Babinicz to inna postać niż Kmicic

✓ Poprawnie

Babinicz to nazwisko, które Kmicic przybiera po zerwaniu z Radziwiłłami

Dlaczego: Zmiana nazwiska wiąże się z motywem przemiany: bohater chce odkupić winy, zanim wróci do własnego imienia.

✗ Błąd

„Potop” opowiada o powstaniu Chmielnickiego

✓ Poprawnie

O powstaniu Chmielnickiego opowiada „Ogniem i mieczem”; „Potop” dotyczy najazdu szwedzkiego

Dlaczego: Części Trylogii mają różne tło historyczne i w zadaniach zamkniętych bywają ze sobą zestawiane.

✗ Błąd

Janusz i Bogusław Radziwiłłowie reprezentują tę samą postawę

✓ Poprawnie

Janusz wierzy, że działa dla wielkości rodu i kraju pod własnym berłem; Bogusław otwarcie kieruje się prywatnym zyskiem

Dlaczego: Pytania o charakterystykę postaci wymagają rozróżnienia ambicji hetmana i cynizmu jego kuzyna.

Pokaż pozostałe 2
✗ Błąd

Obrona Jasnej Góry kończy wojnę

✓ Poprawnie

Obrona jest przełomem: podnosi ducha i zmienia nastawienie do najeźdźcy, ale wojna trwa dalej

Dlaczego: W powieści znaczenie obrony jest przede wszystkim moralne, co warto podkreślić w odpowiedzi otwartej.

✗ Błąd

Na maturze trzeba znać „Potop” w całości

✓ Poprawnie

Podstawa programowa wymienia „Potop” wśród utworów poznawanych we fragmentach

Dlaczego: Odwołanie w wypracowaniu musi być trafne i poprawne rzeczowo, więc lepiej dobrze znać najważniejsze wątki niż pobieżnie całość.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Powieść historyczna
Powieść, której akcja toczy się na tle rzeczywistych wydarzeń z przeszłości
Trylogia
„Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pan Wołodyjowski”
Potop szwedzki
Najazd szwedzki na Rzeczpospolitą w połowie XVII wieku
Bohater dynamiczny
Postać, która zmienia się w toku akcji
Prywata
Stawianie własnego interesu ponad dobro wspólne
Babinicz
Przybrane nazwisko Kmicica
Kolubryna
Ciężkie działo oblężnicze; Kmicic wysadza je pod Jasną Górą
Kiejdany
Siedziba Janusza Radziwiłła, miejsce jego przejścia na stronę Szwedów
Rehabilitacja
Przywrócenie dobrego imienia

Egzamin ustny

Zadania jawne CKE: Potop

Zadanie z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty). Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.

  1. 1

    Postawy odwagi i tchórzostwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Potopu” Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Źródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie.

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Potop”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

⚔️ Potop ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Podczas szturmu na Jasną Górę obrońcy klasztoru odczytują jako znak Bożej opieki:

A nagłą ucieczkę wojsk szwedzkich spod murów bez walki
B przybycie odsieczy królewskiej prowadzonej przez Czarnieckiego
C ocalenie księdza Kordeckiego z pożaru klasztornej biblioteki
D pęknięcie największego działa szwedzkiego podczas ostrzału
Rozwiąż na platformie →
⚔️ Potop ✎ Otwarte ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Omów, dlaczego obrona Jasnej Góry stanowi punkt zwrotny w nastrojach społeczeństwa przedstawionego w „Potopie”.

Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →
⚔️ Potop ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 4 pkt

Dopasuj pojęcie związane z „Potopem” do jego znaczenia.

potop szwedzki
→
Trylogia
→
powieść „ku pokrzepieniu serc”
→
konfederacja tyszowiecka
→
Do wyboru: utwór mający dodawać otuchy czytelnikom w trudnych czasachzwiązek szlachty zawiązany w geście oporu wobec najeźdźcynajazd wojsk Karola Gustawa na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660cykl trzech powieści historycznych Henryka Sienkiewicza
Rozwiąż na platformie →
⚔️ Potop ⚖ Prawda/Fałsz ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 4 pkt

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących „Potopu” Henryka Sienkiewicza:

Kmicic od początku powieści jest w pełni świadomym uczestnikiem zdrady wobec Rzeczypospolitej.

P F

Obrona Jasnej Góry staje się w powieści symbolem przełomu w nastrojach szlachty.

P F

Oleńka Billewiczówna pochodzi z majątku o nazwie Wodokty.

P F

Ugoda w Kiejdanach zostaje zawarta między Januszem Radziwiłłem a Szwecją.

P F
Rozwiąż na platformie →
⚔️ Potop ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt
W bitwie pod Prostkami Kmicic, walcząc już jako (1), bierze do niewoli (2), kuzyna Janusza Radziwiłła.
Rozwiąż samodzielnie — AI sprawdzi krok po kroku →

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Ułóż losy Kmicica na osi: Wołmontowicze, Kiejdany, zerwanie z Radziwiłłami, Jasna Góra, służba królowi, Prostki, rehabilitacja.

  2. 2

    Przy każdym etapie zapisz, co bohater robi i co z tego wynika dla jego przemiany.

  3. 3

    Zestaw w tabeli postawy wobec najazdu: Janusz Radziwiłł, Bogusław Radziwiłł, Kmicic, Kordecki, Wołodyjowski.

  4. 4

    Przygotuj jedną scenę, którą dobrze znasz, jako materiał do wypracowania, np. wysadzenie kolubryny albo rozmowę z Bogusławem.

  5. 5

    Rozwiąż zadania z bazy i wróć do tych, w których pomyliłeś miejsce z wydarzeniem albo postać z jej rolą.

FAQ

FAQ — Potop

Czy „Potop” jest lekturą obowiązkową na maturze?
Tak. Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019) wymienia „Potop” Henryka Sienkiewicza w zakresie podstawowym wśród utworów poznawanych we fragmentach.
Na czym polega przemiana Kmicica?
Na początku Kmicic działa samowolnie i wiąże się z Januszem Radziwiłłem, który przechodzi na stronę Szwedów. Gdy rozumie swój błąd, zrywa z Radziwiłłami, przybiera nazwisko Babinicz, broni Jasnej Góry, służy królowi i odzyskuje dobre imię.
Dlaczego Kmicic przybiera nazwisko Babinicz?
Bo jego własne nazwisko kojarzy się ze zdradą. Pod nowym chce walczyć za ojczyznę i odkupić winy czynami, zanim ujawni, kim jest.
Do jakich tematów wypracowania pasuje „Potop”?
Do tematów o przemianie człowieka, winie i jej odkupieniu, lojalności, zdradzie oraz o postawach wobec zagrożenia ojczyzny. Losy Kmicica można zestawić z przemianą Jacka Soplicy w „Panu Tadeuszu”.
Jak zrobić powtórkę z „Potopu” przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Ułóż losy Kmicica na osi: Wołmontowicze, Kiejdany, zerwanie z Radziwiłłami, Jasna Góra, służba królowi, Prostki, rehabilitacja. 2) Przy każdym etapie zapisz, co bohater robi i co z tego wynika dla jego przemiany. 3) Zestaw w tabeli postawy wobec najazdu: Janusz Radziwiłł, Bogusław Radziwiłł, Kmicic, Kordecki, Wołodyjowski. Na koniec sprawdź się w quizie z „Potopu”.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Potop” przyda Ci się też tutaj:

PozytywizmPan TadeuszLalkaKonrad Wallenrod

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Potop do matury 2027

48 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Potop — zacznij ćwiczyć Ćwicz za darmo — 5 pytań dziennie

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu