🦊
📖 Lektura 📚 Oświecenie PP+PR 48 zadań w katalogu 🎯 1–6 pkt na maturze

Satyry i bajki — zadania maturalne

Ignacy Krasicki

„Satyry i bajki” — Ignacy Krasicki, oświecenie. Zadania maturalne z tej lektury: pytania zamknięte, otwarte, dopasowania i tematy wypracowań.

Zadania sprawdzają znajomość treści „Satyry i bajki”: przebieg wydarzeń, postacie, najważniejsze sceny i problematykę utworu, a także umiejętność odwołania się do lektury w wypracowaniu.

LIVE — pytania z bazy dla tego tematu

Wypróbuj pytania z tematu „Satyry i bajki"

Trzy losowe pytania z naszej bazy dla tego tematu — kliknij i sprawdź.

📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY

Sprawdzian z lektury „Satyry i bajki”: co musisz mieć w głowie

Na sprawdzianie z Krasickiego nauczyciel pyta o konkrety: jakie „przywary” satyryk wytyka królowi i dlaczego to naprawdę pochwała, ile wsi pan Piotr dostał w posagu i czego dotyczył punkt piąty intercyzy, o czym rozprawiają pijani biesiadnicy, kogo lew mianuje ministrem po małpie, co odpowiadają wilki jagnięciu i kto zawinił w „Kulawym i ślepym”. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do utworu, cytaty sprawdzone w tekście i pytania z naszego banku, na których możesz się przetestować.

Jak zbudowany jest wybór „Satyr i bajek”

Co jest w tym wydaniu
22 satyry i 117 bajek. Satyry części pierwszej: „Do króla”, „Gracz”, „Marnotrawstwo”, „Oszczędność”, „Palinodia”, „Pan niewart sługi”, „Pijaństwo”, „Przestroga młodemu”, „Szczęśliwość filutów”, „Świat zepsuty”, „Złość ukryta i jawna”, „Żona modna”, „Życie dworskie”. Części drugiej: m.in. „Człowiek i zwierz”, „Klatki”, „Małżeństwo”, „Mędrek”, „Pochwała głupstwa”, „Podróż”. Bajki pochodzą z „Bajek i przypowieści”. W tym wyborze nie ma „Kruka i lisa”, „Malarzy” ani „Przyjaciół” o zajączku.
Kolejność w pliku
Utwory ułożono alfabetycznie: najpierw satyry części drugiej, potem pierwszej, potem bajki od „Abuzei i Taira” do „Żółwia i myszy”. Teksty wstępne („Do dzieci”, „Wstęp do bajek”) stoją na samym końcu, choć w zbiorze otwierają bajki. „Koniec” nie jest tu ostatni, choć tytułem zamyka zbiór.
Satyra na tekście
Ośmiesza wady ludzi i obyczaje szlachty. Ma dwie formy. Monolog satyryka zwrócony do adresata: do króla w „Do króla”, do satyry i do współczesnych w „Świecie zepsutym”. Albo dialog dwóch rozmówców, w którym jeden opowiada swoją historię: „Żona modna”, „Pijaństwo”, „Marnotrawstwo”, „Pan niewart sługi”. Satyryk sam mówi, czym się zajmuje: „Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka”.
Bajka na tekście
Krótka, zwykle 2–12 wersów. Zwierzęta, rośliny i przedmioty grają typy ludzkie: wilk to silny i obłudny, owca naiwna, lis pochlebca. Morał stoi na początku („Zawżdy znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie”), na końcu („I ten winien, co kijem bezpieczeństwo mierzył”) albo mówi go postać (kotka, mops, jaskółka). Często całą naukę niesie jedna puenta.
Wiersz
Satyry i prawie wszystkie bajki pisane są długim wersem z rymami parzystymi (naganie / panie, pragnie / jagnię). Wyjątek to „Do dzieci”: trzy zwrotki krótszym wersem, każda kończy się refrenem „Bajki wam niosę, posłuchajcie, dzieci”.
Ironia
Główne narzędzie obu gatunków. W „Do króla” pozorne zarzuty to pochwały. We „Wstępie do bajek” ludzie bez wad trafiają „między bajki”, bo w życiu ich nie ma. W „Dewotce” bohaterka bije służącą, kończąc słowa modlitwy o odpuszczaniu win.
Kontekst (spoza tekstu)
Ignacy Krasicki (1735–1801), biskup warmiński, później arcybiskup gnieźnieński, poeta oświecenia stanisławowskiego, nazywany „księciem poetów”. „Bajki i przypowieści” i pierwsza część „Satyr” wyszły w 1779 roku, druga część „Satyr” w 1784, „Bajki nowe” dopiero po śmierci autora. Adresatem „Do króla” jest Stanisław August Poniatowski; w tekście: „Król Stanisław dług płaci za pana stolnika”.

Chronologia: 39 haseł (utwór, treść, morał)

Satyry i bajki nie mają wspólnej fabuły, więc zamiast chronologii masz przegląd utworów, o które pytają bank i sprawdziany: najpierw satyry, potem bajki, przy każdej treść i morał. Tytuły wg wyboru Wolnych Lektur. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

  1. 1
    Do króla (satyra)

    Satyryk „gani” króla i wylicza jego przywary: że nie jest królewskim synem; że jest Polakiem, a nie cudzoziemcem („źle, żeś nie przychodzień”); że jest młody, bo wstąpił na tron „mający lat tylko trzydzieści”; że jest dobry i łagodny; że lubi księgi i ludzi uczonych. Radzi: „Zdzieraj, a będziesz możnym, gnęb, a będziesz wielkim”. Przywołuje króla Wizimierza, który floty duńskie chwytał, a „nie umiał pisać ani czytać”. Każdy zarzut to w istocie pochwała króla i ośmieszenie jego krytyków.

  2. 2
    Świat zepsuty (satyra)

    Satyryk pyta: „Gdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo?”. Przodkowie czcili cnotę, synowie „Za blask czczego poloru zamienili cnoty”. Zysk kojarzy małżeństwa, dzieci wstydzą się rodziców, prawo jest w poniewierce. Przykład Rzymu: nie zniszczyli go Goci i Alanowie, tylko zbrodnie. Na końcu okręt w burzy: nie zatonie, jeśli majtkowie zgodnie z żeglarzem staną w obronie; lepiej zostać na okręcie, „ocalić lub zginąć”.

  3. 3
    Żona modna (satyra)

    Pan Piotr opowiada znajomemu o małżeństwie. Widział, że „Modna Filis gardziła sercem domatora”, ale skusił go posag: „cztery wsie dziedziczne”, graniczące z jego majątkiem. Intercyza ma pięć punktów: leczenie w mieście u Francuzki, co zima wyjazd do stolicy, własny ekwipaż, wygodny dom, a punkt piąty dotyczy rozwiązania małżeństwa. Piotr odpowiada krewnym, że węzeł małżeński „śmierć kończy”, i wszyscy się śmieją.

  4. 4
    Żona modna (satyra)

    Jejmość żąda karety na resorach; Piotr kupuje angielską. Do karety wchodzą suczka, kanarek, sroka, kotka z kociętami i mysz na łańcuszku, a Piotr jedzie z klatką pod pachą. Żona zabrania mówić „moje serce”, chce kucharzy cudzoziemców, odpycha starego szafarza Franciszka, każe przerobić dom i ogród (kiosk, meczecik, domek pustelnika). Na balu od fajerwerku pali się stodoła. Gdy Piotr mówi o wydatkach, żona zasłania się czterema wsiami, a on odpowiada: „I osiem nie wystarczy”. Wracają do miasta. Piotr kończy: „dobrze mi tak”.

  5. 5
    Pijaństwo (satyra)

    Rozmowa dwóch znajomych. Pierwszy opowiada: upił się na imieninach żony, rano leczył się anyżówką i wódką, potem przy obiedzie pan Jędrzej chwalił trzeźwość, a pan Wojciech radził kieliszek wina „po szynce”. Przy kolejnych butelkach biesiadnicy rozprawiali o miłości ojczyzny: kopali srebro w Olkuszu, odbierali Inflanty, reformowali państwo. Przy dziesiątej butelce Jędrzej płacze nad królem Janem, Wojciech krzyczy „Nieprawda!”, zaczyna się bójka i opowiadający dostaje butelką w łeb.

  6. 6
    Pijaństwo (satyra)

    Drugi rozmówca wygłasza mowę o szkodach pijaństwa: pijany jest „Człowiekiem jest z pozoru, lecz w zwierząt gatunku Godzien się mieścić”, a zwierzęta piją tylko według potrzeby. Chwali pożytki trzeźwości. Mowę przerywa pożegnanie i puenta: jeden z rozmówców oznajmia „Napiję się wódki”.

  7. 7
    Gracz (satyra)

    Satyra na karciarzy i szulerów. Marek dorobił się na kartach, Piotr przegrywa i „siadł w kącie i satyry pisze”, Jan ślubuje, że grać nie będzie, i od razu stawia niżnika. Dług karciany uchodzi za „dług honoru”, a gracz „Woli płacić za kralkę niż wspomóc sieroty”.

  8. 8
    Marnotrawstwo (satyra)

    Dialog o dwóch, którzy stracili majątek. Wojciech: „Zyskał Wojciech szalbierstwem, stracił wszystko zbytkiem”, a potem gasi pragnienie wiadrem u studni. Konstantyn, młody dziedzic, otwiera dom dla pochlebców, rozdaje pamiątki przodków, kupuje chińskie pagody i rzekome obrazy Rubensa i van Dycka, jedzie za granicę na kredyt i „Wraca grzecznym filutem i żebrakiem modnym”.

  9. 9
    Pan niewart sługi (satyra)

    Sługa dostał pięćdziesiąt plag (a „miał wziąść” trzysta) za trącenie psa-faworyta. Maciej, dawniej sługa stający za karetą, dziś „jaśnie wielmożny”, katuje czeladź. Marcin dostaje sto plag, bo pan przegrał w karty, a Paweł sługom, którzy od pół roku bez zapłaty proszą o posiłek, daje „plag dwieście za strawne, a sto za zasługi”. Satyra „Nie szlachcica, nie chłopa ściga, lecz człowieka”.

  10. 10
    Wstęp do bajek (bajka)

    Wyliczenie ludzi bez wad: młody, który żyje wstrzemięźliwie, bogacz, który dzieli się z potrzebującymi, celnik, który nie kradnie, rzetelny minister, poeta, „co nigdy nie zmyślał”. Rozmówca mówi, że to być może, a poeta odpowiada, że i tak włoży to „między bajki”. Morał: takich ludzi w życiu nie ma.

  11. 11
    Do dzieci (wiersz wstępny)

    Poeta niesie bajki „dzieciom”, ale opisuje dorosłych: tych, co gonią „Za cackiem, które zbyt wysoko leci”, uganiają się za fraszkami i łudzą innych baśniami. Każda zwrotka kończy się refrenem „Bajki wam niosę, posłuchajcie, dzieci”.

  12. 12
    Jagnię i wilcy (bajka)

    Dwa wilki spotykają jagnię w lesie. Jagnię pyta, jakim prawem chcą je zjeść. Wilki: „Smacznyś, słaby i w lesie!” i zjadają je. Morał na początku: „Zawżdy znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie”. Silny nie potrzebuje racji.

  13. 13
    Lew pokorny (bajka)

    Lew, żeby pokazać pokorę, każe się jawnie ganić. Lis „gani” go, że jest zbyt dobry i łaskawy; lew jest zadowolony. Owca mówi wprost: „Okrutnyś, żarłok, tyran” i zaraz ginie. Morał w pierwszym wersie: na dworze władcy źle i kłamać, i mówić prawdę.

  14. 14
    Wół minister (bajka)

    Wół rządzi rozsądnie: sprawy idą „z wolna, ale szły porządnie”. Lwa to nudzi, więc ministrem zostaje małpa, bo go bawi. Znika porządek: „Pan się śmiał, śmiał minister, płakał lud ubogi”. Po małpie ministrem zostaje lis, który zdradza pana i poddanych. Na końcu znów wół i wszystko naprawia. Morał: państwu potrzebny rzetelny urzędnik, nie błazen ani zdrajca.

  15. 15
    Kulawy i ślepy (bajka)

    Ślepy niesie kulawego, który mówi mu, dokąd iść. Ślepemu to się nie podoba, bierze kij i przestaje słuchać: uderza w drzewo, wchodzi w wodę, w końcu obaj wpadają do dołu i giną. Morał: winien jest i ślepy, i kulawy, który powierzył bezpieczeństwo głupiemu.

  16. 16
    Ptaszki w klatce (bajka)

    Młody czyżyk pyta starego, czemu płacze, skoro w klatce ma wygody. Stary odpowiada, że młody się w klatce urodził, a on był wolny. Morał: kto zaznał wolności, cierpi w niewoli; urodzony w niewoli jej nie odczuwa.

  17. 17
    Wilk i owce (bajka)

    Wilk goni za ścierwem i wpada do dołu. Owcom mówi, że siedzi tam dobrowolnie, za pokutę. Owce go proszą, żeby wyszedł, i same go wyciągają. Wilk wychodzi i „Pojadł, pogryzł, podusił wszystkie owce głupie”. Morał: nie wierz nawróceniu drapieżnika.

  18. 18
    Wilk i owce II (bajka)

    Wilk zawiera z owcami traktat. Zjada jagnię: w traktacie nie ma wzmianki o jagniętach. Dusi owcę: przyszła sama do połowu. Zabija kilka: drudzy rwali, on tylko pomagał. Morał z pierwszych wersów: silny zawsze się wytłumaczy, a umowa słabego nie chroni.

  19. 19
    Wilk pokutujący (bajka)

    Wilk z pokuty wyrzeka się mięsa. Potem je mięso, bo „Trzeba pomóc bliźniemu”, zabija jagnię „niechcący”, cielę za grzechy, a starego wołu, żeby się dłużej nie męczył. Puenta: „Chudy, gdy był grzesznikiem, utył na pokucie”. Satyra na obłudę.

  20. 20
    Dewotka (bajka)

    Służąca przewiniła, gdy pani kończyła pacierz. Pani bije ją bez litości, mówiąc właśnie „i odpuść nam winy, Jako my odpuszczamy”. Narrator kończy: „Uchowaj, Panie Boże, takiej pobożności!”. Morał: pobożność na pokaz.

  21. 21
    Przyjaciel (bajka)

    Damon prosi przyjaciela Arysta, żeby wstawił się za nim u Ireny i jej rodziców. Aryst zapewnia o przyjaźni, idzie, poznaje Irenę i sam się z nią żeni. Morał: fałszywa przyjaźń.

  22. 22
    Dąb i dynia (bajka)

    Dynia chwali się, że urosła w sto dni; dąb rósł sto lat. Dąb odpowiada: „Jakeś prędko urosła, tak też prędko zginiesz”. Morał: co szybko rośnie, szybko przemija.

  23. 23
    Potok i rzeka (bajka)

    Pierwsza z dwóch bajek o tym tytule. Potok z hałasem spada z góry i śmieje się z rzeki, która płynie spokojnie. Gdy śniegi stopnieją, z potoku zostaje strumyk, który wpada do rzeki i „przestał być strumykiem”. Morał: hałas nie daje trwałości.

  24. 24
    Mysz i kot (bajka)

    Mysz zjadła całą książkę i uważa, że posiadła wszystkie rozumy. Obiecuje nawrócić kota. Kot słucha jej kazania, wzdycha i płacze, a gdy mysz w zapale wychyla się z dziury, łapie ją. Morał: pycha z powierzchownej wiedzy gubi.

  25. 25
    Derwisz i uczeń (bajka)

    Derwisz pije świętą wodę rano i w południe. Uczeń, żeby być mądrzejszym, pije rano, w południe i wieczorem. Efekt: „I nic się nie nauczył, i puchliny dostał”. Morał: przesada szkodzi.

  26. 26
    Dwa psy (bajka)

    Kurta na powrozie marznie, tłusty mops śpi w izbie. Mops wyjaśnia: „ty służysz, ja bawię”. Morał: nagradza się tych, którzy bawią pana, nie tych, którzy pracują.

  27. 27
    Stary pies i stary sługa (bajka)

    Pies Kasztan, póki gonił zające i znosił kaczki, mógł u pana wszystko wyprosić. Na starość oddano go do bydła. Żywi go stary szafarz, dawniej podstarości. Morał: pan zapomina o wiernych, gdy się zestarzeją.

  28. 28
    Pieniacze (bajka)

    Po dwudziestu dekretach, trzynastu remisach, czterdziestu kondemnatach i sześciu kompromisach Marek wygrywa proces z Piotrem i płaci za dekret ostatnie trzysta złotych. Obaj umierają: „Ten, co przegrał, z rozpaczy; ten, co wygrał, z głodu”. Morał: procesowanie się niszczy obie strony.

  29. 29
    Nocni stróże (bajka)

    Stróże Piotr i Jędrzej kłócą się. Piotra popiera wójt, Jędrzeja ławnicy, za nimi żony, dzieci, w końcu i chłopi. Wojna trwa „przez lat kilkanaście”, a spór jest o to, że jeden woła „Gaście ogień!”, drugi „Ogień gaście!”. Morał: „Małe złego początki wzrastają z uporu”.

  30. 30
    Łakomy i zazdrosny (bajka)

    Jowisz obiecuje spełnić prośbę pierwszego, a drugiemu dać w dwójnasób. Łakomy nie chce prosić pierwszy, żeby dostać więcej. W końcu zazdrosny prosi: „Wyłup mi jedno oko”. Skutek: zazdrosny traci jedno oko, łakomy oba.

  31. 31
    Oracze i Jowisz (bajka)

    Jeden oracz posiał na górze i prosi o deszcz, drugi na dole i woli suszę. Jowisz spełnia obie prośby: suszy niziny, moczy góry. Zboże na nizinie spaliło się, na górze wymokło. Morał: ludzie nie wiedzą, o co proszą.

  32. 32
    Rybka mała i szczupak (bajka)

    Mała rybka żałuje, że nie może połknąć robaka. Połyka go szczupak, a z nim haczyk. Rybka: „Dobrze to czasem być i małą”.

  33. 33
    Słoń i pszczoła (bajka)

    Pszczoła chce ukarać słonia, bo na nią nie zważa. Kąsa go: słoń nic nie czuje, a pszczoła ginie. Morał na początku: „Niechaj się nigdy słaby na mocnych nie dąsa!”.

  34. 34
    Talar i czerwony złoty (bajka)

    Duży talar gardzi małym czerwonym złotym. Przy wymianie okazuje się, że złoty „wart był dwa talary”. Morał: wartość nie zależy od wielkości.

  35. 35
    Chart i kotka (bajka)

    Chart wyrzuca kotce, że poluje na myszy. Kotka: „Wolę ja mysz dla siebie niż sarnę dla pana”. Morał: lepiej mało dla siebie niż dużo dla kogoś.

  36. 36
    Dwa żółwie (bajka)

    Dwa żółwie ścigają się o zakład. Zanim przejdą pół drogi, widzowie odchodzą, a sędziowie zasypiają. Jaskółka radzi: „Pierwej niżeli biegać, nauczcie się chodzić”.

  37. 37
    Zwierzęta i niedźwiedź / Osieł i wół / Szczurek i matka (bajki)

    Zwierzęta cieszą się, że młody lew obiecał pokój; niedźwiedź radzi poczekać, „Aż młodemu lewkowi pazury urosną”. Osioł chwali pasterza, że poi bydło, a wół mu tłumaczy: „żeby zarżnął, tuczy”. Szczurek chwali kota, że bawi się z myszą; matka ostrzega: „Fałszywa to cnota”.

  38. 38
    Pan i pies / Doktor / Filozof / Kartownik / Pijak (bajki)

    Psa obili, że szczekał i obudził pana, a następnej nocy, że nie szczekał i złodziej okradł dom. Doktor powtarzał udane lekarstwo, aż „za piątym zabił”. Filozof, który nie wierzył w Boga, w chorobie uwierzył nawet „w upiry”. Szuler przeklina karty, po czym „zaczął tryszaka”. Chory pijak tłucze kieliszki, a po wyzdrowieniu „pił dzbanem”.

  39. 39
    Koniec (bajka)

    Bajarz na koniec opowiada bajkę o bajce: w lesie napadli ją rozbójnicy i zdarli z niej ubogie suknie, „aż z bajki Prawda, się odkryła”. Morał: pod skromną, żartobliwą formą bajki kryje się prawda o ludziach.

Kto jest kim

Satyryk („Do króla”) Mówi do króla jak szlachcic, który mu zazdrości: „Tyś królem, czemu nie ja?”. Udaje krytyka, a w istocie chwali. Kończy: gdy król stanie się zły, „i ja cię pochwalę”.
Król („Do króla”) Adresat satyry: nie z królewskiego rodu, Polak, na tronie od trzydziestego roku życia, dobry, łagodny, lubi księgi i uczonych. W tekście pada imię: „Król Stanisław”.
Pan Piotr („Żona modna”) Szlachcic ze wsi, domator. Ożenił się z modną panną dla czterech wsi w posagu. Ustępuje żonie we wszystkim i sam przyznaje: „dobrze mi tak”.
Żona modna (Filis, jejmość) Wychowana w mieście, zapatrzona w obce mody. Wymusza intercyzę, karetę, przebudowę domu i ogrodu, bale. Gardzi wiejskimi zwyczajami i starym szafarzem Franciszkiem.
Franciszek („Żona modna”) Stary szafarz Piotra. Nowa pani go odpycha, „Łzy mu w oczach stanęły”.
Opowiadający i moralista („Pijaństwo”) Pierwszy opowiada, jak się upił i dostał butelką w łeb. Drugi wygłasza mowę o szkodach pijaństwa i pożytkach trzeźwości. Rozmowa kończy się wyjściem na wódkę.
Pan Jędrzej i pan Wojciech („Pijaństwo”) Towarzysze pijatyki. Jędrzej chwali trzeźwość, potem płacze nad królem Janem; Wojciech radzi wino dla zdrowia i wszczyna kłótnię.
Wojciech i Konstantyn („Marnotrawstwo”) Wojciech zdobył majątek szalbierstwem i stracił go na zbytki. Konstantyn, młody dziedzic wielkiej włości, roztrwonił majątek przodków na pochlebców, obce mody i podróż.
Maciej, Marcin i Paweł („Pan niewart sługi”) Maciej to dawny sługa, który się wzbogacił i teraz katuje swoją służbę. Marcin to sługa bity za to, że pan przegrał w karty. Paweł to pan, który od pół roku nie płaci sługom, a za prośbę o posiłek karze plagami.
Lew, wół, małpa i lis („Wół minister”) Lew to władca, który szuka rozrywki. Wół to rzetelny, nudny minister. Małpa bawi dwór, lis zdradza. Rządy wracają do woła.
Lis i owca („Lew pokorny”) Lis przebiera pochlebstwo za krytykę i przeżywa. Owca mówi lwu prawdę i ginie.
Wilk (bajki o wilkach) Silny i obłudny: udaje pokutnika w dole, łamie traktat z owcami, na pokucie tyje. Zawsze znajduje wymówkę.
Kulawy i ślepy Ślepy niesie kulawego, ale nie chce go słuchać i ufa kijowi. Obaj giną w dole; winni są obaj.
Damon, Aryst i Irena („Przyjaciel”) Damon kocha Irenę i prosi o pomoc przyjaciela. Aryst idzie w jego sprawie i sam żeni się z Ireną.
Piotr i Jędrzej („Nocni stróże”) Stróże, którzy kłócą się o szyk jednego zawołania. Piotra popiera wójt, Jędrzeja ławnicy; spór trwa kilkanaście lat.
Marek i Piotr („Pieniacze”) Procesują się przez dziesiątki dekretów. Marek wygrywa, płaci za wyrok ostatnie pieniądze i umiera z głodu; Piotr umiera z rozpaczy.
Kasztan i stary szafarz („Stary pies i stary sługa”) Pies myśliwski oddany na starość do bydła i szafarz, dawniej podstarości, który go dokarmia.
Mops i kurta („Dwa psy”) Mops bawi pana i śpi w izbie; kurta służy i marznie na powrozie.

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wybór Wolnych Lektur: 22 satyry i 117 bajek z „Bajek i przypowieści”). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.

Do króla (satyra)

Satyryk wobec króla

Pierwsze wersy satyry. Satyryk zapowiada, że będzie ganił nawet króla, bo satyra nie patrzy na względy. Zaraz potem zaczyna wyliczać „przywary”, które okażą się zaletami.

Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka. Wielbi urząd, czci króla, lecz sądzi człowieka.
satyryk

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To definicja satyry podana przez samego autora; nauczyciel pyta o nią przy ironii „Do króla” i przy pytaniu jawnym o wady ludzkie w krzywym zwierciadle.

Do króla (satyra)

Rada: bądź tyranem

Czwarta „przywara”: król jest dobry i łagodny. Satyryk radzi mu, jak rządzić, żeby go szanowano, i przedstawia to jako zdanie „przezornych ministrów”.

Zdzieraj, a będziesz możnym, gnęb, a będziesz wielkim;
satyryk

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o ironię satyry pada zawsze. Odpowiedź: to, co satyryk radzi, jest zbrodnią, więc ośmiesza tych, którzy tak myślą, a króla chwali.

Świat zepsuty (satyra)

Okręt w burzy

Po oskarżeniu współczesnych i przykładzie Rzymu satyra kończy się obrazem okrętu. Załoga ocali go, jeśli będzie zgodna z żeglarzem; uciekać wpław jest bezpieczniej, ale nieuczciwie.

A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć, Poczciwej być w okręcie, ocalić lub zginąć.
satyryk

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank pyta o znaczenie okrętu (ojczyzna w zagrożeniu) i o postawę, którą zaleca zakończenie.

Żona modna (satyra)

„Moje serce” w karecie

W drodze do domu Piotr odpowiada żonie „Mam, moje serce”. Żona uznaje ten zwrot za prostacki i każe mu się go oduczyć. Piotr milknie i od tej chwili już tylko ustępuje.

A pfe, koncept z kalendarza, Moje serce! Proszę się tych prostactw oduczyć!
żona (jejmość)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Scena pokazuje, jak żona gardzi wiejską prostotą, a mąż się podporządkowuje. To typowy dowód w charakterystyce bohaterki.

Pijaństwo (satyra)

Puenta

Drugi rozmówca kończy długą mowę o pożytkach trzeźwości. Pada pożegnanie, pytanie „Gdzież idziesz?” i odpowiedź, że na wódkę.

Te są wstrzemięźliwości zaszczyty, pobudki, Te są. Bądź zdrów! Gdzież idziesz? Napiję się wódki.
dwaj rozmówcy (ostatnie repliki)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o puentę jest w banku. Cała nauka o trzeźwości zostaje ośmieszona jednym zdaniem: słowa nie idą w parze z czynami.

Wstęp do bajek

Między bajki

Po wyliczeniu ludzi bez wad rozmówca pyta, co to za bajka, skoro wszystko to możliwe. Poeta się zgadza, ale i tak zalicza ich do bajek.

A cóż to jest za bajka? Wszystko to być może! — Prawda, jednakże ja to między bajki włożę.
rozmówca i poeta

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank pyta o funkcję wyliczenia i sens ostatniego wersu. To ironiczne wprowadzenie do zbioru o ludzkich wadach.

Jagnię i wilcy (bajka)

„Jakim prawem?”

Jagnię pyta wilki o prawo, one podają tylko jego cechy: jest smaczne, słabe i samo w lesie. Zaraz potem je zjadają.

Jakim prawem? Smacznyś, słaby i w lesie! — Zjedli niezabawem.
jagnię, potem wilki

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Najczęściej cytowana bajka zbioru. Pytanie o prawdę o świecie, którą odsłania odpowiedź wilków, jest w banku.

Lew pokorny (bajka)

Prawda na dworze

Morał stoi w pierwszym wersie. Potem przykład: lis „krytykuje” lwa za nadmiar dobroci i przeżywa, owca mówi prawdę i ginie.

Źle zmyślać, źle i prawdę mówić w pańskim dworze.
narrator (morał)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank pyta, jak przebieg bajki potwierdza pierwszy wers; to także materiał do rozprawki o mówieniu władzy prawdy.

Ptaszki w klatce (bajka)

Stary czyżyk

Młody czyżyk nie rozumie, czemu stary płacze, skoro w klatce jest wygodnie. Stary odpowiada, że różni ich jedno: on pamięta wolność.

Jam był wolny, dziś w klatce — i dlatego płaczę.
stary czyżyk

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o morał jest w banku; bajkę czyta się też jako aluzję do niewoli po utracie niepodległości.

Kulawy i ślepy (bajka)

Kto zawinił

Ślepy nie słucha ostrzeżeń kulawego, bo ma kij. Obaj wpadają do dołu. Narrator dzieli winę między obu.

I ten winien, co kijem bezpieczeństwo mierzył, I ten, co bezpieczeństwo głupiemu powierzył.
narrator (morał)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Bank pyta, kogo morał obarcza winą i dlaczego. Odpowiedź jest w dwóch ostatnich wersach.

Liczby, które trzeba pamiętać

30 lat

Tyle miał król, wstępując na tron: „Tyś nań wstąpił mający lat tylko trzydzieści” („Do króla”).

4 wsie i 5 punktów

Posag żony: „cztery wsie dziedziczne”. Intercyza ma pięć punktów; piąty, o rozwiązaniu małżeństwa, przestraszył Piotra („Żona modna”).

Dziesiąta butelka

„Poszła szósta i siódma, za nimi dziesiąta” i wtedy wybucha kłótnia o króla Jana („Pijaństwo”).

50 zamiast 300 plag

Sługa, który trącił psa-faworyta, dostał pięćdziesiąt plag, choć „miał wziąść” trzysta („Pan niewart sługi”).

100 lat i 100 dni

Tyle rósł dąb, a tyle dynia („Dąb i dynia”).

20, 13, 40, 6 i 300 zł

Dwadzieścia dekretów, trzynaście remisów, czterdzieści kondemnat, sześć kompromisów, a za wyrok ostatnie trzysta złotych („Pieniacze”).

Kilkanaście lat

Tyle trwa wojna o zawołanie stróżów: „przez lat kilkanaście” („Nocni stróże”).

Jak wyglądają pytania: 48 zadań z „Satyr i bajek” Krasickiego w banku

16 otwartych, 13 zamkniętych, 7 z lukami, 5 dopasowań, 4 prawda/fałsz i 3 rozprawki. Jedno dopasowanie wymienia „Malarzy”, których w tym wyborze nie ma. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.

Satyry: fakty

Kto, co i ile w konkretnej satyrze. Najwięcej pytań dotyczy „Do króla” i „Żony modnej”.

  • •Który z wymienionych zarzutów NIE pojawia się w satyrze „Do króla”?
  • •Czego dotyczy „punkt piąty” intercyzy w satyrze „Żona modna”, który przestraszył pana Piotra?
  • •Co, według jego własnych słów, skłoniło pana Piotra z satyry „Żona modna” do małżeństwa, choć widział wady narzeczonej?
  • •Co według satyry „Świat zepsuty” doprowadziło do upadku Rzymu?
  • •Dopasuj satyrę Ignacego Krasickiego do zjawiska, które ośmiesza.

Satyry: interpretacja

Ironia, puenta, obraz okrętu. Trzeba wskazać konkretne miejsce w tekście.

  • •Wyjaśnij, w jakim celu satyryk w utworze „Do króla” przywołuje króla Wizimierza.
  • •Wyjaśnij znaczenie obrazu okrętu, którym kończy się satyra „Świat zepsuty”, i jego związek z wcześniejszą częścią utworu.
  • •Wyjaśnij, w jaki sposób w satyrze „Pijaństwo” ośmieszone zostają rozmowy biesiadników o sprawach publicznych.
  • •Scharakteryzuj bohaterkę satyry „Żona modna”. Podaj trzy jej cechy i każdą poprzyj zachowaniem z utworu.

Bajki: fabuła

Krótkie pytania o przebieg i zakończenie konkretnej bajki.

  • •W bajce Ignacego Krasickiego „Wół minister” po odsunięciu małpy lew powierza urząd ministra:
  • •Jak kończy się bajka „Przyjaciel”?
  • •Dlaczego w bajce „Kulawy i ślepy” ślepy bierze do ręki kij?
  • •Jak wilk z bajki „Wilk i owce” (o wilku w jamie) tłumaczy owcom, dlaczego siedzi w dole?
  • •Dopasuj bajkę do sytuacji, którą przedstawia.

Bajki: morał i ironia

Co bajka mówi o ludziach. Odpowiedź zawsze opieraj na puencie albo morale z tekstu.

  • •Wyjaśnij, jaką prawdę o świecie odsłania odpowiedź wilków w bajce „Jagnię i wilcy”.
  • •Wyjaśnij, na czym polega ironia bajki „Dewotka”. Odwołaj się do słów, które bohaterka wypowiada.
  • •Wyjaśnij, jak wilk z bajki „Wilk pokutujący” usprawiedliwia kolejne złamania postu i jaki efekt komiczny osiąga puenta.
  • •Wyjaśnij, jaką funkcję pełni wyliczenie w wierszu „Wstęp do bajek” i co wynika z jego ostatniego wersu.
  • •Zinterpretuj bajkę „Koniec”, zamykającą zbiór. Co mówi ona o samej bajce jako gatunku?
Rozpocznij sesję z „Satyr i bajek” Krasickiego →

10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.

Tematy rozprawek z „Satyr i bajek” Krasickiego

  • Czy mówienie władzy prawdy jest możliwe i opłacalne? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do bajki „Lew pokorny” lub satyry „Do króla” Ignacego Krasickiego oraz do innego utworu literackiego.
  • Czy satyra może naprawiać obyczaje? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do wybranej satyry Ignacego Krasickiego („Świat zepsuty”, „Żona modna” lub „Pijaństwo”) oraz do innego utworu literackiego.

Pytania jawne CKE z „Satyr i bajek” Krasickiego (matura ustna)

Zagadnienia z listy pytań jawnych (1); każde wymaga też wybranego kontekstu.

  1. Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry. Omów zagadnienie na podstawie znanej Ci satyry Ignacego Krasickiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
📋 PRZYKŁADY Z BAZY

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Satyry i bajki"

Poniżej 3 prawdziwych zadań z bazy — różne typy, różne poziomy trudności. Każde ma rozwiązanie i wyjaśnienie.

🦊 Satyry i bajki ◉ Zamknięte A–D ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Jak kończy się bajka „Przyjaciel”?

A Aryst poznaje Irenę i sam się z nią żeni.
B Aryst przekonuje rodziców Ireny i Damon bierze ślub.
C Damon rezygnuje z Ireny, by nie stracić przyjaciela.
D Irena odrzuca obu mężczyzn.
🦊 Satyry i bajki ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Wyjaśnij, jaką funkcję pełni wyliczenie w wierszu „Wstęp do bajek” i co wynika z jego ostatniego wersu.

🦊 Satyry i bajki ⇄ Dopasuj pary ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 5 pkt

Dopasuj bajkę do sytuacji, którą przedstawia.

Pan i pies
→
Doktor
→
Filozof
→
Kartownik
→
Pijak
→

Rozkład 48 zadań w dziale „Satyry i bajki" po typach

✎ OPEN 16
◉ CLOSED 13
MATCHING 5
CLOZE 5
⚖ TRUE_FALSE 4
ESSAY 3
⎵ FILL_IN 2

FAQ — Satyry i bajki

Najczęściej zadawane pytania o ten zakres

Czy w tym wydaniu są „Kruk i lis” albo „Malarze”?
Nie. Wybór Wolnych Lektur ma 22 satyry i 117 bajek z „Bajek i przypowieści”. Nie ma w nim „Bajek nowych”, a więc ani „Kruka i lisa”, ani „Malarzy”, nie ma też „Przyjaciół” o zajączku. Jeśli nauczyciel zadał któryś z tych utworów, przeczytaj go w szkolnym wydaniu.
Na czym polega ironia satyry „Do króla”?
Satyryk udaje, że gani króla, a wylicza zalety. Zarzuca mu, że nie jest królewskim synem, że jest Polakiem, a nie cudzoziemcem, że jest młody, dobry i łagodny i że lubi uczonych. Radzi „Zdzieraj, a będziesz możnym, gnęb, a będziesz wielkim”. Tak ośmiesza szlachtę, która króla „Usty cię czci, a sercem szanować cię nie chce”.
Kto idzie na wódkę na końcu „Pijaństwa”?
Tekst tego nie rozstrzyga. Ostatni wers to trzy krótkie repliki bez nazwisk: „Bądź zdrów!”, „Gdzież idziesz?”, „Napiję się wódki”. Część opracowań czyta to tak, że idzie opowiadający, który nie wyciągnął nauki z własnej historii. Inne, że moralista, który przed chwilą chwalił trzeźwość. W obu wersjach sens jest ten sam: kazanie o trzeźwości nic nie zmienia. Na sprawdzianie opisz puentę i nazwij tę dwuznaczność.
Czym różni się satyra od bajki u Krasickiego?
Satyra jest długa, mówi o ludziach wprost, często o konkretnych warstwach (szlachta, panowie, dworzanie) i realiach epoki: intercyza, sejmiki, karty, Inflanty. Bajka jest krótka, bohaterami są zwierzęta, rośliny, przedmioty, a nauka dotyczy ludzi w ogóle. W obu Krasicki używa ironii i puenty.
Jak przećwiczyć Krasickiego przed sprawdzianem?
Zacznij sesję z samych satyr i bajek Krasickiego: 10 pytań losowanych z 48 w banku, od zamkniętych o intercyzę i wilki po otwarte o ironię i puentę. Otwarte sprawdza AI i pokazuje, czego zabrakło w odpowiedzi. Dwie, trzy sesje wystarczą, żeby wiedzieć, które utwory mylisz.

Powiązane działy

Wiedza z „Satyry i bajki" przyda Ci się też tutaj:

🦊

Satyry i bajki do matury 2027

48 zadań z tego działu + AI ocena krok po kroku. Wszystko od 49 zł / miesiąc.

Subskrypcja odblokowuje cały katalog + 10 innych przedmiotów. Anulujesz kiedy chcesz.

Satyry i bajki - zacznij ćwiczyć