📖 Lektura📚 Barok

Wiersze Morsztyna — zadania maturalne

Jan Andrzej Morsztyn

Erotyki Jana Andrzeja Morsztyna: „Do trupa”, „Niestatek”, „Cuda miłości”, „Do motyla”, „Na zegarek ciekący”. Zadania maturalne sprawdzają koncept, pointę, paradoks i barokowy obraz miłości.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Podstawa wymienia „wybrane wiersze poetów epoki baroku” bez nazwisk; to jeden z możliwych wyborów.

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z wierszy Morsztyna z odpowiedziami →

zadań w katalogu
38
zadań w katalogu
typów zadań
8
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Wiersze Morsztyna” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Wiersze Morsztyna

„Wiersze Morsztyna” w Quizie — jak ćwiczysz

38 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Wiersze Morsztyna”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

8 typów zadań — Wiersze Morsztyna

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Otwarte 13
  • Zamknięte (A–D) 11
  • Prawda/Fałsz 4
  • Dopasuj 3
  • Luki w tekście 3
  • Uzupełnij 2
  • Wielokrotny wybór 1
  • Wypracowanie 1

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Wiersze Morsztyna” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Wiersze Morsztyna” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.

Wprowadzenie

Wiersze Morsztyna na maturze

Jan Andrzej Morsztyn był poetą dworskim, a jego głównym wzorem był włoski poeta Giambattista Marino. Według Jadwigi Miszalskiej Morsztyn przełożył lub sparafrazował około pięćdziesięciu utworów Marina; Krzysztof Mrowcewicz dodaje, że nie przekładał go dosłownie, tylko przejął jego styl i z nim rywalizował.

Od nazwiska Marina pochodzi nazwa marinizmu, czyli poezji opartej na koncepcie: zaskakującym zestawieniu odległych rzeczy, które prowadzi do błyskotliwej pointy. W omawianych wierszach miłość jest ogniem, cierpieniem i siłą silniejszą od rozumu, a w „Do trupa” zakochany nie ma ulgi, którą zmarły znajduje w rozsypaniu się w proch.

Na maturze wiersze te mogą się pojawić w teście historycznoliterackim jako tekst do analizy (bez sprawdzania znajomości treści, Informator CKE, s. 14) albo posłużyć w wypracowaniu jako drugi utwór lub kontekst. Zadania w naszej bazie dotyczą pięciu wierszy, ich kompozycji i środków, a także pojęć marinizmu i konceptu.

Przed maturą

Powtórka z wierszy Morsztyna krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Koncept, Marinizm, Pointa i 6 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Sprawdź, co umiesz

    7 umiejętności do odhaczenia, od „Koncept i pointa” po „„Na zegarek ciekący”: miłość odmierzana piaskiem”.

    Lista umiejętności
  3. 3

    Uważaj na typowe błędy

    5 pułapek, np. „„Do trupa” jest wierszem o śmierci”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  4. 4

    Sprawdź się

    Zadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.

Zakres materiału

Wiersze Morsztyna — co musisz umieć

Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) wymienia w zakresie podstawowym „wybrane wiersze poetów epoki baroku”, bez nazwisk; erotyki Jana Andrzeja Morsztyna są jednym z możliwych wyborów. Cytaty sprawdzone z tekstem w wydaniu Wolnych Lektur.

  1. 1

    Koncept i pointa

    Koncept to pomysł, na którym zbudowany jest cały wiersz: zestawienie rzeczy, które zwykle nic nie łączy, np. zakochanego z trupem albo z piaskiem w klepsydrze. Pointa w ostatnich wersach wyjaśnia ten pomysł i zaskakuje. W zadaniach trzeba nazwać koncept i powiedzieć, jaką prawdę o miłości wyraża pointa.

  2. 2

    „Do trupa”: zakochany i zmarły

    Wiersz zaczyna się od zrównania: „Leżysz zabity i jam też zabity”. Dalej każda cecha zmarłego ma odpowiednik u zakochanego, np. „Ty jawne świece, ja mam płomień skryty”. Przewagę zmarłego pokazuje pointa: trup wkrótce rozsypie się prochem, a zakochany nie może, bo stał się „żywiołem / Wiecznym” swoich ogni. Cierpienie z miłości okazuje się gorsze od śmierci.

  3. 3

    Paralelizm w „Do trupa”

    Cały wiersz opiera się na jednej budowie: najpierw „ty” (zmarły), potem „ja” (zakochany). W części wersów obie połowy mieszczą się w jednym wersie, w innych rozciągają się na dwa kolejne. Ten paralelizm składniowy połączony z antytezą porządkuje porównanie i podkreśla, że zakochany jest jak zmarły, tylko jeszcze czuje ból. Pytanie o budowę tego wiersza często wymaga właśnie nazwania obu środków.

  4. 4

    „Niestatek”: dwa portrety jednej panny

    Pierwsza część porównuje urodę panny do cennych rzeczy: oczy do ognia, włosy do złota, zęby do pereł, usta do koralu. Druga, po kłótni, zamienia te same elementy w odrażające: trąd, szkapią kość, pajęczynę, perzynę. Kolejność jest dokładnie odwrócona, od policzków („jagód”) do oczu. Tytuł oznacza niestałość; zwykle czyta się go tak, że zmienia się nie sama panna, lecz to, jak widzi ją zakochany, zależnie od tego, czy panna dotrzymuje mu zgody.

  5. 5

    „Cuda miłości”: paradoksy i pytania

    Sonet zaczyna się od pytania „Przebóg! Jak żyję, serca już nie mając?”. Zakochany żyje bez serca, płacze wśród ognia i nie gasi go łzami, ucieka od oczu dziewczyny i zarazem się na nie wystawia. Pointa mówi, że kto broni się przed miłością rozumem, ten szybciej wpada w jej sidła. Uwaga: Morsztyn napisał dwa wiersze o tym samym tytule.

  6. 6

    „Do motyla”: śmierć w płomieniu

    Podmiot ostrzega motyla przed świecą, w której „śmierć ozdobna” się żarzy; to paradoksalne połączenie, często nazywane oksymoronem. Motyl ginie, ale podmiot uznaje go za szczęśliwego, bo zginął w objęciach ukochanej świecy. W zakończeniu zakochany chciałby umrzeć tak samo dla swojej ukochanej, „złożywszy pierwej usta z usty”.

Pokaż pozostałe 1
  1. 7

    „Na zegarek ciekący”: miłość odmierzana piaskiem

    W sześciu wersach piasek w klepsydrze okazuje się popiołami Tyrsisa, którego spalił wzrok Jagny. Piasek bez przerwy się przesypuje, więc pointa brzmi: „kto się kocha, ma niepokój wieczny”. Koncept łączy motyw miłości z motywem czasu.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

„Do trupa” jest wierszem o śmierci

✓ Poprawnie

To wiersz o miłości; zmarły służy jako punkt odniesienia dla cierpień zakochanego

Dlaczego: Pointa dotyczy zakochanego, który nie może zaznać spokoju. Pomylenie tematu z motywem prowadzi do błędnej interpretacji.

✗ Błąd

W „Niestatku” zmienia się uroda panny

✓ Poprawnie

Zmienia się ocena zakochanego, zależna od tego, czy panna dotrzymuje mu zgody

Dlaczego: Na tym polega sens tytułu i ironia wiersza. Pytania o tytuł sprawdzają właśnie to rozróżnienie.

✗ Błąd

Morsztyn był tylko tłumaczem Marina

✓ Poprawnie

Przełożył lub sparafrazował wiele jego utworów, ale pisał też własne wiersze i twórczo przetwarzał wzór

Dlaczego: Mrowcewicz nazywa go twórczym kontynuatorem Marina w innym języku, a nie naśladowcą.

✗ Błąd

„Cuda miłości” to jeden wiersz

✓ Poprawnie

Są dwa wiersze o tym tytule: „Przebóg! Jak żyję…” i „Karmię frasunkiem miłość…”

Dlaczego: Cytat z pierwszego wersu pozwala ustalić, o który utwór chodzi w zadaniu.

Pokaż pozostałe 1
✗ Błąd

Erotyki Morsztyna to szczere wyznania jak w liryce romantycznej

✓ Poprawnie

Ważniejsze od wyznania są tu pomysł, zręczność i zaskoczenie czytelnika

Dlaczego: Rozpoznanie gry konwencją jest warunkiem trafnej odpowiedzi na pytanie o barokowy obraz miłości.

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Koncept
Zaskakujący pomysł, na którym opiera się utwór, zwykle zestawienie odległych rzeczy
Marinizm
Styl wzorowany na poezji Giambattisty Marina: koncept, kontrast, efektowna pointa
Pointa
Zaskakujące zakończenie, które wyjaśnia sens wiersza
Paralelizm
Powtarzanie tej samej budowy zdań lub wersów, np. „ty… ja…”
Antyteza
Zestawienie przeciwieństw, np. „jawne świece” i „płomień skryty”
Paradoks
Twierdzenie pozornie sprzeczne, np. życie bez serca
Oksymoron
Połączenie wyrazów o przeciwnym znaczeniu: „śmierć ozdobna”
Pytanie retoryczne
Pytanie, które nie oczekuje odpowiedzi, tylko wzmacnia wypowiedź
Erotyk
Wiersz o miłości między kobietą a mężczyzną

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Wiersze Morsztyna”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

🦋 Wiersze Morsztyna ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Co według pointy wiersza Jana Andrzeja Morsztyna „Niestatek” (Prędzej kto wiatr w wór zamknie…) jest trudniejsze do spełnienia niż wszystkie wyliczone wcześniej niemożliwości?

A odnalezienie szczerego przyjaciela wśród dworzan
B napisanie przez poetę wiersza zawierającego prawdę
C spotkanie kobiety, która byłaby stała w uczuciach
D zachowanie rozumu przez zakochanego mężczyznę
🦋 Wiersze Morsztyna ⚖ Prawda/Fałsz ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 1 pkt

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących wiersza Jana Andrzeja Morsztyna „Do swoich książek” (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?).

Podmiot przewiduje, że zazdrośnik pochwali księgę w oczy, a za plecami się skrzywi.

P F

Podmiot zwraca się do swojego zbioru wierszy, nazywając go lutnią.

P F

Podmiot z entuzjazmem namawia księgę, by jak najszybciej trafiła do drukarni.

P F

Wiersz kończy się zgodą na wydanie księgi połączoną z uwagą, że lepiej było zostać w domu.

P F
🦋 Wiersze Morsztyna ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie Autorskie · PP 2 pkt

Dopasuj tytuł wiersza Morsztyna do sytuacji lirycznej, którą przedstawia.

Do trupa
→
Do motyla
→
Na zegarek ciekący
→
Cuda miłości
→
Niestatek
→
Do wyboru: podmiot opisuje urodę panny inaczej w zgodzie, a inaczej po kłótnipodmiot zadaje sobie pytania o sprzeczności własnego uczuciazakochany porównuje swój stan ze stanem zmarłegopodmiot ostrzega owada lecącego ku płomieniowi świecypodmiot objaśnia, skąd wziął się piasek w klepsydrze
🦋 Wiersze Morsztyna ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt
Jan Andrzej Morsztyn jest autorem zbiorów „Kanikuła” i „(1)”, a utwór „Do trupa” jest (2).
🦋 Wiersze Morsztyna ✎ Otwarte ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Wskaż środek, na którym zbudowana jest składnia wiersza „Do trupa” (powtarzające się ty – ja), i wyjaśnij jego funkcję.

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Przy każdym z pięciu wierszy zapisz w jednym zdaniu jego koncept: co z czym zestawia poeta.

  2. 2

    Przepisz pointy wszystkich pięciu wierszy i dopisz, jaką prawdę o miłości wyraża każda.

  3. 3

    W „Niestatku” ułóż w dwóch kolumnach elementy urody z obu części i sprawdź, w jakiej kolejności się pojawiają.

  4. 4

    W „Do trupa” podkreśl wszystkie pary „ty” i „ja” i nazwij środki, które tworzą.

  5. 5

    Rozwiąż zadania z bazy i wróć do pytań o pointy, a potem o pojęcia marinizmu i konceptu.

Lektury do porównania

Z czym porównać tę lekturę

W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.

FAQ

FAQ — Wiersze Morsztyna

Czy wiersze Morsztyna są obowiązkowe na maturze?
Podstawa programowa wymienia „wybrane wiersze poetów epoki baroku” bez nazwisk, więc erotyki Morsztyna są jednym z możliwych wyborów nauczyciela. Na teście historycznoliterackim mogą się pojawić wyłącznie jako tekst wydrukowany w arkuszu.
Czym jest marinizm?
To styl poezji wzorowany na twórczości Giambattisty Marina. Opiera się na koncepcie, kontrastach i efektownej poincie, a wiersz ma przede wszystkim zaskoczyć czytelnika pomysłem. W Polsce głównym przedstawicielem tego stylu był Jan Andrzej Morsztyn.
Do jakich zagadnień ustnych wiersze Morsztyna mogą być kontekstem?
Przy zagadnieniu „Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?” (do „Lalki”) pokażą miłość, która odbiera rozum i wolność. Przy zagadnieniu „Miłość silniejsza niż śmierć” (do „Mitologii” Parandowskiego) przyda się „Do trupa”, gdzie ogień miłości trwa wtedy, gdy ciało zmarłego rozsypuje się w proch.
Czym erotyki Morsztyna różnią się od sonetów Sępa Szarzyńskiego?
Obaj są zwykle zaliczani do baroku (sonety Sępa powstały ok. 1570-1580, więc u niego to barok wczesny), ale reprezentują różne nurty. Sęp pisał poezję metafizyczną o Bogu, śmierci i zbawieniu. Morsztyn tworzył poezję dworską o miłości zmysłowej, w której liczy się dowcip i zaskoczenie. Łączy ich forma sonetu.
Jak zrobić powtórkę z wierszy Morsztyna przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Przy każdym z pięciu wierszy zapisz w jednym zdaniu jego koncept: co z czym zestawia poeta. 2) Przepisz pointy wszystkich pięciu wierszy i dopisz, jaką prawdę o miłości wyraża każda. 3) W „Niestatku” ułóż w dwóch kolumnach elementy urody z obu części i sprawdź, w jakiej kolejności się pojawiają. Na koniec rozwiąż pełny sprawdzian z wierszy Morsztyna.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Wiersze Morsztyna” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Wiersze Morsztyna do matury 2027

38 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu