Daniel Naborowski
„Krótkość żywota” i „Marność” Daniela Naborowskiego to dwa barokowe wiersze o przemijaniu. Zadania maturalne sprawdzają motyw vanitas, środki stylistyczne, budowę wierszy i wnioski, do których dochodzi podmiot.
Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)
Podstawa wymienia „wybrane wiersze poetów epoki baroku” bez nazwisk; to jeden z możliwych wyborów.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 41.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z wierszy Naborowskiego z odpowiedziami →

Quiz · Wiersze Naborowskiego
36 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z lektury „Wiersze Naborowskiego” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Wprowadzenie
Daniel Naborowski bywa przedstawiany jako zręczny konceptysta, ale badacze cytowani w naszym zbiorze źródeł podważają ten obraz: Krzysztof Mrowcewicz nazywa go poetą klasycyzującym, wyrosłym z tradycji czarnoleskiej, którego ideałem jest jasność. Oba wiersze z naszego zestawu dotyczą tego samego tematu, czyli przemijania, ale dochodzą do różnych wniosków.
„Krótkość żywota” liczy dwanaście wersów i w szybkim tempie dowodzi, że życie jest krótsze od mgnienia oka. „Marność” ma dziesięć krótkich wersów i po stwierdzeniu, że świat jest marny, daje wskazówkę, jak żyć.
Na maturze takie wiersze mogą trafić do testu historycznoliterackiego jako tekst do analizy (bez sprawdzania znajomości treści, Informator CKE, s. 14) albo posłużyć w wypracowaniu jako drugi utwór lub kontekst. Zadania w naszej bazie dotyczą budowy obu wierszy, środków stylistycznych, motywu vanitas i porównania ich pointy.
Przed maturą
7 umiejętności do odhaczenia, od „Upływ czasu w pierwszych wersach” po „Wersyfikacja”.
Lista umiejętności5 pułapek, np. „„Marność” zachęca do beztroskiego używania życia”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyZadania z bazy mają wyjaśnienie po każdej odpowiedzi.
Zakres materiału
Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019, s. 41) wymienia w zakresie podstawowym „wybrane wiersze poetów epoki baroku”, bez nazwisk; wiersze Daniela Naborowskiego są jednym z możliwych wyborów. Cytaty sprawdzone z tekstem w wydaniu Wolnych Lektur.
„Krótkość żywota” zaczyna się od wersu „Godzina za godziną niepojęcie chodzi”: czas płynie bez przerwy i w sposób, którego człowiek nie pojmuje. Drugi wers zestawia trzy pokolenia, przodka, adresata i potomka, w jednym ciągu. Od początku wiersz mówi o następstwie, a nie o trwaniu.
Wers „Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt, żywot ludzki słynie” gromadzi krótkie wyrazy oznaczające rzeczy ulotne i stawia na ich końcu ludzkie życie. Wyliczenie bez spójników przyspiesza rytm i samym brzmieniem pokazuje krótkość, o której mówi.
Według podmiotu po człowieku zostaje tylko imię nieboszczyka („nieboszczyka imienia nabędziesz”). Czas porównany jest do koła, które się nie zatrzymuje, a z którego spada nawet ten, kto liczy na starość. Wiersz nie daje tu pocieszenia, tylko stwierdza fakt.
Podmiot mówi do „nieboże”, czyli do każdego czytelnika: „Wtenczas, kiedy ty myślisz, jużeś był”. Ludzkie istnienie ledwie może być nazwane „czwartą częścią mgnienia”, co jest hiperbolą. Pointa przypomina, że wielu ludzi umiera zaraz po narodzinach albo przed nimi: „wielom była / Kolebka grobem, wielom matka ich mogiła”. Antyteza kolebki i grobu zamyka wiersz.
Pierwsze cztery wersy stwierdzają, że świat „hołduje marności” i że tak będzie zawsze. Kolejne cztery wzywają: „Miłujmy i żartujmy”, ale dodają warunek: „pobożnie, uczciwie”. Ostatni dwuwiersz podaje zasadę nadrzędną, czyli bojaźń Bożą, dzięki której śmierć i strach stają się „fraszką”, drobiazgiem.
Wyrażenie „marna marność” powtarza ten sam rdzeń, co przypomina biblijną „marność nad marnościami” z Księgi Koheleta. Wersy „Miłujmy i żartujmy, / Żartujmy i miłujmy” zamieniają słowa miejscami, tworząc chiazm. Słowo „fraszka” w ostatnim wersie znaczy tu drobiazg, rzecz błahą; kojarzy się z fraszkami Kochanowskiego, w których też pada myśl o błahości ludzkich spraw, ale to skojarzenie czytelnika, a nie udowodnione nawiązanie.
Oba wiersze mają rymy parzyste. „Krótkość żywota” pisana jest długim wersem trzynastozgłoskowym, „Marność” krótkim, siedmiozgłoskowym. Różnica długości wersu idzie w parze z różnicą tonu: pierwszy wiersz rozważa, drugi formułuje zwięzłe zalecenia (to jedno z możliwych odczytań).
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
„Marność” zachęca do beztroskiego używania życia
Wezwanie „Miłujmy i żartujmy” ma warunek: „Lecz pobożnie, uczciwie, / A co czyste właściwie”
Dlaczego: Pominięcie drugiej części wiersza odwraca jego sens. Pytania o postawę podmiotu sprawdzają, czy uwzględnisz to zastrzeżenie.
W „Krótkości żywota” po człowieku zostaje sława
Zostaje tylko imię nieboszczyka; wiersz nie obiecuje sławy ani pocieszenia
Dlaczego: Wniosek wynika z wersu „A żeś był, nieboszczyka imienia nabędziesz” i jest punktem wyjścia do pytania, czy wiersz pociesza.
Ostatnie wersy „Krótkości żywota” mówią o starych ludziach
Mówią o ludziach, dla których kolebka stała się grobem, a matka mogiłą: o śmierci tuż po narodzinach albo przed nimi
Dlaczego: Antyteza kolebki i grobu pokazuje, że życie może się skończyć, zanim się zacznie. To zakończenie wiersza, w którym kruchość życia widać najostrzej.
Oba wiersze kończą się tym samym wnioskiem
„Krótkość żywota” kończy się stwierdzeniem kruchości życia, „Marność” wskazaniem, jak żyć
Dlaczego: Porównanie pointy obu wierszy jest osobnym typem zadania w bazie.
Naborowski to poeta ciemnego, trudnego stylu
Według Mrowcewicza jest poetą klasycyzującym, któremu przyświeca ideał jasności i który wyrasta z tradycji czarnoleskiej, choć jego retoryka bywa też gęsta i manierystyczna
Dlaczego: Krótkie, przejrzyste zdania tych dwóch wierszy łatwiej opisać, gdy nie przykłada się do nich schematu barokowej zawiłości.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Przykłady z bazy
Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.
Według podmiotu czas niszczy tylko dzieła ludzi, a przyroda pozostaje mu niepodległa.
P FAnafora „Z czasem” podkreśla, że czasowi podlega wszystko na świecie.
P FW zakończeniu podmiot przeciwstawia przemijaniu swoją miłość do Anny.
P FDaniel Naborowski, Do Anny (fragmenty) Z czasem wszytko przemija, z czasem bieżą lata, Z czasem państw koniec idzie, z czasem tego świata. (…) Z czasem noc dniowi, dzień zaś nocy ustępuje, Czasowi zgoła wszytko na świecie hołduje. Szczera miłość ku tobie, Anno, me kochanie, Wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie.
Jak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
Przeczytaj oba wiersze na głos i policz wersy; zapamiętaj, że jeden ma ich dwanaście, a drugi dziesięć.
Podziel „Marność” na trzy części i do każdej dopisz jedno zdanie o tym, co wnosi.
Z „Krótkości żywota” wypisz wyliczenie, apostrofę, hiperbolę i antytezę, każdą z funkcją.
Napisz cztery zdania porównania obu wierszy: wspólny temat, różne zakończenia.
Rozwiąż zadania z bazy i wróć do pytań o pointę i o postawę, którą zaleca podmiot.
Lektury do porównania
W wypracowaniu i na maturze ustnej odwołujesz się do kilku tekstów naraz. Te lektury mają wspólny motyw albo problem, a każda ma własną stronę z zadaniami.
FAQ
Wiedza z działu „Wiersze Naborowskiego” przyda Ci się też tutaj:
36 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).