📖 Lektura
📚 Współczesność PP+PR 80 zadań w katalogu
🎯 4–12 pkt na maturze
Medaliony — zadania maturalne
Zofia Nałkowska
„Medaliony” — Zofia Nałkowska, współczesność. Zadania maturalne z tej lektury: pytania zamknięte, otwarte, dopasowania i tematy wypracowań.
Zadania sprawdzają znajomość treści „Medaliony”: przebieg wydarzeń, postacie, najważniejsze sceny i problematykę utworu, a także umiejętność odwołania się do lektury w wypracowaniu.
Trzy losowe pytania z naszej bazy dla tego tematu — kliknij i sprawdź.
📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY
Sprawdzian z lektury „Medaliony”: co musisz mieć w głowie
Na sprawdzianie z „Medalionów” nauczyciel pyta, ile opowiadań ma zbiór i jak się nazywają, co preparator odpowiedział na pytanie, czy wiedział, że robienie mydła z ludzkiego tłuszczu jest przestępstwem, jak koledzy Spannera tłumaczyli jego działalność, kto zastrzelił kobietę przy torze kolejowym, po co Dwojra Zielona chciała przeżyć i gdzie pada zdanie „Ludzie ludziom zgotowali ten los”. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do opowiadania, sprawdzone cytaty i pytania z naszego banku, którymi możesz się przetestować.
Jak zbudowane są „Medaliony”
Osiem opowiadań
W kolejności zbioru: „Profesor Spanner” (części 1–3), „Dno”, „Kobieta cmentarna”, „Przy torze kolejowym”, „Dwojra Zielona”, „Wiza”, „Człowiek jest mocny”, „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”. Pod ostatnim tekstem stoi data: „Wiosna — lato 1945 r.”. Opowiadania są krótkie i nie mają wspólnej fabuły; łączy je temat zbrodni i sytuacja świadka.
Kto opowiada
Narratorka należy do Komisji, mówi w pierwszej osobie liczby mnogiej („Tego rana byliśmy tam po raz drugi”). Bohaterowie „Dna” i „Wizy” zwracają się do niej „proszę pani”. Najwięcej miejsca zajmują słowa świadków: zeznanie przed Komisją, monolog, relacja z drugiej ręki. Komentarz ogranicza się do pojedynczych zdań, np. „Z tych rozważań nie wynika żadna pewność” albo „Jest widoczne, że wiele przemilcza”.
Komisja w tekście
W „Profesorze Spannerze” preparator zeznaje „Przed Komisją”, a narratorka wylicza obecnych: „członkowie Komisji, miejscowe władze, sądownicy”. W „Człowieku jest mocny” dwie kobiety pytają, czy Komisja przyspieszy ekshumację. Pełna nazwa pada tylko raz, w ostatnim opowiadaniu: przed Komisją Badania Zbrodni Niemieckich przesunął się szereg byłych więźniów.
Czas i miejsca
Teraźniejszość opowiadań to wiosna i lato 1945 roku: w „Profesorze Spannerze” dzień jest „pogodny, majowy”, a Gdańsk „pełen Niemców”. Relacje sięgają lat 1939–1945. Miejsca: Instytut Anatomiczny we Wrzeszczu pod Gdańskiem, Pawiak i Ravensbrück („Dno”), cmentarz pod murem getta („Kobieta cmentarna”), Janów Podlaski, Międzyrzec, Majdanek, Skarżysko-Kamienna i Częstochowa („Dwojra Zielona”), pałac w Chełmnie i Las Rzuchowski („Człowiek jest mocny”), Oświęcim („Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”).
Gatunek na tekście
Literatura faktu: krótkie opowiadania o charakterze reportażu. Każde ma inną formę. „Profesor Spanner” to oględziny miejsca i protokół przesłuchania z pytaniami i odpowiedziami. „Dno”, „Dwojra Zielona” i „Wiza” to monologi ocalałych kobiet. „Przy torze kolejowym” to relacja „człowieka, który to widział”. „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu” to esej, który uogólnia to, co pokazały wcześniejsze opowiadania.
Tytuł
Medalion to owalny portret, także na nagrobku. Słowo pada w „Kobiecie cmentarnej”: gdy na cmentarz spadały pociski, „medaliony potłuczone leżały wzdłuż alei”. Szkolna interpretacja: każde opowiadanie to taki portret jednej osoby, utrwalony w kilku rysach, bez pełnej biografii.
Kontekst powstania (spoza tekstu)
Zofia Nałkowska po wojnie należała do Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce i uczestniczyła w jej przesłuchaniach i oględzinach. „Medaliony” wyszły w 1946 roku. W szkolnych wydaniach zdanie „Ludzie ludziom zgotowali ten los” stoi na początku jako motto zbioru; w wydaniu Wolnych Lektur go tam nie ma, pada w ostatnim opowiadaniu.
Chronologia: 12 kroków po opowiadaniach
Tytuł opowiadania w kolejności zbioru (wydanie Wolnych Lektur); w „Profesorze Spannerze” także numer części. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
1
„Profesor Spanner”, cz. 1
Maj, druga wizyta w Instytucie Anatomicznym, tym razem z dwoma starszymi profesorami, „kolegami” Spannera. W piwnicy leżą w basenach ciała: Instytutowi wystarczyłoby czternaście, jest ich trzysta pięćdziesiąt. Wśród nich „marynarz” bez głowy z tatuażem statku i napisem „Bóg z nami”. W czerwonym domku z cegły: kotły, spreparowana skóra ludzka i na stole kawałki mydła z foremkami.
2
„Profesor Spanner”, cz. 2
Przed Komisją zeznaje młody preparator, gdańszczanin. Budynek wykończono w 1943 roku jako Palarnię, w 1944 Spanner kazał studentom odkładać tłuszcz z trupów, a potem wyrabiano z niego mydło według „receptu” wiszącego na ścianie. Opowiada, skąd przywożono ciała, o poświęceniu gilotyny w gdańskim więzieniu i o tym, że Spanner wyjechał w styczniu 1945 roku.
3
„Profesor Spanner”, cz. 3
Po południu przesłuchanie obu profesorów, każdego osobno. Obaj twierdzą, że o fabryce mydła nic nie wiedzieli, a Spanner był „powagą naukową” i należał do partii. Na pytanie, czy mogli go podejrzewać, jeden mówi o rozkazie i partyjnej dyscyplinie, drugi o braku tłuszczów w Niemczech.
4
„Dno”
Siwa, zmęczona kobieta szuka syna i córki. Z córką spędziła dwa miesiące na Pawiaku, gdzie bito ją gumową pałką, trzy tygodnie w Ravensbrück, potem pracowała w fabryce amunicji. Mówi o bunkrach, głodzie, esmankach i o transporcie z Pawiaka: siedem dni w zaplombowanym wagonie, sto kobiet na stojąco.
5
„Kobieta cmentarna”
Cmentarz pod murem getta. Kobieta, która dba o groby, opowiada o zmarłej w białej sukni i jej mężu, a o zniszczonych nagrobkach mówi: „Nie umrą przecież drugi raz”. Później, zmieniona, opowiada, co słychać zza muru: pożary, skoki z okien. Współczuje, ale powtarza, że Żydzi „nas nienawidzą gorzej niż Niemców”.
6
„Przy torze kolejowym”
Relacja świadka. Więźniowie wyłamują deski z podłogi wagonu i wyskakują; młoda kobieta zostaje ranna w kolano, jej mąż ginie. Cały dzień leży przy torze wśród gapiów. Nikt nie zabiera jej do szpitala. O zmierzchu młody człowiek bierze od policjanta rewolwer i ją zastrzeliwuje.
7
„Dwojra Zielona”
Trzydziestopięcioletnia kobieta z czarną przepaską na oku rozmawia z narratorką w pustym mieszkaniu na Pradze, które sprząta. Opowiada o mężu zabitym w Małaszewiczach, ukrywaniu się na strychu w Międzyrzecu, utracie oka 1 stycznia 1943 roku, Majdanku, fabryce amunicji w Skarżysku-Kamiennej i wyzwoleniu w Częstochowie.
8
„Wiza”
Młoda kobieta o kulach, w obozowym chałacie, przychodzi z wizytą do pokoju hotelowego. Opowiada o gnieździe myszy w ziemniaku i o „wizie”: łące pod lasem, na której więźniarki stały cały dzień bez jedzenia. Greczynki śpiewają tam hymn. Nazajutrz jest selekcja, a łąka jest pusta.
9
„Człowiek jest mocny”
Ruiny pałacu w Chełmnie, gdzie ludzi wprowadzano do rzekomego „Zakładu Kąpielowego”, a potem do auta gazowego. Michał P. opowiada: sam zaprowadził rodzinę do samochodu, w styczniu 1942 roku trafił do piwnicy pałacu, potem do kopania grobów w Lesie Rzuchowskim. Rozpoznaje zwłoki żony i dzieci, później ucieka z samochodu.
10
„Człowiek jest mocny”, zakończenie
Przed odjazdem Komisja jest w Lesie Rzuchowskim. Na polanie widać pasy słabiej zarosłej trawy nad grobami i miejsce po krematoriach. Dwie miejscowe kobiety, matka i żona rozstrzelanego, pytają, czy Komisja nie mogłaby przyspieszyć ekshumacji.
11
„Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”, cz. eseistyczna
Uogólnienie: obozy jako zorganizowane przedsiębiorstwo, które zabijało i zarabiało na pracy więźniów oraz majątku zmarłych (kości na nawóz, tłuszcz na mydło, włosy na materace). Wniosek: „Ludzie ludziom zgotowali ten los”. Świadkowie przed Komisją: lekarze, którzy ratowali więźniów, i opisy oprawców z zeznań posła Mayera.
12
„Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”, zakończenie
Dzieci w Oświęcimiu wiedziały, że mają umrzeć: przy selekcji prostowały się pod prętem na wysokości metra i dwudziestu centymetrów. Dwaj chłopcy uciekają z samochodu i ukrywa ich lekarz. Ostatnia scena zbioru: doktor Epstein pyta dwoje małych dzieci, co robią.
Kto jest kim
Narratorka
Członkini Komisji, która ogląda miejsca zbrodni i przesłuchuje świadków. Prawie nie ocenia; zapisuje słowa, gesty i to, czego świadek nie mówi.
Profesor Spanner
Nieobecny w tekście kierownik Instytutu Anatomicznego, autor książki o anatomii. Według preparatora „był cywil, ale zgłosił się do SS jako lekarz”; według kolegów człowiek „najwyżej czterdziestoletni”, członek partii. Wyjechał w styczniu 1945 roku.
Preparator (gdańszczanin)
Młody, chudy i blady więzień z maturą, dawny harcerz. Przy produkcji mydła pracował z polecenia Spannera. Zeznaje gorliwie i dokładnie, nie widząc w tym zbrodni; w domu matka prała tym mydłem.
Von Bergen, Wohlmann, Koitek
Ludzie Spannera z zeznania: starszy preparator von Bergen przywoził trupy nocą, doktor Wohlmann był zastępcą Spannera, asystentka Koitek przywiozła ze wsi i wypisała „recept” na mydło.
Dwaj profesorowie
Starsi lekarze, „koledzy” Spannera. Wysoki i siwy mógł przypuścić zbrodnię, „gdybym wiedział, że taki otrzymał rozkaz”; tęgi i dobroduszny tłumaczy ją brakiem tłuszczów i dobrem państwa.
Bohaterka „Dna”
Siwa, zmęczona matka, która nie wie, co stało się z synem, córką i mężem. Na Pawiaku, bita, nic nie powiedziała. Chce od ludzi tylko życzliwości.
Kobieta cmentarna
Opiekunka grobów, łagodna i spokojna, dopóki nie zaczyna słyszeć tego, co dzieje się za murem getta. Płacze nad ofiarami, a jednocześnie wierzy, że Żydzi, gdy Niemcy przegrają, „nas wszystkich wymordują”.
Kobieta przy torze
Młoda kobieta z kręconymi, kruczymi włosami, która uciekła z pociągu. Ranna w kolano, prosi o weronal, potem o zastrzelenie. Jej mąż zginął pod lasem.
Młody człowiek przy torze
„Małomiasteczkowy frant”, który przynosi rannej wódkę i papierosy i zostaje przy niej do zmierzchu. Bierze od policjanta rewolwer i ją zastrzeliwuje.
Stara wieśniaczka i policjanci
Wieśniaczka potajemnie przynosi rannej mleko i chleb i odchodzi, zasłaniając twarz. Dwaj policjanci nie chcą jej zabrać ani sami zastrzelić.
Dwojra Zielona
Ma trzydzieści pięć lat, nie ma oka ani zębów. Nazwisko Zielona zapisano jej po ojcu, mąż nazywał się Rajszer i był szewcem. Przeżyła Majdanek i Skarżysko, bo chciała dać świadectwo.
Bohaterka „Wizy”
Młoda kobieta o kulach, z krótko obciętymi włosami, w obozowym chałacie. Przeszła na katolicyzm na początku wojny, w obozie była jako Polka. Mówi o innych, nie o sobie; gdy ją bito, modliła się, „żeby nie czuć nienawiści”.
Michał P.
Młody, wielki Żyd atletycznej budowy z Ugaju. Kopał groby w Lesie Rzuchowskim, rozpoznał zwłoki żony i dwojga dzieci, uciekł z samochodu.
Świadkowie z Oświęcimia
Doktor Mansfeld z Budapesztu (przeżył, bo nie wierzył w ocalenie), doktor Grabczyński z Krakowa (zamienił blok nr 22 w szpital), poseł Mayer (zeznania o oprawcach), profesor Fischer z Pragi (sadyzm nie zmniejsza odpowiedzialności), doktor Epstein z Pragi.
August Glass
Według zeznań Mayera „Największym zbrodniarzem w obozie” oświęcimskim: bił więźniów w nerki tak, by nie zostawić śladów.
Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu
Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.
„Profesor Spanner”, cz. 2
„Tego nikt nie powiedział” i fioletowa zasłona
Preparator opowiada o poświęceniu gilotyny: za fioletową zasłoną był drugi pokój i prokurator. Gdy tłumaczy, dlaczego produkcja mydła była sekretem, narratorka wraca do tego obrazu. Chwilę później ktoś pyta, czy nikt mu nie powiedział, że robienie mydła z ludzkiego tłuszczu jest przestępstwem. Odpowiada „z zupełną szczerością”: „Tego nikt nie powiedział”.
Mogło się zdawać, że i tu rozwieszona jest między nami a nim jakaś „fioletowa zasłona”. Nie było na niego sposobu.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o fioletową zasłonę i o odpowiedź preparatora to najczęstsze zadania z „Profesora Spannera”: dosłowna zasłona w więzieniu staje się barierą między Komisją a człowiekiem, który nie widzi zła.
„Profesor Spanner”, cz. 3
Profesorowie: rozkaz i brak tłuszczów
Dwaj profesorowie siedzą w czarnych paltach, z kapeluszami na kolanach, mówią „roztropnie i z ostrożnością”. Wysoki mógł przypuścić zbrodnię, gdyby Spanner dostał rozkaz, bo był karnym członkiem partii. Tęgi wyjaśnia ją potrzebami gospodarki.
— Owszem, mogłem to przypuścić. Z tego mianowicie powodu, że Niemcy przeżywały wówczas wielki brak tłuszczów. Więc wzgląd na stan ekonomiczny kraju, na dobro państwa, mógł go do tego skłonić.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: To gotowy przykład na pytanie o postawę wykształconych świadków: żaden z profesorów nie mówi, że to zbrodnia, obaj szukają dla niej uzasadnienia.
„Dno”
Wagon z Pawiaka do Ravensbrück
Kobiety jadą siedem dni w zaplombowanym wagonie bydlęcym, na stojąco. Na bocznym torze niemiecki oficer z pociągu z rannymi doprowadza do otwarcia wagonu, na widok kobiet się przeraża i każe przynieść im wody. W wagonach mężczyzn są uduszeni. Kilka kobiet traci zmysły; w Ravensbrück zostają rozstrzelane.
Widzi pani, widzi pani! Nawet Niemiec, i to się przeląkł, jak nas zobaczył. Cóż to dziwnego, że one nie mogły wytrzymać.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciele pytają o znaczenie tytułu: „dno” to granica, do której doprowadzono ludzi, i sama bohaterka pokazuje ją oczami obcego człowieka.
„Kobieta cmentarna”
„Ale jesteśmy po tej stronie muru”
Kobieta cmentarna słyszy zza muru getta strzały, krzyki i odgłosy ciał spadających z okien. Płacze, a jednocześnie powtarza, że Żydzi chcą wymordować Polaków. Opowiadanie kończy refleksja narratorki o rzeczywistości znanej tylko we fragmentach.
Rzeczywistość jest do zniesienia, gdyż jest niecała wiadoma. Dociera do nas w ułamkach zdarzeń, w strzępach relacji. Wiemy o spokojnych pochodach ludzi idących bez sprzeciwu na śmierć. O skokach w płomienie, o skokach w przepaść. Ale jesteśmy po tej stronie muru.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Zdanie o rzeczywistości „do wytrzymania” pada w tym opowiadaniu dwa razy, w dwóch wersjach, i jest podstawą pytań o postawę świadka i o to, czym jest wiedza o zbrodni.
„Przy torze kolejowym”
Kto zastrzelił kobietę przy torze
Ranna kobieta leży przy torze cały dzień. Ludzie podchodzą i odchodzą, bo za pomoc grozi śmierć. Młody człowiek nie kupuje jej weronalu, ale przynosi wódkę i papierosy. O zmierzchu policjanci się wahają, a on mówi „No to dawaj pan mnie…”, bierze rewolwer i strzela.
— Ale dlaczego on do niej strzelił, to nie jest jasne — mówił opowiadający. — Tego nie mogę zrozumieć. Właśnie o nim można było myśleć, że mu jej żal…
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Najczęstsze pytania z tego opowiadania: kto strzelił, dlaczego nikt nie pomógł i czy strzał był litością czy okrucieństwem. Tekst nie rozstrzyga, a świadek przyznaje, że tego nie rozumie.
„Dwojra Zielona”
Po co Dwojra chciała żyć
Dwojra straciła oko, gdy 1 stycznia 1943 roku wyskoczyła przez okno podczas „zabawy” Niemców w Sylwestra. Nie ma męża ani rodziny, jest głodna i ranna, a mimo to chce żyć. Poufnie wyjaśnia narratorce dlaczego.
Dlaczego? To pani powiem: po to, żeby powiedzieć wszystko tak, jak pani teraz mówię. Niech świat o tym wie, co oni robili.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o motywację Dwojry pada niemal zawsze i łączy się z tematem świadectwa: ona przeżyła po to, by opowiedzieć, a zbiór jest zapisem takich opowieści.
„Wiza”
Greczynki na wizie
Przez cały tydzień więźniarki stoją na łące pod lasem, ściśnięte dla ciepła. W słoneczne południe Greczynki, najsłabsze ze wszystkich, śpiewają po hebrajsku żydowski hymn, „głośno i mocno, jakby były zdrowe”. Bohaterka mówi, że to była „siła tęsknoty i pragnienia”. Następnego dnia jest selekcja.
Na drugi dzień była selekcja. Przyszłam na wizę i wiza była pusta.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Sprawdziany pytają, co znaczy słowo „wiza”, i o ten śpiew jako ostatni przejaw godności. Ostatnie zdanie opowiadania mówi o selekcji bez jednego słowa komentarza.
„Człowiek jest mocny”
Skąd tytuł „Człowiek jest mocny”
Michał P. kopie groby w Lesie Rzuchowskim. Z trzeciego samochodu tego dnia wyrzucają zwłoki jego żony i dzieci, siedmioletniego chłopca i czteroletniej dziewczynki. Kładzie się na ciele żony i prosi, by go zastrzelono.
Nie chcieli mnie zastrzelić. Niemiec powiedział: „Człowiek jest mocny, może jeszcze dobrze popracować”. I bił mnie drągiem, dopóki nie wstałem.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Tytuł opowiadania to słowa Niemca, który nie pozwala człowiekowi umrzeć, bo może jeszcze pracować. Nauczyciele pytają, kto je wypowiada i w jakiej sytuacji.
„Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”
„Ludzie ludziom zgotowali ten los”
Narratorka opisuje obozy jako przedsiębiorstwo o dwóch celach: politycznym (wyludnienie terenów) i ekonomicznym (praca więźniów i mienie zmarłych). Podsumowuje to zdaniem, które w szkolnych wydaniach jest mottem całego zbioru, i pyta: „Jacyż byli ci ludzie?”.
Tak zamyślona i zrealizowana impreza była dziełem ludzi. Oni byli jej wykonawcami i jej przedmiotem. Ludzie ludziom zgotowali ten los.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: To najczęściej cytowane zdanie „Medalionów”. Trzeba wiedzieć, że mówi o sprawcach i ofiarach zarazem: zbrodnia była dziełem ludzi, a nie żywiołu.
„Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”, zakończenie
Zabawa dzieci na obozowej drodze
Ostatnia scena zbioru. Doktor Epstein, profesor z Pragi, widzi w letni poranek dwoje małych dzieci, które przesuwają patyczki po piasku, i pyta, co robią.
— My się bawimy w palenie Żydów.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o puentę zbioru: dzieci włączyły obóz do zabawy, co pokazuje, jak zbrodnia stała się codziennością. Tu kończą się „Medaliony”.
Liczby, które trzeba pamiętać
8 opowiadań
Od „Profesora Spannera” do „Dorosłych i dzieci w Oświęcimiu”; pod ostatnim data „Wiosna — lato 1945 r.”.
14 i 350
Instytutowi Anatomicznemu wystarczyłby zapas czternastu trupów, a w piwnicy było ich trzysta pięćdziesiąt („Profesor Spanner”, cz. 1).
1943 / 1944 / 1945
Palarnię wykończono w 1943 roku, w 1944 Spanner kazał studentom odkładać tłuszcz, w styczniu 1945 roku wyjechał i nie wrócił („Profesor Spanner”, cz. 2).
7 dni, 100 kobiet w wagonie
Transport z Pawiaka do Ravensbrück w „Dnie”; w transporcie było tysiąc pięćset kobiet. W Ravensbrück bohaterka była trzy tygodnie, w fabryce pracowała dwanaście godzin dziennie.
35 lat, 1 stycznia 1943
Wiek Dwojry Zielonej i dzień, w którym straciła oko; tego dnia Niemcy zastrzelili sześćdziesiąt pięć osób. W Skarżysku pracowała trzynaście miesięcy.
10 dni, 13 transportów
Tyle dni Michał P. pracował w Lesie Rzuchowskim; dziennie przyjeżdżało trzynaście samochodów, każdy z maksymalnie dziewięćdziesięcioma osobami. Jego syn miał siedem lat, córka cztery.
1,20 m i ok. 600 dzieci
Wysokość pręta, pod którym przechodziły dzieci przy selekcji, i liczba dzieci zamkniętych w bloku przed zagazowaniem („Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”).
Jak wyglądają pytania: 80 zadań z „Medalionów” w banku
26 zamkniętych, 10 otwartych (w tym krótkie notatki syntetyczne), 9 wielokrotnego wyboru, 2 z lukami, 1 dopasowanie i 2 rozprawki. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.
Fakty i opowiadania
Krótkie, zamknięte: tytuły, liczba opowiadań, kto w którym występuje. Na sprawdzianach klasowych to zwykle pierwsza część.
•Ile opowiadań zawiera zbiór „Medaliony”?
•Które opowiadania wchodzą w skład „Medalionów”?
•Czym zajmował się profesor Spanner w Instytucie Anatomicznym?
•Co to jest „wiza” w opowiadaniu o tym tytule?
•W jaki sposób Dwojra Zielona zdobywała jedzenie w Skarżysku-Kamiennej?
Świadkowie i ich słowa
Kto co powiedział i jak się tłumaczył. Tu łatwo pomylić dwóch profesorów, preparatora i bohaterki trzech monologów.
•W opowiadaniu „Profesor Spanner” preparator zeznaje przed Komisją. Co mówi, zapytany, czy ktoś powiedział mu, że produkcja mydła z ludzkiego tłuszczu jest przestępstwem?
•Jak jeden z profesorów-kolegów Spannera tłumaczy, dlaczego mógł przypuścić, że Spanner produkuje mydło z ciał ludzkich?
•Dlaczego Dwojra Zielona chciała przeżyć wojnę?
•Które stwierdzenia o Michale P. z opowiadania „Człowiek jest mocny” są prawdziwe?
•Połącz opowiadania z ich bohaterkami/bohaterami:
Sceny
Pytania o przebieg konkretnego zdarzenia: co się stało i co z tego wynika.
•Co się dzieje z ranną kobietą w opowiadaniu „Przy torze kolejowym”?
•Opisz, jak wyglądała ucieczka z pociągu w opowiadaniu „Przy torze kolejowym”.
•Co robi kobieta cmentarna, gdy opowiada o zagładzie getta?
•W opowiadaniu „Wiza” bohaterka opowiada o myszach znalezionych w ziemniaku. Co ta historia mówi o jej stanie psychicznym?
•Co zrobiły dzieci w Oświęcimiu, przeznaczone do komory gazowej, gdy dowiedziały się o swoim losie?
Interpretacja i forma
Tytuł, symbole, sposób opowiadania. Wymaga własnego zdania i dowodu z tekstu.
•Jaką rolę pełni „fioletowa zasłona” w opowiadaniu „Profesor Spanner”?
•Wyjaśnij znaczenie tytułu zbioru „Medaliony”. Skąd pochodzi to słowo w kontekście utworu?
•Dlaczego Nałkowska minimalizuje komentarz autorski w „Medalionach”, pozwalając mówić samym bohaterom?
•Jaką funkcję pełni opis przyrody w opowiadaniu „Kobieta cmentarna”?
•Jakie zachowanie ludzi wobec rannej kobiety w „Przy torze kolejowym” ujawnia o kondycji moralnej społeczeństwa?
10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Tematy rozprawek z „Medalionów”
„Ludzie ludziom zgotowali ten los” — jak Nałkowska w „Medalionach” ukazuje wizerunek ofiary i kata? Rozważ na podstawie wybranych opowiadań.
W „Kobiecie cmentarnej” Nałkowska pisze: „Rzeczywistość jest do wytrzymania, gdyż niecała dana jest w doświadczeniu”. Rozważ, jak literatura świadectwa (Nałkowska, Borowski, Krall lub inni autorzy) próbuje przełamać tę fragmentaryczność i oddać pełnię doświadczenia Zagłady.
📋 PRZYKŁADY Z BAZY
Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Medaliony"
Poniżej 4 prawdziwych zadań z bazy — różne typy, różne poziomy trudności. Każde ma rozwiązanie i wyjaśnienie.
Porównaj zachowanie starej wieśniaczki z zachowaniem pozostałych gapiów w opowiadaniu „Przy torze kolejowym”. Co to porównanie mówi o możliwościach pomocy w czasie terroru?
Ile opowiadań mają „Medaliony” i w jakiej kolejności?
Osiem: „Profesor Spanner”, „Dno”, „Kobieta cmentarna”, „Przy torze kolejowym”, „Dwojra Zielona”, „Wiza”, „Człowiek jest mocny” i „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”. „Proszę państwa do gazu” to opowiadanie Tadeusza Borowskiego, nie Nałkowskiej.
Gdzie pada zdanie „Ludzie ludziom zgotowali ten los”?
W tekście w ostatnim opowiadaniu, „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”, po opisie obozów jako przedsiębiorstwa: „Tak zamyślona i zrealizowana impreza była dziełem ludzi. Oni byli jej wykonawcami i jej przedmiotem.” W szkolnych wydaniach to samo zdanie stoi na początku jako motto zbioru i tak zwykle pada w pytaniu.
Kto zastrzelił kobietę w opowiadaniu „Przy torze kolejowym”?
Nie policjant, tylko młody człowiek, „małomiasteczkowy frant”, który przez cały dzień był przy rannej, przyniósł jej wódkę i papierosy. Policjanci wahali się; on powiedział „No to dawaj pan mnie…” i wziął rewolwer. Świadek, który to opowiada, nie rozumie dlaczego.
Kto opowiada w „Medalionach”?
Narratorka, członkini Komisji, która ogląda miejsca zbrodni i słucha świadków. Sama mówi mało; większość tekstu to słowa świadków: zeznanie preparatora i profesorów, monologi bohaterek „Dna”, „Dwojry Zielonej” i „Wizy”, relacja Michała P. Stąd określenia „reportaż” i „literatura faktu”.
Jak przećwiczyć „Medaliony” przed sprawdzianem?
Zacznij sesję z samych „Medalionów”: 10 pytań losowanych z 50 w banku, od zamkniętych o tytuły i bohaterów po otwarte o fioletową zasłonę, postawę świadka i znaczenie tytułu. Otwarte sprawdza AI i pokazuje, czego zabrakło w odpowiedzi. Dwie, trzy sesje wystarczą, żeby wiedzieć, które opowiadania mylisz.
Używamy plików cookies i podobnych technologii do analizy ruchu,
personalizacji treści i marketingu. Niektóre są niezbędne do
działania serwisu. Możesz zaakceptować wszystkie, odrzucić
opcjonalne lub dostosować zgody.
Polityka prywatności
·
Polityka cookies
Ustawienia prywatności
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz
zmienić w dowolnym momencie.
Niezbędne
Zawsze aktywne
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie,
koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie
działa.
Analityka
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga
nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są
faktycznie używane.
Marketing
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu
możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój
darmowej wersji.