Język polski · do druku · z kluczem
Karta pracy: środki stylistyczne
Dziesięć zadań na rozpoznawanie i definiowanie środków stylistycznych — od metafory, porównania i epitetu po oksymoron, chiazm i paronomazję. Przydaje się przed analizą wiersza i przed częścią testową matury z polskiego.
Każde zadanie ma w kluczu krótkie wyjaśnienie z przykładem, więc uczniowie mogą sprawdzić się sami.
10 zadań, klucz z wyjaśnieniami na osobnej stronie. Gotowy PDF: karta + klucz na końcu.
Język polski · karta pracy
Środki stylistyczne
Imię i nazwisko:Klasa:Data:
W zadaniach z odpowiedziami A–D zakreśl jedną poprawną odpowiedź. W zadaniach „prawda/fałsz” zakreśl P albo F przy każdym zdaniu.
- 1.W którym zdaniu jest metafora?
- AJego serce jest z kamienia
- BDzieci biegają po placu
- CSłońce świeci jasno
- DKot śpi na kanapie
- 2.Co to jest enumeracja?
- APorównanie
- BPowtórzenie
- CWyliczenie
- DPrzeciwstawienie
- 3.Co to jest epitet?
- AOkreślenie podkreślające cechę
- BPorównanie dwóch zjawisk
- CPowtórzenie wyrazu
- DPytanie retoryczne
- 4.W którym zdaniu występuje porównanie?
- AŚnieg pada
- BŚnieg pokrył ziemię
- CByła biała jak śnieg
- DZimą jest śnieg
- 5.W którym wyrażeniu występuje metafora?
- Aiść szybko
- Bbardzo wesoły
- Cgłośny jak dzwon
- Dmorze łez
- 6.Co to jest tautologia?
- APowtórzenie tej samej myśli
- BWyliczenie kolejnych elementów
- CPrzeciwstawienie dwóch myśli
- DPorównanie dwóch różnych rzeczy
- 7.Co to jest chiazm?
- APowtórzenie słów na początku
- BWyliczenie elementów w szeregu
- COdwrócenie szyku w symetrii
- DPorównanie dwóch zjawisk
- 8.Co to jest hiperbola?
- APomniejszenie
- BWyolbrzymienie
- CPorównanie
- DPrzeciwstawienie
- 9.Co to jest paronomazja?
- AZestawienie słów przeciwstawnych
- BPowtórzenie tego samego słowa
- CPorównanie z użyciem „jak”
- DGra słów podobnie brzmiących
- 10.W którym wyrażeniu występuje oksymoron?
- Ażywa śmierć
- Bbiały śnieg
- Czimna woda
- Dgorąca kawa
Karta pracy: matury-online.pl/karta-pracy/srodki-stylistyczne · zadania z banku Matury Online · własną kartę ułożysz na matury-online.pl/dla-korepetytorow
Klucz odpowiedzi — Środki stylistyczne
- 1. A — Metafora to przenośnia - serce nie jest dosłownie z kamienia
- 2. C — Enumeracja pochodzi od łacińskiego słowa „enumeratio”, czyli właśnie wyliczenie – jest to figura retoryczna polegająca na szeregowaniu kolejnych elementów, pojęć lub cech w celu wzmocnienia wypowiedzi. Najczęściej mylona jest z anaforą lub po prostu z powtórzeniem (opcja B), które oznacza wielokrotne użycie tego samego słowa lub zwrotu, a nie porządkowanie różnych elementów w ciąg.
- 3. A — Epitet to środek stylistyczny polegający na użyciu określenia (najczęściej przymiotnika lub przydawki) uwydatniającego jakąś cechę osoby, przedmiotu lub zjawiska, np. „złote słońce” czy „śmiertelna cisza”. Najczęściej mylona jest opcja B, czyli porównanie, które jest odrębnym środkiem stylistycznym — zestawia dwa zjawiska za pomocą słów „jak”, „niby”, „niczym”, co jest zupełnie inną operacją językową niż samo określenie cechy.
- 4. C — Porównanie to figura stylistyczna, w której zestawiamy dwa elementy za pomocą słów takich jak „jak”, „jakby”, „niby” — w zdaniu C słowo „jak” wskazuje właśnie na takie zestawienie („była biała jak śnieg”). Pozostałe zdania zawierają jedynie proste stwierdzenia o śniegu, bez odnoszenia go do czegoś innego w celu zobrazowania cechy.
- 5. D — Metafora to przenośnia, w której zestawia się dwa pojęcia bez użycia słów porównujących, tworząc nowe, obrazowe znaczenie — „morze łez” nie opisuje dosłownie oceanu wody, lecz przenośnie ogromny smutek i płacz. Najczęściej mylona opcja C to porównanie, ponieważ zawiera słowo „jak”, które wprost zestawia dwa elementy, zamiast tworzyć między nimi przenośne połączenie.
- 6. A — Tautologia to figura stylistyczna polegająca na powtórzeniu tej samej treści innymi słowami, co sprawia, że wypowiedź nie wnosi nowej informacji, np. „masło maślane”. Najczęściej mylona jest z wyliczeniem (B), które polega na wymienianiu kolejnych elementów i faktycznie wzbogaca treść, a nie ją powiela.
- 7. C — Chiazm to figura retoryczna polegająca na skrzyżowanym, odwróconym układzie elementów w dwóch równoległych częściach zdania lub tekstu – schemat AB BA, np. „Żyję, żeby jeść – nie jem, żeby żyć”. Nazwa pochodzi od greckiej litery chi (X), która wizualnie oddaje to skrzyżowanie elementów. Nie należy mylić chiazmу z powtórzeniem, bo w chiazmie nie chodzi o samo powtórzenie słów, lecz o odwrócenie ich kolejności i relacji, co tworzy efekt symetrii lustrzanej.
- 8. B — Hiperbola to figura retoryczna polegająca na celowym wyolbrzymieniu, przesadnym przedstawieniu cech lub zjawisk w celu wywołania określonego efektu stylistycznego, np. „czekałem wieczność” czy „morze łez”. Najczęściej mylona jest z litotą (opcja A), która jest jej przeciwieństwem — polega właśnie na pomniejszeniu lub niedopowiedzeniu, np. „niezły z niego sportowiec” zamiast „świetny sportowiec”.
- 9. D — Paronomazja to figura stylistyczna polegająca na zestawieniu wyrazów o podobnym brzmieniu, lecz różnym znaczeniu, np. „bez liku, bez lęku” – efekt opiera się właśnie na grze dźwiękowej między słowami. Najczęściej mylona jest z powtórzeniem (B), czyli anafory lub epifory, które zakładają dokładne powtórzenie tego samego wyrazu lub frazy, a nie zestawienie słów jedynie podobnie brzmiących.
- 10. A — Oksymoron to zestawienie pojęć wzajemnie się wykluczających. „Żywa śmierć” łączy przeciwstawne stany: życia i śmierci. Pozostałe opcje (biały śnieg, zimna woda, gorąca kawa) to wyrażenia neutralne lub pleonazmy, nie oksymorony.
Ułóż własną kartę pracy w kilka minut
W Strefie korepetytora wybierasz zadania z banku (ponad 20 tys. pytań maturalnych), dopisujesz własne albo generujesz je z AI z Twoich notatek i drukujesz kartę z kluczem — z Twoją nazwą w stopce. Te same zadania możesz zadać uczniom online: zamknięte sprawdzają się same, a Ty widzisz odpowiedź każdego ucznia pod każdym pytaniem.
Jak użyć tej karty na lekcji
- ✓ Rozgrzewka przed analizą wiersza: pięć pierwszych zadań w 5 minut.
- ✓ Kartkówka z terminów: cała karta, 10–15 minut.
- ✓ Praca domowa: do każdego środka uczeń dopisuje własny przykład z lektury.
Pytania o kartę pracy: środki stylistyczne
Czy ta karta pracy nadaje się do liceum?
Tak — obejmuje środki wymagane na maturze z polskiego: od podstawowych (metafora, porównanie, epitet) po trudniejsze (oksymoron, chiazm, paronomazja).
Czy są tu przykłady z lektur?
Zadania sprawdzają rozumienie terminów na krótkich przykładach. Fragmenty lektur z pytaniami do analizy dobierzesz w Strefie korepetytora albo wygenerujesz z AI z własnego tekstu.
Mogę zadać to uczniom online?
Tak — w Strefie korepetytora zadajesz zestaw uczniom, zadania sprawdzają się same, a Ty widzisz, kto z czym ma problem.
