Język polski · do druku · z kluczem

Karta pracy: środki stylistyczne

Dziesięć zadań na rozpoznawanie i definiowanie środków stylistycznych — od metafory, porównania i epitetu po oksymoron, chiazm i paronomazję. Przydaje się przed analizą wiersza i przed częścią testową matury z polskiego.

Każde zadanie ma w kluczu krótkie wyjaśnienie z przykładem, więc uczniowie mogą sprawdzić się sami.

Pobierz PDF (z kluczem) Pobierz PDF dla ucznia

10 zadań, klucz z wyjaśnieniami na osobnej stronie. PDF z kluczem: karta + klucz na końcu; PDF dla ucznia: sama karta.

Język polski · karta pracy
Środki stylistyczne
Imię i nazwisko:Klasa:Data:

W zadaniach z odpowiedziami A–D zakreśl jedną poprawną odpowiedź. W zadaniach „prawda/fałsz” zakreśl P albo F przy każdym zdaniu.

  1. 1.
    W którym zdaniu jest metafora?
    • AJego serce jest z kamienia
    • BDzieci biegają po placu
    • CSłońce świeci jasno
    • DKot śpi na kanapie
  2. 2.
    Co to jest enumeracja?
    • APorównanie
    • BPowtórzenie
    • CWyliczenie
    • DPrzeciwstawienie
  3. 3.
    Co to jest epitet?
    • AOkreślenie podkreślające cechę
    • BPorównanie dwóch zjawisk
    • CPowtórzenie wyrazu
    • DPytanie retoryczne
  4. 4.
    W którym zdaniu występuje porównanie?
    • AŚnieg pada
    • BŚnieg pokrył ziemię
    • CByła biała jak śnieg
    • DZimą jest śnieg
  5. 5.
    W którym wyrażeniu występuje metafora?
    • Aiść szybko
    • Bbardzo wesoły
    • Cgłośny jak dzwon
    • Dmorze łez
  6. 6.
    Co to jest tautologia?
    • APowtórzenie tej samej myśli
    • BWyliczenie kolejnych elementów
    • CPrzeciwstawienie dwóch myśli
    • DPorównanie dwóch różnych rzeczy
  7. 7.
    Co to jest chiazm?
    • APowtórzenie słów na początku
    • BWyliczenie elementów w szeregu
    • COdwrócenie szyku w symetrii
    • DPorównanie dwóch zjawisk
  8. 8.
    Co to jest hiperbola?
    • APomniejszenie
    • BWyolbrzymienie
    • CPorównanie
    • DPrzeciwstawienie
  9. 9.
    Co to jest paronomazja?
    • AZestawienie słów przeciwstawnych
    • BPowtórzenie tego samego słowa
    • CPorównanie z użyciem „jak”
    • DGra słów podobnie brzmiących
  10. 10.
    W którym wyrażeniu występuje oksymoron?
    • Ażywa śmierć
    • Bbiały śnieg
    • Czimna woda
    • Dgorąca kawa
Karta pracy: matury-online.pl/karta-pracy/srodki-stylistyczne · zadania z banku Matury Online · własną kartę ułożysz na matury-online.pl/dla-korepetytorow
Klucz odpowiedzi — Środki stylistyczne
  1. 1. A — Metafora to przenośnia - serce nie jest dosłownie z kamienia
  2. 2. C — Enumeracja pochodzi od łacińskiego słowa „enumeratio”, czyli właśnie wyliczenie – jest to figura retoryczna polegająca na szeregowaniu kolejnych elementów, pojęć lub cech w celu wzmocnienia wypowiedzi. Łatwo ją pomylić z anaforą lub po prostu z powtórzeniem (opcja B), które oznacza wielokrotne użycie tego samego słowa lub zwrotu, a nie porządkowanie różnych elementów w ciąg.
  3. 3. A — Epitet to środek stylistyczny polegający na użyciu określenia (najczęściej przymiotnika lub przydawki) uwydatniającego jakąś cechę osoby, przedmiotu lub zjawiska, np. „złote słońce” czy „śmiertelna cisza”. Łatwo go pomylić z opcją B, czyli porównaniem, które jest odrębnym środkiem stylistycznym — zestawia dwa zjawiska za pomocą słów „jak”, „niby”, „niczym”, co jest zupełnie inną operacją językową niż samo określenie cechy.
  4. 4. C — Porównanie to figura stylistyczna, w której zestawiamy dwa elementy za pomocą słów takich jak „jak”, „jakby”, „niby” — w zdaniu C słowo „jak” wskazuje właśnie na takie zestawienie („była biała jak śnieg”). Pozostałe zdania zawierają jedynie proste stwierdzenia o śniegu, bez odnoszenia go do czegoś innego w celu zobrazowania cechy.
  5. 5. D — Metafora to przenośnia, w której zestawia się dwa pojęcia bez użycia słów porównujących, tworząc nowe, obrazowe znaczenie — „morze łez” nie opisuje dosłownie oceanu wody, lecz przenośnie ogromny smutek i płacz. Myląca może być opcja C — to porównanie, ponieważ zawiera słowo „jak”, które wprost zestawia dwa elementy, zamiast tworzyć między nimi przenośne połączenie.
  6. 6. A — Tautologia to figura stylistyczna polegająca na powtórzeniu tej samej treści innymi słowami, co sprawia, że wypowiedź nie wnosi nowej informacji, np. „masło maślane”. Nie należy jej mylić z wyliczeniem (B), które polega na wymienianiu kolejnych elementów i faktycznie wzbogaca treść, a nie ją powiela.
  7. 7. C — Chiazm to figura retoryczna polegająca na skrzyżowanym, odwróconym układzie elementów w dwóch równoległych częściach zdania lub tekstu – schemat AB BA, np. „Żyję, żeby jeść – nie jem, żeby żyć”. Nazwa pochodzi od greckiej litery chi (X), która wizualnie oddaje to skrzyżowanie elementów. Nie należy mylić chiazmu z powtórzeniem, bo w chiazmie nie chodzi o samo powtórzenie słów, lecz o odwrócenie ich kolejności i relacji, co tworzy efekt symetrii lustrzanej.
  8. 8. B — Hiperbola to figura retoryczna polegająca na celowym wyolbrzymieniu, przesadnym przedstawieniu cech lub zjawisk w celu wywołania określonego efektu stylistycznego, np. „czekałem wieczność” czy „morze łez”. Łatwo ją pomylić z litotą (opcja A), która jest jej przeciwieństwem — polega właśnie na pomniejszeniu lub niedopowiedzeniu, np. „niezły z niego sportowiec” zamiast „świetny sportowiec”.
  9. 9. D — Paronomazja to figura stylistyczna polegająca na zestawieniu wyrazów o podobnym brzmieniu, lecz różnym znaczeniu, np. „bez liku, bez lęku” – efekt opiera się właśnie na grze dźwiękowej między słowami. Łatwo ją pomylić z powtórzeniem (B), np. anaforą lub epiforą, które zakładają dokładne powtórzenie tego samego wyrazu lub frazy, a nie zestawienie słów jedynie podobnie brzmiących.
  10. 10. A — Oksymoron to zestawienie pojęć wzajemnie się wykluczających. „Żywa śmierć” łączy przeciwstawne stany: życia i śmierci. Pozostałe opcje (biały śnieg, zimna woda, gorąca kawa) to wyrażenia neutralne lub pleonazmy, nie oksymorony.

Ułóż własną kartę pracy w kilka minut

W Strefie korepetytora wybierasz zadania z banku (ponad 20 tys. pytań maturalnych), dopisujesz własne albo generujesz je z AI z Twoich notatek i drukujesz kartę z kluczem — z Twoją nazwą w stopce. Te same zadania możesz zadać uczniom online: zamknięte sprawdzają się same, a Ty widzisz odpowiedź każdego ucznia pod każdym pytaniem.

Jak użyć tej karty na lekcji

  • ✓ Rozgrzewka przed analizą wiersza: pięć pierwszych zadań w 5 minut.
  • ✓ Kartkówka z terminów: cała karta, 10–15 minut.
  • ✓ Praca domowa: do każdego środka uczeń dopisuje własny przykład z lektury.

Pytania o kartę pracy: środki stylistyczne

Czy ta karta pracy nadaje się do liceum?
Tak. Obejmuje środki z podstawy programowej liceum (oksymoron, hiperbola, wyliczenie), środki poznane w szkole podstawowej, do których podstawa liceum się odwołuje (metafora, porównanie, epitet), oraz kilka trudniejszych terminów, których podstawa liceum nie wymienia (chiazm, paronomazja, tautologia).
Czy są tu przykłady z lektur?
Zadania sprawdzają rozumienie terminów na krótkich przykładach. Fragmenty lektur z pytaniami do analizy dobierzesz w Strefie korepetytora albo wygenerujesz z AI z własnego tekstu.
Mogę zadać to uczniom online?
Tak — w Strefie korepetytora zadajesz zestaw uczniom, zadania sprawdzają się same, a Ty widzisz, kto z czym ma problem.